Nâng cao kĩ năng thực hành luyện viết bài văn miêu tả thông qua tiết trả bài cho học sinh lớp 6 theo bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống

ooo SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NÂNG CAO KĨ NĂNG THỰC HÀNH LUYỆN VIẾT BÀI VĂN MIÊU TẢ THÔNG QUA TIẾT TRẢ BÀI CHO HỌC SINH LỚP 6 THEO BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG Lĩnh vực: …

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO……

TRƯỜNG TIỂU HỌC ……….

ooo

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

NÂNG CAO KĨ NĂNG THỰC HÀNH LUYỆN VIẾT BÀI VĂN MIÊU TẢ THÔNG QUA TIẾT TRẢ BÀI CHO HỌC SINH LỚP

6 THEO BỘ SÁCH KẾT NỐI TRI THỨC VỚI CUỘC SỐNG

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: …

Đơn vị: …

NĂM HỌC: 202 – 202

MỤC LỤC

1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 2

1.5 Những điểm mới của Sáng kiến kinh nghiệm 2

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3

2.1 Cơ sở lý luận của Sáng kiến kinh nghiệm 3

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 5

2.3.1 Các yêu cầu cần thiết để có tiết trả bài hiệu quả 5

2.3.2 Các bước tiến hành của giờ trả bài Tập làm văn 6 9

2.4 Hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trưởng 17

3 KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 18

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài

Trong chương trình Ngữ Văn THCS tích hợp, phân môn Tập làm văn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các tri thức cơ bản về các kiểu văn bản, hình thành cho học sinh các kỹ năng nói (kể chuyện, tóm tắt), hiểu khái quát về văn bản, bố cục chung và nội dung các phần trong bố cục cũng như thực hành viết bài văn Bản thân hoạt động tập làm văn là một hoạt động tích hợp, tích hợp tri thức Văn học và Tiếng Việt vào việc tạo lập các văn bản mới Với môn Ngữ Văn,

về kiến thức Văn học, không chỉ là tìm hiểu nội dung, ý nghĩa của một tác phẩm hay hiểu, thuộc các khái niệm, làm được bài tập cũng như lấy được các ví dụ về phân môn Tiếng Việt mà ngoài các kĩ năng trên, học sinh còn phải có kĩ năng viết bài văn một cách thành thạo Mặt khác, Ngữ Văn từ lâu là một bộ môn khoa học

xã hội hay song cũng là môn học khiến nhiều học sinh ngại học, ngại viết, nhất là trong các tiết viết bài Tập làm văn

Và đối với bộ môn Ngữ Văn 6 thì Tập làm văn cũng là một phân môn giữ

vị trí quan trọng của môn học Những bài làm Tập làm văn là kết quả tích hợp của phân môn Tiếng Việt và Văn học Vì vậy, dạy học Tập làm văn ở trường trung học cơ sở nói chung và ở lớp 6 nói riêng là một quá trình phức tạp bao gồm nhiều hoạt động của giáo viên và học sinh Quá trình đó nhằm giúp học sinh nắm vững phương pháp, kĩ năng học bộ môn, bồi dưỡng tâm hồn và khả năng cảm thụ văn chương, phát triển năng lực tư duy sáng tạo, trí tưởng tượng của học sinh để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục là nhằm đào tạo nên một thế hệ trẻ năng động

và sáng tạo hơn, phù hợp với công cuộc công nghiệp hoá và hiện đại hoá quê hương, đất nước

Đối với học sinh lớp 6, các em còn rất hồn nhiên, trong sáng, kĩ năng viết bài văn chưa thành thạo nên chất lượng bài viết chưa cao, đặc biệt là văn miêu tả

vì sự tư duy, liên tưởng, trí tưởng tượng của các em chưa phong phú, kĩ năng quan sát của các em chưa tốt; chủ yếu là tả thực, thấy gì tả đấy nên nội dung tả chưa đa dạng, kém sinh động… Vì vậy, đối với giáo viên giảng dạy môn Ngữ Văn 6, ngoài việc cung cấp cho các em kiến thức nội dung các bài học theo chuẩn kĩ năng và

theo hướng dẫn của sách giáo khoa thì giáo viên còn phải luyện cho các em phương pháp, kĩ năng viết bài văn nói chung và bài văn miêu tả nói riêng

Vậy, chúng ta cần phải làm gì để khắc phục thực trạng này ? Đứng trước vướng mắc trên, bản thân tôi là một giáo viên tham gia giảng dạy nhiều năm, lại trực tiếp dạy môn Ngữ Văn 6 nên trong khi giảng dạy, tôi luôn chú ý rèn kĩ năng viết bài văn nói chung và kĩ năng viết bài văn miêu tả nói riêng cho các em Và bằng sự hiểu biết nhất định của bản thân, tôi xin đưa ra một vài ý kiến của mình

“Nâng cao kỹ năng thực hành luyện viết bài văn miêu tả thông qua tiết trả bài cho học sinh lớp 6 theo bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống” nhằm hình thành cho học sinh phương pháp, kĩ năng khi viết bài văn miêu tả Đây cũng chính

là lý do khiến tôi chọn vấn đề này làm đề tài nghiên cứu

1.2 Mục đích nghiên cứu

- Khắc phục khó khăn trong quá trình viết bài văn miêu tả cho học sinh lớp

6

- Giúp học sinh có được kĩ năng viết văn miêu tả có hiệu quả hơn

- Định hướng cho giáo viên trong việc chữa lỗi viết bài văn miêu tả cho học sinh để kết quả dạy học đạt kết quả tốt hơn

1.3 Đối tượng nghiên cứu

- Học sinh lớp 6

1.4 Phương pháp nghiên cứu

1.4.1 Nghiên cứu lý thuyết

1.4.2 Phương thức quan sát

1.4.3 Phương thức đọc, chấm, chữa bài cho học sinh

1.4.4 Phương thức thực hành: thông qua trực tiếp giảng dạy phân môn Tập làm văn lớp 6

1.4.5 Trao đổi với đồng nghiệp

1.5 Những điểm mới của Sáng kiến kinh nghiệm

Tìm ra được những điều kiện để tổ chức một tiết trả bài có hiệu quả cao nhất, nhằm phát triển một trong bốn kỹ năng quan trọng mà môn Ngữ Văn hướng tới

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của Sáng kiến kinh nghiệm

Chương trình Tập làm văn 6 đặt trọng tâm ở thực hành: Xây dựng bài qua thực hành, thực hành nhận biết và thực hành làm văn bản Thực hành qua phần luyện nói tạo điều kiện cho học sinh lớp 6 quen bạo dạn phát biểu miệng trước tập thể Thực hành còn được thể hiện qua phần luyện viết Đây cũng là kỹ năng không kém phần quan trọng, cần được chú trọng rèn luyện ở học sinh lớp 6 Nhưng khác với tiết luyện nói, giáo viên và tập thể học sinh có thể nhận biết và sửa lỗi ngay cho học sinh trên lớp Hơn thế, kỹ năng nói còn phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố chủ quan: giọng nói, tâm thế học sinh, vấn đề nói , năng khiếu Còn kỹ năng viết những bài viết Tập làm văn - công sức, trí tuệ, tình cảm, sự nỗ lực phấn đấu, nguyện vọng của các em lại ít có dịp được bộc lộ rõ rệt trước đám đông, ít được người khác biết đến Chính vì vậy, các ưu điểm cũng như các khiếm khuyết của các em không được phát hiện nhanh chóng và chịu sự kiểm tra, đánh giá sát của tập thể như luyện nói Do vậy, vai trò của người giáo viên trong việc hình thành, phát triển, uốn nắn kỹ năng viết bài Tập làm văn cho các em học sinh lớp 6 là

vô cùng quan trọng, gần như là quyết định Điều đó đặt ra một số vấn đề khác, tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại đòi hỏi một tâm huyết và tình yêu nghề không bao giờ vơi cạn ở người giáo viên Lúc này đây hơn bao giờ hết, người thầy cần thể hiện vai trò rèn rũa , uốn nắn cẩn trọng, tỉ mỉ, thường xuyên và nhiệt tình từng lỗi nhỏ của các em cũng như phát hiện và đánh giá đúng những thành công (dù là nhỏ) của các em Có nghĩa là giáo viên phải thực hiện khâu chấm chữa bài một cách cẩn thận và khoa học nhất Và giờ trả bài phải làm hết công năng của nó Đó

là những giây phút học trò hoàn toàn được đánh giá và nhận xét đúng mực nhất

về "đứa con tinh thần" của mình Đồng thời còn giúp các em có nhu cầu tự bổ sung, tự điều chỉnh cách viết, lỗi chính tả …, thậm chí có thể viết lại bài hoàn chỉnh nhất Và như vậy, kỹ năng viết của các em sẽ được nâng dần và hoàn thiện theo thời gian

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm

Mặc dù tiết trả bài Tập làm văn có vai trò vô cùng quan trọng như vậy nhưng trong thực tế ở nhà trường THCS nói chung và ở lớp 6 nói riêng, tiết trả bài chưa được đánh giá đúng mức Chính vì vậy, đôi khi còn được thực hành một cách đơn giản hoá, nhiều khâu, nhiều mục bị cắt bỏ, đơn giản trả bài chỉ để phát bài, gọi điểm, nhắc qua một số lỗi dễ thấy Thậm chí, còn được dùng để dạy bù cho kịp chương trình khi bị mất tiết Bản thân học sinh cũng chưa có tâm thế và

sự chuẩn bị cần thiết để học tiết trả bài Suốt một thời kỳ dài từ khi chưa đổi mới chương trình, tiết trả bài phần Tập làm văn chỉ được ghi "Trả bài viết số " và chấm hết Điều đó đồng nghĩa với việc học sinh không phải soạn bài, chuẩn bị cho tiết học này Và thế là tiết trả bài chỉ do giáo viên soạn - giảng - trả bài Học sinh nhận bài, nghe nhận xét Đôi khi , các em không nhớ đề bài mình làm, không biết mình đã viết gì nhất là đối với những học sinh học lực trung bình, yếu và kém Vậy thì làm sao các em có thể tìm thấy lỗi của mình Làm sao có thể nâng cao

kỹ năng thực hành viết được Nhưng, có điều đáng mừng là hiện nay, chương trình SGK Ngữ Văn đổi mới đã rất coi trọng tiết trả bài Ở SGK, tiết trả bài được thể hiện bằng hệ thống câu hỏi về nội dung, về hình thức và bố cục bài làm cần phải đạt được trong tiết trả bài Điều này đã tạo cho học sinh một thói quen soạn trước tiết trả bài ở nhà, do vậy, việc nắm, nhớ lại đề, nội dung mình đã viết là hoàn toàn

có thể được Hơn nữa, tạo tâm thế tốt để các em đón nhận một tiết trả bài hoàn toàn chủ động, bình tĩnh Như vậy là để viết tốt một bài Tập làm văn, học sinh được thực hành nhuần nhuyễn nhiều lần Viết bài khi soạn ở nhà, viết vào giấy kiểm tra và cuối cùng là khắc sâu, củng cố ở tiết trả bài khi được giáo viên chấm, chữa cụ thể trong bài của mình cũng như qua tiết trả bài trên lớp

Nghiên cứu, đề xuất những cải tiến mới trong phương pháp dạy học theo hướng tích hợp đang là vấn đề quan tâm của mọi cấp, mọi ngành và của toàn xã hội Với phạm vi đề tài nhỏ này, tôi chỉ xin đóng góp kinh nghiệm nhỏ của mình khi dạy tiết trả bài Tập làm văn cho học sinh lớp 6 Mong muốn đóng góp sự nhìn nhận tích cực, đúng đắn về vai trò và ý nghĩa của tiết trả bài đối với việc hình thành và phát triển kỹ năng viết cho học sinh nói riêng và nâng cao chất lượng

trong Bài 5: Những nẻo đường xứ sở - Viết: Viết bài văn tả cảnh sinh hoạt, Ngữ văn 6 tập 1, Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống

Em Trương Thị Bích Ngọc - Lớp 6D - Trường THCS… có đoạn viết: "Em rất thương những ngày hè oi bức, mẹ phải ra đồng làm việc vất vả Trên trán của

mẹ lúc nào cũng lấm tấm mồ hôi, đôi bàn tay rám nắng và chai sần, lưng của mẹ dần còng xuống như đang gánh biết bao nhiêu yêu thương mà mẹ đã hi sinh cho mái ấm nhỏ Tất cả mọi việc trong nhà từ đi chợ, nấu cơm, dọn dẹp, làm đồng, mỗi ngày mẹ em đều làm hết để bố em có thể yên tâm công tác và em có thời gian học hành Ôi ! Mẹ thật tuyệt vời !" Sau khi đọc cho học sinh nghe đoạn văn trên, giáo viên phải chỉ ra cho học sinh thấy được: để viết hay như bạn đã miêu tả thì người viết không chỉ quan sát mà phải có cả sự cảm nhận bằng tâm hồn Bạn đã

sử dụng phép điệp từ, phương thức tự sự và biểu cảm khi tả những công việc hằng ngày của mẹ với một tình yêu to lớn Và như vậy tức là giáo viên đã chỉ ra phương pháp viết bài Tập làm văn hay cho các em

- Giáo viên để có thể nâng cao kỹ năng viết đúng, viết hay cho học sinh cần

đề ra yêu cầu và chấm kiểm tra sau trả bài Yêu cầu này áp dụng cho những bài kém, sai nhiều lỗi ở tất cả các mặt Hình thức kiểm tra sau tiết trả bài bắt buộc giáo viên phải dành nhiều thời gian hợp lý để chấm cẩn thận và theo dõi sự tiến

bộ của học sinh so với bài trước Chính vì vậy, đòi hỏi giáo viên phải nhiệt tình ,

có trách nhiệm trước học sinh Bởi vì yêu cầu này không mang tính pháp chế nhưng hiệu quả rèn luyện kỹ năng viết văn cho học sinh lại rất cao, nhất là đối với học sinh yếu kém

- Giáo viên xây dựng đáp án cụ thể, chi tiết về nội dung cần đạt so với đề bài ra để giúp học sinh nhận ra những khuyết điểm trong bài làm của mình và bổ sung, rút kinh nghiệm để hoàn thiện bài làm sau tiết trả bài

2.3.2 Các bước tiến hành của giờ trả bài Tập làm văn 6

( Lớp 6D – Trường THCS….)

Các bước tiến hành của giờ trả bài Tập làm văn bao gồm cả những công việc trên lớp và sự chuẩn bị của cô, trò ở nhà Cụ thể:

- Sự chuẩn bị cho tiết trả bài : Về phía học sinh, cần yêu cầu các em soạn trước tiết trả bài ở nhà Chỉ có như vậy, các em mới có tâm thế chủ động và làm việc tích cực trong tiết học Về phía giáo viên, phải chấm và hoàn thiện mọi yêu cầu để đưa ra nhận xét đúng, hiệu quả nhất trong giờ học Do vậy, giáo viên phải soạn giáo án trả bài một cách tỉ mỉ, dẫn chứng cụ thể cho từng nhận xét

- Chép lại đề: Giáo viên yêu cầu học sinh đọc lại đề (theo trí nhớ) và ghi

đề bài lên bảng Yêu cầu này tiến hành thường xuyên, giúp học sinh có ý thức đọc

và tìm hiểu kỹ đề bài trước khi viết Đây là yếu tố vô cùng quan trọng để có được bài viết đúng

- Phân tích đề (bước này tiến hành khoảng 7 - 10 phút): giáo viên đưa ra

hệ thống câu hỏi để học sinh tìm hiểu những yêu cầu của đề bài:

+ Yêu cầu về kiểu văn bản: (Tự sự, miêu tả hay có sự kết hợp hai kiểu này )

+ Nội dung của bài viết yêu cầu những gì? Kể lại một câu chuyện đã học, một sự việc diễn ra trong tưởng tượng, trong thực tế hay miêu tả cảnh sắc thiên nhiên, miêu tả con người (chân dung hay trong hoạt động) hoặc có sự kết hợp giữa kể và tả

+ Giới hạn kiến thức: Miêu tả một hay nhiều cảnh, tả người trong hoạt động hay trong cuộc sống

- Lập dàn ý:

Giáo viên yêu cầu học sinh xây dựng một dàn ý chi tiết cho đề bài nêu trên

để làm căn cứ cho việc nhận xét ở bước sau Nhất là giúp học sinh tự liên hệ, so sánh với bài viết của mình Và như vậy, các em dễ dàng chấp nhận những nhận xét của cô giáo hơn Khâu này tiến hành từ 7 - 10 phút

Việc tìm ý và lập dàn ý cũng giúp cho học sinh có thói quen làm dàn bài đại cương trước khi viết bài Đây là một thói quen tốt, có lợi cho việc rèn luyện

kỹ năng viết đúng, viết đủ, không thiếu ý và có trình tự hợp lý hơn Đồng thời, giúp học sinh phân bố thời gian viết bài cho phù hợp, tránh tình trạng bài viết lan man, viết một ý mà các em có cảm hứng dẫn đến mất ý ở phần sau hoặc nhớ gì viết nấy khiến bài viết lộn xộn

- Nhận xét bài làm:

Khâu này là quan trọng nhất với việc rèn luyện kỹ năng viết cho các em

Do vậy, giáo viên cần nhận xét cụ thể, có thể đưa ra hướng giải quyết để các em khắc phục lỗi của mình Tuy vậy, nhận xét cụ thể không đồng nghĩa với chỉ trích, nhạo báng học sinh Giáo viên cần có thái độ trân trọng thật sự với sự sáng tạo của các em Từ đó mà xác nhận thái độ và cách ứng xử phù hợp với tiết trả bài Thông thường, bao giờ lời nhận xét của giáo viên cũng phải đi từ những ưu điểm của học sinh trước để gây hứng thú giúp học sinh hăng hái nhận khuyết điểm và

có nhu cầu sửa lỗi Giọng nói nhẹ nhàng, truyền cảm và ánh mắt bao dung, độ lượng nhìn thẳng vào học sinh giúp các em tự nhận ra lỗi của mình và khát khao được vươn lên

VD : Trong tiết trả bài viết với đề bài : Viết bài văn tả cảnh sinh hoạt trong Bài 5: Những nẻo đường xứ sở, Ngữ văn 6 tập 1, Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống yêu cầu đề bài đặt ra là:

* Yêu cầu cần đạt :

+ Hình thức:

- Bài viết có bố cục 3 phần rõ ràng: MB, TB, KB

- Diễn đạt lưu loát, dùng từ ngữ chính xác, không mắc lỗi chính tả, trình bày bài sạch sẽ

+ Nội dung:

- Xác định đúng kiểu bài: Miêu tả

- Lời kể: Viết bằng lời văn của em

- Đối tượng, phạm vi: Một cảnh sinh hoạt mà em đã chứng kiến hoặc tham gia

- Nội dung: Phải đảm bảo các nội dung chính của cảnh sinh hoạt đó, không thêm hay bỏ bớt các nội dung chính

- Ngôi kể : Ngôi thứ 1

+ Cụ thể:

I Mở bài: Giới thiệu cảnh định tả (cảnh ở đâu? thời gian nào?)

II Thân bài:

1 Tả bao quát: Cần chú ý phạm vi rộng, hẹp của một nhóm hay nhiều người đang hoạt động, không khí sinh hoạt sôi nổi hay trầm lặng

2 Tả chi tiết: Theo trình tự đã chọn (không gian hay thời gian)…

3 Tả khung cảnh thiên nhiên gắn với cảnh sinh hoạt

III Kết bài: Nêu cảm nghĩ, nhận xét của người tả về cảnh

* Giáo viên có thể nhận xét, sửa lỗi về:

+ Kiểu văn bản mà học sinh xây dựng so với yêu cầu đề bài là đúng hay sai Lấy dẫn chứng từng bài của học sinh cụ thể

- Bài của em Nguyễn Tuấn Minh đã xác định sai kiểu văn bản so với yêu cầu của đề bài Em thiên về văn tự sự hơn là miêu tả về cảnh mẹ gặt lúa trên đồng

Cụ thể có đoạn là: “Tôi thương mẹ, thương những nỗi vất vả mà mẹ mang, thương

cả sự hi sinh mà mẹ dành cho anh em tôi Có lần tôi hỏi mẹ rằng “liệu mẹ có cảm thấy khổ cực khi ngày nào cũng phải làm việc ngoài đồng dù mưa hay là nắng lo cho con hay không?” Lúc đó, mẹ chị cười và nói với tôi rằng: Vì các con dù mẹ phải làm bao lâu trên cánh đồng kia cũng được.”

- GV sửa lỗi : Văn miêu tả có thể kết hợp yếu tố miêu tả khi tả nhưng không thiên về kể nhiều hơn tả

+ Nội dung: Mức độ thể hiện nội dung đã sâu sắc hay chưa, nội dung nào còn thiếu, nội dung nào ý còn sơ sài Nêu tên từng học sinh ở các trường hợp trên