Thiết kế và sử dụng một số truyện tranh trong dạy học chủ đề con người và sức khỏe môn tự nhiên và xã hội lớp 2 theo định hướng phát triển năng lực của học sinh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI KHOA SƯ PHẠM QUÁCH THU UYÊN THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ TRUYỆN TRANH TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CON NGƯỜI VÀ SỨC KHOẺ” – MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 2 THEO ĐỊNH H

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

QUÁCH THU UYÊN

THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG MỘT SỐ TRUYỆN TRANH TRONG DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CON NGƯỜI VÀ SỨC KHOẺ” – MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 2 THEO ĐỊNH HƯỚNG

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP (Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học)

Hà Nội, tháng 5 năm 2023

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH

Giảng viên hướng dẫn: ThS Nguyễn Thị Bình

Họ và tên: Quách Thu Uyên Lớp: GDTH D2019D

Mã sinh viên: 219202330

Hà Nội, tháng 5 năm 2023

1

Lời cảm ơn

Để hoàn thành bài khoá luận tốt nghiệp này, tôi xin chân thành gửi lời cảm ơn đến: Ban giám hiệu trường Đại học Thủ đô Hà Nội, Ban Chủ nhiệm khoa Sư phạm, các thầy cô giáo trong tổ Khoa học - Xã hội ngành Giáo dục Tiểu học đã trực tiếp chỉ đạo

và tạo điều kiện cho tôi được nghiên cứu và tìm kiếm các thông tin quý giá Từ đó, tôi đã tiếp cận và tích lũy được những kinh nghiệm quý giá cho bản thân thông qua

đề tài:Thiết kế và sử dụng một số truyện tranh trong dạy học chủ đề “Con người và sức khỏe” – môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 theo định hướng phát triển năng lực của học sinh

Trong quá trình hoàn thành đề tài này, ngoài sự cố gắng và nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được rất nhiều sự giúp đỡ nhiệt tình của các giảng viên bộ môn, gia đình và bạn bè

Hơn hết tôi xin gửi lời cảm ơn đến giảng viên hướng dẫn – cô Nguyễn Thị Bình, người trực tiếp hướng dẫn, động viên tôi hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này

Do chưa có nhiều kinh nghiệm và một số hạn chế về kiến thức, nên trong bài khoá luận tốt nghiệp này sẽ khó tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong sẽ nhận được những đóng góp ý kiến từ phía nhà trường và các thầy cô để khoá luận tốt nghiệp được hoàn thiện hơn

Lời cuối cùng, tôi xin kính chúc Quý Ban giám hiệu nhà trường, Ban Chủ nhiệm khoa Sư phạm và các thầy cô trong ngành Giáo dục Tiểu học luôn mạnh khoẻ và hạnh phúc

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 5 tháng 5 năm 2023

Sinh viên

Quách Thu Uyên

2

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan rằng khoá luận tốt nghiệp này là công trình nghiên cứu của bản thân và có sự hỗ trợ từ giảng viên hướng dẫn là ThS - Nguyễn Thị Bình Nội dung

và kết quả trong đây đều là trung thực và chưa từng được công bố trong bất cứ công trình nghiên cứu nào trước đây Những tài liệu tham khảo sử dụng trong khoá luận đã được trích dẫn và nêu rõ nguồn trong phần tài liệu tham khảo

Nếu có phát hiện bất kỳ sự gian lận nào tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và mọi

kỷ luật của Hội đồng đề ra

Tác giả khoá luận

3

MỤC LỤC

Lời cảm ơn 1

Lời cam đoan 2

DANH MỤC CÁC CHỮ ĐƯỢC VIẾT TẮT 5

DANH MỤC HÌNH VÀ BẢNG TRONG KHOÁ LUẬN 6

PHẦN MỞ ĐẦU 8

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Mục tiêu nghiên cứu 9

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 10

4 Đối tượng nghiên cứu 10

5 Phạm vi nghiên cứu 10

6 Giả thuyết khoa học 10

7 Các phương pháp nghiên cứu 10

8 Những đóng góp mới của khoá luận 11

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 12

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 12

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài 12

1.1.1 Một số vấn đề chung về dạy học phát triển năng lực 12

1.1.1.1 Khái niệm 12

1.1.1.2 Định hướng đổi mới các phương pháp dạy học và tăng cường sử dụng PTDH hợp lý trong môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học 14

1.1.2 Tình hình chung về vận dụng CNTT trong thiết kế PTDH 16

1.1.3 Giới thiệu phần mềm Canva và phần mềm Bitmoji 17

1.1.4 Cơ sở đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em lứa tuổi đầu Tiểu học 19

1.1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em lứa tuổi đầu Tiểu học 19

1.1.4.2 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ giai đoạn đầu Tiểu học phù hợp với dạy học bằng tranh ảnh……….21

1.2 Cơ sở thực tiễn 22

1.2.1 Khái quát chủ đề “Con người và sức khoẻ” ở môn TN-XH lớp 2 22

1.2.2 Thực tế việc thiết kế và sử dụng truyện tranh trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2………23

1.3 Tiểu kết chương 1 24

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG TRUYỆN TRANH TRONG VIỆC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CON NGƯỜI VÀ SỨC KHOẺ” MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 2 25

2.1 Một số vấn đề chung về truyện tranh 25

2.1.1 Khái niệm truyện tranh 25

4

2.1.2 Truyện tranh về TN-XH 25

2.1.3 Vai trò của việc sử dụng truyện tranh trong dạy học 26

2.2 Nội dung chi tiết của chủ đề “Con người và sức khỏe” và nội dung có thể đưa vào truyện tranh khoa học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 28

2.3 Nguyên tắc thiết kế truyện tranh trong dạy học ở môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 30

2.4 Quy trình thiết kế truyện tranh trong dạy học chủ đề Con người và sức khoẻ ở môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 bằng phần mềm Canva và Bitmoji 31

2.5 Giới thiệu một số truyện tranh đã thiết kế 38

2.5.1 Hệ thống các sản phẩm 38

2.5.2 Thực tế các sản phẩm 39

2.6 Nguyên tắc sử dụng truyện tranh trong dạy học môn TN-XH 54

2.7 Quy trình sử dụng truyện tranh trong dạy học môn TN-XH 55

2.8 Thiết kế một số kế hoạch dạy học có sử dụng truyện tranh trong việc dạy học chủ đề “Con người và Sức khoẻ” môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 55

2.9 Tiểu kết chương 2 79

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 80

3.1 Đối tượng thực nghiệm 80

3.2 Mục đích thực nghiệm 80

3.3 Nội dung thực nghiệm 80

3.4 Nhiệm vụ thực nghiệm 80

3.5 Thời gian và tiến trình thực nghiệm 80

3.5.1 Thời gian thực nghiệm 80

3.5.2 Địa điểm thực nghiệm 81

3.5.3 Giáo án thực nghiệm 81

3.6 Kết quả thực nghiệm 81

3.7 Kết luận 83

3.8 Tiểu kết chương 3 84

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 85

1 Kết luận 85

2 Kiến nghị 86

TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

PHỤ LỤC 89

5

DANH MỤC CÁC CHỮ ĐƯỢC VIẾT TẮT

3 Hình 3: Lên kế hoạch và xây dựng kịch bản ra Word 32

5 Hình 5: Minh hoạ cách đăng nhập cho Bitmoji 33

6 Hình 6: Giao diện của Canva sau khi đăng nhập 33

7 Hình 7: Các thao tác tạo khung và nền cho truyện tranh trên Canva 34

8 Hình 8: Các thao tác tạo nhân vật trên Bitmoji 35

9 Hình 9: Các thao tác xếp hình ảnh nhân vật và nội dung thoại trên

Canva

36

11 Hình 11: Kết quả thực nghiệm của hai lớp đối chứng và thực

nghiệm tại trường Tiểu học Khương Thượng

82

1 Bảng 1: Nội dung chi tiết của chủ đề “Con người và sức khỏe” và

nội dung có thể đưa vào truyện tranh khoa học trong môn TN-XH

lớp 2

28

4 Bảng 4: Kết quả chấm bài của lớp đối chứng và lớp thực

nghiệm tại trường Tiểu học Khương Thượng

82

Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW tại Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc

Để thực hiện các mục tiêu về đổi mới trên, mỗi GV cần có nhận thức đúng về bản chất của việc đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực của người học Cụ thể như đã nói ở trên: “Việc đổi mới PPDH đòi hỏi những điều kiện nhất định về phương tiện dạy học” Các PPDH tích cực được thực hiện hiệu quả khi có sự tham gia của những phương tiện dạy học phù hợp Tuy nhiên, thực tế cho thấy những phương tiện dạy học ở các bộ môn trong trường Tiểu học nói chung và môn TN-XH nói riêng vẫn còn mang nặng tính chất thông báo, tái hiện một cách mờ nhạt, thiếu hấp dẫn đối với học sinh Do đó mà HS ít được tạo điều kiện tự tìm hiểu, nhận thức cũng như được phát triển sâu các năng lực cần thiết

Môn TN-XH và chủ đề “Con người và sức khoẻ” có vai trò đặc biệt quan trọng trong chương trình giáo dục lớp 1,2,3

9

Đặc biệt, chủ đề “Con người và sức khoẻ” trong môn TN-XH lớp 2 đề cập đến ba

cơ quan bên trong cơ thể quen thuộc nhất với con người bao gồm: cơ quan vận động, cơ quan hô hấp, cơ quan bài tiết Tại chủ đề này học sinh sẽ được làm quen với cấu tạo đơn giản, những chức năng chính của các hệ cơ quan Qua đó HS sẽ vận dụng kiến thức để tìm hiểu những cách chăm sóc và bảo vệ đơn giản, dễ thực hiện trong cuộc sống hàng ngày nhằm giúp các cơ quan đó khoẻ mạnh, hoạt động tốt Hiện tại những nội dung của chủ đề “Con người và sức khoẻ” môn TX-XH lớp 2 thường được GV dạy với phương pháp truyền thống là quan sát tranh trong SGK hoặc một số GV khác thì sẽ sử dụng tranh ảnh, video Ưu điểm của việc sử dụng các PTDH trên là sự tiện lợi trong việc áp dụng đưa vào bài giảng Nhưng nhược điểm

là làm mất đi sự sáng tạo của GV trong việc dạy học đồng thời cũng không tạo được

sự thu hút, hấp dẫn học sinh với bài học Bên cạnh đó nguồn tranh ảnh hay những video minh hoạ gần gũi với lứa tuổi học sinh lớp 2 không có nhiều để các GV sưu tầm, khai thác và sử dụng

Xuất phát từ những lý do vô cùng quan trọng và thực tế trên, bản thân em với mong muốn nâng cao chất lượng dạy học môn TN-XH ở Tiểu học, nên em đã lựa chọn đề tài nghiên cứu:

Thiết kế và sử dụng một số truyện tranh trong dạy học chủ đề “Con người và sức khỏe” – môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 theo định hướng phát triển năng lực của học sinh

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Thiết kế và sử dụng được một số truyện tranh nhằm ứng dụng trong các bài học thuộc nội dung của chủ đề “Con người và sức khoẻ” trong chương trình TN-XH lớp 2

- Sử dụng được bộ sản phẩm truyện tranh trong thiết kế các hoạt động dạy học chủ đề “Con người và sức khoẻ” trong chương trình TN-XH lớp 2 theo định hướng phát triển năng lực để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, qua

10

đó góp phần nâng cao chất lượng học tập chương trình TN-XH lớp 2 ở học sinh Tiểu học

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu nội dung và yêu cầu cần đạt của chủ đề “Con người và sức khoẻ” môn TN-XH lớp 2

- Nghiên cứu cơ sở lí luận về định hướng đổi mới PPDH và PTDH

- Điều tra thực tế thiết kế và sử dụng truyện tranh trong chương trình TN-XH lớp 2

- Thiết kế bộ sản phẩm truyện tranh về chủ đề “Con người và sức khoẻ” trong chương trình TN-XH lớp 2

- Sử dụng các truyện tranh đã được xây dựng trong một số kế hoạch dạy học

về chủ đề “Con người và sức khoẻ” trong chương trình TN-XH lớp 2

4 Đối tượng nghiên cứu

- Chủ đề “Con người và sức khoẻ” môn TN-XH lớp 2

5 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung chủ đề “Con người và sức khoẻ” môn TN-XH lớp 2

- Phần mềm đồ hoạ Canva

- Phần mềm tạo nhân vật Bitmoji

6 Giả thuyết khoa học

- Thiết kế và sử dụng truyện tranh ở môn TN-XH lớp 2 chủ đề con người và sức khoẻ sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học, giúp học sinh hứng thú với môn học từ đó tích cực xây dựng bài học hơn

7 Các phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp thu thập tài liệu

- Thông qua giáo trình, sách, báo, các nguồn thông tin trên mạng internet tôi

đã tiến hành thu thập và nghiên cứu, phân tích để thu được những thông tin liên quan cho đề tài này

11

7.2 Phương pháp quan sát

- Dự giờ môn TN-XH để quan sát hoạt động dạy và học của GV, HS để có những thông tin cần thiết

7.3 Phương pháp điều tra

- Điều tra về tình hình sử dụng phần mềm Canva và Bitmoji trong dạy học môn TN–XH ở Tiểu học, khảo sát thực tế tình hình hiện tại ở trường Tiểu học

7.4 Phương pháp trò chuyện, phỏng vấn GV và HS

- Thực hiện trao đổi và phỏng vấn một số GV và HS về các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu

7.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Soạn giáo án và thực nghiệm dạy với HS lớp 2

8 Những đóng góp mới của khoá luận

- Nêu lên được một số nguyên tắc, cách thiết kế truyện tranh chi tiết và việc

sử dụng truyện tranh trong việc dạy học chủ đề “Con người và sức khoẻ” môn TN-XH lớp 2

- Đánh giá được hiệu quả của việc sử dụng truyện tranh trong quy trình giảng dạy một số bài học thuộc chủ đề “Con người và sức khỏe” trong chương trình TN-XH lớp 2

12

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài

1.1.1 Một số vấn đề chung về dạy học phát triển năng lực

1.1.1.1 Khái niệm

Khái niệm năng lực

Theo từ điển năng lực của Đại học Harvard, năng lực là những thứ mà một người phải chứng minh có hiệu quả trong (việc làm, vai trò, chức năng, công việc và nhiệm vụ.)

Theo từ điển tâm lý học, năng lực là tập hợp các tính chất hay phẩm chất của tâm lý

cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên trong tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định

Có rất nhiều cách định nghĩa về năng lực nhưng ta có thể hiểu chung năng lực là kiến thức, kỹ năng, thái độ của một người cũng như những phẩm chất cần thiết để hoàn thành được nhiệm vụ Năng lực là một yếu tố giúp con người làm việc tốt hơn những người khác, đây cũng là một trong những chỉ tiêu để đánh giá các cá nhân

Khái niệm phát triển năng lực

Phát triển năng lực là sự phát triển khả năng hoàn thành nhiệm vụ đề ra, là sự phát triển về nhân cách, trong đó tính chủ động và khả năng giao tiếp của cá nhân có vai trò quyết định Học tập, rèn luyện và tích lũy kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn

để rèn luyện tính kiên trì Thông qua sự huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng và sự phát triển các thuộc tính cá nhân khác (như hứng thú, niềm tin, ý chí, v.v.), khả năng của học sinh để thực hiện thành công các hoạt động trong một môi trường cụ thể, cũng như các khả năng đặc biệt của học sinh

13

Khái niệm định hướng phát triển năng lực

Định hướng phát triển năng lực là đảm bảo phát triển năng lực của người học thông qua nội dung giáo dục với những kiến thức, kỹ năng cơ bản, hiện đại, thiết thực; giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ; chú trọng thực hành, vận dụng kiến thức, kỹ năng đã lĩnh hội được trong quá trình học tập giải quyết các vấn đề học tập và các vấn đề trong cuộc sống, tích hợp cao ở cấp học dưới và phân hóa dần ở cấp học trên Khơi dậy tiềm năng, tính chủ động của mỗi học sinh thông qua hình thức tổ chức giáo dục và phương pháp giáo dục đồng thời có phương pháp đánh giá thích hợp phù hợp với mục tiêu giáo dục đặt ra Định hướng nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của từng đối tượng học sinh khác nhau, dựa trên các đặc điểm tâm - sinh lí, nhu cầu, khả năng, hứng thú và định hướng nghề nghiệp khác nhau của từng học sinh Giúp học sinh phát triển khả năng huy động tổng hợp các kỹ năng, kiến thức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết một cách hiệu quả nhất các vấn đề xảy ra trong học tập và đời sống hàng ngày, được thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng sống

Khái niệm dạy học theo định hướng phát triển năng lực

Chúng ta đều biết rằng mỗi học sinh là một cá nhân với trình độ, khả năng, nhu cầu,

sở thích và hoàn cảnh khác nhau Dạy học theo định hướng phát triển năng lực được

áp dụng vào thực tế này để tìm ra những phương pháp phù hợp để phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của mỗi học sinh, chứ không phải là dạy học lấy kiến thức làm trung tâm như các mô hình dạy học truyền thống Và theo đó, có thể hiểu dạy học theo định hướng phát triển năng lực là mô hình dạy học hướng tới mục tiêu phát triển tối đa phẩm chất và năng lực của người học thông qua cách thức tổ chức các hoạt động học tập độc lập, tích cực, sáng tạo của học sinh dưới sự tổ chức, hướng dẫn và hỗ trợ hợp lý của giáo viên Trong mô hình này, người học có thể thể hiện sự tiến bộ bằng cách chứng minh năng lực của mình Điều đó có nghĩa là người học phải chứng minh mức độ nắm vững và làm chủ các kiến thức và kỹ năng (được gọi là năng lực); huy động tổng hợp mọi nguồn lực (kinh nghiệm, kiến thức, kĩ năng, hứng thú,

14

niềm tin, ý chí,…) trong một môn học hay bối cảnh nhất định, theo tốc độ của riêng mình

1.1.1.2 Định hướng đổi mới các phương pháp dạy học và tăng cường sử dụng

PTDH hợp lý trong môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học

Cải tiến các hình thức và phương pháp dạy học truyền thống

Muốn đổi mới, cải tiến các PPDH và PTDH trong môn TN-XH nói riêng và các môn học khác nói chung Trước hết, mỗi GV cần nắm vững yêu cầu, cách tiến hành

và sử dụng thạo các KTDH để chuẩn bị một bài giảng trên lớp Chẳng hạn, trong một tiết dạy với phương pháp kể chuyện thì GV cần phải nắm được cách tiến hành phương pháp này, bên cạnh đó sau khi thực hiện phương pháp giáo viên phải sử dụng thêm một số KTDH cần thiết như kỹ thuật “chia sẻ nhóm đôi” cho HS chia sẻ lại những gì các con vừa được nghe, kỹ thuật đặt câu hỏi khi đó GV sẽ đưa ra những

câu hỏi có liên quan đến câu chuyện được kể để HS tư duy và trả lời

Đổi mới PPDH không có nghĩa là ta bỏ hẳn phương pháp dạy học truyền thống như đàm thoại, luyện tập, mà để nâng cao hiệu quả của phương pháp dạy học mới thì trước hết GV cần lựa chọn PPDH mới phù hợp với đặc thù của từng môn học, đặc biệt cần nắm vững, thuần thục các KTDH Chuẩn bị và thực hiện các bài giảng trên lớp bằng cách sử dụng kết hợp nhuần nhuyễn các kỹ thuật như đặt câu hỏi và xử lý

câu trả lời trong hội thoại, hoặc làm mẫu

Tuy nhiên, nhiều PPDH truyền thống không tránh khỏi những hạn chế còn tồn tại nên ngoài sử dụng các PPDH truyền thống thì ta cần kết hợp các PPDH mới, nhất là các phương pháp, kỹ thuật dạy học nhằm hướng đến phát huy tính chủ động, sáng

tạo của HS

Tăng cường sử dụng PTDH hợp lý trong hỗ trợ dạy học trong môn TN-XH

Phương tiện dạy học là những đồng dùng, vật dụng hỗ trợ GV trong quá trình giảng dạy cho HS

Có thể phân loại các PTDH theo một vài cách khác nhau tùy theo quan điểm sử dụng Nếu như dựa vào cấu tạo, nguyên lý hoạt động và chức năng của phương tiện PTDH có thể được phân làm hai phần: phần cứng và phần mềm.Phần cứng có thể

15

là: các máy chiếu (phim, ảnh, xi nê), radio, ti vi, máy dạy học, máy tính điện tử, máy phát thanh và truyền hình Phần mềm là những phương tiện như: chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệu giáo khoa Dựa vào mục đích sử dụng

có thể phân loại các phương tiện dạy học thành hai loại: phương tiện dùng trực tiếp

để dạy học và phương tiện dùng để hỗ trợ, điều khiển quá trình dạy học Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học bao gồm những máy móc, thiết bị và dụng cụ được

GV sử dụng trong giờ dạy để trình bày kiến thức, rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo cho

HS Phương tiện hỗ trợ và điều khiển quá trình dạy học là những phương tiện được

sử dụng để tạo ra một môi trường học tập thuận lợi, có hiệu quả và liên tục

Dựa vào cấu tạo của phương tiện có thể phân các loại phương tiện dạy học thành hai loại: các phương tiện dạy học truyền thống và các phương tiện nghe nhìn hiện đại

PTDH đóng vai trò to lớn trong việc đổi mới PPDH nhằm nâng cao tính trực quan, thí nghiệm và tính thực tiễn trong việc dạy học Cụ thể khi sử dụng PTDH sẽ giúp

HS dễ hiểu bài, hiểu bài sâu sắc hơn và nhớ bài lâu hơn, giúp làm sinh động nội dung học tập, nâng cao hứng thú học tập bộ môn, nâng cao lòng tin của HS vào khoa học PTDH còn giúp cho HS phát triển năng lực nhận thức, đặc biệt là khả năng quan sát, tư duy (phân tích, tổng hợp các hiện tượng, rút ra những kết luận có

độ tin cậy ), giúp GV tiết kiệm được thời gian trên lớp trong mỗi tiết học, giúp GV điều khiển được hoạt động nhận thức của HS, kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của các em được thuận lợi và có hiệu suất cao

PTDH có tác dụng làm tăng hiệu quả của quá trình nhận thức của HS, giúp cho HS thu nhận được kiến thức về đối tượng thực tiễn khách quan Tuy vậy, nếu không sử dụng PTDH một cách hợp lý thì hiệu quả sư phạm của phương tiện dạy học không những không tăng lên mà còn làm cho HS khó hiểu, rối loạn, căng thẳng Do đó các nhà sư phạm cần sử dụng PTDH đúng lúc, đúng chỗ, đúng cường độ Hiệu quả của PTDH được nâng cao rất nhiều nếu nó xuất hiện đúng vào lúc mà nội dung, phương pháp của bài giảng cần đến nó Cần đưa phương tiện vào theo trình tự bài giảng, tránh việc trưng ra hàng loạt phương tiện trên giá, tủ trong một tiết học hoặc

16

biến phòng học thành phòng trưng bày, triển lãm PTDH phải được đưa ra sử dụng

và cất giấu đúng lúc Sử dụng PTDH đúng chỗ tức là phải tìm vị trí để giới thiệu, trình bày phương tiện trên lớp hợp lý nhất, giúp HS có thể đồng thời sử dụng nhiều giác quan để thiếp thu bài giảng một cách đồng đều ở mọi vị trí trên lớp Mỗi loại PTDH có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau Nếu kéo dài việc trình diễn PTDH hoặc dùng lặp đi lặp lại một loại phương tiện quá nhiều lần trong một buổi giảng, hiệu quả của nó sẽ giảm sút Việc áp dụng có hiệu quả PTDH cũng sẽ còn tùy thuộc vào khả năng sáng tạo, kinh nghiệm nghề nghiệp của GV

1.1.2 Tình hình chung về vận dụng CNTT trong thiết kế PTDH

Sử dụng các PTDH và ứng dụng CNTT vào việc thiết kế đồ dùng dạy học là một trong những vấn đề đã được nghiên cứu và vận dụng từ trước Việc này khá thực tiễn và giúp GV có thêm nhiều công cụ giúp việc dạy học trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết bên cạnh đó nó còn giúp HS có phát huy được tính tích cực và phát triển

năng lực cần có

Thực tế cho thấy rằng các bài giảng khi sử dụng các PTDH được thiết kế bằng CNTT sẽ sinh động và hấp dẫn hơn rất nhiều so với bài giảng thông thường Những giờ học được áp dụng PTDH mới sẽ tích cực hóa được hoạt động nhận thức của HS,

thu hút được sự chú ý xây dựng bài, dễ dàng lĩnh hội tri thức mới

Việc vận dụng CNTT trong việc thiết kế PTDH mới trong dạy học tại các nhà trường phổ thông hiện nay là rất cần thiết và phù hợp với xu thế phát triển của xã hội Nhưng để làm được như vậy thì mỗi giáo viên phải cố gắng thay đổi từ khâu soạn giáo án so loại bỏ đi những phương pháp truyền thống Đặc biệt họ phải biết vận dụng CNTT vào việc soạn giáo án và thiết kế bài giảng cho mới mẻ, sáng tạo,

sử dụng được tối đa thiết bị trường học hiện đại có sẵn

mọi đối tượng từ mới bắt đầu đến chuyên nghiệp

Tác dụng của Canva là tạo ra sự đơn giản hoá trong việc thiết kế để tất cả mọi người đều có thể trải nghiệm Do đó đây có thể nói là một phần mềm tuyệt vời giúp GV có thể sáng tạo những sản phẩm đẹp mắt không chỉ là truyện tranh mà còn là các hình

ảnh, phiếu bài tập, bài trình chiếu…

Hình 1: Giao diện của phần mềm Canva

Phần mềm Bitmoji

Bitmoji là phần mềm cho phép ta tạo nên những nhân vật hoạt hình người đáng yêu với những biểu cảm thú vị, sinh động Ta có thể thoải mái chọn được các kiểu tóc, màu da,thay đổi các hình dáng khuôn mặt, thêm trang phục hay giày dép cho nhân vật, sử dụng những phụ kiện có sẵn Với GV có thể tự do sáng tạo nhân vật của

mình bằng những công cụ mà ứng dụng có sẵn để lồng ghép vào truyện tranh

18

Hình 2: Giao diện của phần mềm Bitmoji

Những vấn đề khi thiết kế truyện tranh xoay quanh phần mềm Canva và Bitmoji

Vấn đề 1: Tại sao chúng ta không sử dụng một trong hai phần mềm này để thực hiện làm truyện tranh?

Nói về Canva đây được xem như một phần mềm thần kì trong việc thiết kế, nhưng Canva chỉ cung cấp sẵn một số mẫu nhân vật và biểu cảm hay cử chỉ, hoạt động với các nhân vật ở trong Canva còn chưa đa dạng Do đó Bitmoji ở đây để cung cấp các nhân vật được thiết kế sẵn với những biểu cảm đa dạng hơn, chân thật hơn giúp theo sở thích của để chúng ta có thể lồng ghép vào Canva một cách dễ dàng Cả 2 phần mềm đều chạy trên trình duyệt web nên việc chuyển qua lại giữa các tab không phải là vấn đề khó khăn với việc thiết kế của chúng ta

Vấn đề 2: Các phần mềm này có yêu cầu trả phí không?

Đối với Canva để sử dụng các tính năng pro, người dùng sẽ bắt buộc phải chi trả 1 khoản tiền để nhận được các tính năng tương ứng nhưng với GV chúng ta có thể sử dụng các tài khoản email có đuôi “.edu” để thực hiện đăng ký Canva giáo dục, khi

đó chúng ta sẽ được sử dụng Canva pro miễn phí lên đến 1 năm hoặc hơn thế nữa Với Bitmoji đây là phần mềm hoàn toàn miễn phí chỉ cần chúng ta đăng nhập với

về Comic Page Creator đây là một trong những phần mềm trên điện thoại để thiết

kế truyện tranh nhưng phần mềm này mang rất nhiều nhược điểm là chỉ sử dụng được trên điện thoại với một chiếc màn hình bé thì GV rất khó có thể sắp xếp nhân vật vào khung hình của truyện, bên cạnh đó khi xuất file truyện tranh thành ảnh thì các file ảnh vẫn còn rất mờ

1.1.4 Cơ sở đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em lứa tuổi đầu Tiểu học

1.1.4.1 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em lứa tuổi đầu Tiểu học

20

Với những HS đầu lứa tuổi Tiểu học đặc biệt là HS lớp 2 tri giác thường gắn với hành động, hoạt động thực tiễn ví dụ như: Trẻ nhận ra đối tượng gây cho trẻ cảm xúc mạnh Những cái trực quan, sinh động, rực rỡ, mới lại, nổi bật… được trẻ tri giác dễ dàng Tri giác còn thiếu tính mục đích, thiếu kế hoạch và nên khả năng tổng

hình tượng phù hợp với điều mô tả, sơ đồ, hình vẽ…

Trí tưởng tượng của trẻ lúc đầu còn phải dựa trên những đối tượng cụ thể (truyện, tranh…) tiếp theo là được phát triển trên cơ sở của ngôn ngữ Điều này cho phép trẻ xây dựng hình ảnh mới một cách sáng tạo bằng cách cải thiện và xử lý ấn tượng cũ

và kết hợp chúng thành một sự kết hợp mới Kết quả là, trí tưởng tượng của hình

ảnh ngày càng trở nên khái quát hơn

Trong giai đoạn đầu của ở Tiểu học (lớp 1 và lớp 2), khả năng ghi nhớ của trẻ còn rất máy móc Trẻ em thường ghi nhớ bằng cách tái hiện lại nguyên văn các sự kiện của tài liệu Đến cuối lớp 1 sang lớp 2, hầu hết trẻ em đã ghi nhớ ý nghĩa dựa trên

việc hiểu nghĩa; biết cách chia tài liệu thành các ý

21

Học sinh đầu Tiểu học có chú ý không chủ định chiếm ưu thế Tính hưng phấn cao, trẻ lúc này chỉ quan tâm chú ý đến những môn học, giờ học có đồ dùng trực quan sinh động, hấp dẫn có nhiều tranh ảnh,trò chơi Học sinh lớp 1,2 thường tập trung chú ý tốt khoảng từ 20 – 25 phút Khả năng chú ý của các em còn phụ thuộc vào

cường độ, nhịp độ học tập

Về đặc điểm nhân cách:

Thời điểm đầu Tiểu học, hành vi của HS còn mang tính tự phát Sự cả tin và niềm tin này còn cảm tính, chưa có lý trí soi sáng Phần lớn HS đầu Tiểu học thiếu có thiết những nét tính cách tốt: lòng vị tha, tính ham hiểu biết,… do chưa được giáo dục quá sâu Trong tính cách của HS cũng thường gặp nhưng thiếu sót: bướng bỉnh, thất thường Tuy nhiên, HS đầu Tiểu học cũng rất hồn nhiên, với các em không có

gì là phức tạp, khó khăn

Tình cảm, cảm xúc vẫn mang những đặc điểm từng có ở lứa tuổi trước như mầm non HS đầu Tiểu học rất dễ xúc cảm, lộ tình cảm, khả năng kiềm chế kém Tình cảm mong manh, chưa bền vững, chưa sâu sắc thể hiện ở sự chuyển hóa cảm xúc Đối với HS đầu Tiểu học, tình cảm có vị trí đặc biệt, vì nó là khâu trọng yếu gắn liền nhận thức với hành động của trẻ

Về ý chí của HS đầu tiểu học do tính độc lập, tính kiềm chế và tự chủ còn thấp ở trẻ còn thấp Nên trẻ dễ dàng bắt chước hành động của người khác, kể cả những hành động vượt quá sức trẻ, đôi lúc tính bột phát, ngẫu nhiên được thể hiện trong hành động của trẻ

1.1.4.2 Đặc điểm tâm sinh lý của trẻ giai đoạn đầu Tiểu học phù hợp với dạy

học bằng tranh ảnh

HS đầu Tiểu học nhớ rất nhanh nhưng cũng quên rất nhanh Do vậy mà các bài giảng của GV cần chú trọng tới vai trò của các đồ dùng trực quan Hình tượng là thứ luôn được phát triển nhiều với HS đầu Tiểu học Chính vì vậy những PTDH trực quan thường được sử dụng ở các lớp đầu cấp để có thể giúp cho các em phát triển tối đa sự ghi nhớ và trí tưởng tượng Đặc biệt với những thứ như tranh ảnh hay

22

video minh hoạ với những màu sắc bắt mắt, sống động sẽ khơi gợi cho HS sự hứng thú, tăng khả năng tập trung và ghi nhớ chính xác hơn những thứ được đề cập trong

1.2.1 Khái quát chủ đề “Con người và sức khoẻ” ở môn TN-XH lớp 2

Chủ đề con người và sức khỏe ở môn TN-XH 2 mang đến cho học sinh những cái nhìn khái quát nhất việc các cơ quan gần gũi nhất có ở cơ thể con người như cơ quan vận động, cơ quan hô hấp, cơ quan bài tiết nước tiểu Cụ thể với từng cơ quan trên học sinh sẽ có hai bài chính, một bài là tìm hiểu về các bộ phận và chức năng đơn giản của các cơ quan vận động và một bài sẽ là tìm hiểu các cách để bảo vệ các cơ quan đó thông qua những việc làm cụ thể, những trường hợp cụ thể Và cuối cùng chúng ta sẽ có một bài tổng hợp để ôn lại các kiến thức trên

Khái quát chung HS sẽ được tìm hiểu về:

Nội dung về một số cơ quan bên trong cơ thể bao gồm cơ quan vận động, cơ quan hô hấp, cơ quan bài tiết nước tiểu Qua đó yêu cầu HS chỉ và nói được tên các bộ phận chính của các cơ quan vận động, hô hấp và bài tiết nước tiểu trên sơ đồ, tranh ảnh

HS có nhận biết những chức năng của các cơ quan nêu trên ở mức độ đơn giản ban đầu qua hoạt động hằng ngày của bản thân (Ví dụ: nhận biết chức năng của mũi và

cơ quan hoạt động hô hấp; chức năng của cơ quan bài tiết qua việc thải ra nước tiểu).HS đưa ra được dự đoán điều gì sẽ xảy ra với cơ thể mỗi người nếu một trong các cơ quan trên không hoạt động

Nội dung về chăm sóc, bảo vệ các cơ quan trong cơ thể như cơ quan vận động, cơ quan hô hấp, cơ quan bài tiết nước tiểu Qua đó yêu cầu HS có nhận biết và thực hiện được đi, đứng, ngồi, mang cặp đúng tư thế để phòng tránh cong vẹo cột sống

HS nêu được sự cần thiết và thực hiện được việc hít vào, thở ra đúng cách và tránh

xa nơi có khói bụi để bảo vệ cơ quan hô hấp HS nêu được sự cần thiết và thực hiện được việc uống đủ nước, không nhịn tiểu để phòng tránh bệnh sỏi thận

23

1.2.2 Thực tế việc thiết kế và sử dụng truyện tranh trong dạy học môn Tự nhiên

và Xã hội lớp 2

Qua thực tế cho thấy nội dung môn Tự nhiên và Xã hội nói chung và môn Tự nhiên

và Xã hội ở lớp 2 nói riêng chưa được chú trọng giảng dạy trong chương trình Tiểu học do nhiều giáo viên, phụ huynh cũng như học sinh chỉ coi đây là một môn phụ, với độ tuổi học sinh lớp 2 đa phần mọi người vẫn phải chú trọng rèn cho học sinh hai môn chính đó là Toán và Tiếng Việt Do đó mà giáo viên và học sinh khi dạy và học môn học này không có quá nhiều hứng thú, giáo viên dạy vẫn theo lối mòn truyền thống qua những thông tin được sách giáo khoa cung cấp Vì vậy việc áp dụng những phương pháp mới và những phương tiện dạy học mới vào việc dạy học môn Tự nhiên

và Xã hội còn nhiều bất cập

Tiếp theo có thể thấy, trình độ CNTT của các giáo viên hiện nay tuy có cải tiến nhưng vẫn chủ yếu chỉ dừng lại ở việc sử dụng các phần mềm đánh văn bản như Word hay phần mềm trình chiếu là Power Point… chứ chưa thực sự có việc cải thiện qua việc tìm hiểu và sử dụng các phần mềm khác Nếu như sử dụng truyện tranh trong dạy học nếu làm thủ công sẽ đòi hỏi giáo viên phải khéo léo cầm bút và tự khắc hoạ lên câu chuyện của chính mình sáng tác Điều này là một điều không khả thi bởi lẽ đầu tiên không phải giáo viên nào cũng có đủ năng lực và khéo léo để làm việc này, thứ hai giáo viên cũng không có quá nhiều thời gian để thực hiện chúng

Nhưng do tính chất của môn Tự nhiên và Xã hội có nhiều hình ảnh, nội dung gắn với môi trường xung quanh và nó cũng mang khá nhiều thông tin cần ghi nhớ nên nếu chỉ dạy học với những phương pháp lối mòn thì học sinh sẽ không có hứng thú học

và ghi nhớ được những kiến thức cần thiết Do đó mà truyện tranh có lẽ là một trong những phương tiện dạy học cực kì phù hợp với tính chất đặc thù của môn bởi lẽ truyện tranh hội tụ đủ các yếu tố về hình ảnh, màu sắc, nội dung có thể áp dụng để có thể kích thích học sinh tìm hiểu cũng như là khắc sâu được kiến thức một cách dễ dàng với tư duy trực quan của học sinh lớp 2 Nên giáo viên khi biến bài giảng TN-XH khô khan theo lối cũ thành những mẩu truyện tranh khoa học đầy hấp dẫn và cuốn hút thì

Truyện tranh là một trong những PTDH trực quan, mới mẻ có nhiều ưu thế phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ lứa tuổi đầu Tiểu học Với nội dung chủ đề "Con người và sức khoẻ" lớp 2, việc sử dụng truyện tranh trong dạy học giống như một

"bảo bối" giúp GV có truyền đạt kiến thức tới HS một cách hấp dẫn, tự nhiên và hiệu quả hơn

Để thiết kế truyện tranh theo ý muốn các GV có thể tham khảo các phần mềm khác nhau như Bistrip, Pixton, Canva, Bitmoji,

25

CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ SỬ DỤNG TRUYỆN TRANH

TRONG VIỆC DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “CON NGƯỜI VÀ SỨC KHOẺ”

MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 2

2.1 Một số vấn đề chung về truyện tranh

2.1.1 Khái niệm truyện tranh

Nói về truyện tranh thì đây là một trong những vật rất quen thuộc với mọi lứa tuổi

trong cuộc sống hiện nay Có thể kể đến một số khái niệm về truyện tranh như:

Theo Wikipedia (Bách khoa từ điển toàn thư) thì: Truyện tranh, hay tranh truyện (tiếng Anh: Comics) là những câu chuyện đã xảy ra trong cuộc sống hay những chuyện được tưởng tượng ra được thể hiện qua những bức tranh có hoặc không kèm

lời thoại hay các từ ngữ, câu văn kể chuyện

Nói chung ta có thể hiểu, truyện tranh là câu chuyện được kể dưới dạng hình ảnh hay chuỗi hình ảnh liên tục kết hợp với loại hình văn bản để truyền tải thông tin đến

với người đọc sinh động, dễ hiểu nhất

2.1.2 Truyện tranh về TN-XH

Truyện tranh nói chung được sử dụng để thể hiện ý tưởng bằng hình ảnh, thường kết hợp với các văn bản hoặc thông tin hình ảnh khác Nó có thể phản ánh bất kì chủ đề nào trong hiện thực đôi khi nó có cả những vấn đề tiêu cực như bạo lực, tuyên truyền những văn hoá xấu, Nhưng đối với truyện về TN-XH thì nó chủ yếu chỉ phản ánh những vấn đề liên quan đến gia đình, trường học, cộng đồng địa

phương, thực vật, động vật, con người và các vấn đề sức khoẻ liên quan, Trái đất và bầu trời…nhằm giúp mọi người có cái nhìn tổng quan, sinh động, hấp dẫn với với thế giới ngoài kia Cùng đó đem đến những điều tích cực, những bài học có ích đến gắn liền với đời sống và có thể áp dụng trong thực tế

26

2.1.3 Vai trò của việc sử dụng truyện tranh trong dạy học

Truyện tranh giúp tăng khả năng tập trung: Với học sinh lứa tuổi Tiểu học, sự tò mò

là vô hạn, cũng chính vì điều này mà truyện tranh như một cầu nối kích thích quá trình tìm tòi, học hỏi của trẻ Bằng những hình ảnh sống động, nhiều màu sắc,

chuyển động hay biểu cảm của nhân vật là những yếu tố khiến trẻ thu hút và tập trung vào đó

Truyện tranh giúp rèn kĩ năng đọc cho trẻ: Ở Tiểu học với trẻ chưa biết chữ, các con

sẽ hiểu và ghi nhớ câu chuyện thông qua hình ảnh và nhân vật là chủ yếu, cuối giai đoạn lớp 1 HS thông qua việc đọc truyện nhiều lần sẽ khiến các con ghi nhớ mặt chữ sâu sắc hơn Từ đó, quá trình học chữ trở nên dễ dàng và nhanh chóng hơn Với trẻ đã biết chữ như HS lớp 2 trở lên, việc đọc truyện cũng là khoảng thời gian tiếp xúc với mặt chữ nhưng không bị gò bó, áp lực Nhờ vậy, khả năng ghi nhớ của trẻ lại được cải thiện một cách dễ dàng thông qua những câu chuyện đầy hấp dẫn Truyện tranh kích thích óc tưởng tượng và phát triển tư duy: Thông qua các câu chuyện, HS sẽ rút ra những bài học, hệ quả,… từ kết thúc của mỗi nhân vật GV có thể gợi ý thêm về những vấn đề đời sống gần gũi, thực tiễn để các con liên tưởng tốt hơn Từ đó, óc tưởng tượng của trẻ được kích thích, cũng như quá trình phát triển trí não sẽ diễn ra tốt hơn

Một cuốn truyện tranh chỉnh chu được nghĩ ra có tác dụng rất lớn đối với não bộ trẻ Trẻ em liên tục đọc từng cuốn truyện, giúp kích thích các tế bào thần kinh và tạo kết nối Theo nghiên cứu của Giáo sư Dale Jacobs, Đại học Windsor, Anh (2007), não

bộ sẽ xử lý nhiều hơn qua từng khung hình với nhiều hình ảnh, góc nhìn không gian

và văn bản khác nhau để hiểu nội dung câu chuyện Càng sử dụng nhiều chức năng phân tích và tổng hợp cùng lúc, càng có nhiều kết nối thần kinh được hình thành, khiến khả năng xử lý và liên kết thông tin của trẻ trở nên nhạy bén hơn

Truyện tranh tạo trải nghiệm chân thực: Truyện tranh với các nhân vật ngộ nghĩnh, sinh động là PTDH tuyệt vời để mô tả cảm xúc, diễn biến một cách rõ ràng và chân

27

thật Khi đọc hoặc được nghe kể qua truyện tranh HS sẽ được cung cấp những trải nghiệm gần với thực tế Từ đó, GV có thể chi phối suy nghĩ, cảm xúc, hành động của HS theo hướng tích cực qua những trải nghiệm đó

Truyện tranh tạo môi trường học tập tích cực, giải toả căng thẳng: Theo thống kê, truyện tranh là món quà tinh thần, đặc biệt thu hút các em nhỏ Không cần sau những giờ học mệt mỏi, GV có thể biến tiết học của mình thành một thiên đường

mà trong đó HS được sáng tạo, được tự do tìm hiểu kiến thức một cách thoải mái thông qua truyện tranh Hoặc sau những giờ học mệt mỏi, học sinh có thể tìm đến truyện tranh để xua tan căng thẳng mà vẫn tìm được những kiến thức được lồng ghép một cách bí mật và khéo léo Qua đó mà trẻ dễ dàng cân bằng cảm xúc và học tập hiệu quả hơn

28

đưa vào truyện tranh khoa học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2

Cơ quan vận động Các bộ phận chính của cơ quan vận động gồm có

Cơ quan hô hấp Các bộ phận chính của cơ quan hô hấp (mũi, khí

quản, phế quản, phổi) Chức năng của cơ quan hô hấp (giúp chúng ta luôn có đủ lượng không khí cung cấp cho các bộ phận để sống)

Chăm sóc, bảo vệ

cơ quan hô hấp

Các hoạt động có hại đến cơ quan hô hấp Cách chăm sóc, bảo vệ cơ quan hô hấp

Cơ quan bài tiết nước tiểu Các bộ phận chính của cơ quan bài tiết nước tiểu

(thận, ống dẫn nước tiểu, ống đái, bóng đái) Chức năng của cơ quan bài tiết nước tiểu (lọc máu, loại bỏ các chất thải độc hại, tạo thành nước tiểu)

Chăm sóc bảo vệ

cơ quan bài tiết nước tiểu

Các hoạt động có hại đến cơ quan bài tiết nước tiểu

Cách chăm sóc, bảo vệ cơ quan bài tiết nước tiểu

Ôn tập chủ đề

Con người và sức khoẻ

Ôn tập lại các bộ phận chính của một số cơ quan

và cách chăm sóc, bảo vệ các cơ quan: vận động,

hô hấp, bài tiết nước tiểu

Bảng 1: Nội dung chi tiết của chủ đề “Con người và sức khỏe” và nội dung có thể

đưa vào truyện tranh khoa học trong môn TN-XH lớp 2

29

Qua tìm hiểu nội dung chi tiết chủ đề “Con người và sức khoẻ” môn TN-XH lớp 2 tôi xác định một số nội dung có thể đưa vào truyện tranh trong mỗi bài như sau: Bài Cơ quan vận động: Cơ: cơ mặt, cơ ngực, cơ cánh tay, cơ bụng, cơ đùi Xương: Xương đầu, xương mặt, xương sườn, xương tay, xương chậu, xương cột sống,

xương chậu, xương chân Khớp: khớp vai, khớp khuỷu tay, khớp đầu gối.Chức năng: cử động và di chuyển

Bài Chăm sóc, bảo vệ cơ quan vận động: Tập thể dục có lợi cho cơ quan vận động, nếu không thường xuyên tập thể dục sẽ gây ảnh hưởng xấu đến cơ quan vận động

Bài Chăm sóc, bảo vệ cơ quan hô hấp: Một số hoạt động có hại cho cơ quan hô hấp:

ăn nhiều đồ lạnh, không mặc áo ấm khi thời tiết thay đổi… Một số hoạt động có lợi cho cơ quan hô hấp: Mặc ấm khi thời tiết chuyển lạnh, ăn đồ ăn được hâm nóng, vệ sinh chân tay sạch sẽ…

Bài Cơ quan bài tiết nước tiểu: Các bộ phận của cơ quan bài tiết nước tiểu là: thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái và ống đái Đường đi của nước tiểu: nước tiểu từ thận theo ống dẫn nước tiểu xuống bóng đái và thải ra ngoài qua ống đái Chức năng của

cơ quan bài tiết nước tiểu (lọc máu, loại bỏ các chất thải độc hại, tạo thành nước tiểu)

Bài Chăm sóc bảo vệ cơ quan bài tiết nước tiểu: Hoạt động có hại cho cơ quan bài tiết nước tiểu: nhịn đi vệ sinh Hoạt động có lợi cho cơ quan bài tiết nước tiểu: đi vệ sinh đúng lúc, vệ sinh cơ thể sạch sẽ, không ăn quá mặn…

Trong môn TN-XH, đa phần các nội dung đều có thể được sử dụng để biến thành một

ý tưởng thiết kế truyện tranh nhưng điều quan trọng khi thực hiện việc này là GV phải xác định được đâu là trọng tâm nội dung kiến thức xoay quanh bài học cần đưa vào để phác thảo được những ý tưởng chính, tránh làm cốt truyện và lời thoại của nhân vật bị lan man, tránh đưa những câu chuyện ngoài lề không rõ mục đích gây mất tập trung đến nội dung kiến thức của HS

Nguyên tắc 2: Đảm bảo mặt ngôn từ trong lời thoại của nhân vật

Trong truyện tranh GV có thể linh hoạt sử dụng ngôn từ cho các nhật vật sao cho câu chuyện đưa đến HS thể hiện được sự gần gũi, thân thiện và hấp dẫn nhất có thể Song cần các ngôn từ đó phải đảm bảo sự trong sáng, lễ phép, lịch sự đúng với lứa tuổi và đảm bảo tính khoa học ứng với nội dung mỗi bài học mà câu chuyện hướng tới

Nguyên tắc 3: Đảm bảo tỷ lệ bố cục khung hình hợp lý

Bố cục khung hình ở truyện tranh là một yếu tố quan trọng giúp truyện tranh truyền tải được nội dung cần thiết đến với người đọc Nhưng với HS lớp 2, GV không nên

sử dụng những bố cục khung hình quá rối mắt hoặc những bố cục khung hình được chia với tỉ lệ quá bé so với một trang giấy GV nên sử dụng những bố cục khung hình đồng đều có tỉ lệ cân xứng đồng thời cần chú ý về tỉ lệ sao cho kích thước to vừa đủ

để nội dung trong khung hình được truyền đạt tốt

Nguyên tắc 4: Đảm bảo về yếu tố màu sắc thu hút

Đối với độ tuổi của HS lớp 2, những thứ có màu sắc bắt mắt và thu hút sẽ dễ có được

sự đón nhận Do đó, mặc dù một số truyện tranh ngày nay thường gặp vẫn thường không có màu để tiết kiệm chi phí in ấn hoặc hướng đến những đối tượng khác lớn tuổi có sự tập trung tốt hơn Nhưng nếu GV đã định hướng làm truyện tranh cho HS lớp 2 thì nên lựa chọn tô màu sản phẩm của mình sao cho đẹp mắt GV nên ưu tiên các gam màu tươi sáng cho khung hình Màu sắc một phần nào cũng có thể nói nên

31

tâm trạng của nhân vật chẳng hạn như nền khung hình có những màu sắc tương như vàng, đỏ, xanh… thường nói về nhân vật đang vui hoặc đang làm việc rất hăng say, nhưng nền lại có màu đen hoặc nâu thì rất có thể nhân vật trong truyện đang buồn hoặc đang gặp rắc rối gì đó…

Nguyên tắc 5: Đảm bảo tính vừa sức cho giáo viên

Việc thiết kế một truyện tranh không phải là điều dễ nó đòi hỏi GV cần trải qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu và thực hành thì mới có thể đem đến những mẩu truyện hấp dẫn đến được với HS Do đó để đảm bảo tính vừa sức và dễ thực hiện với bước thiết kế tôi khuyến khích các GV nên có những công cụ CNTT trợ giúp để làm thay

vì vẽ thủ công từng khung hình, từng nhân vật, từng lời thoại… Cụ thể có thể kể đến những công cụ làm truyện tranh như Canva, Bitmoji, Pixton, Photoshop…

khoẻ ở môn Tự nhiên và Xã hội lớp 2 bằng phần mềm Canva và Bitmoji

Bước 1: Lựa chọn bài học Xác định mục tiêu, nội dung cần triển khai trong bài học

để làm truyện tranh Trong bước này, GV cần xác định yêu cầu cần đạt trong việc dạy và học từ đó có PPDH thích hợp để triển khai với truyện tranh

Bước 2: Phân tích nội dung dạy và học GV cần phân tích nội dung dạy và học để

có thể đưa ra được kiến thức trọng tâm cần thiết mà truyện tranh có thể minh hoạ, các vấn đề xoay quanh nội dung kiến thức, các vấn đề, tình huống có thể triển khai đưa vào Từ đó sắp xếp trình tự nội dung sao cho thuận lợi với các PPDH để đạt được hiệu quả cao trong dạy học

Bước 3: Lên kế hoạch và xây dựng kịch bản truyện GV cần đọc kỹ SGK kết hợp

vốn sưu tầm mà mình đã tìm được để tạo được cốt truyện, lời thoại hấp dẫn GV có thể làm bản thảo trước ra phần mềm Word cho tiện và dễ quan sát

32

Hình 3: Lên kế hoạch và xây dựng kịch bản ra Word

Bước 4: Mở 2 tab trên trình duyệt web và tìm các tên miền

“https://www.canva.com/” để vào được phần mềm Canva và

“https://www.bitmoji.com/” để vào phần mềm Bitmoji

Bước 5: Thực hiện lựa chọn đăng nhập trên phần mềm

- Đối với Canva:

Hình 4: Minh hoạ cách đăng nhập cho Canva

33

- Đối với Bitmoji:

Hình 5: Minh hoạ cách đăng nhập cho Bitmoji

Bước 6: Tạo bố cục khung hình cho truyện tranh bằng phần mềm Canva

Hình 6: Giao diện của Canva sau khi đăng nhập

Sau khi vào được giao diện của Canva sau khi đăng nhập, GV bấm vào phần tạo thiết kế ở góc phải trên cùng có con trỏ chuột màu vàng đang chỉ ở ảnh trên

35

Bước 7: Tạo nhân vật bằng phần mềm Bitmoji

Hình 8: Các thao tác tạo nhân vật trên Bitmoj

36

Bước 8: Sắp xếp hình ảnh nhân vật và nội dung thoại

Hình 9: Các thao tác xếp hình ảnh nhân vật và nội dung thoại trên Canva

37

Bước 9: Xem lại sản phẩm truyện tranh đã hoàn chỉnh

Hình 10: Sản phẩm hoàn chỉnh

38

2.5.1 Hệ thống các sản phẩm

Bài 1: Tìm hiểu cơ quan vận động Truyện tranh: Tại sao chúng ta

lại có thể di chuyển và hoạt động?

Bài 2: Chăm sóc, bảo vệ cơ quan vận động Truyện tranh: Umi lười tập thể

Bài 5: Tìm hiểu cơ quan bài tiết nước tiểu Truyện tranh: Khám phá cơ

quan bài tiết nước tiểu

Bài 6: Chăm sóc, bảo vệ cơ quan bài tiết

nước tiểu

Truyện tranh: "Ôi không, tớ buồn tiểu quá!"

Bảng 2: Hệ thống các sản phẩm