Luận Văn Ths Vh - Hoạt Động Xuất Bản Sách Lý Luận Chính Trị Của Nhà Xuất Bản Chính Trị Quốc Gia Từ Năm 1993 Đến Năm 2006 – Thực Trạng Và Giải Pháp.docx

MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài Xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa – tư tưởng Xuất bản sách lý luận, chính trị là bộ phận quan trọng của lĩnh vực này Trong thơn 75 năm hoạt động và trưởng thành của Đảng, xuất[.]

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa – tư tưởng Xuất bản sách lý luận,chính trị là bộ phận quan trọng của lĩnh vực này

Trong thơn 75 năm hoạt động và trưởng thành của Đảng, xuất bản sách

lý luận, chính trị đã góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh tổng hợp để Đảng

ta lãnh đạo đất nước đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Nhận thức rõ vị trícực kỳ quan trọng của xuất bản sách lý luận, chính trị nên Đảng ta luôn luônquan tâm đến công tác này Từ trước đến nay, Đảng và Nhà nước ta đã cónhiều Chỉ thị, Thông tư hướng dẫn hoạt động cho lĩnh vực này

Từ khi đổi mới đất nước, sau chỉ thị 08 của Ban Bí thư Trung ương

Đảng (khóa VII) ngày 3-2-1992 của Ban Bí thư về Tăng cường sự lãnh đạo

và quản lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác báo chí – xuất bản; đặc biệt là việc ra đời của Luật xuất bản ngày 7-8-1993 đã đưa ngành

xuất bản đi vào quỹ đạo Nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sự quản

lý của Nhà nước trên lĩnh vực xuất bản sách lý luận, chính trị, pháp luật, ngày20-11-1992, Ban Bí thư Trung ương đã ra Quyết định số 53-QĐ/TW hợp nhấtcác Nhà xuất bản Sự thật (thành lập ngày 5-12-1945), Nhà xuất bnả Thông tin

lý luận (thành lập tháng 1-1981) thuộc Viện nghiên cứu chủ nghĩa Mác-Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh trước kia, Nhà xuất bản Tư tưởng – Văn hóa (thànhlập ngày 16-6-1973) thuộc Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương nay là BanTuyên giáo Trung ương, Nhà xuất bản Pháp lý (thành lập ngày 27-5-1978)thuộc Bộ Tư pháp thành Nhà xuất bản Chính trị quốc gia trực thuộc Trungương Đảng Với Quyết định số 53-QĐ/TW, Nhà xuất bản Chính trị quốc giatrở thành Nhà xuất bản lớn nhất của Đảng và Nhà nước, có nhiệm vụ biên tập,xuất bản các loại sách lý luận, chính trị, pháp luật

Sự hợp nhất bốn nhà xuất bản thành Nhà xuất bản Chính trị quốc gia vềthực chất là tạo ra một đầu mối trung tâm xuất bản sách lý luận, chính trịnhằm tăng cường sức mạnh phục vụ chung cho cả nước Bốn nhà xuất bản tuy

có tuổi đời cao thấp khác nhau, nhiệm vụ rộng hẹp khác nhau, nhưng đều cóchung chức năng xuất bản những ấn phẩm trực tiếp phản ánh tiếng nói củaĐảng và Nhà nước trên lĩnh vực chính trị, tư tưởng, lý luận, pháp luật, cùnggóp phần hướng dẫn nhận thức và hành động của các tầng lớp xã hội

Tiếp đó, sau chỉ thị số 20-CT/TW của Ban Bí thư (khóa IX) năm 2003,hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị đã có bước phát triển, là phươngtiện hữu hiệu có sức mạnh to lớn trong sự nghiệp đổi mới của Đảng và nhândân ta Tuy nhiên, sách lý luận, chính trị cũng còn nhiều hạn chế: nội dung,chất lượng chính trị khoa học chưa cao; hình thức xuất bản phẩm còn đơnđiệu và chủng loại, cơ cấu chưa phong phú Đặc biệt, trong bối cảnh hiện naythế giới đang thay đổi rất nhanh, đất nước ta cũng đang chuyển mình mạnhmẽ; với sự bùng nổ thông tin và có rất nhiều thông tin đa dạng, đa chiều phứctạp thì vấn đề nghiên cứu, đổi mới hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trịlàm tốt vai trò là công cụ sắc bén, cung cấp phương pháp tư duy biện chứng,tạo ra sự đồng thuận trong nhận thức và hành động của toàn xã hội hội đẩymạnh công cuộc đổi mới đất nước càng đặt ra cấp thiết

Là người đã có nhiều năm công tác tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,một cơ sở xuất bản sách lý luận, chính trị lớn nhất của đất nước, tôi mạnh dạn

chọn nghiên cứu đề tài luận văn: Hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia từ năm 1993 đến năm 2006 – Thực trạng và giải pháp.

2 Tình hình nghiên cứu

Đã và đang có một số công trình nghiên cứu về sách lý luận, chính trịnhư:

1 Nâng cao chất lượng sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo của cán bộ chủ chốt tỉnh, thành phố.

2 Nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng đội ngũ cán bộ biên tập sách lý luận, chính trị hiện nay.

3 Nâng cao chất lượng xuất bản sách lý luận, chính trị dùng trong các trung tâm bồi dưỡng chính trị cấp huyện trong giai đoạn hiện nay.

4 Nâng cao chất lượng xuất bản sách lý luận, chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, phục vụ công tác giáo dục chính trị tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.

Và gần đầy có một số khóa luận của sinh viên trường Đại học Văn hóa

Hà Nội và Học viện Báo chí – Tuyên truyền viết về công tác phát hành sách

lý luận, chính trị và một số khía cạnh về xuất bản sách lý luận, chính trị

Tuy nhiên, chưa có đề tài nào nghiên cứu sâu và cụ thể, toàn diện về:

Hoạt động xuất bản sách lý luận chính trị của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Đây là đề tài mới, độc lập Trong quá trình nghiên cứu tác giả sẽ tham

khảo những đề tài đã được công bố nói trên và trích dẫn những vấn đề có liênquan như một minh chứng cho sự kế thừa, phát huy các giá trị khoa học, vớimong muốn có cái nhìn tổng thể và toàn diện hơn về hoạt động xuất bản sách

lý luận, chính trị trong thời kỳ đổi mới

khẳng định những thành tích đạt được và chỉ ra hạn chế của công tác này.Đồng thời phânt tích chỉ ra những nguyên nhân khách quan, chủ quan củanhững thành tích và hạn chế yếu kém.

- Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả xuất bản sách lýluận, chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu hoạt động xuấtbản sách lý luận, chính trị ở Nhà xuất bản Chính trị quốc gia trong gần 15năm (1993-2006), Đánh giá thực trạng của hoạt động này dựa trên các tài liệutổng kết và số liệu khảo sát tại Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

- Phạm vi nghiên cứu của đề tài được xác định: Từ khi có Quyết định

số 53-QĐ/TW ngày 20-11-1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việcthành lập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia đến năm 2006 và có điểm qua thờigian trước để so sánh

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử;đồng thời kết hợp chặt chẽ giữa các phương pháp: phân tích, tổng hợp, sosánh, khảo sát thực tiễn trong quá trình thực hiện đề tài Trên cơ sở phân tíchnhững mặt mạnh, mặt yếu của từng khâu biên tập – in – phát hành các mảngsách lý luận, chính trị cụ thể; chỉ ra những nguyên nhân, đưa ra những giảipháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động xuất bản sách lý luận,chính trị trong thời gian tới

6 Đóng góp của luận văn

- Đánh giá được thực trạng hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị ởNhà xuất bản Chính trị quốc gia trong gần 15 năm (1993-2006) Đồng thờichỉ ra nguyên nhân của sự thành công và hạn chế của công tác này

- Đề xuất giải pháp thiết thực có tính khả thi để nâng cao chất lượng,hiệu quả hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản Chính trịquốc gia trong những năm sắp tới.

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động xuất bản và xuất

bản sách lý luận, chính trị nói riêng

Chương 2: Thực trạng hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị của

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia từ năm 1993 đến năm 2006

Chương 3: Phương hướng và giải pháp chủ yếu nâng cao chất lượng,

hiệu quả hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bản Chính trịquốc gia trong thời gian tới

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN

VÀ XUẤT BẢN SÁCH LÝ LUẬN, CHÍNH TRỊ 1.1 NHẬN THỨC CHUNG VỀ XUẤT BẢN

1.1.1 Khái niệm về xuất bản

Hoạt động xuất bản ra đời và phát triển gắn liền với việc phát minh rasách và phổ biến trong xã hội Trong tất cả các thời đại của loài người, sách làmột sản phẩm văn hóa, là công cụ để tích lũy và truyền bá tri thức từ thế hệnày sang thế hệ khác Sách do con người tạo ra, là một thành tựu của vănminh nhân loại Sự ra đời của sách đã đáp ứng được đòi hỏi của sự sinh tồn vàphát triển của con người và sự tiến bộ của xã hội Sách đóng một vai trò hếtsức quan trọng trong đời sống của con người, nó đem các giá trị văn hóa vàcung cấp các thành tựu văn hóa cho con người như các công trình thuộc lĩnhvực khoa học kỹ thuật, tự nhiên hay khoa học xã hội và nhân văn Nhờ tiếpthu được các thành tựu văn hóa đó mà cuộc sống của con người này càngthêm phong phú; trình độ nhận thức, năng lực cải tạo tự nhiên và làm biến đổi

xã hội của con người ngày càng được nâng cao vươn lên làm chủ tự nhiên,làm chủ xã hội và làm chủ chính mình

Để có một cuốn sách, phải có sự phối hợp của nhiều khâu trải qua mộtquá trình đồng bộ từ sưu tầm bản thảo, biên tập, sửa bông bài, in ấn và pháthành Xuất bản không chỉ là hoạt động văn hóa tinh thần mà còn là hoạt độngsản xuất lưu thông Ngoài ba khâu chính là: biên tập – in ấn – phát hành ra,trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay ở nước ta còn có thêm một khâunữa đó là: khâu đánh giá của công chúng về tác dụng của sách Trên cơ sở đó,các nhà xuất bản phải xác định rõ bạn đọc, khách hàng, đồng thời xác định

mục tiêu xuất bản của mình là: “xuất bản cái gì và bằng cách nào?”, “xuất bản cho ai?”, “xuất bản để làm gì?” Các khâu nói trên nằm trong một chu

trình khép kín có quan hệ mật thiết với nhau, tác động qua lại và làm tiền đềcho nhau Nổi bật nhất là hai khâu: Biên tập và phát hành mà theo ngôn ngữ

thường gọi hiện nay là “đầu vào” và “đầu ra” Hai khâu này ảnh hưởng trực

tiếp đến việc phát huy vai trò, tác dụng và hiệu quả của sách

Biên tập sách là khâu đầu tiên của hoạt động xuất bản, đây là khâu tổchức sưu tầm, chỉnh sửa bản thảo, hoàn chỉnh bản thảo để in thành sách theoquan điểm và lợi ích của một giai cấp nhất định trong xã hội Không phảingay từ khi sách xuất hiện, có hoạt động xuất bản là biên tập đã trở thành mộtnghề riêng biệt, nó chỉ có thể trở thành nghề độc lập khi hoạt động xuất bản

đã đạt tới sự phát triển nhất định Trong thời kỳ sách còn là bản chép tay,người viết sách đồng thời cũng là người biên soạn, sửa chữa, chỉnh lý, hiệuđính… Khi kỹ thuật in thô sơ ra đời, sách vẫn còn hiếm; việc chỉnh sửa chuẩn

bị bản thảo đưa in là do chính tác giả và những người thợ in thủ công đảmnhiệm Trong thời kỳ Phục Hưng cùng với sự nhảy vọt của công nghệ in vàsản xuất giấy, khối lượng sách tăng lên gấp bội, nhu cầu của xã hội về sáchtăng lên cả về số lượng và chất lượng đòi hỏi phải có nhiều sách in đúng, inđẹp và thường in với số lượng lớn Trong xã hội tư bản, việc tổ chức biênsoạn, khai thác, hoàn chỉnh bản thảo tách khỏi hoạt động nghiên cứu, sáng táccủa tác giả và trở thành một nghề độc lập với chức năng, nhiệm vụ riêng và từ

đó xuất hiện một nghề mới: nghề biên tập Ngay từ khi xuất hiện nghề này đã

mang đậm dấu ấn giai cấp, ban đầu nó thực hiện ý tưởng truyền bá của các tríthức phong kiến, của các tu sĩ Về sâu biên tập còn là công cụ của giai cấp tưsản, giai cấp này đã biến sách, báo thành phương tiện vận động cách mạng tấncông vào chế độ phong kiến hà khắc thời trung cổ Do đó, công tác biên tậpbao giờ cũng thực thi quan điểm và lợi ích của một giai cấp nhất định

Biên tập là công việc cơ bản và là khâu cốt lõi của xuất bản, nó xuyênsuốt quá trình hoạt động xuất bản từ khâu đầu đến tận khi sách phát huy tácdụng trong thực tế Biên tập quyết định việc xuất bản những tác phẩm có giá

trị văn hóa cao, nhân bản các tác phẩm đúng với bản gốc; việc trình bày hìnhthức sách phải phù hợp với yêu cầu nội dung và thị hiếu bạn đọc Biên tậpcũng quyết định việc chủ động hướng hoạt động xuất bản và đưa xuất bảnphẩm vào nơi xã hội có nhu cầu Nội dung công tác biên tập của nhà xuất bảnrất phong phú và đa dạng, tựu chung chủ yếu là hai hoạt động cơ bản đó là:công việc tổ chức khai thác bản thảo, làm ra bản thảo và việc chỉnh sửa, hoànchỉnh bản thảo để in thành sách, hiệu đính sau in (nếu có).

Nếu công tác Biên tập giữ vai trò là “đầu vào” có tác dụng quyết định

đến chất lượng và hiệu quả của hoạt động xuất bản thì khâu Phát hành giữ vị

trí “đầu ra” cũng có tác dụng quyết định không kém Điều này hoàn toàn

đúng với cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay.Một cuốn sách dù hay, có ích nhưng nếu không có khâu Phát hành thì chưachắc sách đã đến tay bạn đọc Công tác phát hày tuy không tạo thêm giá trịnội dung của cuốn sách nhưng nó lại có tác dụng chuyển tải những khả nănghữu ích của sách thành hiện thực

Hoạt động xuất bản là qui trình tổ chức các nguồn lực xã hội trong việcsáng tạo các tác phẩm, in nhân bản các tác phẩm, phổ biến đến nhiều ngườinhằm đạt hiệu quả chính trị, kinh tế và xã hội

Tại điều 3, chương I – Luật xuất bản ban hành ngày 14 tháng 12 năm

2004 khẳng định: “Hoạt động xuất bản thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng thông qua việc sản xuất, phổ biến những xuất bản phẩm đến nhiều người nhằm giới thiệu tri thức thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội, giá trị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, đáp ứng nhu cầu đời sống tinh thần của nhân dân, nâng cao dân trí, xây dựng đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, mở rộng giao lưu văn hóa với các nước, phát triển kinh

tế - xã hội, đấu tranh chống mọi tư tưởng và hành vi làm tổn hại lợi ích quốc gia, góp phần vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa”.

Xuất bản là quá trình tổ chức việc sáng tạo, tác động vào quá trình sángtạo của tác giả để có bản thảo tác phẩm, xử lý và hoàn thiện bản thảo, bảnmẫu và in thành các xuất bản phẩm nhằm phục vụ nhiều người trong xã hội;

là một quá trình nối tiếp, đồng bộ, hoàn chỉnh giữa ba khâu chính: biên tập –

in ấn – phát hành các loại xuất bản phẩm

1.1.2 Đặc điểm của xuất bản

- Là một bộ phận của văn hóa nên xuất bản chịu sự chi phối của cácquy luật phát triển văn hóa

Nói đến xuất bản là đề cập đến lao động xuất bản trong đó trung tâm làbiên tập sách, một loại lao động khoa học trí óc gồm: tổ chức nghiên cứukhoa học, sáng tạo văn học, nghệ thuật, đây chính là lao động chất xám Biêntập viên, kể cả khi là nhà văn, nhà khoa học thì lao động ở nhà xuất bảnkhông thể là lao động viết văn, viết sách mà là lao động biên tập Họ làm việcvới các nhà văn, nhà khoa học, nhà nghiên cứu Công cụ lao động của họcũng là tư duy, sản phẩm lao động của họ mang lại là kết quả của quá trình tưduy, đó là bản thảo đạt yêu cầu về giá trị tư tưởng, về chính trị, về văn hóa và

nhiên”, Ăngghen đã viết: “văn hóa, khi đã trở thành một lực lượng xã hội thì

có một sức mạnh ghê gớm có thể làm đảo lộn cả một xã hội, đánh đổ cả một chế độ như cách mạng dân chủ tư sản Pháp” Nhưng hoạt động văn hóa, tư

tưởng không thể xã hội hóa, không thể chuyển tải các ý tưởng của mình tớicông chúng khi không có đủ các điều kiện vật chất nhất định – đó là hoạtđộng xuất bản sách

- Không chỉ là hoạt động tinh thần, hoạt động trí tuệ, xuất bản còn làhoạt động vật chất, hoạt động kinh tế.

Chính lao động của biên tập viên đã là lao động vật chất, các biên tậpviên đã vật chất hóa các ý tưởng của nhà văn, nhà khoa học, nhà nghiên cứuthành các bản thảo, với các công cụ, đối tượng lao động đặc thù; nhưng laođộng đó mới chỉ là lao động sáng tạo ra bản gốc, bản mẫu, nó phải trải quaquá trình vật chất hóa các giá trị tinh thần thành các xuất bản phẩm cụ thể.Quá trình này được thực hiện với sự hỗ trợ của các phương tiện và kỹ thuậtcủa công nghệ in Như mọi sản phẩm khác, xuất bản phẩm là một thực thể vậtchất, khi lưu thông và được sử dụng để thực hiện mục đích cuối cùng của xãhội Khi xuất bản phẩm trở thành hàng hóa thì nó cũng chịu sự tác động củaquy luật cạnh tranh và quy luật cung cầu Nhà xuất bản sách của mình là báncác giá trị tinh thần chứa đựng bên trong cái “vỏ vật chất” chuyển tải nó;nhưng không thể không tính đến các hao phí vật chất đã đầu tư trong quá trìnhsản xuất Người mua sách chấp nhận cái “vỏ vật chất” do nhà xuất bản thựchiện, để sử dụng cái giá trị đích thực chứa đựng bên trong nó Như vậy, ngườisản xuất (xuất bản) là người bán và người mua (bạn đọc) là người sử dụng đãgặp nhau Lúc này quá trình sản xuất – lưu thông đã được thực hiện Nhà xuấtbản thu được những cái cần thu đó là hiệu quả chính trị, hiệu quả xã hội vàhiệu quả kinh tế; còn bạn đọc tìm thấy cái mình cần đó là tri thức thể hiệntrong sách qua sử dụng

1.1.3 Vị trí của xuất bản trong đời sống xã hội.

Hoạt động xuất bản có vị trí hết sức quan trọng trong đời sống xã hội

Nó vừa là hoạt động văn hóa, tư tưởng vừa là hoạt động sản xuất vật chất

Về phương diện văn hóa, tư tưởng thì sách và các nhà xuất bản phẩmkhác do hoạt động xuất bản mang lại là sản phẩm tinh thần Nội dung chínhtrị, xã hội, pháp luật, đạo đức, văn học – nghệ thuật, khoa học kỹ thuật, khoahọc công nghệ chứa đựng trong sách là ý tưởng của các tác giả, của nhà xuất

bản nhằm truyền bá, bồi dưỡng và nâng cao dân trí; đáp ứng nhu cầu về đờisống tinh thần của nhân dân, đồng thời giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và mởrộng giao lưu văn hóa với các nước trong khu vực và thế giới, nhất là khi ViệtNam trở thành thành viên thứ 150 của Tổ chức tương mại Thế giới Ở nước

ta, các nhà xuất bản là phương tiện, công cụ của Nhà nước, tổ chức chính trị,

xã hội thuộc hệ thống chính trị Do vậy, hoạt động xuất bản thuộc kiến trúcthượng tầng

Về phương diện sản xuất vật chất, các giá trị tinh thần, trí tuệ do laođộng sáng tạo của con người mang lại chỉ trở thành sách và các nhà xuất bảnphẩm khác khi đã thông qua hoạt động sản xuất Mọi người phải thừa nhậnsách là sản phẩm vật chất; bởi nó là kết quả do lao động vật chất tạo ra Cấutrúc của nó do chính các yếu tố vật chất tạo thành, đó là các loại vật liệuchuyên dùng như: giấy, mực in, chỉ khâu, thép, hồ dán, vải, keo, các ton, v.v Khi đã trở thành sản phẩm hoàn chỉnh đưa vào lưu thông, sách và xuất bảnphẩm trở thành hàng hóa Nó mang đầy đủ các thuộc tính của hàng hóa; chịu

sự tác động của quy luật giá trị, quy luật cung cầu và chấp nhận sự thật cạnhtranh Xét về góc độ giá trị thì sách là loại hàng hóa đặc biệt, bởi người mua –mua những giá trị chứa đựng trong cái “vỏ bọc vật chất”; còn người bán – nhàxuất bản thì bán được cái “giá trị tinh thần bên trong” Mặt khác, không phải

ai cũng đọc sách và đọc bất kỳ cách nào, vì sách bao giờ cũng có đối tượngriêng Người sử dụng sách, thưởng thức sách khác người tiêu dùng các sảnphẩm vật chất khác ở chỗ tùy theo trình độ văn hóa cao hay thấp, chuyênmôn, nghề nghiệp mà lựa chọn sách cho phù hợp

Hoạt động xuất bản có ảnh hưởng rất nhiều đến việ giáo dục tư tưởng,chính trị, văn hóa, đạo đức, lối sống, tâm tư, tình cảm, đời sống tinh thần củanhân dân Xuất bản luôn chịu sự chi phối của các quy luật phát triển văn hóa.Mặt khác hoạt động xuất bản còn là hoạt động sản xuất vật chất có vai tròquan trọng trong việc tạo thành, chuyển tải, nhân bản các giá trị tinh thần, trí

tuệ, ý tưởng của tác giả, của nhà xuất bản thành các xuất bản phẩm Vì thế,xuất bản còn đồng thời chịu tác động của hệ thống quy luật kinh tế.

1.1.4 Vai trò của xuất bản trong đời sống xã hội.

1.1.4.1 Xuất bản – “bà đỡ” của các tác phẩm, các công trình khoa học dưới hình thức xuất bản phẩm

Có thể nói, trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, sự ra đời củasách là thành tựu kỳ diệu; xuất bản phẩm nói chung và sách nói riêng là vậtthể chất đã xã hội hóa các giá trị lao động của các nhà văn từ các tác phẩmcủa họ Là sản phẩm do lao động trí óc của các tác giả tạo thành, được cácnhà xuất bản đón nhận, được các biên tập viên chỉnh sửa, hoàn thiện nhằmnâng cao giá trị Chính vì vậy mà lao động biên tập được xem như là “bà đỡ”cho các tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học và công nghệ công bố dướihình thức xuất bản phẩm Mặt khác, để phát triển và phục vụ xã hội ngày mộttốt hơn các nhà xuất bản phải chủ động tạo ra nguồn bản thảo, nguyên vật liệuchính của đầu vào và thông qua các cuộc thi và mở trại sáng tác Như vậy,xuất bản đã tạo ra môi trường và điều kiện nhằm kích thích hoạt động nghiêncứu, sáng tạo phát triển Hoạt động này của nhà xuất bàn đã chủ động tạo nênviệc hình thành bản thảo theo chủ đề và những vấn đề cấp bách trong cuộcsống, đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của bạn đọc Trong nhiều trường hợp laođộng biên tập đã tham gia vào quá trình sáng tác của tác giả và không íttrường hợp họ không chỉ là “bà đỡ” mà còn cùng tác giả “thai nghén” cho

“đứa con tinh thần”

1.1.4.2 Xuất bản – phương tiện phản ánh đời sống tinh thần, bảo tồn và lưu truyền các sản phẩm văn hóa.

Xuất bản là một bộ phận thiết yếu của hoạt động văn hóa Nó trở thànhphương tiện phản ánh đời sống văn hóa tinh thần, thông qua hoạt động pháthiện, sưu tầm, chọn lựa, sản xuất để công bố dưới hình thức xuất bản phẩm ởcác nhà xuất bản So với các phương tiện khác, xuất bản có lợi thế hơn hẳn là

phản ánh đầy đủ các nền văn minh của nhân loại và của mỗi quốc gia trên thếgiới Đồng thời nó là tấm gương phản chiếu sinh hoạt tinh thần và vật chấtcủa con người qua các thời đại Đối với mỗi quốc gia, nó thể hiện đặc trưngbản sắc riêng, trình độ và sự hòa nhập trong cộng đồng quốc tế Sách và cácxuất bản phẩm ra đời nhằm thực hiện vai trò phản ánh đó Với các hình thứcphong phú và nội dung đa dạng, nó chứa đựng trong đó toàn bộ gia sản của xãhội loài người; cái gì xã hội có và xã hội cần và xã hội ủng hộ thì xuất bản cóthể chuyển thành sách Như vậy, xuất bản trải qua năm tháng đã tạo nên mộtkho sách đồ sộ, chuyển giao cho các thế hệ Sách luôn luôn là cầu nối kỳ diệugiữa quá khứ với hiện tại và tương lai Nhà văn Nga – A.I.Ghecxen đã viết:

“Sách, đó là di huấn tinh thần của thế hệ này với thế hệ khác, đó là lời khuyên của người già sắp từ giã cõi đời với người trẻ sắp bước vào cuộc sống, đó là mệnh lệnh của người đứng gác sắp đến giờ nghỉ truyền lại cho người đến gác thay Nhưng trong sách không chỉ có quá khứ Sách còn là văn kiện giúp ta làm chủ hiện tại, nắm bắt tất cả mọi chân lý và sức mạnh được tìm qua nhiều đau khổ, đôi khi còn nhuốm đầy mồ hôi và máu Sách cũng là cương lĩnh của tương lai Vậy chúng ta hãy kính trọng sách”.

1.1.4.3 Xuất bản – góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài

Trong lịch sử nhân loại, xã hội được thay thế và chuyển tiếp từ xã hộinày sang xã hội khác và từ thế hệ này sang thế hệ tiếp theo Thực chất của cáccuộc chuyển giao đó là sự thay thế phương thức lao động Vì lao động là độnglực của sự phát triển loài người Con người không chỉ nhận thức thế giới màcòn phải cải tạo thế giới vì mục đích của mình Và con người phải được đàotạo liên tục để nâng cao trình độ nhận thức Đặc biệt trong thời đại ngày nay,công nghệ mới luôn luôn được chuyển giao và thay thế bởi sự tiến bộ khôngngừng của khoa học Việc hưng thịnh của mỗi quốc gia, vũng lãnh thổ trên

thế giới tùy thuộc rất nhiều vào nhân lực đào tạo, vào trình độ dân trí và nhântài.

Từ thủa bình minh của xã hội loài người, con người đã biết truyềnmiệng cho nhau kinh nghiệm lao động và cách phòng chống thiên tai và thúrừng để sinh tồn Xã hội dần phát triển, khi phát minh ra sách thì các nhậnthức về thế giới xung quanh, các ý tưởng về cải tạo thiên nhiên, cải tạo xã hộiđược ghi chép và in nhân bản để phổ biến cho nhiều người và lưu truyền từthế hệ này sang thế hệ khác Nhờ có lao động và phục vụ lao động mà các tácphẩm văn học nghệ thuật lần lượt ra đời được biên tập, in nhân bản để xã hội,cộng đồng thưởng thức và để lại nhiều giá trị cho các thế hệ mai sau

Tất cả các quốc gia trên thế giới, đều coi trọng giáo dục và đều có cácquốc sách phù hợp nhằm đào tạo con người, nâng cao dân trí Sách chính làngười thầy, người bạn đưa con người qua các nấc thang kiến thức và đạt tớitrình độ chuyên môn, nghiệp vụ khác nhau Trong số đó không ít người cóhọc hàm, học vị, chiếm lĩnh đỉnh cao của các lĩnh vực khoa học Như vậy,nguồn nhân lực luôn luôn được bổ sung và thay thế; thế hệ lao động sau cótrình độ cao hơn thế hệ trước, bởi tri thức được làm giàu do sách mang lại

Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, VIII, XI, X của Đảng

cộng sản Việt Nam đã xác định: “mục tiêu và động lực chính của sự phát triển kinh tế - xã hội đặt con người vào trung tâm” “Phương hướng chung của lĩnh vực giáo dục, đào tạo trong năm năm tới là phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa” “Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người – yếu

tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững Phát triển khoa học công nghệ cùng với phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” “Phát triển mạnh mẽ, kết hợp chặt giữa hoạt động khoa học

công nghệ với giáo dục và đào tạo để thực sự phát huy vai trò quốc sách hàng đầu, tạo động lực đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức Thống nhất định hướng giữa phát triển khoa học công nghệ với chấn hưng giáo dục và đào tạo, phát huy quan hệ tương tác thúc đẩy lẫn nhau giữa hai lĩnh vực quốc sách hàng đầu này” Sự nghiệp công

nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và yêu cầu đẩy mạnh khoa học công nghệ,ứng dụng công nghệ tin học hiện đại và quốc tế hóa… đòi hỏi chúng ta phảiquan tâm đặc biệt đầu tư phát triển nguồn nhân lực về chất Hàng năm có hơn70% số lượng sách xuất bản phục vụ nguồn nhân lực

1.1.4.4 Xuất bản – vũ khí đấu tranh giai cấp.

Trong lịch sử nhân loại, từ khi có sự phân chia giai cấp trong xã hội.Xuất bản không chỉ đóng vai trò là “bà đỡ” của các sản phẩm văn hóa tinhthần phản ánh đời sống xã hội, góp phần đào tạo nguồn nhân lực mà nó còn làmột thứ vũ khí sắc bén của các cuộc đấu tranh giai cấp trong xã hội có giaicấp Chính vì vậy mà giai cấp thống trị đã sử dụng xuất bản như công cụtrong việc quản lý xã hội Trong xã hội phong kiến, Vua, Chúa, cho in các sắcchỉ, đạo dụ, quốc sử và các bộ luật để trị vì thiên hạ; những người làm sáchnằm trong thiết chế của triều đình Bên cạnh đó những công trình khoa học,tài liệu Vua, Chúa không có chủ trương, kể cả kinh phật, kinh thánh cũngkhông được in thành sách

Trong xã hội tư bản, sách trở thành hàng hóa, công cụ tạo ra lợi nhuận

và truyền bá hệ tư tưởng tư sản phẩm nhằm củng cố quyền thống trị Chiêubài “tự do xuất bản” chỉ là lừa bịp Thực chất công tác biên tập và đội ngũnhững người làm biên tập của giai cấp tư sản năm trong bộ máy kinh doanh ởcác nhà xuất bản của các chủ tư sản Giai cấp tư sản luôn tìm cách đe dọa,thậm chí bắt tù đày những người viết sách có nội dung chống nhà nước tưbản Tuy vậy, ngay khi chỉ là những “bóng ma” những người đại diện chomột xã hội tương lai đã sử dụng sách để tuyên truyền, vận động quần chúng,

tổ chức các cuộc đấu tranh chống lại chính quyền đương thời Từ đó sách, báo

càng trở nên lợi hại C.Mác và Ăngghen đã viết: “Báo chí cách mạng dân chủ

tự thấy mình và thừa nhận mình là chiến sĩ xã hội, là người không mệt mỏi trong việc vạch trần tội ác chính quyền của bọn giàu có, quyết tâm bảo vệ nền tự do của ý chi nhân dân Nhiệm vụ đầu tiên là của nền báo chí và xuất bản đó là làm thất bại mọi cơ sở của chế độ chính trị phản động đương thời”.

Xuất bản đã tham gia tích cực và ngày càng có hiệu quả vào việc giácngộ giai cấp vô sản thông qua sách, báo về vai trò, sứ mệnh của mình và đã tổ

chức quần chúng thực hiện sứ mệnh lịch sử đó C.Mác đã viết: “…xuất bản là chiếc đòn bẩy mạnh mẽ của văn hóa và của việc giáo dục tinh thần cho nhân dân Xuất bản biến cuộc đấu tranh vật chất thành cuộc đấu tranh tư tưởng, cuộc đấu tranh xương và máu, cuộc đấu tranh tinh thần; cuộc đấu tranh của những nhu cầu, những nhiệt tình: Cuộc đấu tranh của lý luận, lý trí và hình thái”.

Sự tiến bộ vượt bậc của khoa học công nghệ đã thúc đẩy văn hóa pháttriển Với sự đa dạng về phương thức, phương tiện, loại hình các sản phẩmvăn hóa thì việc phổ biến nhanh nhạy của các phương tiện thông tin đại chúng

đã làm cho rất nhiều người băn khoăn về việc tồn tại của xuất bản Nhưng sựthật là xuất bản đang ngày càng khẳng định được vị trí, vai trò của mình trongthời đại bùng nổ thông tin trên toàn thế giới và luôn phát triển sự nghiệp củamình cùng với sự tiến bộ và phát triển của nhân loại Xuất bản luôn tiếp nhận

và áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ, không ngừng nâng cao chấtlượng nội dung và hình thức sách và xuất bản phẩm để đáp ứng nhu cầuhưởng thụ văn hóa tinh thần ngày càng cao của xã hội hiện đại

1.1.5 Tổ chức hoạt động xuất bản sách.

1.1.5.1 Tổ chức hoạt động của nhà xuất bản.

Nhà xuất bản là cơ quan tổ chức thực hiện hoạt động xuất bản sách Ởcác nước tư bản, nhà xuất bản là một doanh nghiệp hoạt động với mục đích

kinh doanh sách để thu lợi nhuận Nội dung hoạt động của nó bao gồm từkhâu tổ chức, khai thác bản thảo, biên tập, thiết kế, in ấn đến tiếp thị, bán sảnphẩm sách Trong các nước xã hội chủ nghĩa, nhà xuất bản là cơ quan củaNhà nước Hoạt động của các nhà xuất bản không chỉ nhằm thu lợi nhuận màtrước hết, quan trọng nhất là cung cấp cho xã hội những sản phẩm sách đápứng nhu cầu giáo dục con người toàn diện và xây dựng phát triển xã hội vănminh, hiện đại, giàu bản sắc dân tộc và tính nhân văn Vì thế, nhà xuất bảnkhông chỉ kiếm lời mà quan trọng hơn là làm ra sảm phẩm sách vừa để đápứng nhu cầu học tập, mở mang hiểu biết của nhân dân vừa hướng dẫn nhândân theo một thị hiếu lành mạnh, tích cực.

Thông thương một nhà xuất bản có một giám đốc, các phó giám đốc vàhai bộ phận chính yếu là bộ phận biên tập nội dung và bộ phận chức năng –sản xuất Bộ phận biên tập nội dung được lãnh đạo trực tiếp bởi tổng biên tập

do một phó giám đốc hoặc đôi khi do chính giám đốc đảm nhiệm Bộ phậnbiên tập chia thành các ban biên tập (hay phòng, tổ tủy theo quy mô của nhàxuất bản) phù hợp với từng mảng đề tài của nhà xuất bản Đây là bộ phận cótrách nhiệm làm kế hoạch đề tài, khai thác bản thảo, biên tập hoàn thiện bảnthảo và thiết kế trình bày các sản phẩm sách, theo dõi đảm bảo chất lượngsách in

Bộ phận chức năng – sản xuất bao gồm các ban (hay phòng tùy theoquy mô của nhà xuất bản) phụ trách các khâu tổ chức cán bộ, hành chính, xâydựng, phát triển đến tổ chức hoạt động sản xuất, kinh doanh sản phẩm sách.Nhiều nhà xuất bản lớn có xưởng in sách riêng như một xí nghiệp trực thuộc.Việc quản lý điều hành hoạt động sản xuất của xí nghiệp in là một khâu tronghoạt động chung của nhà xuất bản, cho phép chủ động điều hành kế hoạch insách

Hiện nay ở nước ta có khoảng 54 nhà xuất bản Tất cả các nhà xuất bảnnày đều trực thuộc các cơ quan, tổ chức Đảng, Nhà nước hoặc các tổ chứcchính trị - xã hội và do Nhà nước quản lý.

- Kế hoạch đề tài và khai thác bản thảo là toàn bộ các hoạt động của

nhà xuất bản nhằm chuẩn bị về số lượng, nội dung và thời điểm tiếp nhận đốivới các bản thảo

- Biên tập bản thảo là toàn bộ các công việc sửa chữa, điều chỉnh, hoàn

thiện nội dung cuốn sách, biên tập viên phải nghiên cứu kỹ, tìm cách giacông, sửa chữa các lỗi văn bản, sửa chữa lỗi bản in thử,…

- Thiết kế, trình bày sách là công việc của các nhà chuyên môn Trong

một số trường hợp cụ thể, chính biên tập viên đảm trách công việc này Ngườithiết kế, trình bày sách phải làm tất cả các công việc như: chọn và trình bàybìa, chọn cỡ chữ, khổ sách, thiết kế từng trang sách cũng như tất cả các chitiết, hình ảnh trong cuốn sách

Ngày nay, việc sử dụng kỹ thuật máy vi tính trong thiết kế, trình bàysách đã tạo ra những khả năng to lớn trong sáng tạo của nhà chuyên môn Mặtkhác, nó cũng tạo điều kiện để có thể thiết kế, trình bày sách được đẹp hơn,thuận tiện hơn, sử dụng các hình vẽ, mô hình sinh động và phong phú hơn

- Sản xuất sách là toàn bộ những công việc, kỹ thuật để tạo thành cuốn

sách thành phẩm với các công đoạn: chế bản, in ấn, đóng sách, xén và làmbìa

- Phát hành sách là khâu cuối cùng trong toàn bộ quy trình xuất bản

sách Quảng cáo cùng với một hệ thống phân phối sách đủ mạnh là điều kiện

để tiêu thụ sách Các nhà xuất bản thường có phòng phát hành với một hệthống các đại diện ở những khu vực khác nhau Mỗi đại diện có một mạnglưới các khách hàng, đầu mối tiêu thụ như các cửa hàng sách, các thư viện,các trường học, đồng thời các đại diện còn có vai trò thăm dò – điều tra nhucầu sách của xã hội

1.2 NHẬN THỨC CƠ BẢN VỀ LÝ LUẬN, CHÍNH TRỊ VÀ SÁCH LÝ LUẬN, CHÍNH TRỊ

1.2.1 Khái niệm về lý luận, chính trị

1.2.1.1 Khái niệm lý luận

Lý luận thuộc phạm trù triết học, là hệ thống tri thức được khái quát từthực tiễn phản ánh mối quan hệ bản chất, những quy luật của thế giới kháchquan, là sản phẩm của sự phát triển cao của nhận thức

Lý luận và hệ tư tưởng là hai khái niệm có quan hệ mật thiết với nhau

Lý luận là hệ thống tri thức mang tính khách quan, hệ tư tưởng là lý luậnđược vận dụng phục vụ cho lợi ích của một giai cấp nhất định Trong xã hội

có phân chia giai cấp, luôn tồn tại các giai cấp đối kháng Những giai cấp tiêntiến, cách mạng thường xây dựng hệ tư tưởng của mình trên cơ sở lý luậnkhoa học, nhân văn

Lý luận Mác-Lênin là khoa học về những quy luật phát triển kháchquan chung của tự nhiên, xã hội và tư duy Là khoa học và nghệ thuật cáchmạng nhằm lật đổ ách thống trị của giai cấp bóc lột trong xã hội cũ, xây dựng

xã hội mới tiến bộ của nhân dân lao động Là hệ tư tưởng, vũ khí tinh thầncủa giai cấp công nhân, là nền tảng tư tưởng của Đảng cộng sản.

Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nêntảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của mình Tư tưởng Hồ ChíMinh là kết quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin trong điềukiện cụ thể của nước ta Trên thực tế, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành tàisản tinh thần quý báu của Đảng ta và nhân dân ta Vì vậy, lý luận Mác-Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh là một trong những nội dung cơ bản thưởng được đềcập trong sách lý, luận chính trị ở nước ta hiện nay

1.2.1.1 Khái niệm chính trị

Khái niệm này chủ yếu chí những vấn đề về tổ chức và điều khiển bộmáy Nhà nước, quan hệ về mặt nhà nước giữa các quốc gia; những hoạt độngcủa một giai cấp, một chính đảng, một tập đoàn xã hội nhằm giành lấy hoặcduy trì quyền điều khiển bộ máy Nhà nước; đường lối, mục đích và nhiệm vụđấu tranh của một giai cấp, một chính đảng; những hoạt động nhằm nâng caogiác ngộ chính trị cho quần chúng, tổ chức quần chúng thực hiện đường lối,nhiệm vụ chính trị nhất định Ngoài ra, chính trị dưới góc độ chính trị học làmôn khoa học về những quy luật phát sinh, phát triển của đời sống chính trị -

xã hội

Trong quan hệ xã hội, lĩnh vực chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng,chịu sự quyết định của một cơ sở kinh tế cụ thể Chính trị là sự biểu hiện tậptrung của kinh tế, song nó có tác động mạnh mẽ trở lại cơ sở kinh tế theochiều hướng tích cực hoặc ngược lại

1.2.2 Khái niệm về sách lý luận, chính trị.

Sách hiện đại nói chung, sách lý luận, chính trị nói riêng là một loạihình văn hóa đọc rất cần thiết và phổ biến, là một loại hình sản phẩm truyền

thông đại chúng không định kỳ được chế tác bằng in ấn và nhằm chuyển tảitri thức của con người.

Ở nước ta, sách lý luận, chính trị được hiểu như sau: Sách lý luận, chính trị là loại sách có nội dung trực tiếp truyền bá, bảo vệ, giáo dục, phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; giới thiệu kiến thức, kinh nghiệm cách mạng có giá trị của các nước; góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng, thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cách mạng; giáo dục, nâng cao trình độ và bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; xây dựng con người mới, nếp sống mới, đấu tranh, bác bỏ quan điểm sai trái.

Những vấn đề lý luận trong các sách lý luận, chính trị của Nhà xuất bảnChính trị quốc gia chủ yếu và trước hết là lý luận Mác – Lênin và tư tưởng HồChí Minh Vì đó là hệ tư tưởng, là kim chỉ nam cho đường lối và mọi hoạtđộng của cách mạng của Đảng và Nhà nước ta Đó là lý luận về xây dựng chủnghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; lý luận về đường lối pháttriển kinh tế, về đường lối đối nội, đối ngoại; về xây dựng Đảng, về quốcphòng và an ninh Lý luận đó là cơ sở khoa học để soi sáng những vấn đềchính trị, hoạt động chính trị nhằm giải quyết mục tiêu chính trị

Những vấn đề chính trị trong các sách lý luận, chính trị là những vấn đềkhoa học chính trị, làm cơ sở cho cương lĩnh, đường lối, chủ trương, chínhsách của Đảng và Nhà nước và hoạt động của các tổ chức chính trị - xã hội, lànhững vấn đề đang được đặt ra và giải quyết trên cơ sở lý luận khoa học,nhằm nâng cao trình độ tự giác chính trị của quần chúng nhân dân

1.2.3 Đặc điểm của sách lý luận, chính trị

Một là, Sách lý luận, chính trị là loại hình tài liệu vừa mang đặc tính lý

luận, vừa mang đặc tính chính trị

Đặc tính lý luận đòi hỏi sách phải chứa đựng những nội dung khoa học

có tính khái quát thực tiễn cao, lôgic hệ thống chặt chẽ Lý luận được đề cập ởđây không chỉ với tư cách là khoa học thuần túy mà là những vấn đề lý luậngăn với thực tiễn đấu tranh chính trị; làm cơ sở, tiền đề cho đấu tranh chínhtrị, là hệ tư tưởng của giai cấp cách mạng

Đặc tính chính trị là những vấn đề của khoa học chính trị, làm cơ sởcho đấu tranh chính trị của giai cấp, của dân tộc Đó là cương lĩnh, đường lối,chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta, là chiến lược hoạt động củacác tổ chức chính trị - xã hội nhằm giải quyết những mục tiêu chính trị đã đề

ra Do đó đòi hỏi sách lý luận, chính trị phản ánh, truyền bá tư tưởng chứkhông phải lý luận chung chung, thuần túy

Hai là, sách lý luận, chính trị là loại sách đề cập trực tiếp, chính diện

các quan điểm, các vấn đề chính trị, các giải pháp chính trị phục vụ trực tiếpcho nhiệm vụ chính trị - xã hội, phản ánh lập trường chính trị, gắn bó chặt chẽvới nhiệm vụ chính trị, lợi ích của Đảng ta, Nhà nước ta, dân tộc ta, nhân dânta

Ba là, sách lý luận, chính trị đòi hỏi tính thời sự, phản ảnh những vấn

đề thực tiễn cách mạng đề ra, phục vụ kịp thời nhiệm vụ chính trị, các cuộcvận động chính trị, quán triệt đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật củaĐảng và Nhà nước ta

Bốn là, sách lý luận, chính trị đòi hỏi phải chuẩn hóa về nội dung và

kiến thức Đây là yêu cầu quan trọng đặt ra đối với sách lý luận, chính trị Đócũng là dấu hiệu cơ bản để phân biệt sách lý luận, chính trị với các loại sáchkhác Sách lý luận, chính trị được xuất bản với tiêu chí là tuyền truyền quanđiểm, đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước ta

Năm là, sách lý luận, chính trị có đối tượng phục vụ rộng và có phong

cách ngôn ngữ riêng Để đạt hiệu quả công tác tư tưởng, chính trị cao, sách lýluận, chính trị phải đa dạng hóa, hướng tới mọi tầng lớp nhân dân nhằm vận

động, thuyết phục họ tham gia vào hoạt động cách mạng Ngôn ngữ của sách

lý luận, chính trị thường dùng là chính luận, trình bày chính diện, sử dụng vốn

từ thông dụng, chuẩn mực, rõ ràng, cụ thể, lập luận chặt chẽ, có sức truyềncảm, ngắn gọn nhằm tác động trực tiếp vào ý thức, nhận thức của người đọc

Có thể nói, trên đây là những đặc điểm cơ bản của hoạt động xuất bảnsách lý luận, chính trị nhằm giúp nhà quản lý có định hướng đúng về chínhsách đầu tư cho thỏa đáng đối với loại sách này để thực hiện có hiệu quả mụctiêu, nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhà nước đã đề ra

1.2.4 Chức năng của sách lý luận, chính trị

Sách lý luận, chính trị có những chức năng cơ bản sau đây:

- Chức năng thông tin: cung cấp cho bạn đọc những tri thức khoa học

nền tảng, cơ bản về chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đưởnglối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước ta Những tri thức này đóngvai trò trụ cột trong việc hình thành thế giới quan, nhân sinh quan cách mạng

và phương pháp luận đúng đắn nhằm thống nhất nhận thức và hành động chongười đọc

- Chức năng giáo dục: bằng những tri thức đã chọn lọc, trình bày dưới

dạng chính luận trực tiếp, sách lý luận, chính trị tác động một cách có hệthống đến sự phát triển của nhận thức, hình thành, phát triển tính tự giác chínhtrị, nâng cao trình độ lý luận, chính trị, nhiệt tình cách mạng, tinh thần tự giác

và tính tích cực cho cán bộ, đảng viên và nhân dân

Thành tựu đạt được của hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị có ýnghĩa hết sức quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng nói chung và với việcphổ biến, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin; quan điểm, đường lối, chính sáchcủa Đảng nói riêng, kết quả nghiên cứu lý luận chính trị ở nước ta trên tất cảcác mặt: chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoạitrong nhiều năm qua đều nhằm một mục đích là nâng cao trình độ dân trí,

cùng cố năng lực lãnh đạo cho cán bộ, đảng viên, cùng với toàn thể dân tộctiến hành thắng lợi mục tiêu cách mạng là “dân giàu, nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ, văn minh”.

Có thể nói, sách lý luận, chính trị luôn gắn với và là công cụ quan trọngkhông thể thiếu của quá trình cách mạng vẻ vang của nhân dân ta trước đây

và sự nghiệp đổi mới hiện nay ở nước ta Chất lượng, số lượng, hiệu quả củaquá trình xuất bản – in ấn – phát hành sách lý, luận chính trị đều có ảnhhưởng đến kết quả công tác tư tưởng, công tác lý luận của Đảng Chính vìvậy, Đảng ta luôn quan tâm chỉ đạo, quản lý sát sao, không ngừng củng cố vàphát triển mảng sách lý luận, chính trị

1.2.5 Vai trò của sách lý luận, chính trị

Một là, truyền bá những tri thức lý luận, chính trị, những thông tin cần

thiết phục vụ công tác lý luận, giáo dục tư tưởng chính trị cho cán bộ, đảngviên và nhân dân; tuyên truyền, giới thiệu, phổ biến sâu rộng đường lối, chínhsách của Đảng và Nhà nước ta

Hai là, góp phần xây dựng, nâng cao bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo

đức cách mạng, kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn của cán bộ, đảngviên và nhân dân; tăng cường sự thống nhất về chính trị và tư tưởng; khắcphục tư tưởng, nhận thức lệch lạc, bảo thủ hoặc trái với quan điểm, đường lốicủa Đảng ta

Ba là, góp phần ổn định chính trị, tư tưởng Nâng cao nhận thức, niềm

tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân ta về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh; về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ởnước ta; về đường lối đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam

Bốn là, tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần cách

mạng, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào, ý chí tự lập, tự cường dân tộc; cổ

vũ động viên phong trào hành động cách mạng của cán bộ, đảng viên và nhân

dân, tạo ra những động lực mạnh mẽ, to lớn Phát huy sự sáng tạo của nhândân trong việc thực hiện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta.Sách lý luận, chính trị thường xuyên bám sát các phong trào cách mạng, tăngcường tổng kết thực tiễn, giới thiệu và nhân rộng các điển hình tiên tiến trêntất các lĩnh vực của đời sống xã hội.

Năm là, giúp việc tự học tập, nghiên cứu, rèn luyện phẩm chất đạo đức,

tư tưởng, lối sống cho cán bộ, đảng viên và đông đảo các tầng lớp nhân dântrong xã hội; góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chống tệ quan liêu, thamnhũng, lãng phí, sự thoái hóa nghiêm trọng về đạo đức, lối sống trong một bộphận cán bộ, đảng viên và nhân dân

Sáu là, góp phần vào việc nâng cao tinh thần cảnh giác, giúp cho cán

bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức rõ và đấu tranh có hiệu quả với các âmmưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch

Bảy là, góp phần định hướng giá trị đúng đắn trong việc xây dựng đời

sống tinh thần của xã hội

1.2.6 Xuất bản sách lý luận, chính trị trong cơ chế thị trường hiện nay.

Sau 20 năm tiến hành công cuộc đổi mới, hoạt động xuất bản sách lýluận, chính trị đã có những chuyển biến quan trọng, có bước phát triển toàndiện cả về số lượng và chất lượng Sách lý luận, chính trị đã góp phần tích cựcvào việc tuyên truyền đường lối, chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng

và Nhà nước; giữ vững ổn định chính trị - xã hội, giới thiệu được những nhân

tố mới, đấu tranh chống tiêu cực, tham nhũng, tệ nạn xã hội, chống các luậnđiệu sai của các thế lực thù địch; đáp ứng tốt hơn nhu cầu đời sống tinh thầncủa xã hội, phục vụ có hiệu quả nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, xãhội… của đất nước

Tuy vậy, từ khi chuyển sang cơ chế thị trường, mô hình tổ chức và cơchế chính sách cho hoạt động xuất bản có nhiều bất cập, làm cho hoạt độngxuất bản gặp nhiều khó khăn, thách thức gay gắt, nảy sinh xu thế “thương mạihóa”, ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động xuất bản – in – phát hành sách lýluận, chính trị Về mặt đề tài, chúng ta còn thiếu sách góp phần giải đápnhững vấn đề quan trọng trong đường lối, quan điểm của Đảng; những vấn đềchính trị và tư tưởng có giá trị lý luận và thực tiễn cao Loại sách này chiếmmột tỷ lệ quá nhỏ bé so với số lượng lớn các sách thuộc lĩnh vực khác, ít cầnhoặc không cần thiết, thậm chí “rẻ tiền” thuộc xu hướng “thương mại hóa”hoặc sách mê tín, dị đoan, cốt được lợi nhuận cao có mặt trong ngõ ngách củađời sống xã hội Bên cạnh đó nạn in lậu, in trái phép chưa được ngăn chặnhoặc xử lý kịp thời, thị trường xuất bản phẩm chưa được quản lý chặt chẽ; hệthống phát hành sách của Nhà nước đang có nguy cơ bị thu hẹp, nhất là ởvùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa Đó là một trong những lý doquan trọng phải tăng cường chất lượng hiệu quả hoạt động xuất bản nói chung

và xuất bản sách lý luận, chính trị nói riêng để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụcông tác tư tưởng trong tình hình mới

Hơn nữa, trong thời kỳ mới, với đường lối đổi mới hiện nay của đấtnước, hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị cần vươn lên mạnh mẽ hơnnữa, chủ động hơn, năng động hơn trong việc đổi mới chất lượng sách, đổimới công tác biên tập, in và phát hành Từ đó, khẳng định vị trí của mìnhtrong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

Tóm lại: Hoạt động xuất bản sách lý luận, chính trị học thuộc lĩnh vực

văn hóa, tư tưởng và là một bộ phận quan trọng trong đời sống tinh thần của

xã hội Đó là một quá trình hoạt động đồng bộ từ xác định đề tài, biên tập, in

và phát hành nhằm phục vụ nhiệm vụ chính trị đề ra trong từng giai đoạn Vì

thế nó là “binh chủng” quan trọng của công tác tư tưởng, một trung tâm của

hệ thống giáo dục, tạo lập và nuôi dưỡng nền trí tuệ quốc gia, vun đắp và

hoàn thiện tri thức và nhân cách con người, trước hết là cán bộ, đảng viên,công chức theo yêu cầu của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa

Chương 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH LÝ LUẬN, CHÍNH TRỊ CỦA NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA TỪ NĂM 1993

ĐẾN NĂM 2006 2.1 TỔNG QUAN VỀ NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA 2.1.1 Vài nét lược sử

Kế tục sự nghiệp của Nhà xuất bản Giải phóng thời kỳ tiền khởi nghĩa,ngày 5-12-1945, Nhà xuất bản Sự thật đã chính thức ra đời tại Thủ đô Hà Nội.Nhà xuất bản Sự thật trực thuộc Trung ương Đảng, dưới sự chỉ đạo trực tiếpcủa đồng chí Tổng Bí thư Trường Chinh Lúc bấy giờ Đảng Cộng sản ĐôngDương rút vào hoạt động bí mật, nên Nhà xuất bản Sự thật hoạt động côngkhai dưới danh nghĩa Nhà xuất bản của Hội những người nghiên cứu chủnghĩa Mác ở Đông Dương

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Nhà xuất bản Sựthật chuyển về chiến khu Việt Bắc cùng với các cơ quan Trung ương củaĐảng Làm việc trong điều kiện hết sức khó khăn, gian khổ của thời chiến,nhưng tập thể cán bộ Nhà xuất bản vẫn luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ củamình, bám sát nhiệm vụ chính trị của từng thời kỳ, tuyên truyền ngày càngsâu rộng chủ nghĩa Mác – Lênin, đường lối, chính sách của Đảng và Nhànước trong đảng viên, cán bộ và nhân dân, làm cho toàn dân ta hiểu rõ vàtuyệt đối tin tưởng vào đường lối cách mạng Việt Nam dưới sự lãnh đạo củaĐảng và Bác Hồ

Do yêu cầu nhiệm vụ của cách mạng, của công tác tư tưởng chính trị và

sự trưởng thành của đội ngũ cán bộ biên tập, Ban tuyên truyền Trung ương đã

tổ chức một Ban biên tập riêng phụ trách việc biên soạn và xuất bản sách củaNhà xuất bản Sự thật do đồng chí Lê Văn Lương - Ủy viên Ban tuyên truyềnTrung ương trực tiếp làm Trưởng ban Từ đó sách của Nhà xuất bản Sự thật

được xuất bản đều đặn hơn, phong phú hơn Năm 1951, Nhà xuất bản đã xuấtbản các Văn kiện Đại hội II của Đảng và một hệ thống sách giới thiệu, giảithích văn kiện, sách chính trị, thời sự phổ thông là những cuốn sách mỏng, inkhổ nhỏ phù hợp với điều kiện của cuộc kháng chiến.

Sau Đại hội II của Đảng, Nhà xuất bản Sự thật có một bước ngoặt mới

về tổ chức Năm 1952, Trung ương đã ra Quyết định tổ chức Ban biên tậpriêng của Nhà xuất bản Sự thật trực thuộc trung ương Đảng Ban biên tập có

20 người được tổ chức theo các tổ chức chuyên môn như: sách kinh điển, sáchthời sự quốc tế, sách thời sự trong nước, sách kinh tế - văn hóa – xã hội

Sau khi miền Bắc được hoàn toàn giải phóng, từ cuối năm 1954, Nhàxuất bản Sự thật chuyển về Hà Nội có điều kiện mở rộng hoạt động, tuyểnthêm cán bộ tăng cường bộ máy Trong thời kỳ mới, các tác phẩm kinh điểncủa chủ nghĩa Mác – Lênin được dịch và xuất bản một cách có hệ thống, đặcbiệt đã đẩy mạnh việc xuất bản Tuyển tập và chuẩn bị các điều kiện để xuấtbản Toàn tập tác phẩm của C.Mác – Ph.Ăngghen, Lênin Sách văn kiện Đảng,sách của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã được xuất bản đều đặn với số bản in ngày

càng tăng Việc chuẩn bị xuất bản Tuyển tập và Toàn tập Hồ Chí Minh được

xúc tiến Sách chính trị phổ thông, sách dịch của các nước xã hội chủ nghĩa vàcác đảng cộng sản được chú trọng

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, cứu nước Nhà xuất bản Sựthật đã đi sơ tán khi ở Thanh Ba, Phú Thọ; khi về Quốc Oai, Ba Vì, Hà Tây.Song, công tác biên tập và xuất bản vẫn được tiến hành đều đặn Trong thờigian này đã xuất bản được các văn kiện của Đảng, các tác phẩm quan trọngcủa Chủ tịch Hồ Chí Minh, và của đồng chí Lê Duẩn, Trường Chinh, PhạmVăn Đồng, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước cùng nhiều cuốn sách vềcông tác xây dựng Đảng và Nhà nước

Những tác phẩm được xuất bản trong thời kỳ này đã góp phần rất tíchcực vào công tác chính trị, tư tưởng của Đảng, cho thấy rõ tính chất đúng đắn,

sáng tạo của Đảng ta về thực hiện hai chiến lược cách mạng: cách mạng dântộc dân chủ nhân dân và cách mạng xã hội chủ nghĩa; cho thấy rõ những phátkiến mới, độc đáo về chiến tranh nhân dân trong thời đại Hồ Chí Minh và tinhthần độc lập, tự chủ trong các vấn đề quốc tế.

Sau khi niềm Nam được hoàn toàn giải phóng, nước nhà được thốngnhất Cuối năm 1975, Nhà xuất bản Sự thật đã đặt chi nhánh ở Thành phố HồChí Minh và sau đó ở các tỉnh miền Trung, để kịp thời đáp ứng nhu cầu vềsách chính trị cho bạn đọc trong cả nước Năm 1979, Ban Bí thư Trung ươngĐảng đã ra quyết định nâng cấp Nhà xuất bản Sự thật là cơ quan xuất bản củaĐảng, trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng, có vị trí như một tổngcục

Trong thời gian này, cùng với việc xuất bản đều đặn, có hệ thống cácvăn kiện Đại hội Đảng, văn kiện Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, BộChính trị, sách tuyển chọn, bài nói, bài viết quan trọng của các đồng chí lãnhđạo Đảng và Nhà nước, sách nghiên cứu, sách chính trị phổ thông, Nhà xuấtbản Sự thật đã hợp tác với các đảng cộng sản và các nước xã hội chủ nghĩa

anh em, biên tập và xuất bản bộ Lênin toàn tập (55 tập), bộ Tuyển tập Mác – Ăngghen (6 tập) Những bộ sách này đóng vai trò quan trọng thúc đẩy việc

nghiên cứu chủ nghĩa Mác – Lênin một cách cơ bản ở nước ta

2.1.2 Nhà xuất bản Chính trị quốc gia thời kỳ 1993 – 2002

Thời kỳ này Nhà xuất bản hoạt động trên cơ sở Quyết định số53-QĐ/TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng

Nhằm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý của Nhànước đối với công tác xuất bản, đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ cách mạngtrong tình hình mới Ngày 20-11-1992, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã kýQuyết định số 53-QĐ/TW thành lập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia trên cơ

sở hợp nhất bốn nhà xuất bản, đó là Nhà xuất bản Sự thật thuộc Ban Bí thưTrung ương Đảng, Nhà xuất bản Thông tin lý luận thuộc Viện nghiên cứu chủ

nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, Nhà xuất bản Tư tưởng – Vănhóa thuộc Ban Tư tưởng – Văn hóa Trung ương, Nhà xuất bản Pháp lý thuộc

Bộ Tư pháp

Trong quyết định thành lập, Ban Bí thư đã xác định rõ chức năng,

nhiệm vụ của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia là: “Biên tập xuất bản các loại sách chính trị, lý luận, góp phần làm cho thế giới quan Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vai trò chủ đạo trong đời sống tinh thần xã hội; phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nâng cao kiến thức của nhân dân về chính trị, lý luận, pháp luật… phục vụ sự nghiệp đổi mới và hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”.

Với Quyết định số 53-QĐ/TW, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia trởthành nhà xuất bản lớn của Đảng và Nhà nước Sự hợp nhất bốn nhà xuất bảnthành Nhà xuất bản Chính trị quốc gia về thực chất là tạo một đầu mối trungtâm xuất bản sách lý luận, chính trị lớn nhất của nước ta, đặt dưới sự lãnh đạo,chỉ đạo trực tiếp của Trung ương Đảng và sự quản lý của Nhà nước, nhằmtăng cường sức mạnh công tác tư tưởng, lý luận, chính trị, hướng dẫn nhậnthức và hành động của toàn xã hội để phục vụ nhiệm vụ cách mạng trong thời

kỳ đổi mới Bốn nhà xuất bản này tuy có tuổi đời cao thấp khác nhau, nhiệm

vụ rộng hẹp khác nhau, nhưng đều có chung chức năng xuất bản những ấnphẩm trực tiếp phản ánh tiếng nói của Đảng và Nhà nước trên lĩnh vực chínhtrị, tư tưởng, lý luận, pháp luật

Việc hợp nhất bốn nhà xuất bản thành Nhà xuất bản Chính trị quốc gia

đã đặt ra một loạt vấn đề tư tưởng, tổ chức, sắp xếp bộ máy, cơ sở vật chất,lập kế hoạch biên tập, xuất bản… Bộ máy cồng kềnh thiếu đồng bộ, số ngườicần sắp xếp lại chiếm tỷ lệ cao, thu nhập của cán bộ, công nhân viên thấp vàchưa ổn định, tâm trạng nhiều người thiếu hồ hởi, còn bỡ ngỡ, băn khoăn,mặc cảm khi hòa vào môi trường hợp nhất Đây là đặc điểm nổi bật nhất quyđịnh bước đường ổn định và phát triển của Nhà xuất bản trong thời gian đầu

Bên cạnh những khó khăn về tổ chức bộ máy, về tư tưởng, tâm lý, lànhững khó khăn về cơ sở vật chất và tiền vốn Cơ sở vật chất của bốn nhàxuất bản như nhà cửa, chỗ làm việc, tiện nghi và điều kiện làm việc cònnghèo nàn, lạc hậu, xuống cấp Tính đến thời điểm bàn giao, các nhà xuất bảnđều trong tình trạng đọng vốn vào sách (sách không tiêu thụ được) Tổng sốvốn tự có của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia chỉ có khoảng hơn 600 triệuđồng (chủ yếu là vốn của Nhà xuất bản Sự thật cũ) Đây là số vốn quá ít đốivới một Nhà xuất bản tầm cỡ quốc gia.

Những khó khăn trên đây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình bàn giao,tiếp nhận công việc, sắp xếp bộ máy, bố trí cán bộ, tạo lập môi trường làmviệc thống nhất cả về tư tưởng và tổ chức, khắc phục những thiếu thốn, chậthẹp về điều kiện, phương tiện làm việc

Song, bên cạnh những khó khăn, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia lúcnày cũng có những thuận lợi cơ bản để vượt qua khó khăn, hoàn thành tốtnhiệm vụ được giao Những thuận lợi đó là: Vị thế được nâng cao, chức năng,nhiệm vụ được tập trung và mở rộng, mạng lưới cộng tác viên đông đảo, lạiđược sự chỉ đạo trực tiếp của Ban Bí thư, sự giúp đỡ, hợp tác của các cơ quanTrung ương Đảng và Nhà nước, nhờ đó, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia đã

có những bước phát triển vượt bậc

Trên cơ sở phân tích, đánh giá đúng những khó khăn, thuận lợi, với ýthức chấp hành và trách nhiệm cao trước nhiệm vụ mới Nhà xuất bản đã đề

ra hai phương châm chỉ đạo cụ thể và thiết thực Một là, đoàn kết, ổn định, đổi mới và phát triển Đoàn kết là tiêu chí hàng đầu, trong tình hình hợp nhất

bốn nhà xuất bản, đoàn kết là vấn đề cần quan tâm trước hết, trên hết Chỉ cóđoàn kết mới tạo ra sức mạnh để vượt qua khó khăn Đoàn kết để đạt đến sự

ổn định: ổn định về tổ chức, đặc biệt là ổn định về tư tưởng, ổn định về đờisống Đoàn kết và ổn định để phát triển; phát triển nhanh càng củng cố sự

đoàn kết và tạo ra sự ổn định vững chắc hơn Hai là, năng suất, chất lượng và

hiệu quả Hợp nhất sẽ tạo ra sức mạnh để tăng năng suất, thực hiện vượt kế

hoạch biên tập và xuất bản hàng năm, đẩy mạnh việc phát hành tiêu thụ sáchmột cách có hiệu quả, mở rộng mạng lưới, đưa sách về đúng địa chỉ, bảo đảmthu hồi vốn và lãi

Thấu suốt hai phương châm đó, Nhà xuất bản còn đề ra được phương

pháp công tác phù hợp đó là: phương pháp nắm vững khâu chính và biết đột phá những khâu then chốt Phương pháp này đòi hỏi phải biết chọn việc, chọn

người, xác định mục tiêu công tác trong từng thời điểm để ra sức hoàn thànhdứt điểm

Do lợi thế của việc hợp nhất bốn nhà xuất bản, Nhà xuất bản Chính trịquốc gia đã có những bước phát triển đáng kể, đã đa dạng hóa các loại hìnhsách, làm cho các mảng sách thật sự phong phú về nội dung và đẹp về hìnhthức, phương thức làm sách năng động, sáng tạo và đa dạng

2.1.3 Nhà xuất bản Chính trị quốc gia thời kỳ 2003 – 2006

Thời kỳ này, hoạt động của Nhà xuất bản chịu sự chỉ đạo trực tiếp của

Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng thông qua Chỉ thị số 20-CT/TW

và Quyết định số 68-QĐ/TW

Bước vào thế kỷ XXI, tình hình thế giới và trong nước có những biếnđổi nhanh chóng Sau gần 17 năm tiến hành công cuộc đổi mới, đất nước ta đãgiành được những thành tựu hết sức quan trọng, tạo tiền đề để bước vào mộtgiai đoạn phát triển mới cao hơn Để đưa công cuộc đổi mới tiếp tục đi vàochiều sâu, tháng 4-2001, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng đãđược tiến hành Đại hội IX là đại hội bắt đầu thiên niên kỷ mới, đại hội đặtnền tảng tư tưởng và cơ sở lý luận cho việc tiếp tục đẩy mạnh sự nghiệp côngnghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phấn đấu nhằm mục tiêu đến năm 2020đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp

Trước tình hình mới này, đầu năm 2003, Ban Bí thư đã ra Chỉ thị số

20-CT/TW về Nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách

lý luận, chính trị trong tình hình mới Chỉ thị xác định sách lý luận, chính trị

có vai trò, vị trí quan trọng, trực tiếp tuyên bố, bảo vệ, phát triển chủ nghĩaMác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối, chính sách,pháp luật của Đảng và Nhà nước; góp phần xây dựng nền tảng tư tưởng, thếgiới quan, nhân sinh quan cách mạng, giáo dục, nâng cao trình độ và bản lĩnhchính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân; xây dựng con người mới, nếpsống mới, đấu tranh phê phán, bác bỏ quan điểm sai trái Chỉ thị 20 chỉ rõnhững mặt mạnh, mặt yếu, đồng thời yêu cầu phải nâng cao hơn nữa chấtlượng, hiệu quả công tác xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị phục vụcho những nhiệm vụ to lớn của sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổquốc, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, chủ động hội nhậpkinh tế quốc tế, giữ vững ổn định chính trị - xã hội; thực hiện Nghị quyết Hội

nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khóa IX) về Công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới Có thể nói, Chỉ thị 20 của Ban Bí thư là

bước đột phá quan trọng trong việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối vớicông tác xuất bản, phát hành sách lý luận, chính trị trong tình hình mới Đây

là lần đầu tiên, Ban Bí thư ra Chỉ thị riêng về công tác này

Tiếp đó, ngày 3-4-2003, Bộ Chính trị ra Quyết định số 68-QĐ/TW về

Chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia.

Quyết định chỉ rõ: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia là đơn vị sự nghiệp Trung ương của Đảng, đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp và thường xuyên của Ban Bí thư, có chức năng là cơ quan xuất bản sách chính trị của Đảng và Nhà nước Quyết định số 68-QĐ/TW của Bộ Chính trị xác định nhiệm vụ của

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia là:

- Biên tập, xuất bản các sách chính trị, lý luận và pháp luật, góp phầnlàm cho thế giới quan Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh giữ vị trí chủ

đạo trong đời sống tinh thần xã hội…, phổ biến đường lối, chủ trương, chínhsách, pháp luật của Đảng và Nhà nước, nâng cao kiến thức của nhân dân vềchính trị, lý luận và pháp luật, phục vụ sự nghiệp đổi mới và hai nhiệm vụchiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

- Tổ chức nghiên cứu khoa học xuất bản nhằm phục vụ trực tiếp chocông tác biên tập, xuất bản và đề xuất với Bộ Chính trị, Ban Bí thư các vấn đề

về lĩnh vực xuất bản sách lý luận, chính trị; tham gia nghiên cứu các chươngtrình quốc gia, đề tài khoa học xã hội cấp Nhà nước, cấp ban, bộ, góp phầnlàm sáng tỏ hơn nữa những vấn đề về chính trị, lý luận, pháp luật, về chủnghĩa xã hội, về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội Nhiệm vụ nghiên cứukhoa học không chỉ giới hạn trong khoa học xuất bản mà còn mở rộng ratrong phạm vi các vấn đề chính trị, lý luận, pháp luật, về sự nghiệp đổi mới,

về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam Đây lànhiệm vụ mới mà các chỉ thị của Ban Bí the về chức năng, nhiệm vụ của Nhàxuất bản (kể cả Quyết định số 53-QĐ/TW về hợp nhất bốn nhà xuất bản thànhNhà xuất bản Chính trị quốc gia) trước đây chưa đề cập

Với Quyết định số 68-QĐ/TW của Bộ Chính trị, Nhà xuất bản có cơ sởthực tế khẳng định chức năng, nhiệm vụ của mình, đi vào một cuộc đổi mớitoàn diện trên các mặt tổ chức, biên chế, bộ máy hoạt động, kế hoạch biên tập,xuất bản cũng như phương thức làm sách và tiến hành xây dựng, hoàn chỉnhquy chế làm việc của cơ quan Nếu Quyết định số 53-QĐ/TW của Ban Bí thưnăm 1992 về việc hợp nhất bốn nhà xuất bản, tạo ra bước ngoặt quan trọng đểNhà xuất bản Chính trị quốc gia phấn đấu vươn lên trong những năm còn lạicủa thập kỷ cuối cùng của thế kỷ XX, chuẩn bị tiền đề cần thiết và cơ bản đểbước vào thế kỷ XXI, thì Quyết định số 68-QĐ/TW đầu năm 2003 của BộChính trị lại tạo ra một bước đột phá toàn diện về công tác biên tập, xuất bảnsách lý luận, chính trị, pháp luật, tạo cơ sở để Nhà xuất bản vững bước tiếnvào thế kỷ XXI với những thành tựu rất đáng ghi nhận

Cơ cấu tổ chức bộ máy của Nhà xuất bản hiện nay tính theo Quyết định

- Ban biên tập sách lý luận

- Ban biên tập sách kinh tế

- Ban biên tập sách những vấn đề Đảng

- Ban biên tập sách kinh điển

- Ban biên tập sách về Nhà nước và Pháp luật

- Ban biên tập sách Những vấn đề quốc tế

- Ban biên tập sách giáo khoa và tham khảo

- Ban nghiên cứu khoa học xuất bản và tạp chí Người đọc sách

có thể xuất bản những tác phẩm có giá trị mà còn mở rộng hoạt động đốingoại để tuyên truyền hợp tác quốc tế, tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới, giớithiệu cho bạn đọc trong nước những công trình lý luận chính trị và khoa học

có giá trị của nước ngoài

Ghi nhận những thành tích đóng góp của Nhà xuất bản Chính trị quốcgia trong sự nghiệp cách mạng của dân tộc Đảng và nhà nước đã tặng thưởngHuân chương Lao động hạng nhất, hai lần tặng thưởng Huân chương Hồ ChíMinh và đón nhận Huân chương Sao vàng phần thưởng cao quý nhất củaĐảng và Nhà nước trao tặng nhân dịp Nhà xuất bản Chính trị quốc gia kỷ

niệm 60 năm xây dựng và phát triển và nhiều phần thưởng cao quý khác cho

các tập thể, cá nhân trong Nhà xuất bản

2.2 THỰC TRẠNG XUẤT BẢN SÁCH LÝ LUẬN, CHÍNH TRỊ CỦA NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA TỪ NĂM 1993 ĐẾN 2006.

Gần mười lăm năm qua, cùng với sự phát triển toàn diện của công cuộcđổi mới, công tác xuất bản sách lý luận, chính trị có nhiều bước phát triểnmới, đã đạt được những kết quả đáng mừng, góp phần vào thành tựu chungcủa đất nước So với những năm đầu thực hiện đường lối đổi mới, sách lýluận, chính trị có nhiều tiến bộ rõ về chất lượng và hiệu quả Chất lượng của

nó thể hiện ở nội dung lý luận, chính trị, ở thể loại đề tài, ở kết quả nghiêncứu mới về lý luận, cung cấp cơ sở cho việc nhận thức và hoạch định đườnglối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, cho việc ổn định tình hìnhchính trị - xã hội, cho việc xác lập hệ thống giá trị của xã hội Hiệu quả của nóđược đo bằng chỉ số đầu sách, số cuốn sách xuất bản; đặc biệt là hiệu quảchính trị tư tưởng thể hiện trong lĩnh vực tuyên truyền, giáo dục và cổ vũhành động, trong việc củng cố, giữ vững niềm tin, phát huy sức sáng tạo củaquần chúng, giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa nhằm thực hiện mục tiêu

chiến lược mà Đảng ta đã đề ra: Đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng đất nước giàu mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

2.2.1 Thực trạng công tác xây dựng kế hoạch đề tài, cộng tác viên

và biên tập bản thảo

2.2.1.1 Xây dựng kế hoạch đề tài

Đây là công việc đầu tiên và quan trọng hàng đầu của Nhà xuất bản Kếhoạch đề tài là một bản dự kiến khoa học về nhiệm vụ, biện pháp biên tập,xuất bản các đề tài với những chỉ tiêu về số lượng, chất lượng, hiệu quả vàthời hạn cụ thể mà nhà xuất bản cần hoàn thành trong một khoảng thời giannhất định

Xây dựng kế hoạch đề tài là nhiệm vụ cơ bản, thường xuyên của Banbiên tập và của mỗi biên tập viên trong Nhà xuất bản Hoạt động này baogồm: sự lựa chọn các mục tiêu, xác định phương hướng để đạt được mục tiêu

đề ra Trong hoạt động xuất bản, xây dựng kế hoạch đề tài được coi là khâu

mở đường cho mọi hoạt động của Nhà xuất bản liên quan đến nội dung biên

tập, tổ chức mạng lưới cộng tác viên là căn cứ để dự kiến vật tư, trang thiết bị,tài chính cần thiết cho việc sản xuất xuất bản phẩm.

Quá trình xây dựng kế hoạch đề tài luôn được Nhà xuất bản đặt lênhàng đầu Nhà xuất bản Chính trị quốc gia thường xuyên bám sát vào chủtrương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước thông qua Văn kiện các

kỳ Đại hội Đảng, các Nghị quyết Trung ương, kế hoạch của Nhà nước về pháttriển kinh tế - xã hội trong từng giai đoạn… và nhu cầu thực tế của bạn đọc đểxây dựng kế hoach đề tài Hằng năm, từ tháng 7 đến tháng 9, Nhà xuất bảnChính trị quốc gia – Sự thật tiến hành xây dựng kế hoạch đề tài Các ban biêntập, căn cứ vào Thông báo hướng dẫn của Nhà xuất bản và căn cứ vào mẫubiểu đăng ký để xây dựng kế hoạch đề tài Để có một đề tài đưa vào đăng kýcần phải có đủ các yếu tố sau: Tên đề tài; tên tác giả (hoặc dịch giả); tóm tắtnội dung; các thông số kỹ thuật về số trang, số bản, khổ sách, phương thứclàm sách (Trung ương đặt hàng, bù lỗ, liên kết, trọn gói); thời gian (có bảnthảo, có sách); tên cán bộ biên tập được phân công theo dõi thực hiện Tổnghợp kế hoạch của một Ban biên tập, của toàn Nhà xuất bản, ta thấy ngay bứctranh kế hoạch vĩ mô Trong năm kế hoạch Nhà xuất bản sẽ thực hiện: cácmảng đề tài nào? Bao nhiêu đầu sách? Số cuốn, số bản, số trang? Thời gianbắt đầu và kết thúc cho từng đề tài? Từ đó Nhà xuất bản dự trù kế hoạch vật

tư, lao động, tài chính để đảm bảo cho việc thực hiện kế hoạch chuyên môn

Nhờ chủ động trong việc xây dựng kế hoạch đề tài, những năm qua, cácmảng sách của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ngày càng phong phú, đadạng đề cập đến nhiều lĩnh vực phản ánh trình độ tư tưởng, lý luận của cán

bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Góp phần đáng kể phục vụ công cuộcđổi mới đất nước và đáp ứng được nhu cầu của đông đảo bạn đọc

Tuy nhiên, trong xây dựng kế hoạch đề tài cũng còn có nhiều hạn chế,thể hiện trên một số điểm chủ yếu sau:

- Tính khả thi của kế hoạch đề tài chưa cao

Hàng năm, các đề tài được thực hiện chỉ chiếm khoảng trên 30% hoặcnhiều nhất là 37,7% so với tổng số các đề tài đã đăng ký từ đầu năm.

Bảng 2: Sơ đồ đề tài thực hiện so với đề tài đã đăng ký kế hoạch từ đầu

năm

6

199 7

199 8

199 9

200 0

200 1

200 2

200 3

200 4

200 5

200 6

- Tính ổn định của kế hoạch chưa bảo đảm

Do tính khả thi thấp nên để thực hiện được kế hoạch về số lượng, Nhàxuất bản cần phải bổ sung, thay đổi kế hoạch hàng tháng, hàng quý Điều nàylàm cho kế hoạch tài chính, vật tư, lao động… cũng bị động chạy theo

Có sự mất cân đối về cơ cấu giữa đề tài ngắn hạn (hằng năm) với đề tàidài hạn (3-4 năm) Số đề tài chiến lược rất ít, chủ yếu là những đề tài có sẵnvới chất lượng nội dung không bảo đảm Rất ít những đề tài tự tổ chức viết

Do đó, chất lượng đề tài còn bị hạn chế

2.2.1.2 Công tác tổ chức cộng tác viên

Là công tác tổ chức mạng lưới nhiều người cộng tác với Nhà xuất bảnvới mục đích làm ra sách Công tác tổ chức cộng tác viên bao gồm: tìm chọn,vận động, tổ chức lực lượng cộng tác với Nhà xuất bản theo quy mô, yêu cầucủa từng cuốn sách, từng chủ đề, từng công đoạn biên tập, xuất bản

Ưu điểm của Nhà xuất bản Chính trị quốc gia là có đội ngũ cộng tácviên gồm các nhà lãnh đạo, quản lý, các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học,phần lớn có học hàm, học vị ở các độ tuổi khác nhau và có uy tín lớn Các tácgiả của sách lý luận, chính trị thường là các chuyên gia hiểu biết rộng về khoa