Luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường trung học phổ thông huyện mèo vạc, tỉnh hà giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÊ THỊ HỒNG NHUNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN MÈO VẠC,

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÊ THỊ HỒNG NHUNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN MÈO VẠC,

TỈNH HÀ GIANG

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Thị Phương Hoa

THÁI NGUYÊN - 2020

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020

Tác giả luận văn

Lê Thị Hồng Nhung

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến TS Lê Thị Phương Hoa,

người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học và tận tình giúp đỡ, em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 12 năm 2020

Tác giả luận văn

Lê Thị Hồng Nhung

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT iv

DANH MỤC CÁC BẢNG v

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ vi

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài 4

5 Giả thuyết khoa học 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc nội dung luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam 9

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài 12

1.2.1 Năng lực 12

1.2.2 Năng lực dạy học của giáo viên Trung học phổ thông 13

1.2.3 Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông 14

1.2.4 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông 16

1.2.5 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 16

1.3 Một số vấn đề về Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 17

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

1.3.1 Chương trình giáo dục phổ thông mới và những yêu cầu đặt ra về năng lực

dạy học đối với giáo viên trung học phổ thông 17

1.3.2 Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 20

1.3.3 Nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 21

1.3.4 Phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 21

1.3.5 Hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 26

1.3.6 Quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 27

1.3.7 Đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 28

1.4 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 29

1.4.1 Lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 29

1.4.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 30

1.4.3 Chỉ đạo Triển khai hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 31

1.4.4 Kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 32

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 33

1.5.1 Những yếu tố chủ quan 33

1.5.2 Yếu tố khách quan 33

Kết luận chương 1 35

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN MÈO VẠC, TỈNH HÀ GIANG THEO CHƯƠNG TRÌNH

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 36

2.1 Tình hình phát triển Kinh tế, Văn hóa, Xã hội và công tác giáo dục của huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 36

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên - Xã hội của huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 36

2.1.2 Đặc điểm giáo dục Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 36

2.2 Mục đích, nội dung và phương pháp khảo sát thực trạng 38

2.2.1 Mục đích khảo sát 38

2.2.2 Nội dung khảo sát 38

2.2.3 Phương pháp khảo sát và phương thức xử lý số liệu 38

2.3 Thực trạng hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 40

2.3.1 Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên các trường Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 40

2.3.2 Thực trạng nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 42

2.3.3 Thực trạng quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 45

2.3.4 Thực trạng phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 47

2.3.5 Thực trạng hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 48

2.3.6 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 50

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

2.4 Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ

thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ

thông mới 51

2.4.1 Thực trạng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 51

2.4.2 Thực trạng tổ chức thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 54

2.4.3 Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 57

2.4.4 Thực trạng kiểm tra, đánh giá thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 59

2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 62

2.6 Đánh giá chung về thực trạng quản lý bồi dưỡng giáo viên THPT theo chuẩn nghề nghiệp 64

Kết luận chương 2 66

Chương 3:BIỆN PHÁP QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN MÈO VẠC, TỈNH HÀ GIANG THEO CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI 67

3.1 Nguyên tắc lựa chọn các biện pháp 67

3.1.1 Đảm bảo tính mục đích 67

3.1.2 Đảm bảo tính toàn diện, đồng bộ và thống nhất 67

3.1.3 Đảm bảo tính thực tiễn 68

3.1.4 Đảm bảo tính khả thi, tính hiệu quả 68

3.1.5 Nguyên tắc đảm bảo tính linh hoạt, mềm dẻo 69

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

3.2 Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ

thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ

thông mới 69

3.2.1 Tổ chức nâng cao nhận thức cho CBQL, giáo viên về chương trình giáo dục phổ thông mới và những yêu cầu về năng lực dạy học đối với giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 69

3.2.2 Tổ chức khảo sát năng năng lực dạy học hiện tại của giáo viên Trung học phổ thông và nhu cầu bồi dưỡng năng lực dạy học của giáo viên THPT đối chiếu với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới 2018 để có kế hoạch bồi dưỡng phù hợp 72

3.2.3 Chỉ đạo đổi mới nội dung, phương pháp và hình thức thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 75

3.2.4 Huy động nguồn lực tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 77

3.2.5 Xây dựng cơ chế kiểm tra đánh giá, giám sát chặt chẽ công tác bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới 79

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 80

3.4 Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 82

3.4.1 Đối tượng khảo nghiệm 82

3.4.2 Mục đích khảo nghiệm 82

3.4.3 Nội dung khảo nghiệm 82

3.4.4 Phương pháp khảo nghiệm 82

Kết luận chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 90 PHỤ LỤC Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

GD&ĐT : Giáo dục và Đào tạo

GVTHPT : Giáo viên Trung học phổ thông HQTH : Hiệu quả thực hiện

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô mạng lưới các trường THPT trên địa bàn huyện Mèo

Vạc, tỉnh Hà Giang 37Bảng 2.2: Kết quả học tập của HS các trường THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh

Hà Giang 37Bảng 2.3 Thực trạng năng lực dạy học của giáo viên THPT huyện Mèo Vạc,

tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 40Bảng 2.4 Thực trạng nội dung bồi dưỡng NLDH cho GV THPT huyện Mèo

Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 42Bảng 2.5 Đánh giá tính phù hợp về quy trình bồi dưỡng NLDH cho GV

THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông 2018 46Bảng 2.6: Phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học cho GVTHPT theo

chương trình giáo dục phổ thông mới 47Bảng 2.7: Hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho GVTHPT theo chương

trình giáo dục phổ thông mới 49Bảng 2.8: Thực trạng thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho

giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 52Bảng 2.9: Thực trạng tổ chức thực hiện bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo

viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 55Bảng 2.10: Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng NLDH cho giáo

viên THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 58Bảng 2.11 Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học

cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang 61Bảng 3.1 Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 83

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Ý kiến của CBQL và GV về sắp xếp các bước trong quy trình

bồi dưỡng 45 Biểu đồ 2.2: Đánh giá kết quả bồi dưỡng NLDH cho GV THPT huyện Mèo

Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 50 Biểu đồ 2.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học

cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới 62

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng về Giáo dục- Đào

tạo cũng nêu rõ: "Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn

diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt" Giáo dục và đào tạo có sứ

mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam

Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 - 2020 đã định hướng: "Phát triển và

nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược”

Ngày 26 tháng 12 năm 2018, Bộ giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư

32 về chương tình giáo dục phổ thông mới, nhằm hình thành ở học sinh 5 phẩm chất cơ bản (yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực và trách nhiệm) và 10 năng lực gồm các năng lực chung và năng lực cốt lõi Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh; tạo môi trường học tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực để hoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành người công dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần

cù, sáng tạo, đáp ứng nhu cầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trong thời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới

Để đạt được những mục tiêu trên thì đội ngũ giáo viên có vai trò quyết định toàn bộ sự nghiệp phát triển nền giáo dục Phát triển đội ngũ giáo viên là yêu cầu cấp thiết, là yếu tố cơ bản có ý nghĩa quyết định trong việc phát triển giáo dục Trong mọi thời đại, giáo viên luôn là yếu tố quyết định giáo dục Không thể có một nền giáo dục tốt nếu ở đó chỉ có những người thầy trung bình hoặc yếu kém

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Do đó việc bồi dưỡng nâng cao chất lượng giáo viên là một trong những yêu cầu quan trọng để thúc đẩy giáo dục phát triển

Trong những năm qua ngành giáo dục nói chung, giáo dục Hà Giàng nói riêng đa chú trọng nhiều hoạt động đồi dưỡng và đã đạt được một số kết quả nhất định Hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới đã được triển khai khá bài bản và bước đầu đã làm thay đổi nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên cốt cán, giáo viên đại trà về vai trò và tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng Tuy nhiên trong quá trình triển khai bồi dưỡng, vẫn còn bộc lộ một số hạn chế từ cách thức tổ chức bồi dưỡng, công tác quản lý bồi dưỡng đến ý thức tham gia bồi dưỡng của giáo viên

Mèo Vạc là một huyện miền núi của tỉnh Hà Giang Khi triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới cũng không tránh khỏi những bất cập như: khi tích hợp một số môn với nhau, ở cấp THPT, các em lại được tự chọn các môn học, chắc chắn sẽ xảy ra tình trạng thừa thiếu giáo viên cục bộ; Năm nay môn học này

có nhiều học sinh đăng ký, nhưng năm sau lại giảm đi Việc kết hợp một số giáo viên ở một số trường, nếu ở thành phố thì không có vấn đề gì, nhưng ở vùng sâu, vùng xa, việc này được thực hiện ra sao, khi điều kiện đi lại hết sức khó khăn; Khi thực hiện chương trình GDPT mới, các trường còn đang lúng túng về việc giảng dạy tích hợp liên môn và việc bổ sung trang thiết bị như thế nào để tránh sự lãng phí; vấn đề dạy học tích hợp liên môn vẫn còn mới mẻ và khó khăn với giáo viên, đặc biệt là trong việc tổ chức dạy học

Mặc dù đã tổ chức các lớp bồi dưỡng giáo viên song để giáo viên có thể bắt nhịp kịp với những đòi hỏi của chương trình giáo dục phổ thông mới là điều không thể thực hiện ngay; Cơ sở vật chất phục vụ cho bồi dưỡng cũng chưa đáp ứng; Một bộ phận giáo viên chưa sẵn sàng đón nhận sự thay đổi; Hiện tại Sở giáo dục- Đào tạo đã có sự phối hợp với các trường Đại học để triển khai bồi dưỡng cho giáo viên thông qua hình thức trực tuyến, song tại huyện Mèo Vạc nhiều giáo viên không thể tham gia bồi dưỡng qua hình thức này do hệ thống Internet không đảm bảo Ở góc độ quản lý, cán bộ quản lý cần nắm được toàn bộ khung bồi

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

dưỡng GV để hiểu GV được bồi dưỡng gì, từ đó mới có thể quản trị và đồng hành Đồng thời, cần có một văn bản chỉ đạo để hiệu trưởng nhà trường tạo điều kiện tối

đa cho GV cốt cán đi tập huấn Với lựa chọn đội ngũ GV cốt cán, bên cạnh tiêu chuẩn giỏi chuyên môn cần phải có kĩ năng truyền cảm hứng Chuyên đề bồi dưỡng rất quan trọng là về xây dựng kế hoạch GD nhà trường Cách thức bồi dưỡng nên chú trọng hướng dẫn cách làm; đồng thời phải quan tâm đến quản lý, kiểm soát để có thể điều chỉnh ngay cho khóa bồi dưỡng sau được tốt hơn Do đó vấn đề quản lý hoạt động bồi dưỡng nâng cao chất lượng của đội ngũ giáo viên nói chung và giáo viên THPT nói riêng còn cần phải tiếp tục nghiên cứu để đề ra những biện pháp hữu hiệu và có tính khả thi đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới

Để thực hiện tốt mục tiêu và hiệu quả của việc thực hiện chương trình giáo dục phổ thông mới, cần phải có những nghiên cứu về quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông, trên cơ sở đó đề xuất các biện pháp tổ chức và quản lý bồi dưỡng đáp ứng yêu cầu thực tế của giáo dục

vùng cao Do đó, tác giả chọn nghiên cứu đề tài: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới”

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và đánh giá thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, luận văn đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông huyện Mèo vạc, tỉnh Hà Giang đáp ứng yêu cầu thực hiện chương trinh giáo dục phổ thông mới, góp phần thực hiện thành công đổi mới giáo dục phổ thông

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho

giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạ học

cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài

4.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu biện

pháp bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang và đề xuất biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới

4.2 Giới hạn khách thể khảo sát: Đối tượng khảo sát gồm lãnh đạo,

chuyên viên Sở giáo dục- Đào tạo huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang; CBQL, giáo viên ở các trường THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang Giới hạn khách thể điều tra, tổng số 62 người (Lãnh đạo, chuyên viên Sở giáo dục, cán bộ quản lý các trường trung học phổ thông là 9; Giáo viên THPT là 53)

5 Giả thuyết khoa học

Công tác bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới trong năm qua mặc dù

đã đạt được một số thành tựu nhất định, song vẫn bộc lộ một số hạn chế do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có nguyên nhân từ công tác quản lý Nếu đề xuất được một số biện pháp quản lý bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên THPT thực hiện theo chương trình giáo dục phổ thông mới mang tính đồng

bộ, phù hợp với thực tiễn sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang trong giai đoạn hiện nay

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

6.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

6.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang

6.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang

6.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và khả thi các biện pháp đề xuất

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Tác giả luận văn sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh các nguồn tài liệu trong và ngoài nước (sách, báo, tạp chí, luận án, luận văn Các đề tài nghiên cứu) liên quan đến vấn đề nghiên cứu Tài liệu các văn kiện của Đảng, chính sách của Nhà nước về phát triển Giáo dục- Đào tạo, chương trình giáo dục phổ thông mới; Các tài liệu về bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT Hệ thống, khái quát hóa những vấn đề lý luận làm công cụ cho quá trình nghiên cứu

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

7.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát trực tiếp các hoạt động bồi dưỡng và quản lý bồi dưỡng của Sở GD&ĐT, CBQL trường THPT trong công tác quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

7.2.2 Phương pháp điều tra

- Điều tra thu thập số liệu, thông tin bằng các phiếu hỏi, phiếu phỏng vấn về thực trạng biện bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương tình giáo dục phổ thông mới

- Trao đổi với các đối tượng cần điều tra để khai thác thông tin về công tác bồi dưỡng giáo viên, quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới

7.2.3 Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn các nhà QLGD cấp Sở, cán bộ quản lý các trường THPT, các giáo viên THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang để làm rõ năng lực dạy học của giáo viên, nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên cũng như các phương pháp, hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên đã thực hiện

7.2.4 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu các báo cáo đánh giá giáo viên cuối năm và kết quả học tập của học sinh để thu thập thông tin đánh giá về năng lực đội ngũ

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

7.2.5 Phương pháp chuyên gia

Phương pháp này sử dụng trí tuệ của đội ngũ chuyên gia có trình độ cao của một chuyên ngành Quản lý giáo dục để xem xét, nhận định đánh giá tính khả thi

và tính cấp thiết của các biện pháp quản lý được đề xuất

7.3 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Sử dụng các công thức toán học (Tính %, điểm trung bình) để xử lý các số liệu điều tra, khảo sát thực tiễn thu được nhằm đánh giá thực trạng của công tác quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

8 Cấu trúc nội dung luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, phần Phụ lục luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương 2: Thực trạng quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường Trung học phổ thông huyện Mèo vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Chương 3: Biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên ở các trường Trung học phổ thông huyện Mèo vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO CHƯƠNG TRÌNH

GIÁO DỤC PHỔ THÔNG MỚI

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Những công trình nghiên cứu ở nước ngoài

Feiman Nemser S đặt ra vấn đề: Bằng cấp có cần thiết trong việc nâng cao năng

lực dạy học cho GV? Theo tác giả: Căn cứ vào tính chất phức tạp của việc giảng dạy, bằng cấp là một yếu tố cần nhưng chưa đủ để một GV đạt hiệu quả trong công việc của mình Tác giả nhấn mạnh: một GV nếu muốn nâng cao NLDH của mình chỉ có bằng cấp cao là chưa đủ; Đánh giá năng lực NVDH ở GV nhất thiết phải thông qua quá trình

GV thực hiện chức năng nghề nghiệp của họ Trong quan điểm này, người GV muốn phát triển nghề nghiệp của mình một cách bền vững phải được đào tạo nâng cao trình

độ và kết hợp với bồi dưỡng [19]

Jenny Johnson; Norlander-Case, K.A, Reagan, T.G,& Case, C W cho rằng:

Cách thức GV tự học, tự bồi dưỡng nâng cao NLDH là họ phải chủ động tạo ra những thách thức cho chính mình, học hỏi từ kinh nghiệm của đồng nghiệp, từ chuyên gia để phát kỹ triển năng và kiến thức cho bản thân Người GV có khuynh hướng học tập suốt đời sẽ luôn biết cách cập nhật, làm mới kiến thức và kỹ năng của mình Việc cải thiện NLDH có thể được thực hiện cả trong công việc và trong thời gian riêng của GV, đặc biệt phải gắn liền với hoạt động chuyên môn của mỗi cá nhân Với cách tiếp cận này thì tự học, tự bồi dưỡng được xem là cách thức GV nâng cao năng lực của mình một cách bền vững nhất [22]

Zeki Arsal đã nghiên cứu khuynh hướng học tập suốt đời của 120 GV tương lai

ở Thổ Nhĩ Kỳ Học tập phải được diễn ra một cách thường xuyên, liên tục bao gồm

cả học tập chính thức và không chính thức và diễn ra trong chính cuộc sống và lao động nghề nghiệp của họ Muốn trở thành những GV giỏi, bản thân mỗi GV cần phải

có động lực, sự kiên trì, kĩ năng tự điều chỉnh việc học và sự ham hiểu biết Kết quả nghiên cứu đã đóng góp vào việc đánh giá các mục tiêu của giáo dục và vạch ra định hướng trong việc bồi dưỡng, phát triển NLDH cho GV ở Thổ Nhĩ Kỳ [26]

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Các công trình nghiên cứu trên đã đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của việc

tự học, tự bồi dưỡng của nâng cao NLDH cho GV, trong đó các tác giả cho rằng sự kiên trì học tập, động lực phấn đấu và lòng ham hiểu biết là những yếu tố không thể thiếu ở mỗi GV Đây có thể là những tư liệu quan trọng cho các nhà quản lí giáo dục

ở Việt Nam có những biện pháp tác động phù hợp đến GV, giúp GV nâng cao tinh thần tự học, tự bồi dưỡng phát triển NLDH cho chính mình

Về vấn đề quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên, tác giả Sandra H Harwell cho

rằng nhà quản lý giáo dục cần quan tâm đến cách thức GV nâng cao NLDH Theo tác giả, để nâng cao NLDH cho GV, nhà quản lý cần tập trung vào vấn đề: những yếu kém về NLDH của giáo viên trong tổ chức, trong đo lường đánh giá kết quả học tập của HS Quan trọng nhất, nên tập trung vào việc bồi dưỡng những phương pháp giảng dạy đã được chứng minh là ảnh hưởng đến thành tích học tập của HS [24]

James M Banner, Jr & Harold C Cannon nhấn mạnh giảng dạy là một nghệ

thuật đòi hỏi người dạy phải liên tục học hỏi Để giáo viên nhận thức được tầm quan tọng của tự học, tự bồi dưỡng, nhà quản lý cần thông qua một loạt các ví dụ về các nhà giáo thành công hoặc không thành công trong nghề nghiệp Trong nghiên cứu này, khía cạnh xúc cảm được xem là yếu tố vô cùng quan trọng đối với sự thành công

của nghề dạy học, cụ thể là sự ổn định về mặt cảm xúc của GV Vì vậy, theo các tác

giả, điều này nhất định phải được tính đến trong việc hướng nghiệp, đào tạo và tuyển dụng và bồi dưỡng GV [21].

Sam Carlson và Cheick Tidiane Gadi cho rằng muốn bồi dưỡng, phát triển năng

lực cho GV, nhà quản lý cần quan tâm đến tính đặc thù của hoạt động nghề nghiệp của họ Theo tác giả, khi tiến hành tổ chức bồi dưỡng cho GV, các nhà quản lí cần hiểu: GV thường không muốn thay đổi phong cách và thói quen giảng dạy của mình; thận trọng với hoạt động tốn nhiều thời gian dành cho các ưu tiên khác của

họ (Kinh tế, gia đình) Nhiều GV cho rằng, để tạo động lực cho họ phát triển nghề nghiệp, hiệu trưởng các trường nên có những chính sách như: Tăng lương, khen thưởng đối với những GV tích cực tham gia vào các hoạt động tích hợp công nghệ thông tin vào bài giảng giúp cải thiện thành tích học tập của HS [23]

Theo các tác giả Fabrice Henard và Soleine Leprince- Renguetc, tổ chức nâng

cao NLDH cho GV là một hoạt động không thể thiếu trong một nền giáo dục có chất

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

lượng Nâng cao NLDH cho GV là quá trình nhà quản lý tác động một cách thường xuyên nhằm thay đổi về nhận thức, tình cảm, kĩ năng sư phạm của giáo viên Tác giả khẳng định: Trong bối cảnh thách thức toàn cầu cần có một tác động lâu dài đối với công tác bồi dưỡng phát triển năng lực cho giáo viên Trong đó biện pháp đầu tiên là phải đổi mới chương trình giảng dạy giúp GV cập nhật và làm quen với sự đổi mới trong phát triển giáo dục về nội dung lí thuyết và phương pháp sư phạm; Tăng số lượng các chuyên gia giáo dục có chất lượng thông qua việc tổ chức tốt các chương trình bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực nghề nghiệp cho giảng viên một cách thường xuyên Để các biện pháp có hiệu lực, hai điều kiện cần thiết phải được đáp ứng: 1/Tất cả các GV phải được cơ hội tham gia bồi dưỡng nâng cao năng lực nghề nghiệp; 2/Chương trình bồi dưỡng nâng cao NL cho GV phải được tổ chức theo nhu cầu phát triển nghề nghiệp của GV [18]

Tóm lại, các công trình nghiên cứu trên đã đi sâu phân tích nhiều khía cạnh của việc tổ chức bồi dưỡng nâng cao NLDH cho GV, chú trọng đến nâng cao NLDH thông qua đào tạo và bồi dưỡng cho GV trong sự phát triển giáo dục nói chung Các tác giả cũng đã xác định được những khó khăn và thách thức có thể có khi thực hiện công tác bồi dưỡng nâng cao NLDH cho GV: thói quen ngại thay đổi của GV, chương trình giảng dạy lỗi thời…Các tác giả cũng đưa ra những đề xuất biện pháp khác nhau nhằm phát triển NLDH cho GV: Tổ chức hội thảo, các khóa học ngắn hạn, các lớp tập huấn

và có chính sách khuyến khích tạo động lực thúc đẩy đối với GV tích cực tích hợp công nghệ thông tin trong dạy học Các tác giả nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc học tập lâu dài, thường xuyên, liên tục của GV trong hoạt động nghề nghiệp

1.1.2 Các công trình nghiên cứu ở Việt Nam

Tác giả Phạm Đỗ Nhật Tiến trong cuốn sách "Đổi mới đào tạo giáo viên trước

yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục Việt Nam" đã phân tích xu thế và một số

mô hình đổi mới, cải cách đào tạo giáo viên trên thế giới đồng thời đưa ra những đổi mới đào tạo, bồi dưỡng giáo viên ở Việt Nam theo định hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế [14]

Tác giả Nghiêm Đình Vỳ trong bài viết trên tạp chí Tuyên giáo số 11 ngày

23/3/2014 nêu rõ: "Việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phải đi theo hướng mở, cần phải được nhìn nhận như một hệ thống mở và một quá trình phát triển liên tục Hiện

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

nay việc đào tạo giáo viên mới chỉ quan tâm chủ yếu ở trường sư phạm, nghĩa là đào tạo ban đầu, các giai đoạn sau như tập sự, đến đào tạo tại chức để nâng cao bằng cấp

và bồi dưỡng thường xuyên, giáo viên tham gia vào các hoạt động xã hội ít được quan tâm"; "Xác định yêu cầu bồi dưỡng nhà giáo là nhiệm vụ chiến lược của ngành trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ Nhà giáo có quyền lợi và trách nhiệm được bồi dưỡng nâng cao trình độ Hoàn thiện chế độ tập huấn bồi dưỡng giáo viên, dự trù kinh phí thường xuyên, đưa kinh phí bồi dưỡng giáo viên vào dự toán của chính quyền; thực hiện 1 năm hay 3 năm một lần tập huấn cho toàn thể giáo viên nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghề nghiệp và năng lực dạy học cho giáo viên" [15]

Trong bài viết: "Vấn đề bồi dưỡng giáo viên phổ thông hiện nay -Thực trạng và

giải pháp" của tác giả Phạm Thị Kim Anh (Tạp chí giáo dục và xã hội tháng 10/2013)

đề cập đến thực trạng bồi dưỡng giáo viên phổ thông hiện nay từ nội dung đến cách thức tổ chức, hình thức, phương pháp bồi dưỡng; nêu ra những kết quả đã đạt được cũng như chỉ rõ những bất cập, hạn chế, yếu kém của công tác bồi dưỡng giáo viên, từ

đó đưa ra những biện pháp để đổi mới, nâng cao chất lượng bồi dưỡng giáo viên [1] Nhìn chung những bài viết đã tập trung nêu lên thực trạng cũng như biện pháp để đổi mới công tác bồi dưỡng giáo viên sao cho có hiệu quả theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau từ: Nội dung, hình thức, phương pháp, quản lý

Vấn đề quản lý BD giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới,

đã được một số tác giả đi sâu nghiên cứu như:

Tác giả Huỳnh Văn Méo, Thực trạng và giải pháp bồi dưỡng chuyên môn cho giáo

viên trung học phổ thông thuộc huyện Châu Thành, tỉnh Hậu Giang đáp ứng chuẩn nghề nghiệp Trong công trình của mình tác giả đã phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ giáo viên THPT huyện Châu Thành so với chuẩn nghề nghiệp Từ kết quả đó, tác giả xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục [10]

Tác giả Vũ Văn Phước với tên đề tài: “Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên các trường trung học phổ thông huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục” đã đi sâu nghiên cứu thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT thuộc huyện Bình Giang, tỉnh Hải Dương, từ

đó đề xuất 4 biện pháo quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông trước yêu cầu đổi mới giáo dục gồm: Tiếp tục đẩy mạnh tổ chức các hoạt

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

động nâng cao nhận thức của CBQL và GV về tầm quan trọng của việc bồi dưỡng năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên các trường THPT trước yêu cầu đổi mới giáo dục; Đổi mới công tác lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV các trường THPT theo yêu cầu đổi mới giáo dục; Hoàn thiện khung chương trình bồi dưỡng ĐNGV và thực trạng năng lực dạy học giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay và nâng cao thực trạng năng lực dạy học của giáo viên; Tăng cường công tác kiểm tra & đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên các trường THPT huyện Bình Giang, Tỉnh Hải Dương; Xây dựng chính sách động viên khích lệ hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho đội ngũ giáo viên THPT [12]

Tác giả Hà Thị Huyền trong công trình nghiên cứu của mình “Quản lý bồi dưỡng

năng lực dạy học tích hợp trong các môn Khoa học xã hội cho giáo viên THPT tỉnh Bắc Kạn” đã làm rõ thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cũng như quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn Khoa học xã hội cho giáo viên THPT tỉnh Bắc Kạn; Trên cơ sở đó tác giả đề xuất 6 biện pháp quản lý nhằm nâng cao hiệu quả bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho giáo viên THPT gồm: Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lí, giáo viên về tầm quan trọng của hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp trong các môn khoa học xã hội cho giáo viên trung học phổ thông; Xây dựng kế hoạch quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực DHTH trong các môn KHXH cho giáo viên THPT tỉnh Bắc Kạn phù hợp với tình hình thực tiễn; Hoàn thiện nội dung chương trình bồi dưỡng năng lực DHTH trong các môn KHXH cho giáo viên THPT đáp ứng yêu cầu thực tiễn; Quản lý tốt việc sử dụng đội ngũ giáo viên cốt cán để bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên các môn khoa học xã hội; Đổi mới phương pháp đánh giá kết quả hoạt động bồi dưỡng năng lực DHTH trong các môn khoa học xã hội cho GV THPT tỉnh Bắc Kạn; Tăng cường cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ hoạt động bồi dưỡng; tạo động lực

để GV tích cực tham gia bồi dưỡng và tự bồi dưỡng [8]

Tác giả Thái Công Cảnh trong công trình nghiên cứu của mình “Quản lý hoạt

động bồi dưỡng năng lực dạy học của đội ngũ giáo viên ở các trường Trung học phổ thông huyện Đắc hà, Tỉnh Kon Tum” đã làm sáng tỏ thực trạng quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học của đội ngũ giáo viên THPT gồm: Quản lý mục tiêu bồi dưỡng, Quản lý kế hoạch, nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học; Quản lý hình thức

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

bồi dưỡng năng lực dạy học; Quản lý phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học; Quản lý các điều kiện phục vụ công tác bồi dưỡng năng lực dạy học Trên cơ sở đó tác giả đề xuất các biện pháp quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT huyện Đắc hà, Tỉnh Kon Tum [3]

Có thể thấy rằng, trong các công trình nghiên cứu về bồi dưỡng giáo viên, các tác giả đều đi sâu phân tích thực trạng chất lượng đội ngũ giáo viên; Xác định các yếu

tố ảnh hưởng đến chất lượng bồi dưỡng giáo viên, từ đó xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cho giáo viên tương ứng với từng bậc học

Tuy nhiên, trong các công trình nêu trên, chưa có công trình nào đề cập đến việc bồi dưỡng giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới, đặc biệt ở một huyện miền núi thuộc khu vực Đông Bắc Việt nam Do đó, tác giả luận văn lựa chọn

đề tài nghiên cứu: Quản lý hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT ở các trường THPT huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang theo chương trình giáo dục phổ thông mới làm luận văn tốt nghiệp của mình

1.2 Một số khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Năng lực

Theo “Từ điển Tiếng Việt” do Hoàng Phê biên soạn: “1/Năng lực là khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó 2/ Phẩm chất tâm lý và sinh lý tạo cho con người khả năng hoàn thành một hoạt động nào đó với chất lượng cao [11]

Theo Vũ Dũng: “Năng lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lí độc đáo hay các phẩm chất tâm lí của cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong, tạo điều kiện cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động xác định” [6]

Từ các định nghĩa trên cho thấy: Khi nói đến năng lực là nói đến khả năng đạt được kết quả trong hoạt động nào đó Muốn hoạt động đạt hiệu quả thì cá nhân thực hiện hoạt động ấy phải có những phẩm chất tâm lí nhất định phù hợp với yêu cầu của hoạt động đó Thực tế cho thấy những người phát triển tâm lí bình thường nào cũng

có khả năng tiếp thu một số kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo tối thiểu Song trong những điều kiện như nhau thì những người khác nhau có thể tiếp thu những tri thức, kĩ năng,

kĩ xảo đó với nhịp độ khác nhau Đặc biệt với một số hoạt động đặc thù như hoạt động văn học, nghệ thuật, thể thao chỉ có một số người có năng lực nhất định mới

có thể đạt kết quả Do đó, khi xét bản chất của năng lực, trước hết cần chú ý: 1/Sự

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

khác nhau giữa người này với người kia về hiệu quả hoạt động; 2/Năng lực tạo điều kiện cho việc tiếp thu những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo dễ dàng chứ không phải bản thân tri thức, kĩ năng, kĩ xảo

Từ việc phân tích các quan niệm của các tác giả trong và ngoài nước, ta có thể

hiểu: Năng lực là khả năng vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ để giải

quyết hiệu quả một tình huống hoặc một hoạt động thực tiễn xác định

1.2.2 Năng lực dạy học của giáo viên Trung học phổ thông

Năng lực dạy học là năng lực thành phần trong năng lực nghề nghiệp của giáo viên, giữ vai trò quan trọng - một trong những điều kiện để đảm bảo chất lượng dạy học ở trường phổ thông nói chung và ở trường trung học phổ thông nói riêng Năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông được hình thành ngay từ khi cá nhân còn học ở trường phổ thông, được phát triển trong quá trình đào tạo ở trường Đại học

Sư phạm và được hoàn thiện ở trường trung học phổ thông nơi giáo viên trải nghiệm nghề nghiệp Trong quá trình trải nghiệm đó, giáo viên không ngừng tự học, tự bồi dưỡng để đáp yêu cầu về năng lực trước sự đổi mới của giáo dục và sự phát triển của nhà trường Đánh giá đúng năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông, chỉ

ra điểm mạnh và điểm tồn tại, có biện pháp bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông là một trong những yếu tố đảm bảo chất lượng dạy học ở trường trung học phổ thông

Từ phân tích trên, tác giả hiểu: Năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ

thông là sự tổ hợp giữa lòng yêu nghề, sự tâm huyết với nghề, vốn tri thức, vốn kinh nghiệm, thể hiện qua hệ thống những thao tác, hành động dạy học của người giáo viên được bộc lộ trong từng bối cảnh nhằm thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ dạy học

Cấu trúc năng lực dạy học của giáo viên trung học phổ thông gồm các năng lực: 1) năng lực thiết kế và tổ chức dạy học theo tiếp cận năng lực; 2) năng lực thiết kế và

tổ chức dạy học tích hợp; 3) năng lực thiết kế và tổ chức dạy học phân hóa; 4) năng lực thiết kế và tổ chức dạy học trải nghiệm; 5) năng lực lựa chọn, vận dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh; 6) năng lực tạo môi trường học tập tích cực cho học sinh; 7) Phát triển chương trình môn học ở trung học phổ thông; 8) năng lực quản lý lớp học hiệu quả; 9) năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và sử dụng ngoại ngữ trong dạy học và đánh giá kết

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

quả dạy học; 10) năng lực đánh giá kết quả dạy học theo tiếp cận năng lực học sinh

Trong GD&ĐT, theo nghĩa rộng: Bồi dưỡng được hiểu là một dạng đào tạo phi chính quy, về bản chất thì bồi dưỡng là một con đường của đào tạo, người được bồi dưỡng của chương trình bồi dưỡng được hiểu là những người đang đương nhiệm trong các cơ quan giáo dục hay trong các nhà trường

Vậy khái niệm bồi dưỡng được hiểu như sau: Bồi dưỡng thực chất là quá trình cập nhật, bổ sung tri thức, kỹ năng để nâng cao trình độ trong lĩnh vực hoạt động chuyên môn nào đó qua một hình thức đào tạo nhất định

Mục đích của BD là nhằm nâng cao phẩm chất và trình độ chuyên môn nghiệp

vụ để người lao động có cơ hội củng cố, mở mang hoặc nâng cao hệ thống tri thức,

kỹ năng, kỹ xảo, chuyên môn nghiệp vụ có sẵn nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc đang làm (không nhằm mục đích đổi nghề)

Như vậy, BD chính là quá trình tổ chức và thực hiện những tương tác qua lại giữa các thành tố cấu trúc, trong đó chủ đề BD chuyên môn đóng vai trò chủ đạo, nhằm làm cho đối tượng BD chuyên môn hoạt động tích cực Qua đó, nó sẽ nâng cao năng lực, phẩm chất, đáp ứng yêu cầu của xã hội Quá trình BD thể hiện quan điểm

GD hiện đại, đó là ”đào tạo liên tục và học tập suốt đời”

* Bồi dưỡng giáo viên

Có nhiều định nghĩa khác nhau về khái niệm BDGV, nhưng đa số các nhà nghiên cứu đều cho rằng BDGV bao gồm cả hình thức bồi dưỡng chính thống trước

và trong quá trình giảng dạy (formal learning opportunities) và hình thức bồi dưỡng phi chính thống (informal learning opportunities) như việc tự học của giáo viên hay việc tạo mạng lưới (Network) với những người khác để học và nâng cao năng lực và

kỹ năng giảng dạy của mình (Baumert & Kunter, 2006; Beale, 2003; Kunter et al., 2007) Khái niệm BDGV được diễn giải theo nhiều cách khác nhau nhưng tựu chung

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

đều được hiểu là quá trình nâng cao năng lực chuyên môn trong lĩnh vực giảng dạy và trang bị cho người thầy những kiến thức và kỹ năng mới, cập nhật - một trong những tiền đề giúp nâng cao chất lượng dạy và học thực tế

Từ khái niệm về bồi dưỡng, chúng ta có thể hiểu: Bồi dưỡng giáo viên là quá trình cập nhật, bổ sung tri thức, kỹ năng để nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên, giúp giáo viên có cơ hội được rèn luyện, củng cố về kỹ năng, kỹ xảo, mở mang thêm về tri thức chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công việc được giao và cập nhật kịp nhu cầu phát triển của thời đại

Mục đích của bồi dưỡng giáo viên là giúp giáo viên cập nhật kiến thức về chính trị, kinh tế - xã hội, bồi dưỡng phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, phát triển năng lực dạy học, năng lực giáo dục và những năng lực khác theo yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp giáo viên, yêu cầu nhiệm vụ năm học, cấp học, yêu cầu phát triển giáo dục của địa phương

BDGV được coi là một công cụ hữu hiệu trong việc thực thi các cuộc cải cách giáo dục vì giáo viên chính là người hiện thực hóa các chính sách đổi mới ở tầng cơ sở Nhiệm vụ chính của các đợt BDGV là việc cập nhật kiến thức phương pháp giảng dạy cho giáo viên giúp họ làm quen với những yêu cầu mới của các đợt cải cách

BDGV được coi là điều kiện cần thiết trong cải cách giáo dục Đó cũng là lí do khiến việc BD chuyên môn, nâng cao kỹ năng giảng dạy, theo kịp yêu cầu đổi mới trở nên cấp thiết và luôn được coi là một trong những yếu tố quan trọng quyết định mức độ thành công của các cuộc đổi mới trong giảng dạy Quá trình đổi mới giáo dục gắn liền với khả năng có thể đổi mới của giáo viên, là một cách hữu hiệu để giúp người thầy thay đổi, trưởng thành và thích nghi với những đòi hỏi của thời kỳ mới

Để nâng cao chất lượng hiệu quả công việc được giao và cập nhật kịp nhu cầu phát triển của thời đại, giáo viên cần phân tích được những đổi mới trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, chương trình môn học, hoạt động giáo dục, sách giáo khoa môn học Đặc biệt, cần hình thành được kỹ năng vận dụng các phương pháp dạy học đáp ứng đổi mới chương trình theo định hướng tích hợp, phát triển năng lực… Muốn đạt được những kết quả trên, giáo viên cần được bồi dương thường xuyên

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

* Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT: Là quá trình tổ chức, chỉ đạo

thực hiện mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp và hình thức tổ chức giúp giáo viên trung học phổ thông bổ sung, cập nhật hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ

nâng cao trình độ đội ngũ giáo viên, giúp giáo viên có cơ hội được rèn luyện, củng cố

về kỹ năng, kỹ xảo, mở mang thêm về tri thức chuyên môn nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công việc được giao và cập nhật kịp nhu cầu phát triển của thời đại

1.2.4 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông

Theo Trần Kiểm: “Quản lý là phối hợp nỗ lực của nhiều người sao cho mục tiêu của

từng cá nhân biến thành những thành tựu của xã hội” [9]

Theo các tác giả Nguyễn Quốc Chí và Nguyễn Thị Mỹ Lộc thì: "Quản lý là hoạt

động có định hướng có chủ đích của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý trong một

tổ chức nhằm làm cho tổ chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức" [4]

Từ sự phân tích các định nghĩa các tác giả đi trước nghiên cứu ở các góc độ khác nhau, ta có thể hiểu một cách khái quát:

Quản lý là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý để chỉ huy, điều khiển,

hướng dẫn các quá trình xã hội, hành vi và hoạt động của con người nhằm đạt tới mục

đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan

Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến giáo viên trung học phổ thông thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm giúp giáo viên

đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan

Quản lý hoạt động bồi dưỡng cho giáo viên chủ yếu là quản lý việc bồi dưỡng cập nhật, bổ sung những kiến thức và kỹ năng còn thiếu hụt cho giáo viên để họ có thể dạy được chương trình giảng dạy mà họ đảm nhiệm ở trường phổ thông Chương trình bồi dưỡng được xây dựng theo các nội dung và hình thức chủ yếu cho giáo viên

tự học, tự bồi dưỡng trong suốt dịp hè và cả trong năm học

1.2.5 Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Quản lí hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên là cách thức tiến hành để tác động đến những lĩnh vực trong hoạt động bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao hiệu quả và đạt được mục tiêu của hoạt động này

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Quản lí hoạt động bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho giáo viên là một mặt của công tác quản lí giáo viên, là quản lí quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá hoạt động bồi dưỡng của các cấp, các tổ chức cá nhân trong việc thực hiện nhiệm vụ để đạt được mục tiêu bồi dưỡng

Có thể hiểu: Quản lý bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ

thông là những tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến giáo viên trung học phổ thông thông qua việc thực hiện các chức năng quản lý nhằm giúp giáo viên THPT cập nhật, bổ sung, hoàn thiện kiến thức, kỹ năng dạy học mới, đạt tới mục đích, đúng với ý chí nhà quản lý, phù hợp với quy luật khách quan và đáp ứng yêu cầu đổi chương trình giáo dục phổ thông mới 2018

1.3 Một số vấn đề về Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

1.3.1 Chương trình giáo dục phổ thông mới và những yêu cầu đặt ra về năng lực dạy học đối với giáo viên trung học phổ thông

Chương trình giáo dục phổ thông mới có một số điểm kế thừa và nhiều điểm

khác so với chương trình giáo dục hiện hành

Thứ nhất, chương trình giáo dục phổ thông hiện hành được xây dựng theo định hướng nội dung, nặng về truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng giúp học sinh vận dụng kiến thức học được vào thực tiễn

Thứ hai, Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành có nội dung giáo dục gần như đồng nhất cho tất cả học sinh; việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh, ngay cả

ở cấp trung học phổ thông chưa được xác định rõ ràng Chương trình giáo dục phổ thông mới phân biệt rõ hai giai đoạn: giai đoạn giáo dục cơ bản (từ lớp 1 đến lớp 9) và giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp (từ lớp 10 đến lớp 12) Trong giai đoạn giáo dục cơ bản, thực hiện yêu cầu của Nghị quyết 29, Nghị quyết 88 và Quyết định

404, chương trình thực hiện lồng ghép những nội dung liên quan với nhau của một số môn học trong chương trình hiện hành để tạo thành môn học tích hợp, thực hiện tinh giản, tránh chồng chéo nội dung giáo dục, giảm hợp lí số môn học; Đồng thời thiết kế một số môn học (Tin học và Công nghệ, Tin học, Công nghệ, Giáo dục thể chất, Hoạt động trải nghiệm, Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp) theo các chủ đề, tạo điều kiện cho học sinh lựa chọn những chủ đề phù hợp với sở thích và năng lực của bản thân

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Trong giai đoạn giáo dục định hướng nghề nghiệp, bên cạnh một số môn học và hoạt động giáo dục bắt buộc, học sinh được lựa chọn những môn học và chuyên đề học tập phù hợp với sở thích, năng lực và định hướng nghề nghiệp của mình

Thứ ba, trong Chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, sự kết nối giữa chương trình các cấp học trong một môn học và giữa chương trình các môn học chưa chặt chẽ; một số nội dung giáo dục bị trùng lặp, chồng chéo hoặc chưa thật sự cần thiết đối với học sinh phổ thông Chương trình giáo dục phổ thông mới chú ý hơn đến tính kết nối giữa chương trình của các lớp học, cấp học trong từng môn học và giữa chương trình của các môn học trong từng lớp học, cấp học Việc xây dựng Chương trình tổng thể, lần đầu tiên được thực hiện tại Việt Nam, đặt cơ sở cho sự kết nối này Thứ tư, chương trình giáo dục phổ thông hiện hành thiếu tính mở nên hạn chế khả năng chủ động và sáng tạo của địa phương và nhà trường cũng như của tác giả sách giáo khoa và giáo viên Chương trình giáo dục phổ thông mới bảo đảm định hướng thống nhất

và những nội dung giáo dục cốt lõi, bắt buộc đối với học sinh toàn quốc, đồng thời trao quyền chủ động và trách nhiệm cho địa phương và nhà trường trong việc lựa chọn, bổ sung một số nội dung giáo dục và triển khai kế hoạch giáo dục phù hợp với đối tượng giáo dục và điều kiện của địa phương, của cơ sở giáo dục, góp phần bảo đảm kết nối hoạt động của nhà trường với gia đình, chính quyền và xã hội

Để thực hiện chương trình giáo dục cấp trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới, năng lực dạy học của giáo viên THPT cần đảm bảo những yêu cầu sau:

Trong bối cảnh đổi mới chương trình giáo dục phổ thông thì vai trò của người giáo viên cũng có những thay đổi theo hướng đảm nhận nhiều chức năng hơn, trách nhiệm lựa chọn nội dung giáo dục nặng nề hơn Giáo viên phải chuyển từ cách truyền thụ tri thức sang cách tổ chức cho học sinh chiếm lĩnh tri thức Coi trọng dạy học phân hóa cá nhân, biết sử dụng tối đa những nguồn tri thức trong xã hội, biết sử dụng công nghệ thông tin, phương tiện kỹ thuật dạy học, tự học để không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ Yêu cầu hợp tác làm việc với đồng nghiệp chặt chẽ hơn, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp, ứng xử trong các quan hệ xã hội, với cha mẹ học sinh, học sinh và các tổ chức xã hội khác

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Có thể thấy rằng, giáo viên THPT phải là nhà giáo dục, là người học tập suốt đời, là một người nghiên cứu, một nhà văn hóa xã hội mà cụ thể hơn cần phải có những năng lực đó là:

- Năng lực thiết kế, quản lý và thực hiện kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh:Khả năng thiết kế các chủ đề dạy học

liên môn, dạy học tích hợp, xây dựng kế hoạch dạy học; Khả năng thực hiện việc phân phối chương trình các môn học, hoạt động giáo dục phù hợp với đối tượng HS

và điều kiện thực tế của các trường THPT

- Năng lực sử dụng PPDH và GD theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh: Trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh, phương pháo

và hình thức tổ chức dạy học đóng một vai trò quan trọng Do đó, giáo viên cần có khả năng trong việc phát huy tính chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển NL; tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học

- Năng lực kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh:Khả năng xác định mục tiêu đánh giá; Lựa chọn các phương pháp, hình thức đánh

đạt chuẩn của quá trình dạy học; xác định được mức độ phát triển NL của HS sau mỗi giai đoạn học tập; chỉ ra mối liên hệ giữa phát triển NL với độ khó của nhiệm vụ hoặc bài tập mà HS đã hoàn thành

- Năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh: Khả năng trợ giúp học sinh vượt qua

nhưng khó khăn trong cuộc sống, học tập và trong các mối quan hệ

tổng hợp KT, KN,… thuộc nhiều lĩnh vực (môn học/HĐGD) khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ HT; thông qua đó hình thành những KT, KN mới; phát triển được những NL cần thiết, nhất là NL giải quyết vấn đề trong HT và thực tiễn cuộc sống

"Tích hợp" là nói đến mục tiêu của hoạt động dạy học còn "liên môn" là đề cập tới nội dung dạy học

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

- Năng lực dạy học phân hóa: Khả năng thiết kế các chiến lược dạy học sao cho phù hợp với nhu cầu, năng lực và phong cách học khác nhau của HS trong lớp học để tạo cơ hội học tập tốt nhất cho mỗi HS trong lớp

- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học: Là khả năng khai thác,

sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình dạy học nhằm làm tăng hiệu quả dạy học

- Năng lực tự phát triển nghề nghiệp bằng tự học, tự nghiên cứu: Khả năng tự

đánh giá, tự học và tự rèn luyện về phẩm chất chính trị, đạo đức, chuyên môn nghiệp

vụ nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả dạy học và giáo dục

- Năng lực phát hiện, giải quyết vấn đề giáo dục bằng nghiên cứu khoa học:

Khả năng phát hiện và giải quyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn hoạt động nghề nghiệp nhằm đáp ứng những yêu cầu mới trong giáo dục

- Năng lực dạy học theo STEM

- Năng lực dạy học trải nghiệm

Đó chính là những lĩnh vực cấu thành phẩm chất nghề nghiệp của người giáo viên trong nhà trường phổ thông hiện đại Những yêu cầu này được xem là căn cứ để khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên THPT, từ đó xây dựng các chuyên đề bồi dưỡng phù hợp

1.3.2 Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Mục tiêu bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm giúp giáo viên THPT và các cán bộ quản lý bồi dưỡng giáo viên xác định được nội dung, chương trình, kế hoạch bồi dưỡng và là căn cứ để đánh giá kết quả bồi dưỡng giáo viên Cụ thể:

Bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm cập nhật, bổ sung, đổi mới, nâng cao kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời thay đổi thái độ nghề nghiệp nhằm đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới; Giúp giáo viên THPT thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy và học và thực hiện được các mục tiêu của quá trình dạy học do chương trình giáo dục phổ thông mới đề ra

Giúp giáo viên trung học phổ thông thực hiện có hiệu quả hoạt động dạy học tích hợp, dạy học liên môn, dạy học trải nghiệm và đánh giá kết quả học tập của học sinh theo hướng tiếp cận năng lực

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

1.3.3 Nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Bồi dưỡng NLDH cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông

2018 là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác bồi dưỡng giáo viên, có tính chất quyết định sự thành công của chương trinh giáo dục phổ thông 2018 Do đó, có thể đề xuất một số nội dung bồi dưỡng nâng cao năng lực dạy học cho giáo viên THPT đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới như sau:

Năng lực thiết kế, thực hiện kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

Năng lực sử dụng PPDH và GD theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Năng lực kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh Năng lực tư vấn và hỗ trợ học sinh

Năng lực nhận thức

Năng lực thực hiện DH tích hợp

Năng lực dạy học phân hóa

Năng lực sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học

Năng lực phát hiện, giải quyết vấn đề giáo dục bằng nghiên cứu khoa học

Năng lực tự phát triển nghề nghiệp bằng tự học, tự nghiên cứu

Năng lực dạy học trải nghiệm

1.3.4 Phương pháp bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thôngtheo chương trình giáo dục phổ thông mới

Việc lựa chọn các phương pháp bồi dưỡng năng lực cho giáo viên THPT theo định hướng giáo dục phổ thông mới cần tập trung vào các phương pháp và kỹ thuật dạy học hiện đại, tạo môi trường và điều kiện cho giáo viên tự khám phá kiến thức,

kỹ năng cho bản thân Cán bộ tập huấn chỉ là người thiết kế tổ chức còn giáo viên tự tìm kiếm, khám phá, tự học theo cách riêng độc lập và sáng tạo gắn với vốn kinh nghiệp đã có của bản thân

a Thảo luận nhóm

Thảo luận nhóm là một trong những phương pháp được yêu thích và sử dụng thường xuyên trong hoạt động dạy - học tích cực Mỗi giáo viên phải nắm vững phương pháp, có kỹ năng trong tổ chức, điều khiển các hoạt động này

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

- Lựa chọn vấn đề thảo luận

Trong một môn học có nhiều nội dung, mỗi nội dung có nhiều vấn đề Giáo viên trước hết phải biết chia nhỏ các nội dung cơ bản thành nhiều vấn đề thảo luận và phân

bổ một cách hợp lý qua mỗi buổi học, thậm chí từng tiết học

Chủ đề thảo luận nên tập trung vào vấn đề chính của bài học Chủ đề thảo luận cũng có thể bắt đầu từ các luận điểm, các tình huống, câu chuyện nhưng thường được

cụ thể hóa qua các câu hỏi chủ chốt Việc lựa chọn và diễn đạt vấn đề còn phù hợp, không quá đơn giản nhưng cũng không nên quá khó đối với học viên

- Chia nhóm, bố trí chỗ ngồi

Có hàng chục cách chia nhóm khác nhau, như: Chia nhóm ngẫu nhiên, chia theo

vị trí ngồi, chia theo danh sách, chia theo đặc điểm chung, chia theo năng lực, chia theo kinh nghiệm, chia theo giới tính, chia theo cùng sở thích, chia qua tình huống, qua trò chơi

Việc bố trí chỗ ngồi cũng ảnh hưởng tới chất lượng cuộc thảo luận Nên bố trí các thành viên trong nhóm ngồi quay mặt vào nhau, vị trí ngồi đủ gần để có thể trao đổi, chia sẻ với nhau một cách thuận lợi Nên có khoảng cách giữa các nhóm để sự trao đổi của các nhóm không bị ảnh hưởng tới nhau

- Giao nhiệm vụ và giới hạn thời gian thảo luận

Trước khi tiến hành thảo luận, GV phải giao nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng cho từng nhóm, phải có hướng dẫn cụ thể và định hướng cách thức thảo luận và trình bày

- Giám sát hoạt động thảo luận của từng nhóm

Thời gian các nhóm thảo luận không phải là thời gian nghỉ ngơi hoặc làm việc riêng của giảng viên Khi học viên tiến hành thảo luận, GV chuyển từ vị trí người hướng dẫn sang người giám sát

- Trình bày kết quả thảo luận

Khi kết thúc thời gian thảo luận, GV cần yêu cầu các nhóm trình bày kết quả thảo luận với nhiều hình thức phong phú Nhóm có thể tự cử đại diện hoặc GV yêu cầu ngẫu nhiên bất cứ một HS nào trong nhóm lên thuyết trình

- Tổng kết đánh giá

Đây là khâu cuối cùng nhưng khá quan trọng của hoạt động thảo luận GV phải

là người nắm vững tri thức lý luận và thực tế, công tâm, linh hoạt thì việc đánh giá mới đảm bảo khách quan, công bằng, chính xác

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

b Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề

Báo cáo viên nêu vấn đề cân giải quyết Học viên tự suy nghĩ để tìm ra cách thức giải quyết phù hợp nhất cho vấn đề đó

Dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là PPDH trong đó GV tạo ra những tình huống có vấn đề, điều khiển HV phát hiện vấn đề, hoạt động tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo để giải quyết vấn đề và thông qua đó chiếm lĩnh tri thức, rèn luyện kĩ năng và đạt được những mục đích học tập khác Đặc trưng cơ bản của dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề là "tình huống gợi vấn đề" vì "Tư duy chỉ bắt đầu khi xuất hiện tình huống có vấn đề" (Rubinstein)

Tình huống có vấn đề (tình huống gợi vấn đề) là một tình huống gợi ra cho HS những khó khăn về lí luận hay thực hành mà họ thấy cần có khả năng vượt qua, nhưng không phải ngay tức khắc bằng một thuật giải, mà phải trải qua quá trình tích cực suy nghĩ, hoạt động để biến đổi đối tượng hoạt động hoặc điều chỉnh kiến thức sẵn có

c Phương pháp dạy học qua nghiên cứu tình huống

Tình huống là những sự kiện, vụ việc, hoàn cảnh có mâu thuẫn, có vấn đề cần được giải quyết

Tình huống "có vấn đề": là trở ngại về trí tuệ của con người, xuất hiện khi ta chưa biết cách giải thích hiện tượng, sự việc hay một quá trình nào đó của thực tế Tình huống dạy học: mô tả những sự kiện, hoàn cảnh có thực hoặc hư cấu nhằm đạt những mục tiêu, mục đích dạy học

Dạy học qua (bằng) nghiên cứu tình huống: dạy học dựa trên tình huống có thật hoặc giống như thật, đòi hỏi người học phải tìm hiểu, suy nghĩ, đề ra được quyết định thích hợp nhất

Nghiên cứu tình huống còn gọi là nghiên cứu trường hợp điển hình (case study) là một trong những phương pháp dạy học chủ động, được sử dụng ngày càng phổ biến, nhằm khắc phục tình trạng thực tế là trong quá trình học tập, người học không được tự

ra các quyết định; nên khi ra thực tiễn sẽ lúng túng, thiếu suy nghĩ, cân nhắc, không đề

ra được quyết định hợp lý khi thực hiện nhiệm vụ theo chức trách đảm nhiệm

Để thực hiện phương pháp dạy học bằng nghiên cứu tình huống, cần có các điều kiện sau:

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Người học đã được chuẩn bị trước về kiến thức, đã được học hay tự học về nội dung cơ bản của tình huống nghiên cứu và cách ra quyết định khi nghiên cứu tình huống Người viết, hướng dẫn sử dụng nghiên cứu tình huống phải nắm vững kiến thức

cơ bản chung về nội dung của nghiên cứu tình huống

Dữ kiện phải đủ thông tin (không thừa, không thiếu, không "bẫy" người học)

d Phương pháp thuyết trình

Thuyết trình là một phương pháp dạy học thường được các giáo viên áp dụng Hiệu quả của phương pháp này phụ thuộc nhiều vào kinh nghiệm, nghệ thuật diễn giải và thuyết phục của giảng viên Tuy có nhiều nhược điểm, nhưng nếu giảng viên biết cách sử dụng đúng và biết phối hợp với các phương pháp khác nhất là sử dụng thêm một số công cụ nghe nhìn hỗ trợ để minh hoạ bài giảng, hoặc cải tiến để tăng cường sự tham gia của học sinh

* Một số điểm cần lưu ý để tăng hiệu quả của phương pháp thuyết trình

- Giới thiệu tên chủ đề và mục tiêu học tập

- Nói với học viên chứ không đọc, nói với tốc độ vừa phải và đủ to để các học viên ngồi ở cuối lớp cũng có thể nghe rõ Do việc thay đổi giọng nói là rất khó nên giảng viên có thể thay đổi tốc độ, âm lượng và âm sắc trong những trường hợp cần nhấn mạnh để gây ấn tượng với học sinh

- Khi cần nhấn mạnh một nội dung nào đó thì nên thay đổi tốc độ, âm lượng, âm sắc và ngữ điệu để gây ấn tượng

- Thể hiện sự lôi cuốn khi nói: Tâm lý của người thuyết trình thường tác động trực tiếp tới người nghe Nếu giáo viên thể hiện sự thích thú khi thuyết trình qua thay đổi âm lượng, ngữ điệu kết hợp với ngôn ngữ không lời (ngôn ngữ cơ thể) phù hợp sẽ truyền cảm đến học sinh và gây sự hứng thú cho học sinh

- Luôn sử dụng ghi chép, dàn ý đã chuẩn bị sẵn: Việc sử dụng các bản ghi chép trong khi thuyết trình là rất cần thiết ngay cả khi giáo viên rất "thuộc bài” vì một mặt thể hiện tính nghiêm túc, mặt khác để tránh sa đà vào các tiểu tiết

- Xen kẽ vào bài nói những ví dụ minh hoạ hoặc những câu pha trò phù hợp Tuy nhiên không nên đưa quá nhiều ví dụ minh hoạ, cũng như quá nhiều câu pha trò

vì có thể sẽ làm phân tán sự chú ý của học sinh

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

- Thời gian thuyết trình không quá dài Kết quả nghiên cứu cho thấy, kết quả nhớ của học sinh giảm nhiều nếu thuyết trình liên tục quá 30 phút

- Tóm tắt vấn đề cuối phần trình bày

- Nên dành thời gian cho học sinh hỏi và trả lời câu hỏi của học sinh

- Với những giảng viên còn ít kinh nghiệm, nên tập trước dưới sự quan sát của giáo viên có kinh nghiệm hoặc ghi âm và quay camera để rút kinh nghiệm, nhất là có thể phát hiện và loại bỏ những thói quen không phù hợp

e Phương pháp luyện tập và thực hành qua ví dụ minh họa

Luyện tập và thực hành củng cố, bổ sung, làm vững chắc thêm các kiến thức lí thuyết Trong luyện tập, người ta nhấn mạnh tới việc lặp lại với mục đích học thuộc những "đoạn thông tin": đoạn văn, thơ, bài hát, kí hiệu, quy tắc, định lí, công thức,

đã học và làm cho việc sử dụng kĩ năng được thực hiện một cách tự động, thành thục Trong thực hành, người ta không chỉ nhấn mạnh vào việc học thuộc mà còn nhằm áp dụng hay sử dụng một cách thông minh cách tri thức để thực hiện các nhiệm vụ khác nhau Vì thế, trong bồi dưỡng, bên cạnh việc cho học viên luyện tập một số chi tiết cụ thể, GV cũng cần lưu ý cho HS thực hành phát triển các kĩ năng

Các bước thực hiện:

Bước 1 Xác định tài liệu cho luyện tập và thực hành

Bước 2 Giới thiệu mô hình luyện tập hoặc thực hành

Bước 3 Thực hành hoặc luyện tập sơ bộ

Bước 4 Thực hành đa dạng

Bước 5 Bài tập cá nhân

g Phương pháp dạy học trải nghiệm

Trải nghiệm là quá trình nhận thức, khám phá đối tượng bằng việc tương tác với đối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài (nhìn, sờ, nếm, ngửi ) và các quá trình tâm lý bên trong (chú ý, ghi nhớ, tư duy, tưởng tượng) Thông qua đó, chủ thể có thể học hỏi, tìm tòi, sáng tạo, tiếp thu, tích lũy được những kinh nghiệm cho

bản thân và hoàn thiện các kĩ năng trong cuộc sống

Người dạy ở đây có thể là: giáo viên, tình nguyện viên, hướng dẫn viên, huấn luyện viên, bác sỹ tâm lý Nó nói lên tính đơn giản, đa dạng, phổ biến và ứng dụng của “Giáo dục trải nghiệm”

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Người học sẽ huy động một cách toàn diện về trí tuệ, cảm xúc, thể chất, kỹ năng

và các quan hệ xã hội của bản thân trong quá trình tham gia; yêu cầu người học phải sáng tạo, tự chủ, tự ra quyết định và thỏa mãn với kết quả đạt được

Các hình thức của dạy học trải nghiệm gồm: Thảo luận nhóm, nghiên cứu tình huống: Đóng vai, trò chơi, Học tập từ thực tế

Tất nhiên tùy tính chất của môn học và qui mô của lớp học mà chúng ta có thể

sử dụng các kỹ thuật nêu trên một cách linh hoạt và hiệu quả

1.3.5 Hình thức bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Căn cứ vào lý luận và thực tiễn hoạt động bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới có thể phân định các hình thức như sau:

+ Hình thức bồi dưỡng tập trung theo lớp từng đợt, từng chuyên đề: Là hình thức bồi dưỡng trong đó cán bộ tập huấn bồi dưỡng chỉ đạo, điều khiển cùng lúc hoạt động của tất cả giáo viên trong lớp bồi dưỡng

+ Hình thức bồi dưỡng theo nhóm cốt cán: Là hình thức kết hợp tính tập thể và tính cá nhân, trong đó giáo viên trong từng nhóm dưới sự điều khiển của giáo viên cốt cán trao đổi ý tưởng, nguồn kiến thức với nhau trong tìm hiểu, khám phá và củng cố các nội dung bồi dưỡng

+ Hình thức tự bồi dưỡng của cá nhân: Dưới sự trợ giúp, điều khiển của cán bộ cốt cán, mỗi giáo viên độc lập thực hiện những nhiệm vụ bồi dưỡng của mình theo nhịp độ riêng để đạt đến mục tiêu nâng cao phẩm chất, năng lực nghề nghiệp của bản thân

+ Bồi dưỡng trực tuyến kết hợp với trực tiếp

Bồi dưỡng trực tuyến kết hợp trực tiếp là một loại hình bồi dưỡng mang lại nhiều hiệu quả Do sự phát triển của công nghệ nên nội dung đào tạo của phương thức này luôn mang tính trực quan, dễ đọc, dễ hiểu Đặc biệt khi tham gia phương thức học này người học vừa phát huy được tính tính cực tương tác vừa rèn luyện sẽ ý thức tự học, nên tính hiệu quả của việc học rất cao

+ Hình thức bồi dưỡng tập huấn thông qua các chuyên đề: Ưu điểm của hình thức này là GV được cung cấp hiểu biết về những vấn đề mới Tuy nhiên hạn chế là

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

GV bị lệ thuộc vào các chuyên gia Dù chuyên gia là những người có hiểu biết nhưng chắc chắn đã biết được chính xác những khó khăn của GV Các chuyên đề thường do cấp trên đưa xuống, nhiều khi không thực sự phù hợp với nhu cầu của GV ở cơ sở Việc áp dụng các nội dung tập huấn chưa linh hoạt

+ Hình thức bồi dưỡng chuyên môn thông qua tham quan học tập: Ưu điểm của hình thức này là người tham quan sẽ được quan sát, học hỏi và đem các sáng kiến của các trường bạn về áp dụng tại trường, lớp mình Tuy nhiên hạn chế là việc học tập dễ dẫn tới sao chép một cách hình thức các sáng kiến mô hình của trường bạn mà không chắc

mô hình đó có phù hợp với đơn vị mình hay không Kinh phí triển khai khá tốn kém nên không tổ chức thường xuyên hoặc không tổ chức được cho tất cả GV tham gia

1.3.6 Quy trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

* Khảo sát nhu cầu bồi dưỡng

Là quá trình thu thập những thông tin chung về đặc điểm phát triển KT-XH của địa phương, đặc trưng vùng miền, đặc điểm nhu cầu phát triển HS, thực trạng năng lực đội ngũ GVTHPT lớp, những mong đợi của cộng đồng đối với sự phát triển giáo dục, những điều kiện đảm bảo như cơ sở vật chất, nguồn nhân lực, nhu cầu bồi dưỡng của đội ngũ GV Thông qua việc phân tích, đánh giá các thông tin ban đầu là căn cứ

cho việc hình thành mục tiêu và lựa chọn nội dung chương trình bồi dưỡng

* Xác định mục tiêu bồi dưỡng năng lực DH cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Các mục tiêu bồi dưỡng là những tuyên bố về kết quả mong đợi ở đầu ra của quá trình bồi dưỡng, kết quả này phản ảnh và đáp ứng được nhu cầu, nguyện vọng của GV

và thực tiễn công tác dạy học, giáo dục của nhà trường Các mục tiêu này cũng là nền tảng xây dựng cơ bản của việc hoạch định chương trình bồi dưỡng năng lực DH cho GV THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

* Lựa chọn, sắp xếp nội dung chương trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Nội dung chương trình bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên THPT được xác định dựa vào các tiêu chuẩn, tiêu chí trong quy định về phẩm chất, năng lực của giáo viên trong chương trình giáo dục phổ thông mới

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục

Việc lựa chọn nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học cho GV THPT thường dựa vào các tiêu chí cơ bản sau:

- Về ý nghĩa: nội dung phải có ý nghĩa với nhu cầu và lợi ích của GV THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

- Về tiện ích: nội dung phải thực sự hữu dụng trong hoạt động dạy học của giáo viên khi triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới

- Về hiệu lực: nội dung phải chính xác và cập nhật liên tục

- Về sự phù hợp: nội dung phải phù hợp với độ nhận thức của GV, yêu cầu thực tiễn giáo dục, đặc trưng vùng miền

- Về tính khả thi: Nội dung phải phù hợp với bối cảnh thực tế của địa phương, các điều kiện thực hiện để đảm bảo triển khai và thực hiện hiệu quả

* Xác định phương pháp, hình thức bồi dưỡng năng lực DH cho GV THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới

- Về phương pháp: Phương pháp bồi dưỡng năng lực DH cho GV THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới là cách thức, con đường tổ chức thống nhất giữa cán bộ cốt cán bồi dưỡng và GVCN lớp nhằm thực hiện tối ưu các mục tiêu công tác bồi dưỡng đề ra

- Về hình thức tổ chức bồi dưỡng: là những hình thái vận động của nội dung bồi dưỡng cụ thể trong không gian, địa điểm và những điều kiện xác định nhằm thực hiện nhiệm vụ và mục tiêu bồi dưỡng Xác định và lựa chọn hình thức bồi dưỡng là yêu cầu quan trọng để tổ chức quá trình bồi dưỡng GV

* Đánh giá kết quả bồi dưỡng

Đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực DH cho GV THPT theo chương trình giáo dục phổ thông mới là quá trình thu thập thông tin, xử lí thông tin về kết quả đạt được của GV tham gia bồi dưỡng, khả năng thực hiện các mục tiêu bồi dưỡng, hiệu quả công tác dạy học của GV THPT lớp sau bồi dưỡng

1.3.7 Đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực dạy học cho giáo viên Trung học phổ thông theo chương trình giáo dục phổ thông mới

Đánh giá kết quả bồi dưỡng: Chỉ ra những kết quả đã và chưa đạt được so với mục tiêu bồi dưỡng đề ra, đồng thời đề xuất những biện pháp nâng cao hiệu quả bồi dưỡng trong các giai đoạn tiếp theo

Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục