Nghiên cứu khoa học " Một số tính chất gỗ của Melaleuca leucadendra, Melaleuca cajuputi, Melaleuca viridiflora và định hớng sử dụng gỗ của chúng " doc

Năm 2001, Phòng Nghiên cứu Tài nguyên Thực vật rừng thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã hợp tác với JICA tổ chức nghiên cứu tính chất gỗ của ba loài Tràm trên với mục tiêu: - Xây

Một số tính chất gỗ của Melaleuca leucadendra, Melaleuca cajuputi, Melaleuca viridiflora và định hớng sử dụng gỗ của chúng

Đỗ Văn Bản

Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam

Tràm là loài cây thân gỗ thích hợp để trồng trên đất chua phèn ở vùng đồng bằng sông Cửu Long Ngoài việc sử dụng làm củi, đốt than, làm hàng rào, làm vật liệu xây dựng nhà cửa đơn giản, gỗ Tràm còn làm cọc móng nhà (cừ tràm) rất đợc a chuộng Vài năm gần đây diện tích trồng tràm trong vùng đã đợc mở rộng với mục đích chính là sản xuất cừ Tràm Trong tơng lai không xa, nhu cầu về cừ Tràm chắc chắn sẽ không còn cấp thiết và sẽ có một lợng gỗ tràm d thừa Chính vì thế việc nghiên cứu khả năng chế biến, sử dụng gỗ Tràm cho nhiều mục đích khác để đảm bảo có thể tiếp tục duy trì và phát triển cây Tràm ở đồng bằng sông Cửu Long là cần thiết

Năm 2001, Phòng Nghiên cứu Tài nguyên Thực vật rừng thuộc Viện Khoa học

Lâm nghiệp Việt Nam đã hợp tác với JICA tổ chức nghiên cứu tính chất gỗ của ba

loài Tràm trên với mục tiêu:

- Xây dựng một cơ sở khoa học dựa trên các kết quả thí nghiệm để tìm hiểu, đánh giá giá trị của gỗ Tràm;

- Phân tích khả năng sử dụng theo các mục đích khác nhau của các loại gỗ Tràm

1 Đối tợng nghiên cứu

Đối tợng nghiên cứu đợc giới hạn trong phạm vi ba loài Melaleuca leucadendra,

M viridiflora và M cajuputi có xuất xứ khác nhau đợc trồng thành rừng tại xã Tân

Lập, huyện Mộc Hoá, tỉnh Long An Đây là những khu rừng trồng với mục đích sản xuất cừ, có độ tuổi thấp, kích thớc cây rất hạn chế

Tình hình đối tợng nghiên cứu thông qua một số chỉ tiêu đo đếm trên những cây

đ-ợc chọn thí nghiệm thể hiện trong bảng 1 sau:

Bảng 1: Kích thớc trung bình của cây mẫu

Đờng kính d 1,3 (cm) STT Loài

Tuổi

(năm)

Có vỏ Không vỏ

Chiều cao thân cây h (m)

Chiều cao dới cành hdc (m)

1 M viridiflora 7 11.9 7.2 7.1 1.7

2 M leucadendra 7 11.8 7.6 7.0 2.0

3 M cajuputi 6 9.0 6.4 4.8 1.9

2 Nội dung và phơng pháp nghiên cứu

2.1 Nội dung nghiên cứu:

Thí nghiệm tập trung vào những nội dung chính nh sau:

1) Đánh giá chung về gỗ (gỗ tròn, gỗ xẻ)

2) Xác định một số tính chất cơ vật lý của gỗ

3) Xác định một số tính chất hoá học của gỗ

4) Đánh giá giá trị và khả năng sử dụng gỗ

2.2 Phơng pháp nghiên cứu

ã Chất lợng của gỗ tròn, gỗ xẻ đợc đánh giá theo quan sát nhận định trên những cây đợc lấy làm mẫu;

ã Xác định một số tính chất cơ vật lý và hoá học đợc thực hiện theo các tiêu chuẩn tơng ứng

3 Kết quả nghiên cứu về tính chất gỗ

Các số liệu thí nghiệm đợc kiểm tra và xử lý theo phơng pháp thống kê quy định trong TCVN Phụ lục 1 liệt kê giá trị trung bình một số tính chất cơ vật lý và hoá học của cả ba loài Tràm Kết quả về xác định một số thành phần hoá học cơ bản nhất của gỗ đợc tập hợp ở phụ lục 2 và kết quả đo đếm về kích thớc sợi gỗ đợc ghi trong phụ lục 3

Để dễ dàng cho việc đánh giá gỗ dựa theo tính chất của gỗ, chúng tôi sử dụng các tiêu chí đợc Phòng Nghiên cứu Tài nguyên Thực vật rừng sử dụng trong nghiên cứu về gỗ và có nhận xét chung cho cả 3 loại gỗ Tràm nh ghi trong phụ lục 4

4 Giá trị và khả năng sử dụng gỗ

4.1 Giá trị của gỗ:

- Nói chung Tràm ở độ tuổi 6, 7 năm đợc xếp vào hạng gỗ có kích thớc nhỏ Chiều dài phần thân dới cành ngắn; thân cây gỗ cong nhiều chiều, cành mắt phân bố khắp thân cây Chất lợng gỗ tròn của Tràm không thể đánh giá đợc bằng định l-ợng Dựa trên quan sát chúng tôi thấy chất lợng gỗ tròn rất thấp Giá trị lớn nhất

của gỗ tròn của Tràm cho đến nay là làm cừ sử dụng trong vùng đồng bằng sông Cửu Long Tràm ở độ tuổi và chất lợng gỗ tròn nh đã nêu không thể sử dụng vào những mục đích khác nh sản xuất gỗ xẻ, gỗ xây dựng,

- Gỗ Tràm thuộc loại gỗ nặng trung bình, tơng đối mềm, dễ ca xẻ, cắt gọt (qua quan sát trong quá trình gia công mẫu), khả năng ngâm tẩm dễ (tốc độ hút nớc nhanh, mạch gỗ không có thể bít hoặc chất chứa), co rút ít, dễ sấy (tốc độ hút ẩm nhanh), màu sắc lõi gỗ tơng đối sáng, mặt gỗ tơng đối mịn, vân gỗ trung bình Đây

là những đặc điểm ảnh hởng tơng đối tốt đến giá trị gỗ tràm

- Do gỗ có khả năng trao đổi ẩm với môi trờng xung quanh dễ dàng, tạo môi trờng thuận lợi cho côn trùng và nấm phá hoại, vì vậy gỗ Tràm có độ bền tự nhiên không cao Đây là một trong nhiều nguyên nhân giảm giá trị của gỗ Tràm

4.2 Khả năng sử dụng gỗ Tràm

a) Sử dụng gỗ tròn

Nếu chỉ xét về mặt ứng lực dựa theo kết quả thí nghiệm trên các mẫu nhỏ không khuyết tật so sánh với một số tiêu chuẩn, gỗ tròn đợc đánh giá nh sau:

- Theo TCVN 1072-71 về ứng lực của gỗ dùng trong xây dựng và giao thông vận tải, gỗ của cả 3 loài Tràm có thể đợc xếp vào nhóm III (gỗ xây dựng và giao thông vận tải loại trung bình đến trung bình yếu)

- Theo TCVN 1077-71 về gỗ tròn dùng chống lò thì gỗ tròn của cả 3 loài Tràm đều có thể đáp ứng đợc (kích thớc và ứng lực)

- Khả năng chịu nén dọc, uốn tĩnh, uốn va đập, modul đàn hồi không cao; kích

th-ớc lại hết sức hạn chế, chất lợng kém nên gỗ tròn của ba loài Tràm không thích hợp để làm cột điện, cột buồm, làm các kết cấu hoặc dụng cụ luôn phải chụi lực cao (cầu thang, cán cuốc xẻng, dụng cụ thể thao, thuyền…)

b) Sử dụng gỗ trong sản xuất đồ mộc

Quan sát quá trình gia công mẫu thí nghiệm và những thanh gỗ xẻ dùng để gia công mẫu thí nghiệm ta có nhận xét: gỗ của cả ba loài Tràm trên có nhiều đặc tính tơng đối u việt nh dễ cắt gọt, ca xẻ; độ co rút dãn nở ít; khả năng nứt vừa; màu sắc tơng đối sáng; thớ gỗ tơng đối thẳng, vân gỗ trung bình Vì vậy gỗ Tràm phù hợp

để sản xuất đồ mộc thông dụng và kể cả đồ mộc cao cấp, trang trí nội thất, làm vách ngăn, đóng trần nhà

c) Sử dụng gỗ làm ván sàn

Độ cứng tĩnh của gỗ Tràm từ cứng trung bình đến khá cứng, nên gỗ cũng có thể sử dụng làm ván sàn với đòi hỏi chất lợng không cao lắm (thích hợp nhất là làm ván sàn theo mặt cắt ngang)

d) Sử dụng gỗ trong sản xuất ván nhân tạo

- Gỗ Tràm tơng đối mềm, dễ xẻ, mạch gỗ phân tán, co rút ít, độ ẩm bão hoà thớ gỗ thấp, do vậy có thể sử dụng để sản xuất ván ghép thanh phục vụ cho sản xuất đồ mộc, xây dựng,…

- Gỗ Tràm có mạch phân tán, không có thể bít; tốc độ hút nớc nhanh; gỗ tơng đối mềm nên có thể dùng để sản xuất gỗ nén có keo hoặc không keo

- Gỗ Tràm tơng đối nhẹ nên có thể thích hợp để sản xuất ván sợi khô, ván MDF

- Về khả năng làm nguyên liệu để sản xuất ván dăm gỗ, gỗ Tràm hoàn toàn phù hợp do màu sắc sáng, độ bền khi trợt dọc thớ trung bình, sức chống tách thấp, khối lợng thể tích nhẹ đến trung bình, độ co rút thấp, khả năng nứt trung bình, đờng kính gỗ tròn phù hợp với yêu cầu tối thiểu của máy băm dăm

- Do lực trợt dọc và tách dọc thấp, mạch gỗ phân tán và số lợng mạch tơng đối ít nên gỗ Tràm có thể bóc để sản xuất ván dán hoặc làm ván dán phủ

- Thành phần cellulose thấp, kích thớc sợi gỗ thuộc loại trung bình, vách sợi mỏng nên gỗ Tràm có thể đợc xếp vào nhóm gỗ nguyên liệu giấy sợi loại C (kém)

5 Kết luận

a) Sự chênh lệch về giá trị trung bình của các tính chất gỗ giữa ba loài Tràm không đáng kể chứng tỏ giá trị của gỗ ba loài tràm tơng tự nh nhau

b) Gỗ Tràm ngoài việc sử dụng làm cọc đóng móng nhà rất hiệu quả, còn có thể sử dụng cho nhiều mục đích khác nhau Khi sử dụng gỗ tràm cần chú trọng đến việc bảo quản gỗ để nâng cao độ bền tự nhiên

c) Kích thớc cây gỗ, chất lợng gỗ tròn là điều đáng quan tâm nhất Nếu muốn mở rộng khả năng sử dụng gỗ Tràm vào những mục đích khác nh đã nêu ở trên thì nhất thiết phải có những biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động để ít nhất có đợc những cây gỗ có kích thớc lớn hơn

d) Xác định tuổi thành thục tự nhiên và công nghệ của tràm cũng nh tiếp tục

nghiên cứu tính chất gỗ tràm ở các cấp tuổi cao hơn là việc hết sức cần thiết và có

ý nghĩa trong việc phát triển mở rộng rừng tràm trong vùng đất chua phèn ở Đồng bằng sông Cửu Long

Tài liệu tham khảo

1 Peter Niemz

Holz Anatomie – Chemie – Physik

Physik des Holzes und der Holzwerkstoffe

Dresden, 1994

2 Lutz Juergen Harzmann

Kurzer Grundriss der Allgemeinen Tropenholzkunde

S Hirzel Verlag Leipzig, 1995

3 T liệu của Phòng nghiên cứu Tài nguyên Thực vật rừng

SUMMARY

Melaleuca leucadendra, Melaleuca cajuputi and Melaleuca viridiflora are the three species of the Myrtaceae family, in which M.cajuputi is a native species and

the others are exotic species from Australia They were planted in 1994, 1995 on the acid sulfate soils in Thuy Tan commune, Thanh Hoa district, Long An

province

A main cause of why this wood is not much desired is the lack of knowledge about this wood Research on wood characteristics would contribute to evaluating

possible uses of this wood The Forest Plant Resources Division of the Forest Science Institute of Vietnam was in cooperation with JICA to carry out the project

"Research on wood characteristics, evaluation and usability of three Melaleuca species” in 2001 The project provided the scientific base for wood assessment of Melaleuca depending on wood characteristics (physical – mechanical properties, main chemical contents of wood) and analyzed the wood ability for different purposes of using based on studies of wood characteristics

Phụ lục 1

Tổng hợp kết quả thí nghiệm về tính chất cơ vật lý của gỗ 3 loài Tràm

Loµi

TT

TÝnh chÊt

M viridiflora M

leucadendra

M cajuputi

1 Khối lợng thể tích ở độ ẩm 0%,

(kg/m3)

2 Khối lợng thể tích ở độ ẩm 12%,

(kg/m3)

3 Độ co rút xuyên tâm, (%) 4.4 5.3 4.4

4 Độ co rút tiếp tuyến, (%) 6.2 7.6 6.8

5 Độ co rút thể tích, (%) 11.8 14.5 12.6

6 Hệ số co rút xuyên tâm, (%) 0.05 0.06 0.04

7 Hệ số co rút tiếp tuyến, (%) 0.07 0.09 0.06

8 Hệ số co rút thể tích, (%) 0.13 0.17 0.10

9 Đô hút ẩm, (%) 25.9 26.1 28.0

11 Điểm bão hoà thớ gỗ, (%) 25.9 26.1 28.0

12 Độ dãn nở xuyên tâm, (%) 4.1 4.9 4.6

13 Độ dãn nở tiếp tuyến, (%) 7.0 8.4 9.0

14 Hệ số dãn nở xuyên tâm, (%) 0.14 0.16 0.15

15 Hệ số dãn nở tiếp tuyến, (%) 0.23 0.28 0.30

1 Nén dọc thớ, (kgf/cm2) 511 537 465

2 Nén ngang cục bộ xuyên tâm,

(kgf/cm2)

3 Nén ngang cục bộ tiếp tuyến,

(kgf/cm2)

4 Kéo dọc thớ, (kgf/cm2) 812 906 798

5 Uốn tĩnh xuyên tâm, (kgf/cm2) 1121 1209 950

6 Uốn tĩnh tiếp tuyến, (kgf/cm2) 1081 1192 1008

7 Uốn va đập xuyên tâm,

(kgfm/cm3)

8 Uốn va đập tiếp tuyến,

(kgfm/cm3)

9 Trợt dọc mặt xuyên tâm,

(kgf/cm2)

10 Trợt dọc mặt tiếp tuyến, (kgf/cm2) 116 102 102

11 Tách dọc mặt tiếp tuyến, (kgf/cm) 12.7 14.0 14.7

12 Tách dọc mặt xuyên tâm,

(kgf/cm)

13 Cứng tĩnh dọc thớ, (kgf/cm2) 841 749 617

14 Cứng tĩnh xuyên tâm, (kgf/cm2) 739 703 555

15 Cứng tĩnh tiếp tuyến, (kgf/cm2) 679 605 499

16 Modun đàn hồi khi uốn tĩnh hớng

xuyên tâm, (x1000 kgf/cm2)

17 Modun đàn hồi khi uốn tĩnh hớng

tiếp tuyến, (x1000 kgf/cm2)

Phô lôc 2

Tæng hîp kÕt qu¶ thÝ nghiÖm vÒ tÝnh chÊt ho¸ häc cña 3 loµi Trµm

Thµnh phÇn, %

Loµi

Tan trong

níc nãng

Tan trong

cån

Tro

Licnin

Holo

Xenlulo

za

Xenlu

loza

Pento

za

M viridiflora 2.15 1.47 0.75 25.2 66.8 43.5 22.3

M leucadendra 2.33 1.18 0.80 23.4 68.2 43.6 23.9

M cajuputi 1.99 1.24 0.74 24.1 68.6 42.9 23.8

Phô lôc 3:

Tổng hợp kết quả đo xác định chiều dài, đờng kính ngoài và đờng kính

khoang sợi gỗ của 3 loài Tràm

Loài

l

mm)

d1

mm)

d2

mm)

Ghi chú: l - Chiều dài sợi gỗ

d1 - Đờng kính ngoài sợi gỗ

d2 - Đờng kính khoang sợi gỗ

Phụ lục 4 Đánh giá kết quả thí nghiệm về một số tính chất gỗ 3 loài Tràm

Rất thấp

<25

Thấp

25-30

Trung bình

30-35 Khả năng hút ẩm (%)