Lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua công tác giảng dạy môn tiếng việt lớp 4 (bộ sách cánh diều)

Xác định các bài học trong môn Tiếng Việt có nội dung giáo dục kỹ năng sống, giúp học sinh tiếp nhận, học tập các giá trị sống qua các bài học .... Từ nhiều năm nay, Bộ Giáo dục - Đào tạ

1

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO …

- – ² ˜ -

ĐỀ TÀI:

LỒNG GHÉP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA CÔNG TÁC GIẢNG DẠY MÔN

TIẾNG VIỆT LỚP 4

(CÁNH DIỀU)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: …

Đơn vị: …

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 20….- 20…

2

MỤC LỤC

I PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

II PHẦN NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lý luận của vấn đề 3

2 Thực trạng nghiên cứu 5

3 Giải pháp - biện pháp 7

3.1 Nội dung và cách thực hiện giải pháp, biện pháp 7

Biện pháp 1 Xác định các bài học trong môn Tiếng Việt có nội dung giáo dục kỹ năng sống, giúp học sinh tiếp nhận, học tập các giá trị sống qua các bài học 7

Biện pháp 2 Tăng cường tổ chức các trò chơi học tập trong giờ học Tiếng Việt để phát triển kỹ năng sống cho học sinh 10

Biện pháp 3 Xây dựng góc Tiếng Việt tạo môi trường thân thiện hỗ trợ rèn luyện và phát triển kỹ năng sống cho học sinh 12

Biện pháp 4 Giáo viên tuyên truyền các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kĩ năng sống cơ bản 15

3.2 Mối quan hệ giữa các giải pháp 16

3.3 Kết quả 16

III Phần kết luận, kiến nghị 19

1 Kết luận 19

2 Kiến nghị 20

1

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Học sinh sống trong xã hội phát triển cần phải được trang bị những kỹ năng thích hợp để hòa nhập với cộng đồng, với xu thế toàn cầu hóa Đối với học sinh, đặc biệt là học sinh bậc tiểu học cần phải được giáo dục một số giá trị sống, rèn luyện kỹ năng sống Giáo dục kỹ năng sống càng trở nên cấp thiết đối với thế hệ trẻ, bởi vì các em là những chủ nhân tương lai của đất nước Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành những giá trị nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểu biết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động,… Vì vậy, việc giáo dục kỹ năng sống cho thế hệ trẻ là rất cần thiết

Từ nhiều năm nay, Bộ Giáo dục - Đào tạo chủ trương dạy kỹ năng sống là một trong những tiêu chí đánh giá “Trường học thân thiện - học sinh tích cực.” Trên tinh thần đó, bản thân nhận thấy rằng: chính ở dưới mái trường các em học được nhiều điều hay, lẽ phải Và nhà trường trở nên là ngôi nhà thân thiện, học sinh tích cực học tập để thành người tài xây dựng đất nước, có khả năng hội nhập cao, từng bước trở thành công dân toàn cầu Đây cũng là một nhiệm vụ quan trọng đối với các thầy cô giáo Với học sinh tiểu học, đây là giai đoạn đầu tiên hình thành nhân cách cho các em, giúp các em có một kỹ năng sống tốt cho tương lai sau này Nhằm đáp ứng mục tiêu theo Chương trình GDPT 2018, lấy học sinh làm trung tâm, yêu cầu các trường học phải có sự thay đổi, đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống lồng ghép vào các môn học để đảm bảo cho sự phát triển toàn diện của học sinh về tri thức, nhân cách, đạo đức Đây là một chủ trương cần thiết và đúng đắn Tuy nhiên, để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả đòi hỏi nhiều yếu tố chứ không chỉ từ các bài giảng Học để tự tin, tự lập, tự thích ứng với môi trường thế giới xung quanh Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một nội dung được đông đảo phụ huynh và dư luận quan tâm, bởi đây là một chương trình giáo dục hết sức cần thiết đối với học sinh Nhiều ý kiến cho rằng, các trường học hiện nay đã quá nặng về dạy kiến thức, ít quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dẫn đến có một bộ phận học sinh trong các trường thiếu hụt hiểu biết về

2

môi trường xung quanh, ứng xử cần thiết trong cuộc sống Điều này cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến những bất cập trong hành vi, lối sống đạo đức của nhiều học sinh

Riêng với bản thân tôi, tôi đã cố gắng thử nghiệm nhiều biện pháp song theo tôi nhận thấy việc giáo dục và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh được thể hiện

rõ nét nhất trong môn Tiếng Việt Môn Tiếng Việt ở tiểu học có nhiệm vụ hình thành và phát triển ở học sinh kỹ năng sử dụng Tiếng Việt (nghe, nói đọc, viết), thể hiện ưu thế của Tiếng Việt là kỹ năng giao tiếp, sau đó là kỹ năng nhận thức, bao gồm nhận thức thế giới xung quanh, tự nhận thức, ra quyết định,… Xuất phát

từ những vấn đề nêu trên, tôi quyết định lựa chọn và nghiên cứu đề tài: Lồng ghép

giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua công tác giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 4 (Bộ sách Cánh diều) để cải thiện và nâng cao chất lượng học tập cho

học sinh

2 Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài này nhằm hướng đến mục tiêu:

- Bồi dưỡng cho học sinh kỹ năng sống trong học tập và trong cuộc sống nhằm giúp các em mạnh dạn, tự tin và trở thành những con người có văn hóa phù hợp với thời đại mới;

- Nâng cao giá trị kỹ năng sống cho học sinh, nâng cao giá trị văn hóa nhà trường;

- Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh, giúp giáo viên chủ động, tích cực trong việc tự bồi dưỡng kỹ năng sống cho bản thân và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh;

- Tăng cường được sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội, tạo môi trường thuận lợi để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh;

- Xây dựng cơ sở lý luận về việc bồi dưỡng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 4 thông qua môn Tiếng Việt Nghiên cứu, phân tích, đối chiếu với thực trạng của nhà trường trong thời điểm hiện tại để qua đó tìm ra các biện pháp, giải pháp mới hiệu quả hơn cho các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại

trường tiểu học…

3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Các biện pháp lồng ghép kỹ năng sống cho học sinh thông qua công tác giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 4 (Bộ sách Cánh diều)

- Phạm vi nghiên cứu: 30 em học sinh lớp 4… trường Tiểu học…

4 Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục đích nói trên tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế

- Phương pháp tìm hiểu tư liệu

- Phương pháp quan sát, thu thập thông tin

- Phương pháp vấn đáp, gợi mở

- Phương pháp trực quan

- Phương pháp luyện tập thực hành

II PHẦN NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận của vấn đề

Thực hiện Chỉ thị số 3008/CT-BGDĐT ngày 18/8/2014 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về nhiệm vụ trọng tâm của năm học 2014-2015, Bộ GDĐT hướng dẫn việc tổ chức giáo dục kỹ năng sống tại các cơ sở giáo dục: Giáo dục cho người học những kỹ năng cơ bản, cần thiết, hướng tới hình thành những thói quen tốt giúp người học thành công, đảm bảo vừa phù hợp với thực tiễn và thuần phong mỹ tục Việt Nam vừa hội nhập quốc tế trong giai đoạn Công nghiệp hoá đất nước Nội dung giáo dục giáo dục kỹ năng sống phải phù hợp với từng lứa tuổi và tiếp tục được rèn luyện theo mức độ tăng dần Đối với học sinh tiểu học, việc giáo dục giáo dục kỹ năng sống cần tập trung vào hình thành cho học sinh

kỹ năng giao tiếp với cha mẹ, thầy cô, bạn bè; kỹ năng xây dựng tình bạn đẹp; kỹ năng kiên trì trong học tập; kỹ năng đúng giờ và làm việc theo yêu cầu, kỹ năng đồng cảm, tạo tiền đề cho sự phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, phẩm chất, học vấn và năng lực của học sinh

Đứng trước những đòi hỏi của sự phát triển nền kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới, nhu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao thì mục tiêu giáo dục toàn

7

hợp tác, kỹ năng ra quyết định cho bản thân,… còn hạn chế, một số học sinh ứng

xử với nhau chưa thật sự có văn hóa…

- Bên cạnh đó các trò chơi vô bổ như điện tử cũng như những phim ảnh không lành mạnh đã trực tiếp tác động làm ảnh hưởng không ít đến việc học tập cũng như kĩ năng sống của các em

3 Giải pháp - biện pháp

3.1 Nội dung và cách thực hiện giải pháp, biện pháp

Biện pháp 1 Xác định các bài học trong môn Tiếng Việt có nội dung giáo dục kỹ năng sống, giúp học sinh tiếp nhận, học tập các giá trị sống qua các bài học

Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều kĩ năng quan trọng mà trẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá đặc biệt là đối với học sinh học theo mô hình mới Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầu của năm học chính là những kỹ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu và giao tiếp Việc xác định được các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ

Tổ chức lớp học, hướng dẫn học sinh học tập nội quy học sinh, thực hiện tốt

kế hoạch công tác chủ nhiệm lớp và đạt các chỉ tiêu phấn đầu trong các năm học nhằm giáo dục toàn diện cho học sinh Tìm hiểu nguyện vọng, đề nghị chính đáng của phụ huynh học sinh Điều tra điều kiện học tập của học sinh Từ đó có biện pháp kết hợp, hợp tác, tạo điều kiện nhằm tìm hiểu nguyên nhân, điều kiện học tập, nguyện vọng, sở thích của học sinh, giáo viên có cơ sở, có điều kiện tốt để có định hướng, kế hoạch phân loại điều kiện học sinh và có phương pháp dạy học và giáo dục phù hợp với từng học sinh có hiệu quả

Kỹ năng sống thực sự cần thiết đối với các em học sinh Tiểu học hiện nay sẽ bao gồm:

- Kỹ năng giao tiếp: Học sinh cần phải biết cách diễn đạt ý kiến, nguyện vọng

và cảm xúc của mình một cách rõ ràng, lịch sự và đúng mực Điều này giúp họ xây dựng mối quan hệ tốt với bạn bè và người lớn, cũng như nắm bắt được các

8

thông tin và tri thức một cách hiệu quả

- Kỹ năng tự quản: Biết tự lập lịch, quản lý thời gian và chăm chỉ là những yếu tố quan trọng giúp học sinh hoàn thành công việc và học tập hiệu quả

- Kỹ năng giải quyết vấn đề: Khi gặp khó khăn hoặc xung đột, học sinh cần biết cách tìm giải pháp một cách sáng tạo và linh hoạt, thay vì tránh né hay từ bỏ

- Kỹ năng hợp tác: Trong một thế giới ngày càng kết nối, biết cách làm việc nhóm, lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác là vô cùng quan trọng

- Kỹ năng tự giác và tự trọng: Biết tự tin, tự trọng và tự đứng lên sau khi gặp thất bại giúp học sinh tiếp tục phấn đấu và không từ bỏ mục tiêu

- Kỹ năng nhận thức về sức khỏe và an toàn: Biết cách bảo vệ bản thân trước những nguy cơ từ môi trường và hiểu về tầm quan trọng của việc giữ gìn sức khỏe

là điều cần thiết

- Kỹ năng quản lý cảm xúc: Biết nhận biết, đối mặt và điều chỉnh cảm xúc của mình giúp học sinh tiểu học tránh được nhiều vấn đề tâm lý và xung đột trong quan hệ

Kế hoạch về nội dung giáo dục kĩ năng sống trong chương trình dạy học một

số nội dung thuộc Bài 1: Chân dung của em, Tiếng Việt 4, tập 1, bộ sách Cánh

diều có thể xây dựng như sau:

Nội dung dạy học Kỹ năng sống cần đạt

Chia sẻ và đọc: Tuổi ngựa - Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng thuyết trình

- Kỹ năng tư duy, giải quyết vấn đề

- Kỹ năng làm việc nhóm

Tự đọc sách báo: Tự đọc sách báo về

thiếu nhi

- Kỹ năng tự học

- Kỹ năng tư duy

- Kỹ năng nhận thức

- Kỹ năng tự quản Viết: Viết đoạn văn về một nhân vật - Kỹ năng tư duy

9

- Kỹ năng sáng tạo

- Kỹ năng giải quyết vấn đề Nói và nghe: Kể chuyện Làm chị - Kỹ năng giao tiếp

- Kỹ năng thuyết trình

- Kỹ năng quản lý cảm xúc Góc sáng tạo: Em tuổi gì? - Kỹ năng sáng tạo

- Kỹ năng tư duy

- Kỹ năng giải quyết vấn đề

Tùy vào nội dung chương trình giảng dạy cũng như nội dung bài học mà giáo viên sẽ có sự tìm hiểu, cân nhắc lồng ghép giáo dục kỹ năng sống qua các hoạt động phù hợp Những kỹ năng sống này không chỉ giúp học sinh tiểu học phát triển một cách toàn diện mà còn giúp các em sẵn sàng cho những giai đoạn tiếp theo trong cuộc sống Gia đình, trường học và cộng đồng đều có trách nhiệm trong

12

chơi “Tìm từ tiếp sức”

- Mục tiêu: Trò chơi này được tổ chức nhằm giúp các em tìm từ cùng nghĩa với một từ cho sẵn Giúp học sinh mở rộng vốn từ, rèn tính nhanh nhẹn, chính xác Đồng thời, trò chơi cũng nhằm rèn luyện kỹ năng phản xạ, tư duy logic, hợp tác cho học sinh

- Chuẩn bị: Học sinh chuẩn bị phấn

- Cách chơi: Chơi theo đội, mỗi tổ học tập là một đội, tất cả các em đều tham gia trò chơi Giáo viên cho các em xếp thành các hàng dọc trước bảng lớp đúng với cột được phân chia trên bảng khi có lệnh của giáo viên, học sinh tiếp sức nhau ghi các từ cùng nghĩa với từ cho sẵn Sau thời gian 3 phút đội nào ghi được nhiều

từ và đúng thì đội đó thắng

Giáo viên yêu cầu học sinh tiếp sức nhau tìm từ cùng nghĩa với từ ý chí Kết quả học sinh tìm được sẽ là: ý chí, quyết chí, bền chí, chí hướng,

Biện pháp 3 Xây dựng góc Tiếng Việt tạo môi trường thân thiện hỗ trợ rèn luyện và phát triển kỹ năng sống cho học sinh

Góc Tiếng Việt vừa là nơi để các em chia sẻ, học tập lẫn nhau và cũng là nơi các em chiếm lĩnh và hình thành kĩ năng Tiếng Việt Trưng bày những bài làm tốt của học sinh cũng là một hình thức tuyên dương, khen ngợi các em và việc định hướng cho các em tự trang trí nhằm phát huy kỹ năng thực hành của học sinh,

13

khích lệ tinh thần sáng tạo của học sinh…

Giáo viên gợi ý cho học sinh trình bày những nội dung phù hợp với góc môn

học này tùy theo khả năng của các em như các nội dung: phần nét chữ nết người

(trưng bày những bài viết chữ đẹp của các bạn trong lớp hay bài viết đẹp các em

sưu tầm được); phần lời hay ý đẹp (trưng bày những bài viết văn viết hay, sáng tạo của các bạn trong lớp); phần sưu tầm (các em trưng bày những bài ca dao,

những câu tục ngữ, mẩu chuyện vui hay những câu chuyện …thể hiện nội dung chủ điểm môn Tiếng Việt các em đang học – nội dung phần này thường xuyên thay đổi theo chủ điểm môn học)

* Ví dụ: Khi dạy học sinh đến Bài 2: Chăm học chăm làm, Tiếng Việt 4, tập

1, bộ sách Cánh diều, giáo viên có thể cùng với học sinh sưu tầm những câu ca

dao, tục ngữ liên quan đến chủ điểm để trang trí góc Sưu tầm Điều này không chỉ nâng cao kỹ năng tự quản, tự học mà còn giúp học sinh phát triển tư duy, ghi nhớ

14

kiến thức

Chẳng hạn:

“ Người có chí thì nên, nhà có nền thì vững.”

“Có công mài sắt có ngày nên kim”

“ Dẫu rằng chí thiện tài hèn Chịu khó nhẫn nại làm nên cơ đồ”

Giáo viên cũng cần tranh thủ đọc sách cho các em nghe trong mọi tình huống như những lúc sinh hoạt đầu giờ, hoặc đọc sách các em nghe trong giờ sinh hoạt lớp Tăng cường kể cho các em nghe các câu chuyện cổ tích, câu chuyện trong bài tập đọc, bài thơ,…để qua đó rèn luyện đạo đức cho các em, giúp các em hoàn thiện mình, dạy các em yêu thương bạn bè, yêu thương con người Tạo hứng thú cho các em qua các truyện bằng tranh tùy theo lứa tuổi, gợi mở tính tò mò, ham học hỏi, phát triển khả năng thấu hiểu ở trẻ

Bên cạnh đó, để rèn kĩ năng tự phục vụ, biết lao động vừa sức, biết trang trí lớp học xanh - sạch - đẹp, giúp các em yêu trường, yêu lớp hơn, bản thân đã hướng dẫn các em trồng cây xanh và chăm sóc cây xanh trong lớp hàng ngày

Một điều không thể thiếu để tạo sự hưng phấn, vui vẻ, phấn khởi, giúp các em

có ý thức cao trong việc rèn luyện các kĩ năng bản thân luôn chú ý đến công tác