Giáo trình kinh tế vĩ mô ts đặng danh lợi (chủ biên)

Vi vay viec cap nhat nhung kien there co ban, nhtrng ly thuyet khoa hoc kinh te moi cua the gidi la yeu cau co ban trong he thong dao tao cu nhan kinh te d Viet Nam hien nay, Kinh te ho

Chii bien: TS DANG DANH • • LOI

GIAO TRINH

Ninh Long, thdng 4 ndm 2020

BQ GIAO DUG VA DAO TAO

TRUONG DAI HOCCU1U LONG

TS. Dang Danh Loi

Th.S Le Thi H6ng Ha

24 24

BAN VE KIND TE HOC VA KINH TE HOC VI MO 1

1.1 KINH TE HOC VA CAC BO PHAN CAU THANH CUA KINH TE HOC 1

1.1.1 Khai niem kinh te hoc 1

1.1.2 Cac bo phan cau thanh kinh te hoc 2

1.1.3 Dac tnmg cua kinh hoc 3

1.1.4 Phirong phap nghien ctru cua kinh te hoc 5

1.1.5 To chuc kinh te cua mot nen kinh te hon hop 7

1.5.1.1 Ba chuc nang co ban cua mot n£n kinh t£ thi trubng 7

1.5.1.2 He thong to chuc cua nen kinh te hon hop 8

1.1.6 Mot so khai niem co ban cua kinh te hoc 15

f r r > 1.1.6.1 Cac yeu to san xuat, gioi han kha nang san xuat va chi phi cohpi 15

1.1.6.2 Quy luat thu nhap giam dan va quy luat chi phi f tuong doi ngay cang tang 20

1.2 KHAI QU AT VE KINH TE HOC VI MO 24

f f 1.2.1 Doi tuong va phuong phap nghien cuu cua kinh te hoc vi mo

1.2.1.1 Doi tuong nghien cuu cua kinh te hoc vi mo

1.2.1.2 Phuong phap nghien cuu cua kinh t£ hoc vi mo 25

• f ? 1.2.3 He thong kinh te vi mo va mdi quan he giua cac r r r bien so kinh te vi mo co ban 26

1.2.3.1 Tong san pham quoc dan va su tang trudng kinh te 27

1.2.3.2 Tong cung va tong cau cua nen kinhtS 28

1.2.3.3 Chu ky kinh te (kinh doanh) va su thieu hut san luong 34

1.2.3.4 Mdi quan he tang trudng kinh te va that nghiep 35

? r 1.2.3.5 Moi quan he tang trudng kinh te va lam phat 36

1.2.3.6 Lam phat va that nghiep : 36

1.2.4 Muc tieu kinhte vi mo 37

1.2.5 Nhung chinh sach kinh te vi mo chu yeu 40

CAU HOI THAO LUAN 43

CHVONG 2 TONG SAN PHAM VA PHtfONG PHAP DO LlTdNG TONG SAN PHAM QUOC DAN 44

2.1 TONG SAN PHAM QUOC DAN 44

2.1.1 Khai niem tong san pham quoc dan (GNP) 44

2.1.2 Tong san pham quoc noi 47

2.1.3 ¥ nghTa cua cac chi tieu GNP va GDP trong phan tich kinh te vi mo 48

2.2.CAC PHCrONG PHAP TINH GDP 50

51 54 54 55

2.2.1 Sa do luan chuyen kinhte vi mo

2.2.2 Phuong phap tinh GDP theo luong san pham

2.2.2.1 Tieu dung cua ho gia dinh :

2.2.2.2 Dau tu (I)

2.2.2.3 Chi tieu ve hang hoa va dich vu cua Chinh phu (G) 57

2.2.2.4 Xuat va nhap khau (X va IM) 58

2.2.3 Phuong phap xac tinh GDP theo luong thu nhap hoac chi phi 59

2.2.4 Phuong phap gia tri gia tang 61

2.3 MOI QUAN HE GIUA CAC CHi TIEU TONG SAN PHAM, THU NHAP QUOC DAN VA THU NHAP CO THE SET DUNG 63

2.3.1 Ban lai vS GNP 63

2.3.2 San pham quoc rong (NNP) 65

2.3.3 Thu nhap quoc dan (Y) va thu nhap co the su dung (YD) 66

2.4 CAC DONG NHAT THLTC KINH TE VI MO CO BAN 68

2.4.1 Dong nhat thuc tiet kiem va dau tu 69

2.4.2 D6ng nhat thuc mo ta moi quan he giua cac khu vuc trong nen kinh te 71

t1

113 113

.95 97

103 108

108

111

CAU HOI ON TAP 75

CHlTONG 3 TONG CAU VA CHINH SACK TAI KHOA QUOC GIA 79

3.1 TONG CAU VA PHUONG PHAP XAC DINH SAN LUONG CAN BANG 79

3.1.1 Tong can trong mo hinh don gian 79

3.1.1.1 Ham tieu dung 80

3.1.1.2 Ham dau tu 84

3.1.1.3 Ham tong cau va phuong phap xac dinh san luong can bang 86

3.1.1.4 Sdnhan 90

? x x r 3.1.2 Mo hinh tong cau trong nen kinh te dong co sir tham gia cua chinh phu 95

3.1.2.1 Chi tieu cua chinh phu va tong cau

3.1.2.2 Thue va tong cau

3.1.3 Mo hinh tong cau trong nen kinh te ma 3.2 CHINH SACK TAI KHOA

3.2.1 Chinh sach tai khoa trong ly thuyet

3.2.2 Chinh sach tai khoa trong thuc te

3.2.3 Tham hut ngan sach

3.2.3.1 Khai niem

124

118 119

3.23.2 Chinh sach tai khoa cung chi^u va chinh sack tai

khoa nguoc chieu 116

3.2.4 Tham hut ngan sach va van de thao lui dau tu 3.2.5 Cac bien phap tai trg cho tham hut ngan sach CAU HOI ON ON TAP 120

CHVONG 4 TTEN TE ♦ • VA CHINH SACH TIEN TE QUOC GIA 123

4.1 CHlfC NANG TIEN TE 124

4.1.1 Chuc nang cua tien te

4.1.1.1 Phuong tien thanh toan 124

4.1.1.2 Du tru giatri 124

4.1.13 Doti vi hach toan 125

4.1.2 Cac loai tien 125

4.2 MlTC CUNG TIEN VA VAI TRO KIEM SOAT TIEN TE CUA NGAN HANG TRUNG VONG (NHTU)128 4.2.1 Tien co so 128

4.2.2 Ngan hang thuong mai (NHTM) 129

4.23 Muc cung tien (MS) 131

4.2.4 Vai trd kiem soat tien te cua ngan hang trung uongl36 4.2.4.1 Chuc nang cua NHTU’ 136

4.2.4.2 Thue thi chinh sach tien te 137

4.2.43 Hoat dong thi truong md 138

141

'i

139

140 140

4.2.4.3 Quy dinh ty le du tru bat buoc

4.2.4.4 -Lai suat chiet khau

4.3 MITC CAU TIEN TE

4.3.1 Cac loai tai san tai chinh 4.3.2 Muc cau ve tien

4.3.3 Muc cau tai san 143

4.3.4 Moi quan he giua muc cau tien va muc cau trai phieu 144

4.4 MOI QUAN HE TIEN TE, LAI SUAT VA TONG CAU 146

4.4.1 Thi trudngtiente 146

4.4.2 Moi quan he lai suat vcd tieu dung, d£u tu, xu^t khau 150

4.4.3 Moi quan he lai suat voi tong cau 151

4.4.4 Mo hinh IS - LM trong nen kinh te dong 152

4.4.4.1 Duong IS 152

4.4.4.2 Duong LM 155

4.4.4.3 Su can bang dong thoi tren cac thi trudng hang boa va tien te 157

4.5 SU PHOI HOP CUA HAI CHINH SACH TAI KHOA VA TIEN TE TRONG DIEU TIET KINH TE VI MO CUA CHINH PHU 158

i* 4.5.1 Chfnh sach tai khoa ; 158

4.5.2 Chinh sach tien te 160

4.5.3 Phoi hop chinh sach tai khoa va tien te 162

CAU HOI ON TAP 164

CHVONG 5 TONG CUNG VA CHU KY KINH DOANH CUA NEN KINH TE 168

5.1 TONG CUNG VA THI TRUING LAO DONG 168

5.1.1 Thi truong lao dong 168

5.1.2 Moi quan he gia ca, tien cong va viec lam 171

5.1.3 Hai truong hop cua dirong tong cung 173

5.1.3.1 Truong phai co dien 173

5.1.3.2 Truong phai Keynes 174

5.1.4 Duong tong cung thuc te ngan han 178

5.1.4.2 Moi quan he giua viec lam vatien cong 180

5.1.4.4 Duong t6ng cung 183

5.2 MOI QUAN HE TONG CUNG, TONG CAU VA QUA TRINH TU' DIEU CHINH CUA NEN KINH TE 184 5.2.1 Moi quan he tong cung, tong cau 184

5.2.2 Su dieu chinh ngan han, trung han va ngan han 186

5.3 CHU KY KINH DOANH 188

CAU HOI ON TAP 191

CHU ONG 6 THAT NGHIEP VA LAM PHAT 194

194 194

197 197

198 199

199 203

207 207

6.1 THAT NGHIEP

6.1.1 That nghiep la gi?

6.1.2 Ty le that nghiep

6.1.3 Tac hai ctia that nghiep

6.1.4 Cac loai that nghiep

6.1.4.1 Phan loai theo loai hinh that nghiep

6.1.4.2 Phan loai theo ly do that nghiep

6.1.4.3 Phan loai theo nguon goc that nghiep

6.1.5 That nghiep tu nhien va nhan to anh huong 6.1.5.1 Ty le that nghiep ty nhien

6.1.5.2 Cac nhan to anh hirong denthat nghiep ty nhien 209 6.1.6 Ha thap ty le that nghiep 211

6.1.6.1 Doi vdi that nghiep ty nhien 211

6.1.6.2 Doi vdi that nghiep chu ky 212

6.2 LAM PHAT 213

6.2.1 Lam phat la gi? 213

6.2.2 Quy mo cua lam phat 215

6.2.3 Tac hai ciia lam phat 217

6.2.4 Cac ly thuyet ve lam phat 219

6.2.4.1 Ly thuyet lam phat cau keo 219

6.2.4.2 Ly thuyet lam phat chi phi day 221

6.2.4.3 Lam phat dy kien 222

6.2.4.4 Lam phat va tien te 224

6.2.4.5 Lam phat va lai suat 226

6.3 MOI QUAN HE GIUA LAM PHAT VA THAT NGHIEP 226

6.3.1 Duong Phillip ban dau 227

6.3.2 Duong Phillips mo rong 230

6.3.3 Duong Phillips dai han 232

6.3.4 Giai phap cho van de lam phat 233

CAU HOI ON TAP 236

CHtfONG 7 KINH TE VI MO CUA NEN KINH TE Md 239

7.1 NGUYEN TAG L0I THE SO SANH TRONG THUONG MAI QUOC TE 239

7.2 CAN CAN THANH TOAN QUOC TE 243

7.3 TY GIA HOI DOAI VA HE THONG TAI CHINH QUOC TE 247

7.3.1 Ty gia hoi doai va thi truong ngoai hoi 247

7.3.1.1 Cung va cau ve tien trong cac thi truong ngoai hdi 248

7.3.1.2 Cac nguyen nhan cua nhung su dich chuyen cac duong cung va cau ve tien tren thi truong ngoai hoi 251

7.3.2 Vai tro cua ty gia hoi doai va moi quan he giura ty

r

gia hoi doai va can can thanh toan 253

7.3.3 Cac he thong tien te qu6c te 256

7.3.3.1 He thong ty gia co dinh: Bretton Woods (1944 -1971) ; 256

7.3.3.2 Cac he thong ty gia hoi doai tha n6i (linh boat) 258

7.3.3.3 Cac he thong ty gia tha noi co quan ly cua nha nude 260

7.4 TAG DONG CUA CAC CHINK SACK VI MO CHU YEU TRONG DIEU KIEN NEN KINK TE Md 261

7.4.1 Tac dong cua chinh tai khoa va tien te trong mot * ' r t nen kinh te md vdi he thong ty gia cd dinh, von hoan toan van dong tu do 265

7.4.1.1 Tac dong cua chinh sach tai khoa 266

7.4.1.2 Tac dong cua chinh sach tien te 268

7.4.1.3 Tac dong cua chinh sach pha gia dong tien 269

7.4.2 Tac dong cua chinh sach tai khoa va tien te trong nen kinh te md vdi he thong linh hoat va von van dong hoan toan tu do 271

7.4.2.1 Tac dong cua chinh sach tai khoa 272

7.4.2.2 Chinh sach tidn te 273

CAU HOI ON TAP 275

LCH NOl DAU

Phat trien nen kinh te thi truong dinh hudng xa hoi chu nghia la tat yeu khach quan cua cong cuoc doi moi va hoi nhap quoc te cua Viet Nam Vi vay viec cap nhat nhung kien there co ban, nhtrng ly thuyet khoa hoc kinh te moi cua the

gidi la yeu cau co ban trong he thong dao tao cu nhan kinh te

d Viet Nam hien nay, Kinh te hoc vi mo la mot bo phan kien

diem cua sinh vien nha truong Nham de dap ung yeu cau do,

Chu bien

Ban giam hieu nha tmong da giao nhiem vu cho Khoa ca ban

to chuc bien soan giao trinh Kinh te VT mo Qua trinh to chuc thuc hien tren co so tuan thu yeu cau noi dung khoa hoc giao tririh Kinh te V! mo cua Bo giao due va Dao tao dung cho cac

truong Dai hoc, Cao dang khdi kinh te, dong thdi tham khao

\ •»

tai lieu cua cac dong nghiep de bien soan giao trinh nay

Sau qua trinh bien soan voi tinh th£n nghiem tuc khoa hoc giao trinh Kinh te vT mo da ra mat ban doc, hy vong se dap ung duqc yeu cau cua doc gia, tuy nhien giao trinh cung khong the tranh khdi nhung han che cua nd Chung tdi rat mong su gdp y cua doc gia, dong nghiep cua cac nha khoa hoc

va tren tinh than khoa hoc cau thi, nghiem tuc se tiep thu chinh ly cho giao trinh dirge hoan thien hon

De ra mat doc gia giao trinh Kinh te vi mo chung tdi rat chan thanh cam on Ban giam hieu, Phong Quan ly khoa hoc Truong Dai hoc Cuu Long, cac khoa, phdng lien quan cac dong nghiep da tao didu kien, giup dd dd chung tdi hoan thanh bien soan giao trinh

dap ung nhu cau xa hoi Dinh nghTa dirge nhieu nha kinh te su

1.1 KINH TE HOC VA CAC BO PHAN CAU THANH CUA KINH TE HOC

CHU ONG 1

TE HOC VA • • KINH TE HOC VI MO

Chuong nay cung cap nhung van de chung cua Kinh te hoc, Kinh te hoc vT mo, cac khai niem ca ban va mot so cong

cu phan tich quan trong cua kinh te hoc hien dai, nham giup cho sinh vien co dugc kien thuc ban dau ve mon hoc Tren cof

so do de tiep can cd he thong, logic noi dung khoa hoc Kinh te

vi mo.

Tuy theo each thuc sir dung, kinh te hoc dirge chia thanh hai dang la: Kinh tg hoc thuc chung va Kinh hoc

dung thong nhat hien nay: “Kinh te hoc la mon hoc nghien ciru xem xa hoi sir dung nhir th£ nao nguon tai nguyen khan

Kinh te vT mo nghien cuu hoat dong cua toan bo tong the cua nen kinh te nhu: tang truong kinh t£; su bi€n dong cua gia ca va viec lam cua quoc gia; vdn d£ lam phat, th4t nghiep can can thanh toan va ti gia hoi doai

Kinh te vi mo nghien cuu su hoat dong cua cac bao trong nen kinh t£ la cac doanh nghiep, ho gia dinh, nghien cmi nhung yeu to quyet dinh gia ca trong cac thi trubng rieng le cua nen kinh te

1.1.2 Cac bo phan can thanh kinh te hoc

? /

Kinh te hoc dugc chia thanh hai nganh Ion: Kinh te vT

mo va Kinh te vi mo

chuan tac.

Kinh te hoc chuan tac de cap den mat dao ly dirge giai quyet bang sir lira chon Chang han nhir: van de lira chon san xuat vu khi cua cac quoc gia; Hay tra Idi cau hoi co nen tang chi phi quoc phong khong? Co nen dung viec danh thue de lay bdt thu nhap cua ngudi giau bu cho ngudi ngheo khong?

Nghien cuu kinh te hoc thirdng dirge tien hanh tu kinh

te hoc thirc chdng rdi chuyen sang kinh te hoc chuan tac

r

1.1.3 Dac trirng cua kinh te hoc

Thic nhat Dac tnmg co ban va quan trong nhat cua

kinh te hoc gan lien vdi tien de la sir khan hi8m nguon luc mot each tuong ddi vdi nhu cau kinh te, xa hoi Vi vay, can phai

cd sir lya chon phuemg thurc san xuat sao cho vdi nguon luc cd han ma san xuat ra dugc nhieu san pham nhat Neu cd the san

Kinh te hoc thirc chung la nghien cuu viec mo ta va phan tich cac sir kien kinh te, nhung moi quan he trong nen

Thir hai, kinh te hoc luon dya tren gia thiet mang tinh

hop ly cua no Tuc la khi phan tich hoac ly giai mot su kien kinh te nao do, can phai dya tren nhung gia thiet nhat dinh (hop ly) ve luon theo dien bien cua sy kien kinh te nay Chang han, khi muon phan tich hanh vi nguoi tieu dung xem nguoi tieu dung muon mua thu gi, voi sd luong bao nhieu, thi khi nghien chu dua ra gia dinh la ho tim each mua dupe nhieu hang hoa va dich vu nhat, vdi ngan sach tieu dung co han cua minh De giai thich xem doanh nghiep san xuat cai gi? bao nhieu? va bang each nao, thi gia dinh la ho tim each toi da hoa thu nhap cua minh voi nhung rang buoc nhat dinh vd cac ydu

to san xuat Tuy nhien, can luu y rang tinh chat hop ly cua nhung gia thiet nay chi co y nghia tuong ddi

Thic ba, kinh te hoc nghien cuu mat luong Viec thd hien cac ket qua nghien cuu kinh t£ bang nhung con s6 va co tam quan trong dac biet trong nghien cuu kinh td hoc Khi phan tich kdt qua cua cac boat dong kinh td, ndu chi nhan dinh

no tang len hay giam di thi chua du, ma con phai xac dinh

xuat voi so luong vd van ve moi loai hang hoa va thoa manday du dupe moi nhu cau cua con nguoi, thi cd le se khdng

can co nghien cuu kinh te hoc.

xem su thay doi do la bao nhieu?

1.1.4 Phirong phap nghien cu*u cua kinh te hoc

Kinh te hoc la mon hoc thuoc khoa hoc xa hoi, khi nghien cvru phai tuan thu cac phuong phap nghien cun chung cua khoa hoc xa hoi va nhung phuong phap cua nghien cun kinh te Kinh te hoc thtrong duoc su dung cac phuong phap:

sue phuc tap, thuong xuyen bien dong va chiu nhieu yen to

- Phu'cmgphdp trim tuvng hod khoa hoc: Boc tach cac nhan to khong dinh nghien ciru (co dinh cac nhan to nay) tuc tam thoi gat bo nhung yeu to ngau nhien, tam thoi khong on dinh, pho bien de xem xet cac moi quan he kinh te gitra nhung

bien so cor ban, on dinh, pho bien dien hinh de nghien cuu

- Phuong phdp phdn tich tong hop: Tur cac so lieu da

co tien hanh phan tich voi cac phuong phap thich hop Sau do

nit ra nhung ket luan doi chieu voi thuc te, phat hien ra nhung diem bat hop ly, de ra cac gia thi£t moi, roi lai kidm nghiem bang thuc te de rut ra nhung ket luan sat thuc hon doi voi doi

song kinh te

tac dong Be danh gia dung cac su kien kinh te, cung nhu can phai thu thap cac so lieu thi yeu c£u phai quan sat khach quan

Vi du: muon biet xem lam phat co xay ra khong, muc do nhu

the nao, thi can phai biet duoc so lieu ve su tang len cua muc gia noi chung, nen kinh te dang tang truong hay suy thoai thi phai co so lieu ve GNP

Thic hat, cac hang hoa va dich vu duac san xuat ra nhu the nao Ca sa cua chuc nang nay la viec lua chon dung dan each thuc tien hanh san xuat sao cho viec su dung so luong dau

vao it nhat de san xuat ra mot so luong san pham nhat dinh

Thir ba, hang hoa dich vu san xuat ra cho ai tieu dung? hay san pham san xuat ra duoc phan chia nhu the nao cho cac thanh vien cua xa hoi

Ba van de tren la nhung chuc nang ma bat ky nen kinh

1.1.5 To chirc kinh te cua mot nen kinh te hon hop

L5.1.1 Ba chuc nang co' ban cua mot n£n kinh te thi trudng

Thu- nhat, san xuat ra nhung san pham hang hoa va dich vu nao? voi so luong bao nhieu Co so cua chuc nang nay la su khan hiem nguon luc so voi nhu cau cua xa hoi Nen kinh te cho du co nguon luc nhu the nao thi nhiem vu chu yeu

ma bat ky nen kinh te nao cung phai giai quyet la giam den muc toi thieu nhung su lang phi trong viec san xuat ra nhung san pham khong can thiet va tang cuong den muc toi da viec san xuat ra nhung san pham can thiet d£ dap ung nhu cau ngay cang cao cua xa hoi

- Nen kinh te tap qudn ban nang: do la nen kinh te da

te nao cung phai thuc hien, bat ke hinh thuc hay trinh do cua

mot san pham cu the.

Ton tai nhung cac phuong phap khac nhau de phan phoi hang hoa va thu nhap cho cac thanh vien cua xa hoi

Nhung each thuc de giai quyet ba van de co ban neu tren trong mot nuoc cu th£ se tuy thuoc vao dieu kien lich su,

he tu tuong va chinh sach cua cac nude nay.

- Nen kinh te chi huy (hay ke hoqch hod tap trung)' Nen

ba van de kinh te noi tren cua nen kinh te duoc thuc hien thong qua co che thi truong, trong do nguoi san xuat va tieu dung tac dong lan nhau tren thi truong de xac dinh mot he

thong gia ca, loi nhuan, so luong hang hoa,

- Nen kinh te hon hop: Do la mot nen kinh te thi truong hien dai, ket hop ca truyen thong, chi huy, co che thi truong hay la nen kinh te ket hop ca hai ban tay "hun hinh"la Nha nude va ban tay "vo hinh" la co che thi truong Trong nen kinh te hon hop, cac the che cong cong va tu nhan deu kiem soat kinh te The che tu nhan kiem soat thong qua ban tay vo

ton tai trong hinh thai kinh te- xa hoi cong xa nguyen thuy Do

la nen kinh te san bat hai luom Trong xa hoi nay, viec san xuat cai gi, nhu the nao va cho ai tieu dung duoc quy£t dinh theo tap quan truyen thong, duoc truyen tu the he trudc sang the he sau.

y ? 7 r

De phan tich cu the hem vai tro cua cac the che nay, cac nha kinh te da chia tat ca cac tac nhan trong nen kinh te hon hop thanh 4 nhom sau, nh&m giai thich hanh vi va phuemg thde thirc hien cac churc nang chu yeu cua tong nhom

Ngtcai tieu dung: Nguoi tieu dung la tat ca cac ca nhan

va ho gia dinh, mua hang hoa va dich vu de thoa man nhung nhu cau cuoc song hang ngay Nhung hang hoa nay duoc goi

la hang tieu dung

hinh cua co che kinh te thi truong, con the che cong cong kiem soat bang nhung menh lenh va nhung chinh sach cong

cu cua nha nude

Nguoi tieu dung co anh hudng rat Ion doi vdi quyet dinh ve viec san xuat cai gi va so luong san pham trong n£n

Nen kinh te chi bao gom hai tac nhan kinh te chu yeu la ngudi tieu dung va cac doanh nghiep (Chinh phu khong can

ca b thi truong yeu to san xuat la muc gia can doi giua cung giua ho gia dinh va cau cua nha kinh doanh Trong co che thi truong tu do duoc dieu tiet bing “ban tay vb hinh” Theo nguyen ly nay thi ban tay vb hinh se dan dat nhung loi ich cua rieng tung ca nhan trong mot xa hoi dua tren co che thi truong

Chuc nang hieu qua: trong nen kinh te thi trirong, sir tac dong cua canh tranh khong hoan.hao hay co nhan t6 doc quyen co the dan den mot s6 th4t bai, lam giam hieu qua cua san xuat va tieu dung Khi co canh tranh khong hoan hao va sire manh doc quyen co kha nang tac dong d$n gia ca a mot thi trirang nao do, lam rdi loan thi trirong, meo mo nhu cau xa

co nhung “That bai” cua minh De doi pho voi nhung that bai

nay cua cof che thi trirang, can phai ket hop "ban tay vd hinh" cua co che thi tnrong vai "ban tay huu hinh" cua nha nude

la nguai san xuat va la nguai tieu dung hang hda va dich vu

Ion nhat trong nen kinh te Thong qua cac ca quan chuc nang cua chinh phu nhu: Quan doi, Cong an, Tda an, Giao due de thuc hien tieu dung hang hda va thong qua cac ca quan bd, nganh, cac doanh nghiep de cung cap cac hang hda, dich vu khac nhu: van tai, thong tin lien lac, dien lire Vdi tu each la nguai san xuat ra hang hda va dich vu, chinh phu cung tac dong vao viec san xuat ra cai gi va nhu the nao gidng nhu cac doanh nghiep

Vai trd kinh te cua Chinh phu dune the hien bang chuc nang chu yeu sau:

hoi va tao ra loi nhuan bat chinh, sinh ra cac hien tirong tieu

cue cua nen kinh te, xa hoi, con nguoi De khac phuc tinh trang nay, Chinh phu phai can thiep qua cac chinh sach, cong

cu, cac dao luat nhu: Luat canh tranh, luat chong doc quyen

Mot bieu hien khac cua tinh khong co hieu qua la nhung tac dong ben ngoai thi truong khong mong muon la nhung ngoai ung tuc la anh huong xau dien ra cua hoat dong

doanh nghiep hoac cac nhan nao do, Chang han, van de gay 6 nhiem moi truong cua ca nhan, doanh nghiep gay ra, hay nhu mot nha may xa thai khong qua xu ly lam d nhiem moi truong

Chuc nang cong bang: Trong nen kinh te thi truong

moi hoat dong kinh te luon phai tuan theo cac qui luat Tuy

vay, thuc te cho thay ngay ca khi mot co che thi truong dang hieu qua thi no cung co the dan den su bat binh dang Ion Nguoi co nhieu thu nhap khong chi do lao dong gidi ma con

cd the do nhieu yeu to may man mang lai nhu huong tai san thua ke, Do vay, chinh phu can phai cd chinh sach phan

Ngtrm mccrc ngoai: Cac doanh nghiep va Chinh phu a nirac ngoai tac dong den cac boat dong kinh tS di£n ra d mot

phoi lai thu nhap trong dan cu qua cac loai thu£: nhu thu£ thu nhap ca nhan, thue luy tien - danh thue ngubi giau theo ty le cao hem nguoi ngheo, xay dung he thong ho tro, an sinh xa hoi nham thue hien tot cac chinh sach xa hoi nhu: giup do cho ngubi gia, ngubi tan tat, bao hiem that nghiep, trg cap y te Tuc la bien phap thu thue se lay di mot sb hang hoa va dich vu cua mot nhbm ngubi, thu hep kha nang mua sam cua

ho, nhung viec chi tieu cac khoan thue cua chinh phu se tang them viec tieu dung hang hoa va dich vu cua nhbm cu dan

co su xuat hien nha nude cho thay cd thbi ky tang trubng kinh

te nhanh nhung co cung cd thbi ky suy thoai nang ne vdi ty le that nghiep rat cao Do la nhung budc thang trbm cua chu ky kinh doanh Chinh phu cd thG su dung cac chinh sach tai khba

va tien te de tac dong den san luong, viec lam va lam phat nham giam bdt nhung dao dong cua chu ky kinh doanh.

mrdc khac thong qua viec mua, ban hang hoa va dich vu, cho vay, vien trq, dau tu Mot nuoc co nen kinh te ma thi ngudi nude ngoai co vai tro quan trong, bbi vi thong qua cac hoat dong kinh te noi tren thi nude ngoai tac dong rat Idn den quy

mo co cau va thanh tuu kinh te cua nhtrng nude nay

Tom lai: nen kinh te hdn hop la n8n kinh t£ trong do co che thi trudng xac dinh gia ca va san luong con Chinh phu thi dieu tiet thi trudng thong qua cac chinh sach va edng cu dieu tiet M6 hinh “ nen kinh te” hdn hop cua tung nude cd the khac nhau tuy thudc vao muc do can thiep cua Chinh phu ddi vdi thi trudng

1.1.6 Mot so khai niem co* ban cua kinh te hoc • • •

r r r

Ll.6.1 Cac yeu to san xuat, han khd ndng san xuat va chi phi cor hoi

♦♦♦ Cac yeu to san xuat

Trong ddi song hang ngay cua xa hoi, cai ma con ngudi can lai la san pham, con cai ma con ngudi cd lai la cac

xuat dtrac phan chia thanh:

Lao dong la boat dong co y thuc co muc dich cua con

nguoi do la nang luc cua con ngiroi dirge sir dung d cac muc do nhat dinh trong tung qua trinh san xuat Do ludng lao dong bang thoi gian cua nguoi lao dong su dung trong qua trinh san xuat

♦♦♦ Gicri han khd nang san xuat

Neu xet mot nen kinh te vbi so luong cac yeu to san xuit va trinh do cong nghe cho truoc Khi quydt dinh san xudt

6V

Bieu dien nhung kha nang nay tren do thi va noi nhung diem nay lai ta duoc duong gidi han kha nang san xuat (hinh 1.1)

Doc theo duong cong tu I den II, III xa hoi ngay cang

co it hang May mac va nhieu Lua gao hon Viec chuyen hang May mac thanh lua gao va duoc thuc hien thong qua viec chuyen tai nguyen duoc su dung trong viec san xuat ra hang May mac sang san xuat lua gao

Trong vi du tren ta da ngam gia dinh la nen kinh te dang d tren dudng gidi han kha nang san xuat cua minh (su

VI

VII

8910

1098

3 0

vdi cdng nghe hien cd

Li'tci g<jo (tan)

Hinh 1.1: Du-dug gidi han kha nang san xuat

Nhtrng diem nam d phia trong dudng gidi han kha nang san xuat (nhu diem M) la diem the hien nen kinh t£ chua dat hieu qua, do chua su dung het ngudn luc hoac do su tac dong cua cac ydu td khac khong mong mudn khidn khong thd ket hop mot each cd hieu qua cac ydu td ddu vao cua san xu£t Nhung diem n^m ngoai dudng gidi han kha nang san xudt nhu tai diem N la nen kinh te khong the dat dupe

Do su tac dong cua cac yeu td san xuat theo tung giai

10 II

4 5 7

1 2 3 8 9

-doan phat trien cua nen kinh te ma dirang giai han kha nang san xuat cung co the dich chuyen ra ngoai hoac vao trong phan anh su hieu qua hay khong hieu qua cua nen kinh te.

khan hiem nen khi tien hanh san xuat phai lira chon nhung boat dong kinh te cu the nao co the thuc hien duoc Do vay, khi chung ta quyet dinh lam mot viec gi do tuc la da bo mat

Khai niem chi phi co hoi khong chi la so tien thuc te bo

ra ma con la ca so tien bi mat di do khong mang lai thu nhap

Vi du, van de chi phi di hoc dai hoc Neu ban quyet dinh di hoc dai hoc, ban co the tinh toan ve tong chi phi cho 4 nam hoc, la 100 trieu dong Vay phai chang 100 trieu dong la chi phi cu hoi cua viec di hoc? Khong phai nhu vay, Gia su neu

khong di hoc ma di lam thi ta co the kiem duqc 100 trieu dong cho 4 nam do Vay chi phi co hoi cua viec di hoc dai hoc cua ta

la 200 trieu dong, chu khong phai chi la 100 trieu dong.

San luyng lua (ha)

1.1,6.2 Quy ludt thu nhdp giant dan vd quy luqt chi phi tittfng doi ngdy cdng tang

♦♦♦ Quy luqt thu nhqp gidm dan

minh hoa quy luat thu nhap giam dan Bang 1.2 cung cap cac

so lieu ve so lao dong, san luong thoc san xuat ra trong vong 1

vu doi voi dieu kien dien tich gieo trong cd dinh la 100 ha

2500

2520

25352545

Bang 1.2: Quy luat thu nhap giam dan (mot vi du bang so)

"f

(ta)

0201510

do san luong bien cua lao dong thu 101 la 20 ta Tuong tu nhu vay, san lirong bien cua lao dong thu 102 la 15 ta va cua lao dong thu 103 la 10 ta Sc? di nhu vay la khi ta giu dien tich gieo trong co dinh va tang dau vao khac la lao dong thi moi

Can phan biet hai truong hop sau day voi quy luat thu nhap giam dan: Truong hop thu nhap khong doi theo quy mb: Truong hup nay dung de chi su tang them can doi ve quy mb san xuat - khi tat ca cac dau vao deu tang theo theo cung mot

ty le cung mot luc thi tat ca cac dau vao deu theo ty le do Ro rang dieu nay khong mau thuan gi voi quy luat thi nhap giam dbn Truong hop thu nhap tang theo quy mb: Gia su chung ta

tang quy mb san xuat, nghia la tang tat ca cac dau vao cung

mot luc va cung mot ty le Trong nhieu qua trinh cong nghiep,

khi nhan doi tat ca cac yeu to dau vao thi co the lam cho nha may boat dong co hieu qua hon va do do san luong co the tang len hon gap doi Hien tuong nay duoc goi la thu nhap tang theo quy mo, va no gan vdi san xuat hang loat co phan cong lao dong va chuyen mon hoa cao va san xuat vol quy mo Ion.

Nhin lai hinh 1.1, ta thay khi xuat phat diem tu di&n VII voi 10 tan luong thuc va khong co quan ao, chuyen den

diem VI voi 9 tan luong thuc (giam di 1 tan luong thuc) va 3 nghin bo may mac tuc la ta da hy sinh mot tan luong thuc de doi lay 3 nghin SP Tiep tuc nhu vay ta thay den cac diem V,

IV, III, II, I thi viec hy sinh so tan luong thuc chi con doi duoc lan luot la 6; 8; 9; 10; 11 nghin bo quan ao, tuc la muon

co them mot don vi may mac ta phai hy sinh tuong ung ngay cang nhiSu luong luong thuc Do chinh la quy luat chi phi tuong doi ngay cang tang Quy luat nay noi them rang de co them mot sd luong bang nau vd mot mat hang, xa hoi phai hy sinh ngay cang nhieu so luong mat hang khac Do cung chinh

la ly do giai thich tai sao duong gioi han kha nang san xu£t lai

la duong cong loi

Nhin vao hinh 1.1 co the thay rang viec noi de co them mot don vi quan ao, chung ta phai hy sinh nay cang nhieu luong thyc, cung hoan toan tuong tq nhu noi de co them mot don vi lirong thuc, ta phai hy sinh ngay cang nhieu quan ao, tuc la viec hy sinh lan luot timg don vi qu&n ao, se cho ta ngay cang it luong thuc Gia su viec san xuat may mac se chu yeu la dung den lao dong va hau nhu khong d&n dat dai, con viec san xuat luong thuc can den ca lao dong va dat dai Gia

su tiep nua la dat dai duqc coi la co dinh Bat dau xuat phat t£r diem VII ta thay rang viec giam di timg don vi khoi nganh san

xuat may mac de chuyen sang nganh san xuat luong thuc se lam tang san luong luong thuc Tuy nhien, do trong nganh nay dat dai la cd dinh nen theo quy luat thu nhap giam dan, so lao dong nhu nhau duqc bo sung cho nganh san xuat luong thuc se tao ra ngay cang it luong thuc Tom lai, viec hy sinh lan luqt timg don vi may mac se cho ta ngay cang it luong thuc va quy luat chi phi tuong ddi ngay cang tang da duqc chung minh

Tir su phan tich tren day, co the thay rang dieu kien de Tai sao lai nhu vay va cd phai quy luat nay luc nao cung dung hay khong?

ton tai quy luat nay la ty le su dung dau vao cua hai loai hang

r

hoa phai khac nhau Neu ti le nhu nhau thi duong gidi han kha nang san xuat tro thanh dudng thang va quy luat nay khong con dung nua

1.2 KHAI QUAT VE K1NH TE HOC VI MO

1.2.1 Doi tirong va ph irong phap nghien cun cua kinh te hoc vi mo

1.2.LL Doi twang nghien cwu cua kinh te hoc vi md

Be lam ro nhung van de phat trien kinh te mot quoc gia

co nhieu mon khoa hoc kinh te nghien cuu, moi mot mon khpa hoc kinh te deu co doi tuong nghien cuu rieng va dat ra muc tieu nghien cuu kinh te can dat duoc

Kinh te hoc vi mo nghien cuu su van dong va nhung moi lien he kinh te chu yeu cua mot dat nude tren binli dien toan bo nen kinh te quoc dan Noi each khac, kinh t6 hoc vi

md nghien cuu su lua chon cua moi quoc gia trudc nhung vdn

de kinh te co ban nhu: Tang trudng kinh te, lam phat, thdt nghiep, su phan phdi ngudn luc va phan phdi thu nhap giua cac thanh vien trong xa hoi

Mot quoc gia, cd the cd nhung lua chon khac nhau tuy

1 Walras Leon (1834 - 1910) Sinh tai Phap Tac pham: Elements d’ economic Polique Pure (1874- 1877)

thuoc vao cac rang buoc ve cac nguon lye kinh te va he thong chinh tri - xa hoi cua cac quoc gia do Song, moi sy lya chon

te do Nhung kien thuc va cong cu phan tich nay duyc due ket

tu nhieu cong trinh nghien cuu va tu tuong cua nhieu nha khoa hoc kinh te qua cac giai doan phat trien khac nhau Ngay

I

nay, Khoa hoc ve kinh te VT mo ngay cang duoc hoan thien hien dai de co the mo ta chinh xac hon doi s6ng kinh te vo cung phuc tap cua chung ta.

Theo each tiep can he thong, nen kinh te duoc xem nhu

la mot he thdng - goi la he th6ng kinh tS vi mo He th6ng nay diroc dac trimg boi ba y£u t6: D^u vao, d&u ra va hop den kinh

te vi mo

Theo phuong phap nay, kinh te hoc vi mo khac vdi kinh hoc vi mo, xem xet sir can bang dong thoi cua tat ca cac thi trirbng cua cac hang hoa va cac nhan to, xem xet dong thoi kha nang cung cap va san luong cua toan bo nen kinh te, tu do xac dinh dong thoi gia ca va san hrong can bang - nhung

quyet dinh yeu to tinh hieu qua cua he thong kinh te

Ngoai ra, kinh te hoc vi mo cung sir dung nhung phuong phap nghien cuu pho bien nhu: Tu duy truu tuong, phan tich thdng ke so.ldn, mo hinh hoa kinh te Dac biet trong nhung nam gan day va du doan trong nhieu nam sap toi, cac

mo hinh kinh te luong vi mo se chiem vi tri dac biet quan trong trong cac ly thuyet kinh hoc vi mo hien dai

Nhung tac dong tu ben ngoai, bao gom chu yeu cac