Những bài học cuộc sống trong văn bản đọc hiểu ngữ văn 6 (tập 2, bộ kết nối tri thức với cuộc sống)

Việc tổ chức các kỳ thi quan trọng cũng giúp đánh giá khách quan năng lực và kết quả học tập của học sinh, để các em tìm kiếm hướng đi học tập phù hợp với khả năng của mình.. Đặc điểm ch

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN MINH QUÂN

THIẾT KẾ BỘ ĐỀ KIỂM TRA NGỮ VĂN 7 HỌC KÌ I THEO

HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC – BỘ SÁCH CÁNH DIỀU

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH : SƯ PHẠM NGỮ VĂN

Hà Nội, 2023

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN MINH QUÂN

THIẾT KẾ BỘ ĐỀ KIỂM TRA NGỮ VĂN 7 HỌC KÌ I THEO

HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC – BỘ SÁCH CÁNH DIỀU

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: ThS Nguyễn Thị Hương Lan

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CHUYÊN NGÀNH : SƯ PHẠM NGỮ VĂN

Hà Nội, 2023

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành được quá trình nghiên cứu khóa luận, ngoài sự cố gắng, chủ động tìm hiểu, nghiên cứu của bản thân, cần phải nhắc đến sự quan trọng không thể thiếu từ những chỉ dẫn, giúp đỡ, động viên tận tình của các thầy cô hướng dẫn, các thành viên trong gia đình cùng toàn thể bạn bè

Lời nói đầu tiên, tôi xin phép được bày tỏ lòng biết ơn và gửi tới cô giáo ThS Nguyễn Thị Hương Lan – người đã trực tiếp hướng dẫn tôi những lời cảm ơn tốt đẹp, sâu sắc nhất Cô là người đã luôn chỉ bảo tận tình, giúp đỡ tôi mọi lúc để tôi hoàn thành khóa luận nghiên cứu này

Ngoài ra, tôi xin chân thành cảm ơn tất cả thầy cô giảng viên trong Khoa Sư phạm, trường Đại học Thủ đô Hà Nội đã tạo những điều kiện hỗ trợ thuận lợi nhất, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài khóa luận

Dù đã có gắng để có thể hoàn thành đề tài nghiên cứu một cách đầy đủ nhất nhưng do hạn chế về kiến thức, thời gian cũng như năng lực của bản thân nên tôi không thể tránh được việc còn những thiếu sót Tôi mong sẽ nhận được những lời nhận xét và góp ý, chỉ dẫn từ thầy cô để đề tài khóa luận nghiên cứu của tôi được hoàn chỉnh hơn

Một lần nữa tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành, lòng biết ơn sâu sắc nhất tới tất cả thầy cô, gia đình và toàn thể bạn bè đã luôn động viên, ủng hộ bản thân trong thời gian thực hiện khóa luận

Hà Nội, ngày 05 tháng 5 năm 2023

Tác giả

Nguyễn Minh Quân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7

1 Lí do chọn đề tài 7

2 Lịch sử vấn đề 8

3 Mục tiêu, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 12

3.1 Mục tiêu nghiên cứu 12

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu 12

3.3 Phạm vi nghiên cứu 13

4 Phương pháp nghiên cứu 13

5 Các kết quả, sản phẩm nghiên cứu đạt được 13

6 Cấu trúc đề tài 13

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 14

1.1 Một số khái niệm 14

1.1.1 Kiểm tra 14

1.1.2 Đánh giá 14

1.2 Các hình thức kiểm tra đánh giá Ngữ văn trong trường phổ thông 15

1.2.1 Vấn đáp 15

1.2.2 Kiểm tra viết 15

1.2.3 Các hình thức khác 16

1.3 Nội dung và mô hình kiểm tra đánh giá Ngữ văn 7 học kì I (SGK Cánh Diều) 16 1.3.1 Nội dung kiểm tra đánh giá học kì I Ngữ văn 7 (SGK Cánh Diều) 16

1.3.1.1 Nội dung kiểm tra đánh giá giữa kì I 16

1.3.1.2 Nội dung kiểm tra đánh giá cuối kì I 17

1.3.2 Mô hình đề kiểm tra đánh giá Ngữ văn 7 học kì I (SGK Cánh Diều) 18

1.3.2.1 Ma trận đề và bảng đặc tả 18

1.3.2.2 Đề kiểm tra 18

a) Đọc hiểu 18

b) Viết 18

1.3.2.3 Hướng dẫn chấm 18

Tiểu kết chương 1 19

CHƯƠNG 2 THIẾT KẾ BỘ ĐỀ KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ NGỮ VĂN 7 20

2.1 Đề kiểm tra đánh giá giữa kì I 20

2.2 Đề kiểm tra đánh giá cuối kì I 43

Tiểu kết chương 2 67

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM 68

3.1 Mục đích 68

3.2 Đối tượng, địa bàn, thời gian 68

3.2.1 Đối tượng 68

3.2.1.1 Người dạy 68

3.2.1.2 Học sinh thực nghiệm 68

3.2.1.3 Giáo viên thực nghiệm 68

3.2.2 Địa bàn 68

3.2.3 Thời gian 68

3.3 Nội dung và cách thức tiến hành thực nghiệm 69

3.3.1 Nội dung 69

3.3.2 Cách thức tiến hành thực nghiệm 69

3.4 Kết quả thực nghiệm 69

3.4.1 Đối tượng học sinh 69

3.4.2 Đối tượng giáo viên 71

Tiểu kết chương 3 74

KẾT LUẬN 75

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

PHỤ LỤC 79

PHỤ LỤC 1 79

PHỤ LỤC 2 84

PHỤ LỤC 3 86

PHỤ LỤC 4 88

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việc kiểm tra và đánh giá chiếm một vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình giáo dục Đây là một phương tiện để đo lường năng lực và kỹ năng của học sinh Từ

đó giúp giáo viên, nhà trường và phụ huynh có thể hướng dẫn, hỗ trợ các em học sinh tốt hơn Trong quá trình giảng dạy, việc kiểm tra và đánh giá có thể giúp người dạy biết được mức độ hiểu biết và sự tiếp thu của người học về một chủ đề cụ thể, từ đó cải thiện phương pháp giảng dạy cho phù hợp hơn Ngoài ra, việc đánh giá cũng giúp người học tự nhận thức được khả năng và điểm mạnh, điểm yếu của bản thân, qua đó

tự chỉnh sửa để hoàn thiện

Việc tổ chức các kỳ thi quan trọng cũng giúp đánh giá khách quan năng lực và kết quả học tập của học sinh, để các em tìm kiếm hướng đi học tập phù hợp với khả năng của mình Các kết quả kiểm tra và đánh giá cũng được sử dụng cho việc đánh giá hiệu quả của chương trình giảng dạy, không ngừng phát hiện và cải thiện thiếu sót để hướng phát triển giáo dục tốt hơn trong tương lai Nó giúp giáo viên, nhà trường và phụ huynh biết được năng lực và kỹ năng của học sinh, từ đó hỗ trợ các em học tập, rèn luyện và phát triển giáo dục ngày càng tốt hơn

Trước năm 2018, việc kiểm tra, đánh giá đã chiếm một vị trí quan trọng trong quá trình giáo dục tại các trường phổ thông Việt Nam, thường được biết đến như các

kỳ thi giữa kỳ, cuối kỳ, thi tốt nghiệp và các kỳ thi quan trọng khác Đặc điểm chung của các kỳ thi này là đều tập trung vào việc đánh giá khả năng ghi nhớ của học sinh khi học để biết những kiến thức có trong sách mà hạn chế về mặt vận dụng, tìm hiểu

mở rộng về bản chất Việc đánh giá chỉ dựa trên khả năng ghi nhớ các kiến thức mà ít

có sự kiểm tra năng lực vận dụng và kỹ năng mềm của học sinh đã dẫn đến việc không đúng mức độ năng lực, khả năng của học sinh, gây ra tình trạng căng thẳng, áp lực trong quá trình học tập và không đáp ứng được yêu cầu của xã hội hiện nay

Tức là với cách thức kiểm tra đó có thể phù hợp với công tác giáo dục của giai đoạn trước nhưng với giai đoạn hiện nay thì không còn phù hợp Xã hội hiện tại đặt ra nhu cầu về con người là cần phải biết tư duy, sở hữu các kĩ năng để thích ứng, xử lí được các vấn đề thực tế tức là cũng đặt ra yêu cầu cho công tác giáo dục Giáo dục phải thay đổi để đào tạo ra những người học phù hợp với thực tiễn cuộc sống

Nhận ra điều này, đất nước ta đã có những sự điều chỉnh, thay đổi về quá trình đào tạo, giảng dạy như lấy người học làm trung tâm, đề cao tính tư duy và chủ động trong học hỏi, nghiên cứu Ngay cả việc kiểm tra, đánh giá cũng đã được chỉnh sửa Kiểm tra, đánh giá lúc này sử dụng nhiều phương pháp đánh giá đa dạng hơn, bao gồm cả đánh giá trên cơ sở năng lực và kỹ năng, đánh giá theo dự án, hoạt động thực tiễn và các hình thức khác Các trường học sẽ sử dụng các phương pháp đánh giá đa dạng để đánh giá được toàn diện năng lực của học sinh, thay vì chỉ tập trung vào khả năng ghi nhớ như trước đây

Ngày 26/12/2018, bắt đầu đánh dấu sự thay đổi toàn diện khi Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có hành động cụ thể là ban hành chương trình giáo dục phổ thông mới với

sự thay đổi từ cách giáo dục với mục tiêu đặt nặng kiến thức sang mục tiêu đặt nặng

sự phát triển năng lực dựa trên Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT Ba bộ sách giáo khoa được ra đời dựa trên tiêu chí giáo dục mới gồm Cánh Diều, Kết nối tri thức với cuộc sống và Chân trời sáng tạo Trong số đó, bộ sách Cánh Diều được các chuyên gia đánh giá là không chỉ có nhiều điểm đổi mới để phù hợp với các đặc điểm, hoàn cảnh mỗi đối tượng học sinh mà còn giữ lại những điểm tinh hoa của sách giáo khoa cũ nên

đã có nhiều địa phương lựa chọn Từ năm học 2021 – 2022, các bộ sách được thiết kế phù hợp theo Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 trong đó có chương

trình môn học Ngữ văn (trong đó có bộ Cánh Diều) được sử dụng trong các trường

THCS Một trong những yêu cầu đặt ra, là công tác kiểm tra đánh giá cho học sinh, với tần suất thường xuyên và định kì (giữa kì, cuối kì) Nhu cầu về các bộ đề kiểm tra theo các sách giáo khoa của chương trình mới trở nên cấp thiết

Do năng lực, khả năng của bản thân có hạn cũng như không đủ thời gian để tiến hành quá trình thức nghiệm các đề kiểm tra ở cả hai kì năm lớp 7 nên chúng tôi chỉ tập trung xây dựng bộ đề sử dụng trong một kỳ của năm học Chúng tôi lựa chọn

đề tài Khóa luận tốt nghiệp Thiết kế bộ đề kiểm tra Ngữ văn 7 học kỳ I theo hướng

phát triển năng lực – Bộ sách Cánh Diều để hỗ trợ các thầy cô giáo trong công việc

kiểm tra, đánh giá học sinh trong môn Ngữ văn từ năm học 2021 – 2022, cũng là bước chuẩn bị nghề nghiệp cho mình sau khi tốt nghiệp

Trong 3 bộ sách Cánh Diều, Kết nối tri thức với cuộc sống và Chân trời sáng tạo thì chúng tôi lựa chọn bộ sách Cánh Diều do đây là một bộ sách được viết dựa trên mạch kiến thức cũ nhưng đã được chỉnh sửa sao cho đáp ứng yêu cầu thực tiễn của xã hội, cuộc sống hiện thực Các thầy cô viết sách đều là những chuyên gia trong lĩnh vực, có kinh nghiệm lâu năm trong công tác giáo dục cũng như công tác biên soạn sách nên vấn đề kiến thức luôn được đảm bảo Các ngữ liệu đều được lựa chọn tỉ mỉ theo từng chủ đề bài học sao cho người học có thể nhanh chóng tiếp thu, hiểu rõ những kiến thức, ý nghĩa của bài học Quan trọng nhất là bộ sách Cánh Diều được nhiều trường học phổ thông lựa chọn sử dụng giúp chúng tôi có được cơ hội thuận lợi, tốt nhất trong quá trình nghiên cứu thiết kế bộ đề cũng như nắm được nhu cầu thực tế khi thực nghiệm bộ đề kiểm tra

2 Lịch sử vấn đề

Quá trình “kiểm tra” hay “thi cử” có thể cơ bản hiểu là một quá trình đánh giá giáo dục nhằm mục tiêu nắm được mức độ lý giải bài học, kỹ năng, thể chất hoặc tính phân rõ khả năng của đối tượng được đánh giá qua nhiều mục tiêu khác nhau Phương tiện để thực hiện được quá trình này chính là bài kiểm tra với nhiều hình thức như kiểm tra bằng cách dùng lời nói đặt câu hỏi, viết câu hỏi ra trên giấy, gõ câu hỏi trên thiết bị điện tử hoặc trong một phạm vi, lĩnh vực được quy định trước và nhiệm vụ của người dự thi là phải chứng minh hoặc thực hiện được một số kỹ năng

Quá trình kiểm tra có thể tổ chức một cách chính thức hay tổ chức một cách không chính thức Như khi nói về quá trình kiểm tra chính thức chính là những đợt kiểm tra giữa kỳ hay cuối kỳ ở trường của các em học sinh, còn quá trình kiểm tra không chính thức chính là quá trình các em trao đổi bằng hình thức hỏi đáp của cha

mẹ, bạn bè, Với việc sử dụng quá trình kiểm tra một cách chính thức thì chúng ta sẽ

có những tiêu chuẩn, tiêu chí và mục tiêu để có thể phân hạng một cách rõ ràng Quy chuẩn có thể sẽ được thay đổi tùy theo mục đích với cách thiết lập độc lập hoặc sẽ sử dụng cách phương thức khoa học như phân tích rồi thống kê một số lượng từ nhỏ đến lớn người thử nghiệm quá trình kiểm tra

Quá trình kiểm tra hay thi cử cũng không phải chỉ mới xuất hiện trong thời hiện đại mà chúng đã xuất hiện từ rất lâu Tùy thuộc vào từng thời kỳ, từng mục đích mà các tiêu chuẩn, tiêu chí cho quá trình kiểm tra hay thi cử lại được đưa ra khác nhau Ví

dụ khi đất nước cần tìm kiếm người tài về võ thì triều đình sẽ tổ chức các cuộc thi để mọi người thi tài như bắn cung, cưỡi ngựa, tỉ võ, Những người đứng đầu có thể được phong hàm tước, thưởng vàng bạc, Trong lịch sử đã ghi nhận các kỳ thi như vậy xuất hiện từ thời nhà Chu ở Trung Quốc Bên cạnh ban võ thuật thì văn chương cũng là nền móng của một đất nước và được các triều đại vô cùng quan tâm Ban đầu các kỳ thi được tổ chức dưới hình thức vấn đáp với phạm vi tổ chức rộng rãi trên khắp mọi nơi trên thế giới bao gồm cả Trung Quốc cổ đại và châu Âu Các kì thi được tổ chức từ thời nhà Hán chính là tiền thân của các kỳ thi tại triều đình Trung Quốc sau này, với các đặc trưng, tư tưởng của Nho giáo được thể hiện rất rõ ràng

Người ta ghi nhận kỳ thi viết đầu tiên được tiêu chuẩn hóa là ở Trung Quốc Nó còn được biết đến với tên gọi là khoa cử Cụ thể thì theo nghiên cứu của các nhà sử học, triều đại nhà Tùy đã tổ chức một kỳ thi khoa cử đầu tiên vào năm 605 Nối tiếp triều đại nhà Tùy là nhà Đường cũng đã kế tục và tổ chức các kỳ thi khoa cử với quy

mô tương đối nhỏ, theo dòng chảy của thời gian thì hệ thống thi cử ngày càng chứng minh được tầm ảnh hưởng to lớn để rồi được phát triển rộng rãi dưới thời kỳ Đại Chu của nữ đế Võ Tắc Thiên

Nhìn sang lịch sử nước ta thì kỳ thi khoa cử được chính thức diễn ra lần đầu vào tháng 2 năm 1075 bởi vua Lý Nhân Tông với niên hiệu Thái Ninh hay còn được biết với cái tên là thi Minh kinh bác học Trong lần đầu tiên mà nước ta có khoa cử thì Lê Văn Thịnh đã trở thành thủ khoa đầu tiên trong lịch sử Việt Nam Ông là người làng Báo Tháp xã Đông Cứu (nay thuộc Gia Bình, Bắc Ninh) Bài thi trong các khoa thi không chỉ gói gọn trong kiến thức của một lĩnh vực Nho giáo đơn thuần mà được mở rộng cả về lĩnh vực Phật giáo và Đạo giáo Điều này đòi hỏi các thí sinh khi tham gia khoa thi phải thông hiểu kiến thức cả ba lĩnh vực này mới có thể thi đỗ Ở những triều đại tiếp theo thì khoa thi vẫn được tiến hành để tìm kiếm những bậc hiền tài về phục

vụ cho các công việc của triều đình và đề kiểm tra vẫn chỉ gói gọn trong phạm vi các cuốn sách kinh điển của Nho gia như: Tứ Thư, Ngũ Kinh, Luận Ngữ, … Điều này có thể coi là phù hợp với nhu cầu xã hội khi đó nhưng khi thế giới công nghệ ra đời thì cách học đó không còn phù hợp bởi xã hội cần những cái mới, cái đột phá mà nếu chỉ học theo những gì đã có sẵn khiến cho sự phát triển, tính tư duy bị hạn chế không thể tiến bộ Điều đó là chưa phù hợp trong thế giới hiện tại, trước xu hướng hiện đại hóa liên tục của thế giới, thì việc chỉ học theo người đi trước là không phù hợp Chính vì thế, đặt ra một vấn đề là cần thay đổi nền giáo dục sao cho phù hợp để bắt kịp xu hướng phát triển của toàn bộ nhân loại

Nhận ra được những điểm hạn chế nêu trên nên ngay từ những năm 90, tại Việt Nam đã xuất hiện nhiều những công trình nghiên cứu và đánh giá báo cáo từ các

chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục với chủ đề đổi mới quá trình kiểm tra, thi cử, đánh giá quá trình rèn luyện, học tập của người học bao gồm học sinh, sinh viên đang theo học ở tất cả các trường phổ thông, trường đại học hay thậm chí là trình độ cao hơn đại học Có thể kể đến một số những cái tên nổi bật như TS Nguyễn Phụng Hoàng với đề tài “Phương pháp kiểm tra – đánh giá thành quả học tập” năm 1996; GS.TSKH Lâm Quang Thiệp với đề tài “Đo lường trong giáo dục – Lý thuyết và ứng dụng” được xuất bản từ năm 2010 bởi NXB Đại học Quốc gia Hà Nội; GS Dương Thiệu Tống với đề tài “Trắc nghiệm tiêu chí” do Nhà xuất bản Giáo dục phát hành năm 1998 và đề tài Trắc nghiệm và đo lường thành quả học tập: Phương pháp thực hành” do Nhà xuất bản Khoa học xã hội phát hành năm 2005

Đặc biệt, những quan điểm trong giáo dục áp dụng trắc nghiệm vào thi cử đã được GS Dương Thiệu Tống thực hiện với chương trình Trung học Kỹ thuật kiểu mẫu rất hiện đại tại trường Kiểu mẫu Thủ Đức Theo GS Dương Thiệu Tống đây là

mô hình phối hợp giáo dục phổ thông và giáo dục hướng nghiệp, tổ chức các hoạt động hướng dẫn áp dụng phương pháp học lấy học sinh làm trung tâm, sử dụng trắc nghiệm khách quan trong việc đánh giá học tập, tìm hiểu tâm lý và tuyển sinh

Như vậy vào năm 1965 ở Việt Nam, trường đã đánh dấu cột mốc khi áp dụng lối thi tuyển bằng trắc nghiệm khách quan bao gồm một số bài trắc nghiệm phụ và các môn: Văn, Toán, Khoa học thường thức, chú trọng việc khảo sát trí thông minh hơn là khả năng học tập, khả năng thuộc bài, nhớ sách Ngoài ra, trong suốt quá trình học tập, học sinh được phát hiện năng khiếu và sở thích qua các trắc nghiệm tâm lý, công tác hướng dẫn do các thầy cô có huấn luyện đảm nhận (Theo TS Nguyễn Thiện Tống, Thanh niên)

Trong suốt thời gian sau đó đến nay cũng liên tục xuất hiện những đề tài nghiên cứu về vấn đề kiểm tra, đánh giá như “Đổi mới kiểm tra và đánh giá trong giáo dục phổ thông ở Việt Nam: Thực trạng và giải pháp” của Trần Văn Thành và Nguyễn Thị

Lệ Thủy (2016), nghiên cứu tập trung vào thực trạng và các giải pháp để đổi mới quá trình kiểm tra và đánh giá trong giáo dục phổ thông ở Việt Nam; “Đổi mới kiểm tra đánh giá và rèn luyện kỹ năng mềm cho sinh viên trong các trường đại học Việt Nam” của Nguyễn Thị Thu Hương và Đoàn Thị Thúy Nga (2018) , đề xuất các giải pháp để đổi mới quá trình kiểm tra, đánh giá và rèn luyện kỹ năng mềm cho sinh viên trong các trường đại học tại Việt Nam; “Đánh giá năng lực học sinh trong học tập tự chủ: Thực trạng và giải pháp” của Nguyễn Văn Tài và Nguyễn Thị Mai Trân (2017) , nghiên cứu tập trung vào thực trạng và các giải pháp để đánh giá năng lực học sinh trong học tập tự chủ tại các trường học tại Việt Nam; “Nâng cao chất lượng đào tạo bằng cách đổi mới kiểm tra và đánh giá ở các trường học Việt Nam” của Nguyễn Thị

Mỹ Dung và Nguyễn Thị Hà Trang (2015), đề xuất một số phương pháp và giải pháp

để đổi mới phương pháp kiểm tra và đánh giá trong giáo dục tại Việt Nam; “Nâng cao tính khách quan của kiểm tra đánh giá qua việc sử dụng các dạng câu hỏi mới” của nhóm tác giả Mai Thị Hồng, Lê Thị Thu Phương (2018),

Những công trình nghiên cứu trên đã cung cấp một cái nhìn về thực trạng và các giải pháp để đổi mới quá trình kiểm tra, thi cử, đánh giá quá trình rèn luyện, học tập của người học trong giáo dục tại Việt Nam