Nghiên cứu khoa học " NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN VÀ NHÂN GIỐNG THÔNG NHỰA (Pinus merkusii Jungh. & Vriese) KHÁNG SÂU RÓM THÔNG (Dendrolimus punctatus Walker) " doc

Vì vậy cần phải có những phương pháp tiếp cận mới trong việc phòng chống sâu róm thông nói riêng và sâu hại nói chung với phương châm hiệu quả, bền vững và thân thiện hơn với môi trường…

NGHIÊN CỨU TUYỂN CHỌN VÀ NHÂN GIỐNG THÔNG NHỰA

(Pinus merkusii Jungh & Vriese) KHÁNG SÂU RÓM THÔNG

(Dendrolimus punctatus Walker)

Đào Ngọc Quang, Lê Văn Bình

Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam

TÓM TẮT

Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus Walker) là một trong những loài sâu hại nguy hiểm nhất đối với

Thông nhựa (Pinus merkusii Jungh.& Vriese) xét cả về mặt mức độ gây hại và tỉ lệ gây hại Chúng không những làm giảm năng suất và chất lượng gỗ, nhựa mà còn ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường sinh thái Tuy nhiên, hiện nay tại xã Sơn Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh có khoảng 3ha Thông nhựa khoảng 30 tuổi, từ khi trồng đến nay chưa hề bị Sâu róm thông phá hại, mặc dù ngay bên cạnh là khu rừng thông cùng tuổi luôn bị dịch SRT tàn phá hàng năm Chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu xác định cơ chế kháng SRT của lô rừng này Bước đầu đã xác định được 2 cơ chế kháng Sâu róm thông của Thông nhựa là cơ chế không ưa thích

và cơ chế kháng sinh từ đó làm cơ sở cho công tác chọn giống kháng sâu, bệnh hại

Từ khóa: Thông nhựa, nhân giống, Sâu róm thông

I ĐẶT VẤN ĐỀ

Tổng diện tích rừng trồng ở Việt Nam cho đến năm 2008 là 2.770.182ha; trong đó diện tích rừng trồng các loài thông chiếm khoảng 250.000ha (chủ yếu là Thông nhựa, Thông mã vĩ, Thông ba lá và Thông caribê) Cây thông là một trong những loài cây có giá trị kinh tế cao; ngoài gỗ cho xây dựng, làm giấy, nhựa thông còn được dùng trong nhiều ngành công nghiệp như sơn, vécni, vật liệu cách điện và các mặt hàng tiêu dùng khác Cây thông dễ trồng, sinh trưởng nhanh, biện pháp lâm sinh đơn giản dễ áp dụng, trồng một lần cho thu nhập hàng năm, giá trị kinh tế cao, ổn định Cây thông còn có giá trị đặc biệt trong cơ cấu cây trồng vùng đồi do những đặc tính sinh thái đặc biệt thích ứng với điều kiện lập địa cằn cỗi Chính vì vậy thông được sử dụng nhiều để phủ xanh đất trống đồi núi trọc trong các chương trình trồng rừng ở nước ta Tuy nhiên, việc gây trồng và phát triển cây thông cũng gặp nhiều trở ngại, một trong số đó là vấn đề sâu bệnh hại, nguy cơ về sâu bệnh hại thông không chỉ xảy ra tại rừng trồng mà còn xuất hiện tại cả vườn ươm Riêng về sâu hại đã điều tra được 45 loài bao gồm các loài sâu ăn lá, sâu đục thân, sâu đục nõn… trong đó loài gây hại nguy hiểm nhất là Sâu róm thông (Dendrolimus punctatus Walker) thuộc họ Ngài kén hay Ngài khô lá (Lasiocampidae), bộ Cánh vẩy (Lepidoptera)

Khi dịch sâu róm thông xuất hiện, chúng không chỉ gây thiệt hại về kinh tế do làm giảm quá trình sinh trưởng, giảm sản lượng nhựa,… mà còn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan môi trường sinh thái

Đã có rất nhiều các biện pháp được nghiên cứu và đưa ra áp dụng trong phòng trừ loài sâu róm thông này,

từ các biện pháp riêng lẻ như biện pháp vật lý, cơ giới, biện pháp hoá học, biện pháp sinh học cho đến áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp nhưng đến hiện nay dịch sâu róm thông vẫn xuất hiện thường xuyên tại một số địa điểm như: Sơn Động - Bắc Giang; Hà Trung - Thanh Hoá; Nghi Lộc, Nam Đàn - Nghệ An; Hương Khê, Hương Sơn - Hà Tĩnh, Quảng Trạch - Quảng Bình Vì vậy cần phải có những phương pháp tiếp cận mới trong việc phòng chống sâu róm thông nói riêng và sâu hại nói chung với phương châm hiệu quả, bền vững và thân thiện hơn với môi trường…

Hiện nay, theo xu hướng chung để hướng tới xây dựng một môi trường sinh thái bền vững, rất nhiều nhà khoa học trên thế giới đã và đang nghiên cứu về việc phòng trừ sâu bệnh bằng biện pháp chọn giống kháng sâu bệnh Sử dụng giống chống chịu trong sản xuất đang là một trong những hướng đi của lâm nghiệp hiện đại nhằm khắc phục những nhược điểm của các phương pháp phòng trừ sâu bệnh khác, điển hình như sự

lệ thuộc vào thuốc hóa học ngày càng nhiều ở các nước đang phát triển

Tính kháng sâu, bệnh hại đã được nhiều tác giả trên thế giới đề cập Về cơ chế kháng sâu nói chung của cây trồng, nhiều tác giả đã tổng kết và đưa ra 3 cơ chế kháng chính như sau:

 Cơ chế không ưa thích: Bao gồm những cây có những đặc điểm về hình dạng, độ cứng của lá, nõn; cây có nhiều gai, lá có nhiều lông làm cho sâu không muốn tấn công

 Cơ chế kháng sinh: Lá, nõn, thân hoặc rễ cây có chứa nhóm chất kháng làm cho sâu không thích

ăn, hoặc làm giảm tỷ lệ sống, sinh sản của sâu làm cho sâu không thể tồn tại và phát triển trên những cây

có chứa nhóm chất này

 Cơ chế chống chịu: Cây có khả năng hồi phục nhanh sau khi bị sâu phá hại, sự phá hại của sâu đối với những cây này không gây ra những thiệt hại lớn

Để có cơ sở khoa học trong việc chọn giống Thông nhựa kháng Sâu róm thông cần tìm hiểu cơ chế kháng Sâu róm thông của Thông nhựa thông qua sự khác nhau về các nhóm chất hóa học chính có trong cây kháng và cây mẫn cảm, sự khác biệt về mặt hình thái, giải phẫu lá Đó là những thông tin quan trọng phục vụ cho công tác chọn giống kháng sâu

II PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

1 Điều tra phát hiện cá thể Thông nhựa có tính kháng SRT

- Điều tra theo tuyến: Tiến hành điều tra trên 5 tuyến, mỗi tuyến 6 km tại những khu vực đã, đang và sau khi bị SRT hại, từ đó phát hiện những vùng bị SRT hại, vùng không bị hại và các cá thể không bị hại

- Điều tra theo ô tiêu chuẩn: Vị trí và phân bố ô tiêu chuẩn phải đại diện cho khu vực điều tra về các nhân

tố điều tra như địa hình, hướng dốc, độ dốc, tuổi cây, mật độ cây, độ tàn che, thực bì… Điều tra tỷ lệ và mức

độ bị hại hiện tại và mức độ gây hại của SRT trong 5 ô tiêu chuẩn Diện tích của ô tiêu chuẩn là 1.000m2 (25

x 40m), ranh giới của ô được xác định bằng cọc mốc, cây điều tra trong ô được đánh dấu bằng sơn đỏ, cứ cách một cây điều tra một cây, cách một hàng điều tra một hàng, điều tra SRT định kỳ trên các ô tiêu chuẩn

10 ngày một lần, trong thời gian 3 tháng

o Phân cấp mức độ bị hại cho từng cây trong ôtc theo 5 cấp, với các chỉ tiêu như sau:

Trên cơ sở kết quả phân cấp hại, tính toán các chỉ tiêu sau:

o Tỷ lệ cây bị hại được xác định theo công thức:

100

%  

N

n P

Trong đó: n: là số cây bị hại

N: là tổng số cây điều tra

o Mức độ gây hại bình quân của SRT trong ô tiêu chuẩn được tính theo công thức:

100 N

4

i 4

0











i

n R

ni: là số cây thuộc cấp hại i

N: là tổng số cây điều tra

R=0 Không bị hại 0<R≤25% Hại nhẹ 25<R≤ 50 Hại trung bình 50<R≤75 Hại nặng 75<R Hại rất nặng

Lựa chọn 15 cây có mức độ bị hại bằng 0 và có hình dáng đẹp, thân thẳng, cao, to trong các ô tiêu chuẩn

có chỉ số mức độ bị hại R≤25% để tiến hành nghiên cứu sự khác nhau về các nhóm chất chính có trong thành phần lá cây và nuôi Sâu róm thông nhằm tìm ra cơ chế kháng Sâu róm thông của Thông nhựa

- Xử lý số liệu: Kết quả điều tra được xử lý trên phần mềm SPSS

2 Nghiên cứu phân tích sinh hóa mẫu lá của các cây kháng và cây mẫn cảm với SRT

- Phương pháp xác định định tính các lớp chất chính (không phải thành phần tinh dầu): Chiết các mẫu

riêng biệt bằng metanol trong máy siêu âm sau khi đã nghiền nhỏ mẫu thành bột Đuổi dung môi dưới áp suất thấp bằng máy cất quay chân không thu được các cặn dịch chiết metanol Sau đó bổ sung nước cất vào cặn dịch cô metanol và lắc đều cho tan hoàn toàn và chiết lần lượt bằng n-hexan, clorofoc, etyl axetat, n-butanol và còn lại là dịch nước Các cặn chiết metanol được tiến hành sắc ký với các hệ dung môi khác nhau, theo hướng tăng dần độ phân cực của hệ dung môi Sau khi các dịch chiết được triển khai bằng các

hệ dung môi khác nhau, các chất được nhận biết bằng nhiều phương pháp nhằm tránh bỏ sót chất

- Phương pháp xác định định tính thành phần tinh dầu: Tinh dầu được chiết bằng phương pháp cất lôi

cuốn theo hơi nước, sau đó thành phần và hàm lượng tinh dầu được xác định bằng phương pháp sắc ký khí

- khối phổ (GC-MS) có sử dụng thư viện phổ khối NIST để nhận dạng các cấu tử

3 Nuôi Sâu róm thông

- Nuôi cá thể Sâu róm thông tại thực địa bằng lá thông của các cây kháng và mẫn cảm với SRT

- Nuôi cá thể Sâu róm thông trong phòng thí nghiệm bằng lá thông của các cây kháng và mẫn cảm với SRT:

o Thí nghiệm đẻ trứng: Mỗi lồng nuôi cắm 2 cành của cây kháng SRT và 2 cành của cây mẫn cảm với

SRT, sau đó đặt 10 nhộng Sâu róm thông trong lồng để vũ hóa thành sâu trưởng thành và quan sát sự đẻ trứng của sâu trưởng thành Tổng số có 6 lồng nuôi

o Thí nghiệm theo dõi sâu non: Mỗi lồng nuôi cắm 2 cành của cây kháng SRT và 2 cành của cây mẫn

cảm với SRT, trên mỗi cành thả đồng loạt 50 trứng Sâu róm thông, sau khi sâu nở đếm lại số sâu có trên mỗi cành của từng lồng sau các khoảng thời gian 4, 8 và 24 giờ sau khi trứng nở

4 So sánh một số đặc điểm giữa cây kháng và cây mẫn cảm với SRT

- Mô tả đặc điểm hình thái cây: Màu sắc lá, độ cứng lá, chiều dài và chiều rộng lá

- Mô tả đặc điểm giải phẫu lá: Từ mẫu lá thông cắt lát mỏng tại vị trí 1/3 phía đầu lá sau đó cho lên lam kính và quan sát các chỉ tiêu giải phẫu lá Đo đếm kích thước của lớp cutin, biểu bì, hạ bì và nhu mô đồng hóa và so sánh giữa lá cây kháng với cây mẫn cảm với SRT Sử dụng tiêu chuẩn t để so sánh sự khác biệt

về kích của lớp cutin, biểu bì, hạ bì và nhu mô đồng hóa giữa lá cây kháng với cây mẫn cảm với SRT

- Mô tả một số đặc điểm khác: Góc phân cành, màu sắc vỏ, nhựa và độ nứt vỏ

III KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

1 Điều tra, phát hiện cá thể thông có tính kháng SRT

Kết quả điều tra trong 5 ô tiêu chuẩn cho thấy, chỉ có 2 ô tiêu chuẩn có chỉ số bị hại R<25%, cụ thể là những ô tiêu chuẩn 4 và 5 Ở những ô tiêu chuẩn này có 76% số cây trong ô tiêu chuẩn có cấp bị hại là 0, tức là cây khỏe mạnh bình thường, không thấy sự xuất hiện của SRT

2 Phân tích sinh hóa các mẫu lá của các cây kháng và mẫn cảm với SRT

2.1 Xác định định tính các lớp chất chính (không phải thành phần tinh dầu)

Định tính các lớp chất cho thấy: Về cơ bản, các mẫu cũng đều có thành phần hoá học khá giống nhau Lớp chất chính là các chất dầu (chất béo), sterol và tecpenoit Nghiên cứu dải các chất từ phân cực đến kém phân cực thì hầu như không có sự khác nhau giữa các mẫu lá cây kháng và cây mẫn cảm với SRT Như vậy, thành phần các hợp chất (không phải là tinh dầu) của các mẫu lá khá giống nhau và kết quả này chưa đủ cơ sở để phân biệt được sự khác nhau giữa các hợp chất trong mẫu lá cây kháng và mẫu lá cây mẫn cảm với SRT

2.2 Xác định thành phần hoá học và hàm lượng của tinh dầu các mẫu lá bằng phương pháp sắc

ký khí ghép nối khối phổ

Kết quả phân tích cho thấy có một số hợp chất có xuất hiện trong mẫu lá của 3 cây mẫn cảm với SRT nhưng lại không xuất hiện trong các mẫu lá của 15 cây kháng SRT, cụ thể là những hợp chất sau:

 1,4-Cyclohexadiene

 2-(1H)-Pyridinedicarboxylic acid

 2,3-Dehydro-1,8-cineole

 2,3-Dimethoxyphenethylamine

 2,4-Dichlorophenethylamine

 2,4-Hexanedione

 2,4,6-Trifluoronitrobenzene

 2,6-Pyridinedicarboxylic acid

 2,6-Pyridinediamine

 3,4-Dichlorophenethylamine

 3,5-Dimethylamphetamine

 3,6,6-Trimethylnorpinan-2-one

 3-Amino-s-triazole

 3-Heptadencen-5-yne

 4,4-Dimethyl-1-hexene

 4-Hydroxybenzofurazan

 5-Aminovaleric acid

 Alloaromadendrene oxide

 Aristolene epoxide

 Benzoic acid, butyl ester

 Benzoicacid, pentyl ester

 Bornyl chloride

 Butanal, ethylhydrazone

 Cadala-1(10),3,8-triene

 Ethylene oxide

 Farnesol

 Hexanedioic acid

 Isolongifolene

 Isoaromadendrene epoxide

 Mentha-1,4,8-triene

 Methyl chavicol

 Neoalloocimene

 N,N-Dimethyl-dimethylphosphoric

 Trans-Z Bisabolene epoxide

Đồng thời, hàm lượng tổng số các hợp chất thuộc nhóm terpene giữa các mẫu lá của cây kháng và mẫn cảm với SRT có sự khác nhau (Bảng 1)

Bảng 1: Các hợp chất terpen có trong thành phần tinh dầu các mẫu lá Thông nhựa

Số hiệu mẫu Kh01 Kh02 Kh03 Kh04 Kh05 Kh06 Kh07 Kh08 Kh09 Kh10 Kh11 Kh12 Kh13 Kh14 Kh15 MC01 MC02 MC03

Tổng cộng 90,26 70,98 90,80 94,28 88,43 96,61 80,61 84,93 90,12 89,13 92,21 90,18 95,58 92,47 62,08 59,13 80,67 84,49

3 Kết quả nuôi sâu róm thông

3.1 Nuôi sâu tại hiện trường

Kết quả nuôi sâu ở địa điểm nghiên cứu cho thấy rằng: tỉ lệ sống cũng như thời gian hoàn thành vòng đời và trọng lượng nhộng của SRT được nuôi bằng lá các cây mẫn cảm với SRT đều cao hơn so với những lồng nuôi bằng lá các cây kháng SRT

Ở hầu hết các lồng nuôi bằng lá của những cây kháng SRT toàn bộ sâu non đã chết ngay sau khi trứng

nở khoảng 4-5 ngày

Bảng 2: Tổng hợp kết quả nuôi Sâu róm thông tại hiện trường

Cây Tỉ lệ (%) sâu phát triển

đến nhộng

Thời gian phát triển của sâu non (ngày)

Trọng lượng nhộng (gram)

3.2 Nuôi sâu trong phòng thí nghiệm

3.2.1 Tập tính đẻ trứng của sâu trưởng thành

Để kiểm tra quá trình đẻ trứng của sâu trưởng thành trên lá của các cây kháng và mẫn cảm với SRT, chúng tôi tiến hành theo dõi quá trình đẻ trứng của sâu trưởng thành sau 5 ngày vũ hóa Kết quả cho thấy:

 Không thấy xuất hiện trứng trên tất cả các lá của cây kháng, chỉ thấy xuất hiện trên lá của cây mẫn cảm với SRT hoặc trên lưới của lồng nuôi

 Quan sát thấy rằng có một số sâu trưởng thành đã đậu trên lá cây kháng nhưng không đẻ trứng, sau đó chúng bay sang cây mẫn cảm với SRT hoặc lưới của lồng nuôi để đẻ trứng

3.2.2 Thí nghiệm theo dõi sâu non

Bảng 3: Kết quả lựa chọn loại thức ăn của SRT

Ký hiệu

Số trứng thả (Quả)

Số trứng

nở (Con)

Số sâu sau 4h (Con)

Số sâu sau 8h (Con)

Số sâu sau 24h (Con)

Lồng 1

Lồng 2

Lồng 3

Lồng 4

Lồng 5

Lồng 6

Từ kết quả ở Bảng 3 cho thấy sau khi trứng nở sâu non chỉ ở lá cây kháng SRT một thời gian rất ngắn, sau đó sâu non tự tìm nguồn thức ăn thích hợp cho mình bằng cách di chuyển đến lá cây mẫn cảm với SRT, còn những con sâu non không có khả năng di chuyển để tìm nguồn thức ăn sẽ chỉ tồn tại được trong vài ngày khi chưa kết thúc tuổi 1

4 So sánh một số đặc điểm giữa cây kháng và cây mẫn cảm với SRT

4.1 So sánh đặc điểm hình thái và giải phẫu lá của cây kháng và cây mẫn cảm với SRT

4.1.1 Đặc điểm hình thái lá

Tiến hành so sánh một số đặc trưng của lá như màu sắc, kích thước và độ cứng của lá cho thấy lá của những cây kháng SRT có màu xanh đậm hơn, cứng hơn lá của những cây mẫn cảm với SRT Đồng thời, kích thước lá cũng to hơn rất nhiều so với lá cây mẫn cảm, dài hơn đến 31% (32,47cm so với 22,27cm), rộng hơn đến 33% (13,09mm so với 8,8mm)

Bảng 4: Đặc điểm hình thái lá Thông nhựa cây kháng và mẫn cảm với SRT

Hình 1: Hình thái lá cây kháng và cây mẫn cảm Hình 2: Bột lá cây kháng và cây mẫn cảm

4.1.2 Đặc điểm giải phẫu lá

Tiến hành giải phẫu lá Thông nhựa kháng và mẫn cảm với SRT nhận thấy có sự khác biệt về mặt giải phẫu

lá, kết quả được trình bày ở Bảng 5

Bảng 5: So sánh đặc điểm giải phẫu lá cây Thông nhựa kháng và mẫn cảm với SRT

(dùng tiêu chuẩn t)

(µm)

Biểu bì (µm)

Hạ bì (µm)

Nhu mô đồng hóa (µm)

Đường kính gân lá (µm)

Lá già

Lá bánh tẻ

Lá non

Kết quả ở Bảng 5 cho thấy rằng ở tất cả các chỉ tiêu so sánh giữa cây kháng SRT và cây mẫn cảm với SRT đều có sụ khác nhau rõ rệt (T (Stat) đều lớn hơn T (Cittical)) Cụ thể tầng cutin, tầng biểu bì, tầng hạ

bì và đường kính gân lá của cả 3 loại lá (lá già, lá bánh tẻ và lá non) cây kháng SRT có kích thước dầy hơn so với cây mẫn cảm với SRT, nhưng tầng nhu mô đồng hóa của cây mẫn cảm với SRT lại lớn hơn so với tầng nhu mô đồng hóa cây kháng SRT

Cây mẫn cảm Cây kháng

Hình 3: Mặt cắt ngang lá già cây kháng Hình 4: Mặt cắt ngang lá già cây mẫn cảm

Hình 5: Mặt cắt ngang lá bánh tẻ cây kháng Hình 6: Mặt cắt ngang lá bánh tẻ cây mẫn cảm

Hình 7: Mặt cắt ngang lá non cây kháng Hình 8: Mặt cắt ngang lá non cây mẫn cảm

4.2 So sánh một số đặc điểm khác giữa cây kháng và cây mẫn cảm với SRT

Qua quá trình điều tra mô tả cây Thông nhựa kháng và mẫn cảm với SRT tại hiện trường cho thấy có sự khác nhau về một số đặc điểm khác giữa cây kháng và cây mẫn cảm với SRT như: góc phân cành so với thân chính, màu sắc và sản lượng nhựa Kết quả được thể hiện ở bảng 6

Bảng 6: Một số đặc điểm khác giữa cây kháng và cây mẫn cảm với SRT

Chỉ tiêu so sánh

thân cây

Góc phân cành từ 80 - 90o so với thân cây

Hình 9: Góc phân cành cây kháng Hình 10: Góc phân cành cây mẫn cảm

5 Nghiên cứu nhân giống sinh dưỡng các cây trội tuyển chọn

5.1 Thí nghiệm chiết cành

Số cành chiết Số cành sống Tỉ lệ sống

(%)

5.2 Thí nghiệm ghép cành

Tỉ lệ sống bằng phương pháp ghép áp cành cao hơn so với phương pháp ghép nêm (8,9% so với 4,9%) Tuy nhiên, cả hai phương pháp ghép đều cho kết quả rất thấp, tỉ lệ sống không đạt như mong muốn, kết quả được thể hiện ở bảng sau

Số cành ghép Số cành sống Tỉ lệ sống (%) Số cành ghép Số cành sống Tỉ lệ sống (%)

5.3 Thí nghiệm giâm hom

Kết quả giâm hom Thông nhựa bằng loại thuốc kích thích ra rễ IBA với 2 nồng độ khác nhau: 1% và 1,5% cho thấy thuốc IBA nồng độ 1% cho tỉ lệ sống cao hơn so với nồng độ 1,5% (5,3% so với 3,4%) Tuy nhiên, với cả 2 nồng độ này thì tỉ lệ sống của cây hom vẫn rất thấp

Số hom giâm

Số hom sống

Tỉ lệ sống (%)

Số hom giâm

Số hom sống

Tỉ lệ sống (%)

IV KẾT LUẬN

1 Qua kết quả nghiên cứu, so sánh đặc điểm giữa cây kháng và cây mẫn cảm với SRT, bước đầu có thể kết luận về cơ chế kháng SRT của Thông nhựa:

Cơ chế không ưa thích:

- Sự khác biệt về đặc điểm hình thái và cấu tạo lá giữa mẫu lá các cây kháng và mẫn cảm: Lá của cây kháng sâu có tầng cutin, tầng biểu bì và tầng hạ bì dầy, tầng nhu mô đồng hóa mỏng nên lá cây rất cứng và vì thế sâu non không thích ăn

- Khi tiến hành thí nghiệm nuôi sâu trong phòng thí nghiệm thì thấy rằng sâu trưởng thành không đẻ trứng trên cây kháng và khi thả sâu non vào thì chỉ sau thời gian ngắn (vài giờ sau khi trứng nở), chúng di chuyển sang cây mẫn cảm Như vậy có thể nói rằng trong thành phần hóa học có trong lá Thông nhựa cây kháng và mẫn cảm còn có một nhóm chất dễ bay hơi và đã có ảnh hưởng đến sâu trưởng thành cũng như sâu non Đây có thể là những chất thuộc nhóm xua đuổi ở những cây kháng, hoặc chất dẫn dụ ở những cây mẫn cảm Để xác định rõ đây là những chất gì cần có những nghiên cứu sâu hơn nữa

Cơ chế kháng sinh:

- Có sự khác biệt rõ rệt về thành phần tinh dầu có trong mẫu lá Thông nhựa Một số chất chỉ thấy xuất hiện trong các mẫu lá cây mẫn cảm với SRT, nhưng không thấy xuất hiện trong mẫu lá các cây kháng SRT

- Hàm lượng một số thành phần lớp chất thuộc nhóm terpen có trong lá của những cây kháng SRT cao hơn so với lá cây mẫn cảm với SRT

2 Xác định được phương pháp nhân giống sinh dưỡng thích hợp đối với các cá thể Thông nhựa có khả năng kháng SRT Trong 3 phương pháp nhân giống sinh dưỡng đối với Thông nhựa, chỉ có phương pháp chiết cành cho kết quả cao nhất (70%) Như vậy có thể áp dụng phương pháp này trong nhân giống sinh dưỡng đối với Thông nhựa Tuy nhiên cần tuân theo qui trình:

Chọn cành chiết: Chọn cành chiết là cành bánh tẻ, có đường kính gốc cành từ 1,5-2,0cm, lá trên cành

phát triển đạt kích thước tối đa, không sâu bệnh, dị tật

Thời vụ chiết: Từ tháng 4 đến tháng 6, hoặc từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm

Khoanh vỏ: Khoảng cách khoanh vỏ là 3cm Dùng dao cắt hết lớp vỏ, cạo kỹ xung quanh và dùng cồn

90o lau sạch, sau 3 ngày lau cồn 1 lần, để sau khoảng 10 ngày mới bó bầu

Lưu ý: Nếu bó bầu ngay sau khi cạo vỏ thì loại cành này sẽ rất khó ra rễ

Nguyên liệu làm bầu: Dùng đất phù sa, bùn ao (thành phần cơ giới đất thịt nhẹ đến thịt trung bình) phơi

khô đập nhỏ (60%), rơm, rạ, sơ dừa khô chặt dài 1-3cm (30%), phân chuồng hoai (10%) Trộn đều hỗn hợp trên và tưới ẩm đạt độ ẩm 75-80% (nắm thành từng nắm không chảy nước qua kẽ ngón tay, còn nguyên dạng khi để trên mặt đất) Loại vật liệu này xốp, nhanh ra rễ, độ liên kết bầu tốt ít bị vỡ khi vận chuyển cành chiết đi xa Khi chiết bôi thêm chất kích thích ra rễ IBA (1%)

Bó bầu: Dùng 100-150 gam hỗn hợp đất dẻo đắp vào gốc cành chiết với độ dài khoảng 10cm, dàn đều

đất bầu xung quanh cành và phủ chờm ra hai đầu nơi đã cạo vỏ rồi nắm lại Dùng giấy bóng màu xanh, tạo màu tối thích hợp với điều kiện sinh lý của bộ rễ sẽ kích thích cành chiết nhanh phát rễ hơn là giấy nilon màu trắng Dùng dây nilon quấn chặt, kín bầu chiết, buộc chặt hai đầu đảm bảo nước mưa không ngấm ướt bầu và không bị khô khi thời tiết khô hanh

Cắt cành chiết: Sau 4 đến 6 tháng khi bộ rễ đã phát triển hoàn chỉnh, rễ chuyển từ trắng sang trắng đục

ngả vàng (nhận biết qua lớp nilon) tiến hành cắt cành chiết đưa vào nuôi dưỡng tại vườn ươm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Grijpma, P ,1970 Immunity of Toona cilliata M Roem var australis (F.v.M.) C.DC and Khaya ivorensis

A Chev to attacks of Hypsipyla grandella (Zeller) in Turrialba, Costa Rica Turrialba 20: 85-93