Thời gian vừa qua được sự quan tâm đầu tư của Chính phủ cũng như nỗ lực của các địa phương, phần lớn các hồ chứa lớn có dung tích từ 3 triệu m3 trở lên đã được sửa chữa đảm bảo an toàn. Giai đoạn 20212025: Kế hoạch đầu tư công trung hạn 20212025, Bộ Nông nghiệp và PTNT được bố trí 3.800 tỷ đồng để sửa chữa nâng cấp 30 công trình đập, hồ chứa thủy lợi. Trong khuôn khổ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế xã hội, Chính phủ hỗ trợ các địa phương sửa chữa nâng cấp 68 hồ với tổng kinh phí 1.000 tỷ đồng. Việc thực hiện quy định pháp luật về quản lý an toàn đập, hồ chứa đã được các địa phương đã quan tâm, một số địa phương đã bố trí nguồn kinh phí để thực hiện tốt, như: Thái Nguyên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Ninh Thuận, Đăk Lăk, Gia Lai... Thời gian vừa qua được sự quan tâm đầu tư của Chính phủ cũng như nỗ lực của các địa phương, phần lớn các hồ chứa lớn có dung tích từ 3 triệu m3 trở lên đã được sửa chữa đảm bảo an toàn. Giai đoạn 20212025: Kế hoạch đầu tư công trung hạn 20212025, Bộ Nông nghiệp và PTNT được bố trí 3.800 tỷ đồng để sửa chữa nâng cấp 30 công trình đập, hồ chứa thủy lợi. Trong khuôn khổ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế xã hội, Chính phủ hỗ trợ các địa phương sửa chữa nâng cấp 68 hồ với tổng kinh phí 1.000 tỷ đồng. Việc thực hiện quy định pháp luật về quản lý an toàn đập, hồ chứa đã được các địa phương đã quan tâm, một số địa phương đã bố trí nguồn kinh phí để thực hiện tốt, như: Thái Nguyên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Ninh Thuận, Đăk Lăk, Gia Lai...
Trang 1Quy định pháp luật về an toàn đập ở Việt Nam
và đối chiếu với kinh nghiệm quốc tế
Lớp bồi dưỡng kiến thức quản lý an toàn đập
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Trang 2Hệ thống văn bản QPPL về ATĐ ở Việt Nam
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Nghị định 72/2007
Luật Tài nguyên nước (2012)
Luật PCTT số 33/2013 và số 60/2020
Luật Thuỷ lợi (2017)
Nghị định 114/2018
Nghị định 67/2019/ NĐ- CP
HD Luật TL
Chỉ thỉ số 22/CT-TTg ngày 07/8/2018 Kết luận số 36/2022/KL-TW
Luật Xây dựng số 50/2014
Trang 3Một số kết quả đạt được trong thời gian qua trong Quản lý an toàn đập
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Thời gian vừa qua được sự quan tâm đầu tư của Chính phủ
cũng như nỗ lực của các địa phương, phần lớn các hồ chứa
lớn có dung tích từ 3 triệu m3 trở lên đã được sửa chữa
đảm bảo an toàn
Giai đoạn 2021-2025: Kế hoạch đầu tư công trung hạn
2021-2025, Bộ Nông nghiệp và PTNT được bố trí 3.800 tỷ
đồng để sửa chữa nâng cấp 30 công trình đập, hồ chứa
thủy lợi Trong khuôn khổ Chương trình phục hồi và phát
triển kinh tế xã hội, Chính phủ hỗ trợ các địa phương sửa
chữa nâng cấp 68 hồ với tổng kinh phí 1.000 tỷ đồng
Việc thực hiện quy định pháp luật về quản lý an toàn đập,
hồ chứa đã được các địa phương đã quan tâm, một số địa
phương đã bố trí nguồn kinh phí để thực hiện tốt, như:
Thái Nguyên, Quảng Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh,
Ninh Thuận, Đăk Lăk, Gia Lai
Hội đồng tư vấn an toàn đập có chức năng tham mưu cho UBND cấp tỉnh quyết định phương án tích nước và giải pháp đảm bảo an toàn công trình, hạ du đập Tuy nhiên, đến nay mới có 37/45 tỉnh đã thành lập Hội đồng tư vấn an toàn đập (chiếm 82%), còn lại 8 tỉnh cần sớm triển khai thực hiện
Qua quá trình thực hiện các quy định của pháp luật (Nghị định 67/2018/NĐ-CP, Thông tư 05/2018/TT-BNNPTNT, ) đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập về thể chế Bộ chỉ đạo Cục Thủy lợi tổ chức rà soát để điều chỉnh
Trang 4Một số kết quả đạt được trong thời gian qua trong Quản lý an toàn đập
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
-Nghị định số 40/2023/NĐ-CP ngày 27/6/2023 sửa đổi, bổ
sung một số điều của Nghị định số 67/2018/NĐ-CP quy
định chi tiết một số điều của Luật Thuỷ lợi Theo đó, sửa
đổi về yêu cầu năng lực tối thiếu đối với các tổ chức, cá
nhân khai thác đập, hồ chứa nước; nguyên tắc cấp phép,
thẩm quyền cấp phép đối với các hoạt động phải có phép
trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi;
- Thông tư số 03/2022/TT-BNNPTNT ngày 16/6/2022 sửa
đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số
05/2018/TT-BNNPNT quy định chi chi tiết một số điều của Luật Thuỷ lợi
Theo đó, phân cấp các địa phương quản lý đập, hồ chứa
thủy lợi mà việc khai thác và bảo vệ liên quan đến hai tỉnh
trở lên
Về HTQT, thời gian qua Bộ Nông nghiệp và PTNT
đã triển khai một số dự án HTQT nhằm hỗ trợ cho công tác phòng chống thiên tai và thủy lợi như:
-Dự án vận hành hồ chứa trong tình huống khẩn cấp và quản lý lũ hiệu quả toàn diện cho lưu vực sông Hương
do Nhật Bản tài trợ Dự án được trang bị các thiết bị quan trắc KTTV chuyên dùng để cung cấp cho bộ công cụ/phần mềm tính toán dự báo mưa và dòng chảy, vận hành hồ chứa theo thời gian thực nhằm kiểm soát lũ hiệu quả cho hạ du.
-Dự án Quản lỹ lũ và vận hành hồ chứa cho lưu vực sông
Mã do Hàn Quốc tài trợ Dự án đang trong giai đoạn thực hiện, nội dung cũng tương tự như dự án ở Sông Hương, chỉ khác là áp dụng bộ công cụ quản lý IWRIMS được phát triển và áp dụng thành công ở Hàn Quốc.
Trang 5Tồn tại và thách thức trong quản lý và vận hành hồ chứa thủy lợi hiện nay
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Trong số 6.750 đập, hồ chứa thủy lợi (không tính 592 đập
dâng) có trên 80% hồ chứa vừa và nhỏ, đa số là đập đất được
xây dựng qua nhiều thời kỳ, nhiều đập xây dựng từ những
năm 70-80 của thế kỷ trước, khi công nghệ thiết kế, thi công
còn lạc hậu, đa số là đập đất nên tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất
an toàn
Vẫn còn 337 đập, hồ chứa hư hỏng nặng, trong diện cấp bách
cần nâng cấp sửa chữa
Hiện đang có 4.332 đập, hồ chứa (chiếm 64% đập) do các đơn
vị cấp huyện, xã quản lý
Kinh phí cho quản lý và bảo trì đập hiện đang thực hiện theo
quy định về hiệu quả phục vụ, lập kế hoạch và cấp theo từng
năm Theo phương pháp này, những hồ có nhiệm vụ phòng lũ
sẽ rất khó đánh giá hiệu quả bằng tiền Trong trường hợp cần
xử lý khẩn cấp các hư hỏng, sự cố sẽ không có nguồn chi kịp
thời
Trên toàn quốc có 11 hệ thống có QTVH liên hồ do
Bộ Tài nguyên và Môi trường lập và được Chính phủ phê duyệt Với các hồ này, ngoài việc vận hành theo QTVH đơn hồ, còn phải tuân thủ QTVH liên hồ QTVH liên hồ chứa lấy mục tiêu khống chế mực nước hạ du trong từng thời kỳ lũ để quyết định mức xả cho từng hồ đã hạn chế tính chủ động trong điều tiết mức nước hồ chứa, dẫn đến
bị động trong vận hành và nhiều trường hợp gây tổn thất lớn cho chủ hồ về kinh tế cũng như việc tích nước cho mùa khô năm sau
Công tác dự báo khí tượng thủy văn mặc dù có nhiều tiến bộ Tuy nhiên, vẫn chưa đáp ứng yêu cầu cho vận hành hồ chứa một cách chủ động và hiệu quả Đặc biệt là việc dự báo mưa cuối mùa
để chủ động tích nước
Trang 6Tồn tại và thách thức trong quản lý và vận hành hồ chứa thủy lợi hiện nay
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Theo Quy chuẩn/Tiêu chuẩn Việt nam, trong giai
đoạn thiết kế xây dựng công trình không yêu cầu
đánh giá nguy cơ và rủi ro cho hạ du Việc không
tính toán tác động của hồ chứa trong vận hành
cũng như trong tình huống khẩn cấp (xả lũ lớn, vỡ
đập) ngay từ khâu xây dựng dẫn đến việc không
cảnh báo được, cũng như không lồng ghép được
trong quy hoạch sử dụng đất và kế hoạch phát
triển kinh tế xã hội của địa phương
Về trách nhiệm của chủ quản lý khai thác, việc thực
hiện 16 nội dung thuộc trách nhiệm của chủ hồ
theo quy định đạt tỷ lệ thấp Chủ yếu xảy ra ở các
hồ chứa vừa và nhỏ do không có hồ sơ lưu trữ,
kinh phí để phục dựng không được bố trí, thiếu
hướng dẫn phù hợp cho đối tượng hồ chứa vừa và
nhỏ
Trong giai đoạn vận hành, theo quy định trong Nghị định 114/2018, các chủ sở hữu đập phải lập bản đồ ngập lụt trong tình huống xả lũ lớn hoặc vỡ đập, từ đó cắm mốc cảnh bảo ngập lụt và lập kế hoạch sơ tán khi có tình huống khẩn cấp Ngoài vấn đề thiếu kinh phí, thiếu hướng dẫn, thì vấn đề lớn nhất là xử lý các công trình nằm trong hành lang bị ảnh hưởng của xả lũ Lấy ví dụ: hồ Dầu Tiếng được xây dựng và đưa vào vận hành từ 1985, lũ thiết kế với lưu lượng 2.800 m3/h (tần suất 1000 năm, công trình cấp đặc biệt) Mùa lũ năm 2000, chỉ
xả lũ với lưu lượng 600 m3/s nhưng đã gây ngập lụt nghiêm trọng ở TP Hồ Chí Minh, các tuyến đê bao đã mấp mé tràn đỉnh Năm 2008 xả lũ với mức 400 m3/s cũng gây ngập trên diện rộng Với thực trạng phát triển ở hạ du như hiện nay, hồ Dầu Tiếng thuộc dạng có rủi ro cao nếu phải xả lũ lớn Vấn đề này không chỉ xảy ra đối với hồ Dầu tiếng mà còn cho nhiều hồ chứa khác, kể cả hồ vừa và nhỏ
Trang 7Nhiệm vụ của ngành thủy lợi trong triển khai thực hiện Kết luận số 36/KL-TW
HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Để thực hiện Kết luận số 36/KL-TW về bảo đảm an
ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước
đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 Chính
phủ đã có Quyết định số 1595/QĐ-TTg ngày
23/12/2022 ban hành kế hoạch hành động Tiếp
theo đó, Bộ Nông nghiệp và PTNT đã ban hành
Quyết định số 1012/QĐ-BNN-TL ngày 21/3/2023
Phê duyệt kế hoạch triển khai kế hoạch hành động
của Chính phủ Các địa phương cũng đã ban hành
kế hoạch hành động của các địa phương
1- Hoàn thiện thể chế quản lý an toàn đập
2- Tăng cường quản lý thông tin tài sản và cơ sở dữ liệu về đập, hồ chứa nước
3- Vận hành hồ chứa bảo đảm an toàn đập và an toàn
hạ du
4- Nâng cao chất lượng công tác kiểm tra, bảo trì đập, hồ chứa nước
5- Làm tốt công tác chuẩn bị sẵn sàng ứng phó tình huống khẩn cấp, bảo vệ đập
6- Khai thác hiệu quả đa mục tiêu của hồ chứa7- Nâng cao chất lượng đội ngũ quản lý khai thác đập, hồ chứa nước
Trang 8HỘI ĐẬP LỚN VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NƯỚC VIỆT NAM
Nghị định 114/2018 có cách tiếp cận tổng thể (từ quản lý cho đến quản trị)
và toàn diện (từ thi công cho đến vận hành, bảo trì, chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp, đào tạo nhân lực)… nói chung
là tiệm cận với cách làm của quốc tế Tuy nhiên, do đặc thù của Việt Nam, trong quá trình thực hiện đã gặp phải một số vấn đề khó khăn vướng mắc Hiện nay, Bộ Nông nghiệp và PTNT đang chủ trì, cùng với Bộ Công thương rà soát, bổ sung, sửa đổi Nghị định 114/2018
Thể chế quản lý an toàn đập theo Nghị định 114/2018
Đường tràn & Thiết bị vận hành
Vận hành hồ chứa
Kết cấu- Nền móng Thủy văn- Thuỷ lực
Động đất
Trang 9Đánh giá chung về VBQPPL liên quan đến ATĐ ở VN
Ấn độ: Luật an toàn đập số 41/2021
Nhật: ND an toàn đập nằm trong Luật QL nước và LVS
Trung Quốc: ND an toàn đập nằm trong Luật quản lý lũ
1 Nên dồn các vấn đề an toàn đập còn nằm ở các văn bản PL khác vào NĐ 114
2 Tiến tới xây dựng Luật về an toàn đập như các nước khác
Trang 10(H>15m hoặc V>3 triệu m3)
2 Không nên áp dụng cho đập dâng và các loại đập/hồ chứa đặc biệt
Nghị định áp dụng cho đập đang
trong giai đoạn thi công và đang vận
hành khai thác;
Nghị định áp dụng cho các hồ chứa vừa và
nhỏ (đập cao trên 5m) cho đến các đập
cấp đặc biệt (đập cao trên 100m).
Nghị định áp dụng cho cả các đập dâng
(weirs) trên sông suối.
Nghị định không áp dụng cho các loại đập
đặc biệt: như đập phục vụ du lịch, đập
chắn bùn thải trong khai thác mỏ, …
Đang có sự hiểu nhầm giữa Phân cấp đập
theo QC 04-05 và Phân loại đập trong
Rủi ro = Nguy cơ x Hậu quả.
3 Quy mô đập như trong NĐ 114 chỉ phục vụ cho phân cấp quản lý
và nên quy định bằng văn bản riêng (Thông tư, )
Trang 11Phân loại đập trong quản lý ATĐ
1 Phân loại đập chỉ sử dụng khi cần nói về phạm vi áp dụng của Nghị định
2 Nên áp dụng Phân loại đập theo cách tiếp cận rủi ro => Có điều khoản khuyến khích áp dụng (hoặc bắt buộc áp dụng)
ICOLD
Kiến nghị:
HAZARD POTENTIAL INDEX
POINT S
400 points
600 points
200 points
70% quốc gia
V ER
Y H IG H
Trang 12Quản lý an toàn đập trong giai đoạn thiết kế
(1) An toàn đập phải được xem xét ngay trong giai đoạn thiết kế Quy hoạch hạ du phải xét đến rủi ro an toàn đập => Yêu cầu chủ đầu tư (dự án xây dựng mới, hoặc nâng cấp sửa chữa) phải lập bản đồ ngập lụt trước khi bàn giao cho đơn vị quản lý vận hành;
(2) Tăng cường Quản lý quy hoạch hạ du bị tác động Nếu cần thiết phải có biện pháp thanh thải lòng dẫn, bảo đảm thoát lũ an toàn trong tình huống khẩn cấp.
(3) Xây dựng kế hoạch ứng phó sát với thực
tế Sau khi phê duyệt phải tổ chức phổ biến đến cộng đồng hạ du, tổ chức diễn tập (bằng nhiều hình thức).
Kiến nghị:
Các nước trên thế giới quy định phải xác định tác động/hậu quả của đập ngay trong bước thiết kế (new dams) Với các đập đang vận hành (existing dams) phải lập bản đồ ngập lụt và xây dựng kế hoạch sẵn sàng trong tình huống khẩn cấp
Tổn thất hạ du xét trên nhiều yếu tố (con người, tài sản, ) trong đó con người là quan trọng nhất
Trường hợp tổn thất hạ du lớn thì phải có những biện pháp phù hợp trong xây dựng kịch bản ứng phó
Quy chuẩn quốc gia: 04-05:2022
(trước đây là QCVN 04-05:2012, TCXD
285:2004)
- Trong giai đoạn thiết kế, QCVN 04-05
không yêu cầu đánh giá hậu quả/tác
động của đập đối với hạ du.
- Hiện tại, các đập lớn đã được xây
dựng, khu vực hạ lưu xây dựng hạ
Trang 13Quản lý an toàn đập trong giai đoạn thi công
(1) Bổ sung quy định Chủ sở hữu cử cán bộ tham gia giám sát, nghiệm thu các hạng mục quan trọng trong thi công.
(2) Rà soát TCVN Hướng dẫn công tác giám sát và nghiệm thu đập trong giai đoạn thi công.
(3) Có Quy định Cán bộ giám sát thi công được giữ lại để vận hành đập một thời gian sau khi bàn giao công trình.
(4) Có Quy định về “ngưỡng an toàn” đập trong phân tích kết quả quan trắc (theo Hướng dẫn tại TCVN 11699:2022 hoặc cách làm của Nhật Bản)
Kiến nghị:
Đặc thù của đập chứa nước có nhiều khác biệt so với các công trình xây dựng dân dụng Quy trình giám sát chất lượng và nghiệm thu được quan tâm và có những quy định rất chi tiết và cụ thể.
Hầu hết các nước đều Quy định Chủ sở hữu
cử cán bộ tham gia giám sát, nghiệm thu các hạng mục quan trọng trong thi công.
Hầu hết các nước đều Quy định Cán bộ giám sát thi công được giữ lại để vận hành đập một thời gian sau khi bàn giao công trình.
Hầu hết các nước đều lấy kết quả quan trắc chu kỳ “0” làm cơ sở để so sánh, đánh giá kết quả quan trắc sau này.
Nghị định 72/2007 có một số quy định
QLATĐ trong giai đoạn thi công
Nhưng Nghị định 114/2018 không đưa
vào Cụ thể:
- Quy định Chủ sở hữu cử cán bộ tham
gia giám sát, nghiệm thu các hạng mục
quan trọng trong thi công;
- Cán bộ giam sát thi công được giữ lại
để vận hành đập một thời gian sau khi
Trang 14(1) Rà soát lại trách nhiệm và nghĩa vụ của các cá nhân, tổ chức liên quan đến quản lý an toàn đập (với cơ quan chuyên môn xem thêm ở mục sau/dưới đây).
(2) Quy định phải lập tổ quản lý an toàn đập (tham khảo Điều
- Quản lý CSDL về đập, hồ chứa chung cho toàn quốc;
- Ban hành các tiêu chuẩn/hướng dẫn kỹ thuật chung cho đập thủy lơi, thủy điện;
- Hỗ trợ vận hành hồ chứa/liên hồ chứa;
- Kiểm tra chuyên sâu các đập có nguy cơ cao.
b- Hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của Hội đồng tư vấn an toàn đập ở các cấp.
Kiến nghị:
ẤN ĐỘ, 2021
Tại Mỹ, ở cấp Liên bang, Cục công binh Hoa kỳ (USACE) được giao nhiệm vụ chính trong việc xây dựng khung quản lý an toàn đập Bên cạnh đó có FEMA chịu trách nhiệm ứng phó tình trạng khẩn cấp Tại các bang có chức danh Thanh tra an toàn đập với quyền lực khá lớn.
Tại Nhật, MLIT là Bộ được giao giám sát an toàn đập trên toàn quốc Bên cạnh đó cũng có Bộ tình trạng khẩn cấp Tại các lưu vực sông có Phòng an toàn đập, chịu sự điều hành của MLIT Tại các địa phương cũng có chức danh thanh tra an toàn đập.
Trung Quốc: Bộ Thủy lợi- DSC - Các tỉnh
Quản lý an toàn đập trong giai đoạn vận hành
1- Mô hình quản lý an toàn đập
Trang 15Quản lý an toàn đập trong giai đoạn vận hành
2- Trách nhiệm của chủ sở hữu đập
1- Chủ sở hữu đập phải bố trí kinh phí đầy đủ và phù hợp cho việc bảo trì và sửa chữa đập và thực hiện các yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền (của Phòng ATĐ như tham khảo Điều 21- Luật Ấn độ);
2- Tất cả các chi phí cho hoạt động điều tra khảo sát, bao gồm cả chi phí thuê tư vấn (nếu cần) do chủ sở hữu đập chi trả (tham khảo Điều 25- Luật Ấn độ) 3- Với các đập thủy lợi vừa vào nhỏ, UBND cấp tỉnh
bố trí kinh phí bảo trì, sửa chữa đập theo đề xuất của Hội đồng tư vấn an toàn đập.
4- Với các đập thủy điện, chủ sở hữu đập bố trí kinh phí bảo trì, sửa chữa đập theo tỷ lệ %.
Trung quốc: với các đập có nguy cơ sự cố (hoặc đã bị
sự cố), chi phí kiểm tra, xử lý khẩn cấp được cấp từ Trung ương theo quy trình rút gọn, không theo kế hoạch hàng năm.
Các nước phân loại đập theo cách tiếp cận rủi ro (ví
dụ như ở Úc) quy định: chi phí bảo trì tuỳ thuộc phân loại rủi ro của đập,
Nhật: Việc xây dựng BĐNL Thường là Ban quản lý lưu vực sông đứng ra xây dựng
Nghị định 114/2018 quy định chủ
sở hữu đập chịu trách nhiệm
(chính!) trong quản lý, vận hành,
bảo trì đập Tuy nhiên:
- Trách nhiệm của chủ sở hữu, chủ
quản lý khai thác (đặc biệt là đập
thủy lợi) trong việc bảo đảm kinh
phí bảo trì đập chưa rõ ràng Thực
tế là không đảm bảo nhu cầu tối
thiểu;
- Trách nhiệm và nghĩa vụ của chủ
đập và các bên liên quan chưa rõ
ràng trong vận hành mùa lũ
Kinh nghiệm quốc tế