Chuyên đề 4: Hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó, xử lý tình huống khẩn cấp

Sự cố vỡ đậphư hỏng đập, nguyên nhân; Phương án ứng phó thiên tai và Phương án ứng phó khẩn cấp Vai trò của Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp; Hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp; Hướng dẫn xử lý một số tình huống khẩn cấp khi mới phát sinh Sự cố vỡ đậphư hỏng đập, nguyên nhân; Phương án ứng phó thiên tai và Phương án ứng phó khẩn cấp Vai trò của Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp; Hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp; Hướng dẫn xử lý một số tình huống khẩn cấp khi mới phát sinh Sự cố vỡ đậphư hỏng đập, nguyên nhân; Phương án ứng phó thiên tai và Phương án ứng phó khẩn cấp Vai trò của Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp; Hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp; Hướng dẫn xử lý một số tình huống khẩn cấp khi mới phát sinh

12 th November 2021

Chuyên đề 4: Hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó, xử lý tình huống khẩn cấp

By: GS.TS Nguyễn Quốc Dũng, Hội Đập lớn và PNNNVN

Lớp bồi dưỡng kiến thức an toàn đập, 20 tháng 4 năm 2023

12 th November 2021

Contents

■ Sự cố vỡ đập/hư hỏng đập, nguyên nhân;

■ Phương án ứng phó thiên tai và Phương án ứng phó khẩn cấp

■ Vai trò của Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp;

■ Hướng dẫn lập kế hoạch ứng phó tình huống khẩn cấp;

■ Hướng dẫn xử lý một số tình huống khẩn cấp khi mới phát sinh

■ Thảo luận

2

12 th November 2021

Sự cố đập trên thế giới và ở VN

Đập hồ chứa Baldwin Hills ở Los Angeles County, California, Mỹ được xây dựng từ 1947 đến 1951, ngày 14/12/1963 bị rạn nứt vai đập phía Đông gây

vỡ đập và 0,95 triệu m3 nước tràn qua đập trong vòng 03 giờ, làm chết 05 người và phá hủy 277 ngôi nhà

Tại Mỹ có khoảng 80.000 đập và trong thế kỷ qua

nhiều sự cố đập nghiêm trọng thường xuyên xảy

ra Từ năm 1918 đến 1958 đã xảy ra 33 sự cố hư

hỏng đập làm 1.680 người chết Từ năm 1959 đến

1965 trên thế giới có 9 đập bị hư hỏng nghiêm

trọng và một số thảm họa nghiêm trọng tại Mỹ là

do vỡ đập Trong vòng 2 năm (2009-2011) đã có

hơn 520 sự cố hồ chứa đã xảy ra, gồm cả 21 sự cố

vỡ đập đựợc thông báo tới Chương trình Quốc gia

về đập.

Vào tháng 10, 2005 và tháng 5, 2006, mưa lớn đã

gây ra nạn tại nhiều đập tại Massachusetts và New

Hampshire Các đơn vị chuyên trách an toàn đập

của Chính phủ và của tư nhân được huy động để

ứng phó với các tình huống khẩn cấp tại nhiều địa

điểm trong toàn quốc.

Sau đó, chương trình an toàn đập quốc gia Mỹ đã

có những hoạt động toàn diện (công trình, phi

công trình) nhằm hạn chế thảm hoạ vỡ đập.

BÀI HỌC TỪ SỰ CHUẨN BỊ TỐT CHO KẾ HOẠCH ỨNG PHÓ KHẨN CẤP

Đập Edenville tại bang Michigan, Mỹ vỡ do mưa lớn vào ngày 19/5/2020 làm hơn 10.000 người tại vùng lân cận phải sơ tán Không có người thiệt mạng nào sau vụ việc Đây thật sự được xem là một phép màu Nhưng thật ra cái chính là họ đã có sự tổ chức cực kỳ tốt.

Hôm trước ngày vỡ đập, cuộc họp thường lệ của hội đồng thành phố Midland kết thúc lúc 22h30 Ngay sau đó, nhóm quản lý tình huống khẩn cấp của hạt Midland điện thoại thông báo trời mưa quá lớn, dự báo có lũ lụt trên toàn hạt Midland và đập Smallwood (trên đập Edenville và đập Sanford) có nguy cơ bị vỡ

Đến 23h, nhóm khẩn cấp tổ chức họp trực tuyến, đưa ra vấn đề đập Smallwood có thể vỡ và hồ chứa Wixom của đập Edenville không chứa thêm nước được nữa Dự kiến thời điểm đập Smallwood sẽ vỡ trong đêm.

Họ quyết định kích hoạt trung tâm hoạt động tình huống khẩn cấp Hội đồng thành phố Midland chọn phương án nước sông dâng cao 8,53m, tức cao hơn 0,9m so với mực nước gây ngập trên sông Tittabawassee để chuẩn bị Theo phương án này, cần phải gửi cảnh báo sơ tán khẩn cấp đến cho người dân vì một số con đường sẽ bị ngập Trên thực tế nước sông dâng cao đến 10,68m.

12 th November 2021

■ 3h30 sáng 19/5, chỉ vài giờ sau khi thông báo sơ tán được phát đi, nhóm

khẩn cấp đánh giá chỉ còn đối phó với lụt Nhưng trong cuộc họp sáng

19/5, họ lại lo ngại đập Edenville không chịu nổi sức nước Các khu vực lân

cận đập Edenville và đập Sanford đã nhận được thông báo sơ tán, giờ phải

tiếp tục dự kiến sơ tán toàn hạt Midland.

■ Dù nhóm khẩn cấp vẫn chưa chắc chắn 100% đập Edenville sẽ vỡ, hội

đồng thành phố quyết định bắt đầu tổ chức sơ tán dân trước khi đêm

xuống vì đêm sẽ khó xoay xở hơn

■ Đầu tiên phải sơ tán trước dân gần đập Edenville vì nếu đập này vỡ, rất có

thể đập Sanford bên dưới sẽ vỡ theo, sau đó đến chiều sẽ sơ tán dân ở hạ

lưu.

■ Kế hoạch tình huống khẩn cấp của hạt Midland quy định nhiều phòng ban

và lãnh đạo trên toàn hạt cùng tham gia thực hiện trong trường hợp xảy ra

vỡ đập Kế hoạch sơ tán sẽ được tiến hành khi ít nhất có một con đập bị

vỡ và có khả năng nước sông tràn ra gây nguy hiểm

■ Kế hoạch gồm nhiều vấn đề như xác định khu vực địa lý cụ thể chắc chắn

có lũ lụt lớn, phát cảnh báo thông qua mạng thông báo khẩn cấp Nixle,

thông báo cho báo chí.

https://fb.watch/2GsxJCPqPs/

Vỡ đập Edenvillie ở Mỹ vào ngày 19/5/2020- Kinh nghiệm trong ứng phó khẩn cấp

12 th November 2021

CLIP4: Sự cố đập trên thế giới và ở VN

TẠI VIỆT NAM

Từ năm 2010 đến nay cả nước đã xảy ra 70 sự cố đập, hồ chứa (năm 2010 (5 sự cố), năm 2011 (5 sự cố), năm 2012 (2 sự cố), năm 2013 (10 sự cố), năm 2014 (1 sự cố), năm 2017 (23 sự cố), năm 2018 (12 sự cố), năm 2019 (11 sự cố), ngày 28/5/2020 xảy ra sự cố vỡ hồ Đầm Thìn, Phú Thọ Từ năm 2003 đến nay, Chính phủ đã quan tâm sửa chữa được khoảng 900 hồ (chủ yếu là hồ lớn) với tổng kinh phí khoảng 16.500 tỷ đồng Tuy nhiên, hiện nay, cả nước còn 1.200

hồ vừa và nhỏ bị hư hỏng chưa có nguồn vốn sửa chữa nâng cấp; trong đó có 200 hồ hư hỏng nặng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cao.

12 th November 2021

Bài học của cả thế giới

1. Tất cả các đập đều cần có phương án/phương tiện

để rút xuống hồ chứa trong trường hợp khẩn cấp 

2. Về cơ bản, các sự cố và hư hỏng của đập là do yếu tố con người 

3. Chủ đập, kỹ sư và cơ quan quản lý cần có phương

án bảo đảm an toàn vùng hạ du

4. Hàng năm các đập phải được đánh giá an toàn trước và sau lũ, phát hiện kịp thời các ẩn hoạ Từ

đó xác định lên danh sách ưu tiên để kiểm định đập

5. Các đập đều phải xây dựng Phương án ứng phó thiên tai, Kế hoạch hành động khẩn cấp Kế hoạch phải được tập huấn, diễn tập thường xuyên

6. Các dấu hiệu bất thường, dù nhỏ cũng không đuọc

bỏ qua Việc vận hành, bảo trì và kiểm tra thường xuyên là công việc quan trọng nhất để phát hiện và ngăn chặn sự cố vỡ đập

12 th November 2021

Nguyên nhân và các giải pháp giảm thiểu

7

Số lần sự cố của đập được phân loại theo hình thức sự cố thời điểm sự cố

Các sự cố đập trong 10 năm đầu sau khi xây dựng

theo hình thức sự cố và loại đập

❑ Bản tin ICOLD thống kê về các vụ vỡ đập trên thế giới, cho các đập bê tông và đập trọng lực, liên quan đến các nguyên nhân chính

❑ Nhìn chung, hầu hết các sự cố liên quan đến nền móng (43%, sự cố nền và xói mòn bên trong nền), tiếp theo là kết cấu (29%)

và tràn (23%)

❑ Hầu hết các sự cố xảy ra trong thập kỷ đầu tiên (46%) Phân tích sâu hơn về các sự cố của thập kỷ đầu tiên cho thấy rằng hầu hết các sự cố đều xảy ra tại các đập trọng lực và

có liên quan đến sự thiếu hụt nền móng (xem hình), gây ra do mất giá đỡ (móng hoặc mố) hoặc xói mòn bên trong (trong móng)

12 th November 2021

Những sự cố thường gặp ở đập đất.

Lũ tràn qua đỉnh đập

Lũ tràn qua đỉnh đập do các nguyên nhân: tính toán thủy văn sai, cửa đập tràn

bị kẹt, lũ vượt tần suấ thiết kế, không có tràn xả lũ dự phòng, đỉnh đập thấp hơn thiết kế hoặc bị lún trong quá trình hoạt động

Sạt mái đập thượng lưu Tính sai cấp bão, biện pháp thiết kế gia cố mái không đủ sức chịu đựng sóng do bão gây ra, thi công lớp gia cố kém chất lượng, đất mái đập thượng đầm

nện không chặt, hoặc không xén mái

Thấm mạnh hoặc sủi nước

ở nền đập

Đánh giá sai tình hình địa chất nền, để sót lớp thấm mạnh không được

xử lý

❑ -Biện pháp thiết kế xử lý nền không đảm bảo chất lượng

❑ -Chất lượng xử lý nền kém: Khoan phụt không đạt yêu cầu; hót không sạch lớp bồi tích; thi công chân khay, sân phủ kém dẫn đến thủng lớp cách nước

❑ -Xử lý tiếp giáp nền và thân đập không tốt do thiết kế không đề ra biện pháp xử lý, hoặc do khi thi công thực hiện tốt biện pháp xử lý

12 th November 2021

Những sự cố thường gặp ở đập đất.

Thấm mạnh hoặc sủi nước ở

vai đập, mang công trình

❑ Thiết kế đập không đề ra biện pháp xử lý hoặc biện pháp không tốt.

❑ Đắp đất ở mang công trình không đảm bảo chất lượng

❑ Thực hiện biện pháp xử lý không đảm bảo chất lượng.

❑ Hỏng khớp nối của công trình, cống bị thủng.

Thấm mạnh hoặc sủi nước

trong phạm vi thân đập

❑ Bản thân đất đắp đập có chất lượng không tốt

❑ Kết quả khảo sát sai với thực tế, cung cấp sai các chỉ tiêu cơ lý lực học.

❑ Chọn dung chọn khô thiết kế quá thấp, nên đất sau khi đầm vẫn tơ xốp, bở rời.

❑ Đất được đầm nện không đảm bảo độ chặt yêu cầu do

❑ Thiết kế và thi công không có biện pháp xử lý khớp nối thi công do phân đoạn đập

❑ Thiết bị tiêu nước bị tắc.

Nứt nẻ trong thân đập

❑ Các vết nứt ngang

❑ Các vết nứt dọc

12 th November 2021

Khung Quản lý nhà nước về ATĐ

CÁC TRỤ CỘT CỦA CHƯƠNG TRÌNH QUẢN LÝ AN TOÀN ĐẬP

Đường tràn & Thiết bị vận hành

Vận hành hồ chứa

Kết cấu- Nền móng Thủy văn- Thuỷ lực

Động đất

Sự chuẩn bị cho tình huống khẩn cấp là một trong 4 trụ cột của chương trình quản lý

an toàn đập, gồm:

- PA ứng phó thiên tai (của chính quyền và cư dân);

- PA ứng phó tình huống khẩn cấp.

12 th November 2021

Phương án ứng phó thiên tai

11

Điều 25 Nghị định 114/2018 quy định Chủ sở hữu

đập, hồ chứa thuỷ điện; tổ chức cá nhân khai thác

đập, hồ chứa thuỷ lợi có trách nhiệm lập và rà

soát, điều chỉnh, bổ sung hàng năm phương án

ứng phó thiên tai, phương án ứng phó tình huống

khẩn cấp.

Phương án phòng chống thiên tai đối với đập, hồ

chứa nước do chủ đập lập phải lập theo mẫu và

gửi cho cơ quan Phòng chống thiên tai địa

phương để lồng ghép vào phương án PCTT chung

của địa phương (mục các công trình quan trọng

trên địa bàn).

Tổng cục Phòng chống thiên tai đã “Sổ tay

hướng dẫn xây dựng phương án ứng phó thiên

tai theo các cấp độ rủi ro thiên tai”.

Nội dung PAƯPTT đối với đập, hồ chứa nước gồm:

a)Tóm tắt đặc điểm tình hình của hồ chứa có liên quan đến phòng chống lũ, bão;

b)Diễn biến tình hình và đặc điểm mưa lũ trên hồ chứa (qua theo dõi các năm trước);

c) Chất lượng đập (qua kết quả kiểm tra trước mùa mưa lũ);

d) Dự kiến các tình huống mất an toàn đập có thể xảy ra và giải pháp

kỹ thuật để đối phó; biện pháp cảnh báo cho dân cư vùng hạ du khi

có tình huống khẩn cấp e)Công tác chuẩn bị về nhân lực, vật tư, vật liệu dự phòng; dụng cụ, thiết bị, xe máy, ánh sáng thông tin liên lạc có thể sử dụng khi cần thiết (Bảng 1.2)

f) Các yếu tố dễ bị tổn thương (từ bản đồ ngập lụt)

g) Danh sách (kèm theo số điện thoại)

(Chi tiết tham khảo Hướng dẫn lập EPP- sản phẩm của PIC/WB8)

12 th November 2021

Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp (EPP)

12

EPP là bản kế hoạch khung làm cơ sở cho cơ quan

phòng PCLB địa phương chỉ đạo chủ đập, các CQ

đơn vị liên quan và nhân dân ở khu vực hạ du thực

hiện công tác chuẩn bị sẵn sàng về các mặt tổ

chức, lực lượng, phương tiện, cơ sở vật chất và

biện pháp tiến hành nhằm:

1.Chuẩn bị sẵn sàng để phát hiện, đối phó với các

trình huống khẩn cấp xảy ra tại hồ chứa.

2.Thực hiện các hành động kịp thời để ngăn chặn,

đi đến triệt tiêu các sự cố tại công trình để hạn chế

tối đa tác hại khi sự cố xẩy ra.

3 Kế hoạch sơ tán bảo vệ dân cư và CSHT vùng hạ

du khi có THKC

Nội dung EPP theo hướng dẫn hiện hành (PIC):

1- Xác định tình huống khẩn cấp;

2- Xác định trách nhiệm tổ chức điều hành và thực hiện EPP;

3- Định nghĩa và phân loại khẩn cấp, mỗi tình huống khẩn cấp nên thống nhất phân thành 4 cấp (BĐ1, BĐ2, BĐ3, BĐ4)???

4- Lập cơ chế và sơ đồ thông báo;

5- Lập Kế hoạch sơ tán (dựa vào BĐNL);

6- Kế hoạch hành động trong tình huống khẩn cấp (EAP);

7- Các hoạt động sau tình huống khẩn cấp

8- Danh mục điện thoại liên lạc khẩn cấp;

Thành phần hồ sơ: Quyển 1: “Kế hoạch Sẵn sàng trong trường hợp khẩn câp (EPP)”; Quyển 2: Thuyết minh lập EPP; Quyển 3: Các file báo cáo, bản đồ và dữ liệu khác

12 th November 2021

Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp (tiếp)

13

Yêu cầu đối với bản EPP (source: PIC)

1) Kế hoạch phải được trình bày đầy đủ nội

dung nhưng cũng phải hết sức rõ ràng, ngắn

gọn súc tích, tránh dùng từ không chính xác,

tránh lắp đi lặp lại, thiếu nhất quán, sao cho

người thực hiện hiểu đúng và làm tròn nhiệm

vụ được giao, tránh hiểu lầm hoặc tranh cãi

Đặc biệt nên dùng Bảng biểu, sơ đồ thay cho

lời văn được thì tốt nhất

2)Toàn bộ các nội dung thu thập số liệu, tính

toán … không đưa vào EPP mà được tập hợp

trong tập Phụ Lục Đây là tài liệu được lưu trữ

phục vụ cho việc kiểm tra, cập nhật, bổ sung

EPP

Quy trình báo cáo và xử lý THKC đang thực hiện

12 th November 2021

Kinh nghiệm quốc tế-

Các lời khuyên đối với bản EPP để dễ sử dụng trong tình huống khẩn cấp:

- Đánh số cho từng bản EPP đã xuất bản và được phê duyệt, lưiu chữ ký của người nhận từng bản EPP để bảo đảm rằng tất cả những người có trách nhiệm đã nhận được bản EPP cập nhật mới nhất

Sự cố ngày mưa

o Để đơn giản trong triển khai EPP, mỗi đập chỉ nên chọn một hoặc hai kịch bản đại diện để lập kế hoạch sơ tán Đặc biệt là với các đập nhỏ hoặc thấp mà chỉ ảnh hưởng đến một vài xã thì chỉ nên chọn kịch bản xấu nhất để lập kế hoạch sơ tán Nếu lập qua nhiều kịch bản thì các cấp triển khai sẽ lúng túng và hiểu nhầm.

o Kịch bản lựa chọn phải dựa trên Bản đồ ngập lụt Các kịch bản phải đại diện cho nhóm các kịch bản có cùng mức

độ tổn thương, thời gian lũ đến và mức độ tác động

Dựa trên yêu cầu trên, vai trò và trách nhiệm của các thành phần EPP Mỗi vị trí nói trên phải mô tả trách nhiệm cụ thể trong các giai đoạn sẽ phải làm gì Cụ thể là ứng với 5 giai đoạn gồm: trách nhiệm chuẩn bị EPP, phát hiện sự cố, phát cảnh báo, sơ tán dân, và thông báo hết tình trạng khẩn cấp)

Bản EPP phải đưa ra được mục tiêu chiến lược, nghĩa

là phải tuyên bố về các nguy cơ đo đếm được và dễ

hiểu:

o Mục tiêu của việc triển khai EPP là gì?

o Các bước chính để đạt được các mục tiêu đề

ra

Ví dụ mục tiêu và nhiệm vụ của EPP là:

1 Nhằm giảm 100% rủi ro về người và giảm nhẹ tối đa

tổn thất về tài sản nếu xảy ra sự cố khẩn cấp ở đập [

tên đập]

2 Xác định nguy cơ (lũ, hư hỏng đập, xả lũ không kiểm

soát được, v.v.) mà nó có thể xuất hiện tại đập [ tên

đập ….] và các vùng có thể bị ảnh hưởng là [tên

quận/huyện, xã ]

3 Các hành động cần thiết phải làm của chủ đập và

nhân viên vận hành nhằm xác định nguy cơ sự cố và

hành động phải thực hiện ngay khi phát hiện sự cố, và

sau đó là phải thông báo cho các bên có trách nhiệm

liên quan

o Người/nhóm người vận hành và bảo trì đập;

o Người/nhóm người có trách nhiệm theo dõi đập trong khi xảy ra

lũ, kể cả trong ngày nghỉ lễ, ngày cuối tuần và trong những điều kiện bình thường;

o Người/nhóm người sẽ thực hiện các giai đoạn trong EPP;

o Người/nhóm người có trách nhiệm xử lý công việc khẩn cấp;

o Kênh liên lạc trao đổi phối hợp như thế nào?

o Vị trí của trung tâm cứu hộ và trung tâm điều hành thiên tai;

o Cách để đảm bảo thực thi trách nhiệm một cách tốt nhất, bảo đảm các hành động ứng phó khẩn cấp không bị đứt đoạn trong bất kỳ tình huống nào

Nội dung cần mô tả về đập

- Tên đập thuộc nhánh sông/suối;

- Vị trí: toạ độ, chính xác đến 2 số thập phân);

- Năm xây dựng , năm bắt đầu tích nước ; năm bắt đầu

khai thác

- Phân vùng động đất

- Tên đập ở phía trên và đập phía dưới

- Tên chủ đập, địa chỉ và số điện thoại

- Tên người vận hành, địa chỉ và số điện thoại (nếu họ không

phải là chủ đập)

- Loại đập (đất, đá đổ lõi đất, CVC, RCC, )

- Kích thước và phận loại nguy cơ

- Mô tả các nguy cơ ở hạ lưu (trung tâm đông người sinh

sống, khu công nghiệp, hạ tầng giao thông,

- Chiều cao đập, chiều dài đỉnh đập, mái

TL Loại đập tràn và khả năng tháo