Lồng ghép rèn kĩ năng sống cho học sinh bằng việc thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử sinh động môn khoa học lớp 4 (kntt)

Các giải pháp đã sử dụng để rèn kĩ năng sống cho học sinh bằng việc thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử sinh động trong dạy học môn Khoa học lớp 4 .... Nhận thức được tầm quan trọng của

1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO …

TRƯỜNG THCS …

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

“LỒNG GHÉP RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH BẰNG VIỆC THIẾT KẾ SÁNG TẠO BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ SINH

ĐỘNG MÔN KHOA HỌC LỚP 4”

(Bộ sách KẾT NỐI TRI THỨC)

Tác giả:

Trình độ chuyên môn:

Chức vụ:

Đơn vị công tác:

Năm học 2022-2023

2

MỤC LỤC

I MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

II NỘI DUNG 3

1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

3 Các giải pháp đã sử dụng để rèn kĩ năng sống cho học sinh bằng việc thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử sinh động trong dạy học môn Khoa học lớp 4 5

3.1 Tìm hiểu khả năng giáo dục các kĩ năng sống phù hợp với độ tuổi học sinh và môn học Khoa học lớp 4 5

3.2 Vận dụng linh hoạt và sáng tạo xây dựng và thiết kế giáo án trình chiếu phù hợp để phát triển kĩ năng sống cho học sinh lớp 4 7

3.3 Một số thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử nhằm phát triển và rèn kĩ năng sống cho học sinh khi học môn Khoa học 8

3.3.1 Thiết kế sáng tạo sinh động một số hiện tượng tự nhiên trong bài giảng điện tử 8

3.3.2 Thiết kế sáng tạo mô phỏng sinh động một số thí nghiệm khoa học ứng dụng trong thực tiễn cuộc sống cho học sinh lớp 4 12

3.3.3 Thiết kế sáng tạo mô phỏng sinh động kiến thức về vật chất và năng lượng trong bài giảng điện tử môn Khoa học lớp 4 14

3.3.4 Thiết kế sáng tạo mô phỏng sinh động quá trình trao đổi chất của thực vật và động vật trong thế giới tự nhiên lớp 4 16

4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 21

III KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 23

1 Kết luận 23

2 Kiến nghị 23

1

I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong nền hội nhập kinh tế quốc tế, nền giáo dục Việt Nam đã thực sự đổi mới về căn bản và toàn diện theo chỉ đạo trong chương trình GDPT 2018 Đó là

“Giáo dục con người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khả năng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào;

sống tốt và làm việc hiệu quả.”

Trong những năm qua, Bộ giáo dục và Đào tạo đã phát động các cuộc vận động và phong trào thi đua, đặc biệt là phong trào: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Trong đó giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng hòa nhập cho học sinh là tiêu chí để đánh giá hoạt động xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực Nhận thức được tầm quan trọng của công tác giáo dục rèn kỹ năng sống cho học sinh, Sở Giáo dục và đào tạo đã chỉ đạo cho các cơ sở giáo dục tích cực đẩy mạnh các hoạt động giáo dục rèn kỹ năng sống cho học sinh gắn liền với phong trào xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực thông qua các hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp một cách thường xuyên, liên tục Phòng Giáo dục và đào tạo chỉ đạo các trường học tích cực đưa nội dung giáo dục rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua hình thức khai thác các nội dung giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng hòa nhập cho các em trong các môn học bằng việc tích cực và sáng tạo trong đổi mới phương pháp dạy học

Năm học cũng là năm học tiếp tục đẩy mạnh thực hiện phong trào

“Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và Tin học trong dạy học” Đồng thời là năm học đẩy mạnh rèn kĩ năng sống cho học sinh Hưởng ứng phong trào thi đua đó, bản thân tôi và tập thể cán bộ, giáo viên trường Tiểu học … đã nhận thức được rằng: việc ứng dụng CNTT phục vụ cho việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao hiệu quả giáo dục, phát triển năng lực thực hành ứng dụng cho các em là một trong những hướng tích cực và hiệu quả nhất Nên tôi đã cố gắng tìm tòi, học hỏi để ứng dụng CNTT trong công tác giảng dạy Làm thế nào

để nâng cao chất lượng dạy học? Làm thế nào để giúp học sinh ngay từ cấp học đầu tiên - bậc Tiểu học, thông qua các hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động

2

ngoài giờ lên lớp, giáo viên giáo dục cho các em những kiến thức, giá trị, thái độ

và kĩ năng phù hợp Trên cơ sở đó hình thành cho học sinh những hành vi, thói quen lành mạnh, tích cực; loại bỏ những hành vi, thói quen tiêu cực trong các mối quan hệ, các tình huống và hoạt động hàng ngày Cũng như giúp các em tự tin, tích cực, chủ động và sáng tạo trong mỗi giờ học? Đó là điều mà tôi luôn trăn trở

Nên tôi đã mạnh dạn nghiên cứu: “Lồng ghép rèn kĩ năng sống cho học sinh

bằng việc thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử sinh động môn Khoa học lớp 4 (KNTT)” Qua đó góp một phần nhỏ vào thực hiện phong trào thi đua mà Bộ Giáo

dục và Đào tạo đã và đang phát động

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở dạy học sao cho học sinh vẫn đảm bảo phát huy tối đa tính tích

cực, chủ động sáng tạo của người học, giáo viên chỉ tổ chức, hướng dẫn Chính

vì thế tôi đã Nghiên cứu sách “Khoa học lớp 4” bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống để nắm được nội dung chương trình, trên cơ sở lí luận thực tiễn, phân tích những ưu điểm tồn tại để tìm ra những biện pháp, giải pháp hữu ích nhằm nâng

cao hiệu quả giảng dạy rèn kĩ năng sống cho học sinh Qua đó tạo sự tự tin, tích

cực, chủ động và hứng thú học tập cho các em và thay đổi những sai lầm, thiếu sót về kĩ năng sống cho học sinh khi học môn Khoa học

3 Đối tượng nghiên cứu

Rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp 4B trường Tiểu học … bằng việc thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử sinh động trong dạy học môn Khoa học lớp 4 bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống chính là đối tượng nghiên cứu của đề tài này

4 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện mục đích đề ra của sáng kiến: “Lồng ghép rèn kĩ năng sống cho học sinh bằng việc thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử sinh động môn Khoa học lớp 4 (KNTT)”, tôi đã xử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp khảo sát

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp phân tích tổng hợp

8

hoạt động của bài để khắc sâu kiến thức và kĩ năng cần hình thành cho học sinh Khi sử dụng bài giảng điện tử thì hình thức tổ chức dạy học truyền thống đã được thay đổi Các phương tiện dạy học hiện đại hơn, các thiết bị ngoại vi cũng đòi hỏi nhiều hơn và đặc biệt là giáo viên phải đầu tư rất nhiều công sức để soạn các bài giảng điện tử Tuy nhiên các bài giảng điện tử sau khi đã đáp ứng được yêu cầu và đưa vào sử dụng thì dễ dàng bổ sung, sửa đổi và hoàn thiện và đặc biệt thuận lợi trong việc chuyển giao, phổ biến đến cho học sinh và đồng nghiệp

3.3 Một số thiết kế sáng tạo bài giảng điện tử nhằm phát triển và rèn kĩ năng sống cho học sinh khi học môn Khoa học

3.3.1 Thiết kế sáng tạo sinh động một số hiện tượng tự nhiên trong bài giảng điện tử

Hiện tượng tự nhiên là những hiện tượng diễn ra trong thế giới tự nhiên như gió, mưa, sấm chớp, mây, bão, lũ, động đất, sóng thần,… Song sự hình thành và phát triển của những hiện tượng tự nhiên này luôn là những bí ẩn thú vị mà con người mong muốn khám phá và chế ngự nó Ở chương trình môn khoa học lớp 4,

để giúp học sinh hiểu biết được bản chất của một số hiện tượng tự nhiên như: mây được hình thành như thế nào? Nước mưa từ đâu ra? Vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên diễn ra như thế nào?, cũng không mấy đơn giản Vậy làm thế nào

để việc dạy học các kiến thức khoa học này đạt hiệu quả cao và hình thành kĩ năng hiểu một số cơ chế hoạt động của hiện tượng tự nhiên và ứng dụng trong cuộc sống con người, tôi đã thiết kế và thực hiện một số bài giảng điện tử trong dạy học môn Khoa học lớp 4 như sau:

Ví dụ: Mô phỏng qua bài 2 “ Sự chuyển thể của nước và vòng tuần hoàn của

nước trong tự nhiên” (trang 9, Khoa học 4, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)

9

Qua việc tổ chức cho học sinh quan sát và đọc kĩ thông tin các hình 6 trong

sách Khoa học 4 (trang 11, Khoa học 4, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)

(Các em đã có hiểu biết ban đầu về sự hình thành của mây là do hơi nước bốc lên

từ biển, hồ, ao, gặp lạnh ngưng tụ thành mây, còn các hạt nước rơi xuống từ

những đám mây đó thì gọi là mưa Từ đó, tôi yêu cầu các nhóm tái hiện lại những công việc mình đã làm bằng cách đóng vai trong nhóm (vai nước, mây và mưa)

mô tả lại sự hình thành của mây, mưa Sau đó tôi giúp các em nắm rõ lại bản chất của sự hình thành mây, mưa và vòng tuần hoàn hoàn của nước trong tự nhiên một cách cụ thể, rõ ràng hơn bằng việc tạo một clips khoa học sinh động trình chiếu

cho học sinh quan sát và kết hợp cho đại diện nhóm thể hiện nhập vai “Tôi là giọt nước nhỏ bé, đáng yêu”

10

Đoạn clip về Vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên

Đường dẫn: https://www.youtube.com/watch?v=A8kqELSpiAU

Qua việc được quan sát kết hợp nhập vai thể hiện lại kiến thức khoa học trên một đoạn clip khoa học vui sinh động mà tôi đã tạo ra, tôi thấy học sinh có khả năng giải thích các hiện tượng như sự hình thành mây, mưa và vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên rất cụ thể, các em nắm rất rõ thuộc tính của các hiện tượng

khoa học này (Dưới tác động của ánh sáng mặt trời, nước từ biển, sông, hồ,…bay hơi thành hơi nước Hơi nước bay lên cao, gặp lạnh ngưng tụ thành mây (mây trắng) Các hạt nước trong những đám mây (mây đen) kết hợp với nhau, to và nặng dần rơi xuống và thành mưa Hiện tượng nước bay hơi thành hơi nước, rồi

từ hơi nước ngưng tụ thành nước xảy ra lặp đi, lặp lại, tạo thành vòng tuần hoàn của nước trong tự nhiên), ngay cả những em trước đó chưa thực sự tự tin thì sau

cũng đã chủ động và tự tin lên nhiều

Để giúp học sinh có khả năng vận dụng kiến thức khoa học “Nước mưa từ đâu ra?” khi dự đoán thời tiết nhằm nâng cao năng lực tự phục vụ hay kĩ năng ra

quyết định, làm chủ bản thân, tôi đã tạo một chùm ảnh bầu trời trình chiếu các em

quan sát và đưa ra nhiệm vụ cho các nhóm cùng nhau chia sẻ: Em dự đoán thời tiết sẽ như thế nào với mỗi ảnh bầu trời sau? Ví dụ:

12

3.3.2 Thiết kế sáng tạo mô phỏng sinh động một số thí nghiệm khoa học ứng dụng trong thực tiễn cuộc sống cho học sinh lớp 4

Trong chương trình khoa học lớp 4, có những kiến thức khoa học khi cung cấp cho học sinh chúng ta cần giúp các em trải nghiệm, khám phá những kiến thức khoa học ấy bằng việc thực hành làm những thí nghiệm Song, có một số thí nghiệm khi tiến hành thực hiện lại gặp khó khăn do đồ dùng thí nghiệm thiếu thốn hay việc thực hiện phức tạp, tính an toàn thấp Chính vì vậy mà việc tạo ra những hình ảnh động hay những clips khoa học nhằm mô phỏng lại quá trình thí nghiệm

đó là giải pháp tối ưu nhất trong dạy học kiến thức khoa học này

Mô phỏng qua bài 3 “Sự ô nhiễm và bảo vệ nguồn nước Một số cách làm

nước sạch”(trang 13, Khoa học 4, bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống)

Để giúp học sinh nắm được một số cách làm nước sạch như lọc nước, khử trùng và đun sôi, tôi tạo hiệu ứng động cho thí nghiệm lọc nước, tạo clip khử trùng bằng nước gia-ven trình chiếu cho các nhóm quan sát, sau đó thảo luận, chia sẻ trong nhóm để rút ra kết quả của thí nghiệm tranh 1, tranh 2

13

Mô hình lọc nước sạch Clip khử trùng bằng nước giaven

Qua quá trình quan sát thí nghiệm, thảo luận kết quả thí nghiệm trên, học sinh hiểu được một số cách làm nước sạch đơn giản là lọc nước, khử trùng và đun sôi và cần phải đun sôi nước trước khi uống

Điều quan trọng nhất trong dạy học khoa học là giáo viên phải giúp học sinh dựa vào những kiến thức khoa học học được để hình thành và phát triển năng lực ứng dụng khoa học vào đời sống cho các em Hiểu được điều này khi giới thiệu cho học sinh biết về sơ đồ dây chuyền sản xuất và cấp nước sạch tôi đã trình chiếu

mô hình 3D sinh động thể hiện một cách cụ thể và dễ hiểu về dây chuyền sản xuất

và cấp nước sạch này để trình chiếu cho học sinh quan sát, cụ thể:

Quy trình sản xuất nước sạch

Đường dẫn: https://www.youtube.com/watch?v=fPVI1GKLKRA

Tiếp theo tôi cho học sinh chia sẻ trong nhóm một số cách làm nước sạch ở

14

các gia đình chưa có điều kiện sử dụng nước máy Phần liên hệ thực tế, tôi tạo những chùm hình ảnh mô phỏng lại một số cách xử lí nước ô nhiễm, nước nhiễm phèn, đá vôi của một số người dân ở địa phương cho các em quan sát, cụ thể:

Chùm ảnh người dân địa phương xử lí lọc nước nhiễm phèn, đá vôi

Có thể nói, khi áp dụng cách dạy này trong môn khoa học lớp 4 đã phát huy năng lực ứng dụng kỹ năng sống của học sinh, huy động được cộng đồng cùng tham gia tích cực vào công tác giáo dục đồng thời động viên, khích lệ học sinh có thêm niềm đam mê học tập môn học, hình thành kỹ năng sống cần thiết cho các

em Cụ thể, các em đã thành lập “Nhóm bạn yêu thích khoa học”, ban đầu chỉ có

số ít học sinh trong lớp tham gia, sau đó đã có thêm nhiều học sinh không chỉ ở lớp mà còn ở các khối lớp khác cùng tham gia, đổi tên là “Câu lạc bộ bạn yêu khoa học” Hàng tuần, trong giờ sinh hoạt ngoại khóa, các em dành thời gian cùng nhau trao đổi, làm một số thí nghiệm hay ghi một số câu hỏi đố vui liên quan đến môn học lên bảng Đội, kết hợp với cô Tổng phụ trách và các cô giáo chủ nhiệm hướng dẫn đã mang lại hiệu quả rất tốt Qua đó, các em vừa rèn được kỹ năng sống tự phục vụ, chăm sóc bản thân vừa nâng cao kỹ năng giao tiếp, hoạt động nhóm và hợp tác cùng bạn bè

3.3.3 Thiết kế sáng tạo mô phỏng sinh động kiến thức về vật chất và năng lượng trong bài giảng điện tử môn Khoa học lớp 4

Chủ đề Chất trong môn khoa học lớp 4 là chủ đề cung cấp những kiến thức

về các điều kiện vật chất và năng lượng phục vụ con người và sản xuất Trong tự nhiên, nguồn nước sạch đang ngày càng bị ô nhiễm, ngày càng hạn hẹp do ý thức