Mô tả hình thái Song mật là cây thân leo, thân khí sinh mọc thành cụm nhưng rất ít cây, có cụm chỉ có một thân khí sinh.Thân khí sinh không phân nhánh, có thể dài 30-40m, thậm chí đến 1
Trang 1Kỹ thuật trồng cây song mật
Tên Việt Nam: Song mật
Tên khoa học: Calamus platyacanthus Warb ex Becc
Họ: Cau (Arecaceae)
1 Mô tả hình thái
Song mật là cây thân leo, thân khí sinh mọc thành cụm nhưng rất ít cây, có cụm chỉ có một thân khí sinh.Thân khí sinh không phân nhánh, có thể dài 30-40m, thậm chí đến 100m ở nơi rừng già Thân khí sinh có thể đứng thẳng đến độ cao 4-5m thì cần chỗ dựa để leo lên cao hơn Thân khí sinh chia lóng và đốt, lóng dài 10-25cm, đường kính 2,5-4cm, đốt hơi nổi Thân khí sinh khi non mầu trắng ngà, khi già mầu xanh xám
Thân ngầm có hình như củ hành, phía ngoài được bao bọc bởi các bẹ lá dày mầu trắng hay vàng nhạt, phía giữa thân ngầm là đỉnh sinh trưởng nơi sinh ra thân khí sinh Thân ngầm có xu hướng ăn nổi trên mặt đất ở cây 6-7 tuổi chồi mầm xuất hiện giữa các gốc rễ lớn, chồi cong và hướng lên phía trên sát với cây mẹ Rễ Song mật thuộc loại rễ chùm, mọc xung quanh thân ngầm, khá mập, phía ngoài được bao bằng lớp vỏ mềm mầu trắng ngà, bên trong có lõi cứng mầu đen, rễ cấp hai kém phát triển
Lá đơn, khi mới nảy mầm lá có hình kim nhọn, lá cây 1-2 tuổi đầu phiến lá chẻ sâu thành hai thuỳ hình bầu dục, đầu lá có túm lông tím, dài 15-20cm rộng 8-10 cm; ở cây trưởng thành lá xẻ lông chim, gần giống lá dừa, dài 2,5m, mang 20-38 thuỳ lớn, đầu lá có roi dài với nhiều vuốt dùng bám vào giá thể để vươn lên cao Thuỳ lá mọc thành cụm 2-6 thuỳ lá, cách nhau 15-20cm, hình thuẫn, dài 40cm rộng 7cm, mép có gai, mặt trên phiến lá có nhiều gai mảnh Bẹ lá hình ống mầu
Trang 2xanh bao ngoài, thân khí cây non bẹ lá không gai, khi được 2-3 tuổi, bẹ lá bắt đầu
có gai và cây trưởng thành trên bẹ lá có nhiều gai to mầu vàng, mọc lật ngược về phía gốc Bẹ lá cây non không có khuỷu, lá cây trưởng thành có khuỷu lớn mầu vàng Thìa lìa ở lá non hình ống, cao 4cm trên mặt có lông hung, phía gốc có gai Khi lá già, thìa lìa bị rách ra, đầu và mặt ngoài mang lông cứng
Song mật là cây đơn tính khác gốc, hoa đực và hoa cái ở trên các cây khác nhau Hoa tự hình bông mo phân nhánh nhiều Hoa mẫu 3, 6 nhị, cụm hoa cái thường chỉ
có khoảng 20 hoa được thụ phấn và phát triển thành quả Quả hình trứng, cuống mập, kích thước 18x12mm, mang 18 hàng vẩy dẹp, khi non mầu xanh, khi già mầu vàng nhạt; cùi mầu trắng có vị chua Hạt hình trái xoan hay bầu dục, hơi dẹt ở phía bụng, vỏ hạt rất cứng, mầu nâu đen
2 Đặc điểm sinh thái
2.1 Điều kiện tự nhiên
Phân bố tự nhiên ở nhiều nước như Mianma, Malaysia, Thái Lan, Indonesia
Song mật là cây đặc hữu của các tỉnh phía Bắc Việt Nam Mới gặp Song mật từ
Hà Tĩnh trở ra, gặp nhiều ở Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu, Hoà Bình Song mật mọc trong các rừng lá rộng thường xanh ở độ cao 100-1000m Nhiệt độ bình quân năm 20-250C, Lượng mưa 1500-2500mm
Song mật ưa sáng và ẩm, phát triển tốt trên đất feralit vàng trên núi và các loại đất phong hoá trên phiến thạch, sa thạch, granit hoặc đá vôi, pH từ hơi chua đến trung tính Song Mật thường mọc ở chân và sườn núi đá, ven và dọc khe ẩm, luôn vươn lên tầng cao nhất của tán rừng
2.2 Đặc điểm sinh trưởng, sinh sản:
Trang 3Những năm đầu (dưới 10 tuổi) cây sinh trưởng chậm, khi đã "có ngọn" thì sinh trưởng nhanh hơn Khi còn non kém chịu rét, mầm và cây mạ gặp sương muối và nhiệt độ thấp dưới 130C cây sinh trưởng kém và có thể bị chết
Cây 8-10 tuổi một năm có thể dài được 1,5-2m và bắt đầu ra hoa, kết quả
Hoa nở tháng 4-5, quả chín tháng 10-11.Dưới tán rừng rậm chỉ thấy cây mạ nhưng hầu như không gặp cây con tái sinh tự nhiên, Song mật tái sinh tốt ở độ tàn che 0,3-0,4 hay ven suối, ven rừng
3 Giá trị sử dụng
Song mật có kích thước khá lớn nhưng nhẹ, dẻo, bền dễ uốn nên được sử dụng để sản xuất các mặt hàng thủ công mỹ nghệ cho nhu cầu trong nước và xuất khẩu Ngoài ra Song mật còn được dùng làm bàn ghế, thay thế dây cáp làm cầu treo nhỏ cho vùng núi, cốn bè mảng Song mật là một trong những loài song mây có giá trị nhất của nước ta, được thị trường trong nước và quốc tế ưa chuộng
4 Đánh giá rừng trồng
4.1 Tạo cây con
* Sử lý hạt giống: Bùi Kim Bình, Vũ Văn Dũng, Trần Quang Việt, Nguyễn Quang
Khải đã có những thí nghiệm về sử lý hạt giống Song mật trước khi gieo Các tác giả đều thấy rằng hạt được sử lý bằng axit sulfuric nồng độ 3-8% trong thời gian 5 phút sau đó rửa sạch rồi đem gieo cho kết quả hạt nảy mầm nhanh nhất và có tỷ lệ nảy mầm cao nhất Những nơi không có điều kiện áp dụng biện pháp trên có thể dùng phương pháp ngâm hạt trong nước nước nóng 40-450C (2 sôi, 3 lạnh) trong
12 tiếng , rửa sạch chua rồi đem gieo cũng cho kết quả khá tốt
* Chăm sóc cây con trong vườn ươm: Cần làm giàn che với chiều cao 0,5m, độ tàn
che là 0,5 - 0,7 Cây mạ sau khi được cấy vào bầu cần được tưới nước hàng ngày
Trang 4Sau khi cây bén rễ, cứ 10 ngày 1 lần tưới phân đạm (0,05%) hoặc nước giải pha loãng 10 ngày 1 lần cho kết quả tốt
Chú ý theo dõi phát hiện bệnh thường gặp trong vườn ươm của Song mật là thối nhũn thân và cổ rễ Khi phát hiện bệnh cần nhổ bỏ cây bị bệnh và phun thuốc Validacine nồng độ 2% hàng tuần
* Tạo cây con bằng phương pháp nuôi cấy mô, tế bào: Đã được nghiên cứu thí
nghiệm, các tác giả nhận thấy có thể tạo cây con Song mật bằng phương pháp nuối cấy mô nhưng cho đến nay chưa đưa ra được qui trình và cần được nghiên cứu tiếp
4.2 Trồng rừng
Trần Quang Việt đã có nghiên cứu ảnh hưởng của tuổi cây con đem trồng đến sinh trưởng như sau:
Tình hình sinh trưởng
Sau 9 tháng Sau 15 tháng
Tuổi cây
con
Kích thước khi
trồng
H (cm)
Tỷ lệ sống sau 6 tháng
H (cm) P.lá (cm) H (cm) P.lá (cm)
1 năm
tuổi
14.5 71 32.45 22.07 57.01 27.78
2 năm 38.2 92 58.43 31.02 62.02 33.78
Trang 5tuổi
Tác giả kiến nghị nên trồng cây 2 tuổi có chiều cao trên 35cm thì Song mật có tỷ
lệ sống cao hơn và khả năng sinh trưởng tốt hơn
Nguyễn Tử Kim và Lưu Quốc Thành nghiên cứu kỹ thuật trồng Song mật dưới tán rừng tại Hoà Bình Tác giả đã thí nghiệm trồng Song mật 2 tuổi dưới tán rừng có
độ tàn che 0,4 Kết quả như sau:
Sinh trưởng
Khi trồng Sau 6 tháng Sau 18 tháng
Mô hình
trồng
Đường
kính
gốc (cm)
Chiều cao (cm)
Dài phiến
lá (cm)
Đường kính gốc (cm)
Chiều cao (cm)
Dài phiến
lá (cm)
Đường kính gốc (cm)
Chiều cao (cm)
Dài phiến
lá (cm)
Trồng 1
cây/hố
1.07 33.62 - 1.33 38.56 31.2 2.4 78.7 47.1
Trồng 2
cây /hố
1.07 33.62 - 1.08 33.53 27.2 2.1 51.7 34.7
Như vậy, cây 2 tuổi khi đưa ra trồng nên trồng riêng mỗi cây 1 hố, tránh trồng cùng hố gây cạnh tranh ánh sáng và thức ăn dẫn đến đào thải lẫn nhau
Trang 6Nghiên cứu ảnh hưởng của độ tàn che đến sinh trưởng của Song mật dưới tán rừng tại Quảng Bình cho kết quả sau:
Sinh trưởng Độ tàn che Năm 1993 Năm 1994 Năm 1995
0.7
19.48
24.68
37.3
34.25
45.37
41.26
Chiều dài phiến
lá (cm)
0.4
0.7
21.77
21.59
33.23
27.96
34.2
33.32
Nghiên cứu của Trần Quang Việt về sinh trưởng của Song mật ở tàn tre khác nhau tại một số địa phương cho kết quả sau:
Tình hình sinh trưởng
6 tháng tuổi 9 tháng tuổi 15 tháng tuổi
Địa điểm
H (cm) P.lá (cm) H (cm) P.lá (cm) H (cm) P.lá (cm)
Cầu Hai
Tàn che 0.6-0.7
18.2 17.1 32.45 22.07 56.88 26.91
Trang 7Ba Rền
T&ag