Tiểu luận lịch sử báo chí việt nam tìm hiểu sự ra đời và phát triển của tờ báo nông cổ mín đàm – tờ báo kinh tế đầu tiên của việt nam

Chứng kiến các thủ đoạn mà bọn thực dân Pháp chỉ lăm le dập tắt các tờ báo viết bằng chữ quốc ngữ trên đoạn đường mà nền báo chí Việt Nam đã đi qua, không khỏi làm chúng ta cảm thấy phải

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 2

NỘI DUNG 3

PHẦN 1: HOÀN CẢNH RA ĐỜI, CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỤ THỂ 3

1.1 Bối cảnh chính trị xã hội và hoàn cảnh ra đời 3

1.2 Các giai đoạn phát triển 3

1.3 Những đặc điểm cụ thể 5

1.3.1 Hình thức trình bày 5

1.3.2 Mục đích 5

1.3.3 Nội dung 7

1.3.4 Khó khăn gặp phải trong quá trình tồn tại 8

1.4 Nhóm sáng lập 9

PHẦN 2: PHÂN TÍCH MỘT VÀI SỐ BÁO TRÊN BÁO NÔNG-CỔ MÍN-ĐÀM Tuyên truyền góp vốn để tạo lợi ích chung 11

PHẦN 3: Ý NGHĨA, VAI TRÒ VÀ BÀI HỌC RÚT RA CỦA TỜ BÁO TRONG LỊCH SỬ VÀ HIỆN TẠI 14

3.1.Ý nghĩa và vai trò 14

3.2 Bài học rút ra 15

3.2.1 Trong lý luận văn học lý luận văn học 15

3.2.2 Trong phê bình văn học 15

KẾT LUẬN 17

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

MỞ ĐẦU

Báo chí ở giai đoạn nào cũng để lại cho người đọc những ấn tượng sâu sắc về những đặc điểm riêng của nó Con đường hoạt động của nền báo chí Việt Nam trong giai đoạn những năm 1805 tới đã đi qua đủ mọi cung bậc thăng trầm Trong khoảng thời gian đó, những người chiến sĩ cách mạng cầm bút, từ chuyên tới không chuyên, đã hi sinh vô kể thời gian, chất xám của mình với hi vọng để nền báo chí nước nhà có thể trụ vững trong thời kì đó Họ đã sống đúng với lý tưởng, đã liên tục và kiên trì tranh đấu, đã hy sinh cho báo chí cách mạng

Chứng kiến các thủ đoạn mà bọn thực dân Pháp chỉ lăm le dập tắt các tờ báo viết bằng chữ quốc ngữ trên đoạn đường mà nền báo chí Việt Nam đã đi qua, không khỏi làm chúng ta cảm thấy phải nể phục những lớp người chiến sĩ cầm bút bởi

họ đã san phẳng định kiến xã hội cũ thời ấy Những cá nhân, những đồng chí cầm bút ngày nay phải luôn nhớ rằng làng báo Việt Nam đã có những vị tiền bối

xả thân dùng cây bút làm vũ khí để đấu tranh đành độc lập tự do, kiến tạo một nền văn hóa mới và một xã hội mới cho các thế hệ sau

Trong bài tiểu luận này, người viết đặc biệt chú ý và hứng thú tìm hiểu về sự ra đời và phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam giai đoạn trước năm 1945 và những đặc điểm của nó, bởi những đặc trưng về bối cảnh lịch sử cũng như tính chất cách mạng của báo chí giai đoạn này Em đã rất tâm đắc và quyết định chọn

cho mình đề tài “Tìm hiểu sự ra đời và phát triển của tờ báo Nông-cổ

Mín-đàm – tờ báo kinh tế đầu tiên của Việt Nam” làm mục tiêu nghiên cứu trong

cuốn tiểu luận này

NỘI DUNG

PHẦN 1

HOÀN CẢNH RA ĐỜI, CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN VÀ ĐẶC ĐIỂM CỤ

THỂ

1.1 Bối cảnh chính trị xã hội và hoàn cảnh ra đời

Vào thời điểm Nam Kỳ trước năm 1881 (lúc bấy giờ đang là thuộc địa của Pháp), có hai điều kiện để một tờ báo thuộc thể loại bất kì để được phát hành và xuất bản Điều kiện thứ nhất là những tờ báo này đều phải được chính quyền thực dân Pháp thông qua và cho phép phát hành Điều kiện còn lại là chủ tờ báo phải là người mang quốc tịch Pháp Nhưng bất công thay, người Việt ta dù chiếm phần lớn tại Nam Kỳ lại không được hưởng quy chế này

Nhanh chóng, luật tự do báo chí đã bị hạn chế bởi sắc lệnh 30/12/1898: các tờ báo được in bằng bất kỳ ngôn ngữ nào ngoài tiếng Pháp phải được chính phủ cho phép trước và những người cầm bút vừa không chỉ mất tự do mà còn đứng trước nguy cơ bị tước giấy phép bất kì lúc nào nếu họ vi phạm những điều khoản quy định trên Chính vì vậy, các tờ báo viết bằng chữ quốc ngữ gần như vắng bóng trong giai đoạn cuối thế kỷ XIX

Thêm vào đó,việc xuất bản và in ấn báo chí là các ngành tốn kém ở thời kì đầu thế kỉ XX, được du nhập từ Pháp nên ngoài kỹ thuật in mộc bản thủ công, người Việt không có một chút kinh nghiệm nào Vậy nên trong suốt hơn 35 năm và mãi tới năm 1901, Sài Gòn mới có thêm một tờ báo từ làng báo chữ quốc ngữ khác, đó là tờ Nông-cổ Mín-đàm (08/1901-11/1924)

1.2 Các giai đoạn phát triển

Ra sau các tờ báo khác cùng thời nhưng lại đầy đặc điểm mới mẻ, Nông-cổ mín-đàm hội tụ đầy đủ những yếu tố cần thiết để một tờ báo chữ quốc ngữ có thể tồn tại trong một khoảng thời gian tương đối dài

Tên của tờ Nông-cổ Mín-đàm do ông Paul Canavaggio, một chủ đồn điền và là một thương gia người đảo Corse, thuộc hội viên Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ làm chủ nhiệm

Ấn phẩm đầu tiên được ra vào ngày 1/8/1901, được phát hành vào Thứ Năm hằng tuần tại Sài Gòn Một thời gian sau, báo đã được xuất bản một tuần 3 kỳ Tòa soạn báo được đặt tại số 84 đường Lagrandière (tức Sài Gòn ngày nay) Sau

đó, trụ sở liên tục thay đổi trước khi tọa lạc tại số 12 đường Cap Saint-Jacques, Sài Gòn

Theo nhận xét của một nhà nghiên cứu, “Nông-cổ mín-đàm ra đời trong thời buổi sơ khai của nền báo chí nước ta, lúc chữ quốc ngữ cũng còn ít người biết đọc Cho nên, mặc dù nó đã đình bản chưa đầy một thế kỷ, mà có ít người biết đến tờ báo này” Dù phát hành rộng rãi khắp Lục tỉnh, số người đặt mua báo Nông-cổ mín-đàm vẫn không nhiều Sau một năm phát hành, năm 1902, tờ báo mới có 325 người đặt mua Ngoài ra, cũng cần đề cập tới vấn đề nộp lưu chiểu Giá báo một năm dành cho người Việt (bổn quốc) là 5 đồng, cho người Pháp (người Langsa) và người nước ngoài là 10 đồng

Là một trong những ấn phẩm hiếm hoi trong giai đoạn này, Nông-cổ mín-đàm trở thành nơi thử nghiệm của một đội ngũ dịch các truyện và tiểu thuyết từ Đông sang Tây, vừa tinh thông Hán học và biết chữ quốc ngữ như, Nguyễn Chánh Sắc, Trần Phong Sắc, Nguyễn An Khương, Nguyễn An Cư, Đinh Văn Đẩu, Trần Hữu Quang, … Nhờ giữ các chức vụ chủ bút hay phụ bút cho tờ báo, họ khởi xướng phong trào dịch tiểu thuyết thần kỳ, anh hùng nghĩa hiệp của Trung Quốc trong những năm 1905-1910

Lần đầu tiên trên một tờ báo viết bằng chữ quốc ngữ đã xuất hiện bản tục dịch của Tam Quốc Chí bằng tiếng Việt; người dịch không ai khác chính là chủ bút đầu tiên, ông Canavaggio Cũng trên tờ báo này, xuất hiện tiểu thuyết feuilleton (truyện dài đăng từng kỳ), đầu tiên là Hà Hương Phong Nguyệt của Lê Hoằng

Mưu khởi đăng từ năm 1912, Nghĩa Hiệp Kỳ Duyên của Nguyễn Chánh Sắt đăng năm 1920,

Hậu bản của Nông-cổ Mín-đàm đúng ra không mất hẳn vào năm 1921 mà sang

tên là Tân đời thời báo (Journal des jeunes générations) Sau khi Canavaggio

mất năm 1922, Nguyễn Minh Kiên là chủ nhân tiếp theo của báo này (từ số 123, 26/8/1924 cho đến số 133, 4/10/1924) thì báo đình bản Sử dụng tên mới và dung chiến lược đăng lại một số bài viết của tờ Công luận báo, tờ báo này chỉ sống được tới Tháng 1/1924 rồi mới chấm dứt hẳn

Những biến động chính trị-xã hội trong giai đoạn đầu thế kỷ XX đã gây cản trở trong việc lưu trữ, do vậy khó có thể tập hợp đầy đủ các số báo và hậu báo

1.3 Những đặc điểm cụ thể

1.3.1 Hình thức trình bày

Nông-cổ Mín-đàm ra tám trang mỗi số báo, được in tại Nhà in-Hiệu sách Claude

& Cie (Imprimerie-Librairie Claude & Cie), lần lượt theo khổ in-folio (dưới 40 cm), sau đó 4° (dưới 30 cm), 8° (dưới 25 cm) và cuối cùng là Grand in-folio (hơn 40 cm)

Tên của tờ Nông-cổ Mín-đàm được in lớn trên trang nhất bằng ba loại chữ, Quốc ngữ, Hán và Pháp, với ý nghĩaUống trà bàn chuyện làm ruộng và đi buôn, hoặc

hiểu theo nghĩa hiện đại hơn là Đàm đạo về nông nghiệp và thương nghiệp.

- Quốc Ngữ: Nông-cổ Mín-đàm

- Tiếng Hán: 農賈茗談

- Tiếng Pháp: Causeries sur l’agriculture et le commerce

Ngôn ngữ báo chí trong tờ báo còn chưa được đầu tư và trau chuốt, vẫn còn dài

và lủng củng, thể hiện rõ đặc điểm của tiếng Việt đầu thế kỷ XX Cách trình bày

của tờ báo rất đơn giản, do hạn chế của kỹ thuật in ấn thời kỳ này

1.3.2 Mục đích

Mục đích của việc xuất bản tờ báo được ông Paul nêu rõ ở lời “tự tự”, trong số

báo đầu tiên như sau:

“Hai mươi năm chẳng ở miền Nam thổ, nay đã tiêm thành cơ chỉ qui mô Đường thiên lý lục tỉnh dẫu khác đạo cang thường lễ nghĩa như nhau, nơi nơi cũng "Tạo doan hồ phu phu" Việc hiếu-sự nay đà rang rảnh tình thê nhi thêm lại rịch ràng Vậy nên công sự từ hưu, vui theo thú thê trì nông-cổ Thương Nam thổ dường như cố thổ, mến Nam nhơn quá bằng Tây nhơn, muốn sao cho

nông-cổ phấn hành, sanh đại lợi cùng nhau cộng hưởng Vậy ra sức lập nên nhựt báo thông tình nhau mà lại rộng chỗ kiến văn, lần lần liệu ta cử đồ đại sự Trong Đông cảnh Cao-ly, Nhựt-bổn, nước Xiêm-la cùng nước Đại-thanh đâu đâu cũng đều có công văn nhựt báo Há Lục tỉnh anh hùng trí dõng, lại khoanh

tay ngồi vậy mà xem, không thi thố cùng người mà trục lợi.

Nay nhờ lượng quan trên nghị chuẩn, cho ấn hành Nông-cổ mín-đàm Vậy xin

lục dịch lảm tàng, mà gắn sức giúp nhau nên việc”.

Trang nhất số đầu tiên của Nông cổ Mín-đàm

Mục tiêu chính của tờ báo là đấu tranh vì quyền lợi và tự do của quần chúng lao động; đánh thức người dân khỏi sự “ru ngủ” của chính sách khai hóa và sự bành trướng của chính quyền thực dân Pháp, không hề đi theo con đường mà chúng

đã tự vẽ ra cho báo chí Việt Nam mà còn đi ngược lại quyền lợi của chúng

1.3.3 Nội dung

Mặc dù là tờ báo kinh tế đầu tiên ở Việt Nam nhưng Nông-cổ Mín-đàm lại có tới 50% dung lượng dành cho văn chương Các trang giữa sẽ dung để đăng các truyện dịch (tiểu thuyết hoặc truyện ngắn dài kỳ nổi tiếng của Anh, Pháp hoặc Trung Quốc), thơ ca do các phụ bút sáng tác, điểm báo châu Âu, hướng dẫn cách thức vệ sinh phòng bệnh hoặc trồng trọt chăn nuôi, thông tin số lượng và giá lúa gạo bán đi các nước, 2 trang cuối dành cho quảng cáo và rao vặt Các bài viết được chia thành hai cột và không kèm hình minh họa Ngoài ra, các mục cách nhau bằng một dòng kẻ và tên tiêu đề được in to đậm hơn Ngoài mục trên, tờ

báo còn có mục “Cáo thị”, “Thi phổ” để đăng các sáng tác thi ca mới của độc

giả hay văn học dân gian sưu tầm… Tờ báo cũng là đơn vị đầu tiên tổ chức cuộc thi truyện ngắn trong lịch sử Văn học Việt Nam hiện đại

Ngoài đăng tải các tác phẩm thơ, truyện dịch, truyện ngắn, tiểu thuyết, báo còn đăng tải những bài nghiên cứu, lý luận, phê bình văn học Trong 23 năm tồn tại,

tờ báo chỉ có 88 bài nghiên cứu, lý luận và phê bình văn học nhưng vẫn chỉ ở mức độ đơn giản

Có một số ý kiến cho rằng mục “Thương cổ luận” trong tờ báo là mục cần được

chú ý nhất vì độ quan trọng và tầm ảnh hưởng của nó Tuy nhiên, những bài luận

về nghề buôn chỉ xuất hiện nhiều trong ba năm đầu tiên khi Lương Khắc Ninh làm chủ bút Cùng một chủ để về nghề buôn nhưng ông sử dụng các mục khác

nhau để thể hiện như “Thương cổ luận” Xuất hiện ngay trên trang nhất từ số

đầu tiên, chủ tờ báo, ông Lương Khắc Ninh đã thẳng thắn tuyên chiến với tư

tưởng tứ dân “sĩ, nông, công, thương”- thứ đã ăn sâu vào suy nghĩ của người

Việt bằng lời khẳng định: “Sự đại thương là đệ nhứt cách giúp cho dân phú

quốc cường” Ông thường gửi gắm sự hướng dẫn các thương nhân Việt xưa về

cách giao thương buôn bán và khuyến khích, kêu gọi độc giả cùng đồng lòng học tập và nghiên cứu để cạnh tranh với các thương nhân Hoa kiều và Ấn kiều Vì lẽ

đó, đây được coi là tờ báo kinh tế đầu tiên bằng chữ quốc ngữ Tới năm 1906,

“Thương cổ luận” chính thức bị gỡ khỏi báo Nông-cổ Mín-đàm sau khi đã được

phát hành hơn 100 số Lương Khắc Ninh, chủ bút Nông Cổ Mín Đàm, người giữ mục này cũng chính thức giã từ tờ báo, để ông Gilbert Trần Chánh Chiếu làm Chủ bút thay thế

Tờ báo tồn tại trong khoảng thời gian tương đối dài, đủ để trở thành một trong những ngọn cờ tiên phong trong trào lưu cải cách đầu thế kỷ XX

1.3.4 Khó khăn gặp phải trong quá trình tồn tại

Vì Nông-cổ Mín-đàm là một tuần báo kinh tế tư nhân nên:

- Không nhận được bất kỳ khoản tiền trợ cấp nào của chính phủ và buộc tự tìm cách phân phối và thu hút độc giả Dù phát hành rộng rãi khắp lục tỉnh, số người đặt mua báo Nông-cổ mín-đàm vẫn không nhiều vì người đặt mua báo phải là những người biết chữ và có điều kiện tài chính, nên danh sách độc giả của tờ báo chủ yếu là các quan chức và điền chủ địa phương, hay các công chức nhà nước (325 người) Ở năm thứ hai lưu hành, số người đặt mua bảo là 350 người, và với giá bán 5 đồng / năm / người thì tổng số tiền báo thu được là 1.750 đồng, trong khi đó tổng chi phí là hơn 2.000 đồng Tuy lỗ rồng nhưng ông Canavaggio vẫn

cố gắng duy trì tờ báo của mình

- Ban biên tập phải giành tới hai trên tám trang để đăng danh sách những độc giả còn nợ tiền (100 người) Số người đặt mua chịu rất nhiều, tới mức tờ báo phải tha thiết năn nỉ những người còn nợ tiền thanh toán tiền báo trong mục

“Bổn quán cẩn tín”:

“Bổn quán kính ít lời với chư quí hữu, sau xin trân tình cho rõ lẽ đục trong: Nhựt trình Nông-cổ mín-đàm lập từ 1er aout 1901 đến nay, cũng gần giáp một năm, nhờ ơn của các quí-hữu mua mà xem đặng ba trăm hai mươi lăm vị Xin chư quí hữu xét coi anh em chúng tôi, chẳng những lỗ công mà thôi, mà lại lỗ tiền nữa Tuy vậy mà đều làm hữu ích cho người, thì anh em chúng tôi dầu lỗ công dầu lỗ tiền, cũng chẳng mỏi chí, nguyện làm sao cho đến thành sự cho người mới thôi Thương ôi! Chẳng những là ít người muốn xem mà thôi, mà lại trong số ba trăm hai mươi lăm người mua, thì có hai trăm lẻ đã trả tiền Xin coi

như vậy thì hẹp cho chúng tôi lắm.

Nay chúng tôi xin đăng trọn những chư vị chưa trả vô nhựt trình này, đặng nhắc cho nhớ rõ, ráng gởi bạc đến cho bổn quán, đặng mà xài kẻo lỗ nhiều lắm Xin

chớ phiền sao mà hỏi tiền, vì thiếu và lỗ nên phải hỏi”

(Số 41, ngày 05/06/1902)

- Trong quá trình tồn tại và phát triển luôn bị kẻ thù dòm ngó, thậm chí truy kích, cấm lưu hành, tìm mọi cách đình chỉ xuất bản Đối với chính quyền thực dân, báo chí chữ quốc ngữ luôn là một đối tượng nguy hiểm trong quá trình “ru ngủ” dân thuộc địa và trong cuộc đấu tranh về mặt chính trị tư tưởng Điều đó đã khiến chính quyền thực dân tìm mọi cách để dòm ngó, kiểm soát, thậm chí truy kích, cấm lưu hành, đình chỉ xuất bản báo chí cách mạng

1.4 Nhóm sáng lập

Chủ đầu tiên của tờ báo là ông Paul Canavaggio, là một người Pháp ở đảo Corse, vừa là một chủ đồn điền, một nhà buôn muối và hội viên Hội đồng Thuộc địa Nam Kỳ

Tuy vậy, em xin phân tích chi tiết về chủ bút thứ hai, ông Lương Khắc Ninh, bởi ông mới là người tâm huyết với việc truyền đạt và khuyến khích người dân Việt xưa học cách buôn bán từ các thương gia nước ngoài; biến tờ báo thành tuần báo

kinh tế.

Tự là Dũ Thức và hiệu là Dị Sử Thị (1862-1943) ông là một trong những cây bút nổi tiếng thời đó, quê ở Vĩnh Long Được học chữ Nho, chữ Quốc ngữ và Pháp

từ nhỏ, ông vừa là một tri thức Nha Trang vừa là một tri thức Tây học, nên am hiểu sâu sắc cả hai nền văn hóa Đông Tây Sau khi tốt nghiệp trường Le Myre de Vilers ở Mỹ Tho, ông được làm việc tại Sở Thương chánh Bến Tre trong thời gian từ năm 1880-1893 Năm 1902, ông trúng cử vào Hội đồng Quản hạt Nam

Kỳ, tiếp đến là Hội động tư vấn Đông Dương năm 1906 mục “Thương cổ luận”-mục quan trọng nhất của tờ báo, được ông trực tiếp viết và nghiên cứu rồi phát hành Ông hay dùng những câu chữ đầy sự tôn trọng và thật tâm trong từng số báo mình phụ tráchkhi luận bàn về nghề buôn, với mục đích là để khơi dậy được

sự đồng cảm của độc giả Ông còn là một người rất nhân hậu và có tầm nhìn Qua những bài viết của ông, độc giả sẽ thấy một Lương Khắc Ninh với nỗi trăn trở và xót xa trước sự tụt hậu của đất nước và khuyến khích dân chúng buôn bán làm giàu một cách kiên trì trong suốt 3 năm hoạt động trong làng báo Ông phải chia tay tờ báo ít năm sau đó bởi sự khác biệt về quan điểm làm báo giữa ông và ông Canavagio

Những chủ bút tiếp theo của tờ báo đều là những người trí thức, có chức sắc và công thương ở Nam Kỳ vào thời kỳ đầu thế kỷ XX Các chủ báo lần lượt có các ông Gilbert Trần Chánh Chiếu, Tân Châu Nguyễn Chánh Sắc và Phạm Minh Kiên Một số cộng tác viên tiêu biểu của tờ báo là Huỳnh An Cư, Nguyễn Khắc Huề, Nguyễn Khắc Xương, Trần Khắc Kỳ