Tiểu luận lịch sử báo chí việt nam tạp chí đông dương và những thành tích

Ban đầu tờ tạp chí này được coi là chi nhánh của tờ “Lục Tỉnh Tân Văn”, một tờ báo được xuất bản tại Nam Kỳ cũng được viếtbằng chữ quốc ngữ và được chính quyền thực dân bảo trợ.. Theo th

TIỂU LUẬNMÔN: LỊCH SỬ BÁO CHÍ

TÊN TIỂU LUẬN:

TẠP CHÍ ĐÔNG DƯƠNG VÀ NHỮNG THÀNH TÍCH

TIÊU BIỂU VÀO ĐẦU THẾ KỶ XIX

Mục lục

Mở đầu (1)

I.Lịch sử (2)

II.Mục tiêu (5)

III Ban biên tập (9)

IV.Thành tích (11)

1 Phổ biến tư tưởng Âu Tây (11)

2 Phát triển tinh hoa cổ học Trung Hoa và Việt Nam (11)

3 Trau dồi khả năng tiếng Việt (13)

Kết luận (19)

Tài liệu tham khảo (20)

Mở đầu

Đông Dương tạp chí là một trong những tờ báo tiên phong trong việcphổ biến chữ Quốc ngữ Tờ báo được lập ra vừa để phổ cập công cuộc khaiphá của Pháp, vừa là công cụ để giới tri thức Việt Nam cải biên, canh tân đấtnước Nó là tiền đề cho những báo ra sau này

I.Lịch sử:

Đông Dương tạp chí vốn là một phụ bản của tờ Lục Tỉnh tân văn xuấtbản ở Sài Gòn Số đầu tiên ra ngày 15 tháng 5 năm 1913 tại Hà Nội Số cuốicùng ra vào ngày 15 tháng 9 năng 1919 Tổng cộng hoạt động được 6 năm 4tháng thì đình bán

“Đông Dương tạp chí” là một tuần báo được phát hình đều dặn vào mỗi thứnăm hằng tuần Chủ nhiệm báo là F H Schneider, chủ bút kiêm biên tập viênchính là ông Nguyễn Văn Vĩnh Báo được xuất bản tại Bắc Kỳ (Hà Nội) vàđược viết bằng chữ quốc ngữ ĐDTC ra số đầu tiên vào ngày 13/5/1913 vàđình bản vào cuối năm 1918 Ban đầu tờ tạp chí này được coi là chi nhánh của

tờ “Lục Tỉnh Tân Văn”, một tờ báo được xuất bản tại Nam Kỳ cũng được viếtbằng chữ quốc ngữ và được chính quyền thực dân bảo trợ Trên trang đầu củaĐDTC có ghi “Edition spéciale du Lục Tinh Tân Văn pour Le Ton Kin et 1

An Nam” (ấn phẩm đặc biệt của Lục Tỉnh Tân Văn dành cho Bắc Kỳ vàTrung Kỳ) Những người tham gia viết gồm ông Phan Kế Bính, Nguyễn ĐỗMục, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Tố, Trần Trọng Kim, Tản Đà (NguyễnKhắc Hiếu), Phạm Duy Tốn, Phạm Văn Hữu,… Tờ báo phát triển theo haigiai đoạn: từ số 1/1913 đến số 1/1915 và từ số 2/1915 về sau

 Đông dương tạp chí trong giai hai năm 1913-1914

Trong hai năm này tờ báo chỉ mang tính chất như là một tờ ngôn luậnthông thường Hình thức báo được in theo khổ lớn 20x20 tương đương vớimột tờ tạp chí thời nay Mỗi kỳ in 16 trang Bảo quản tại số 20 Carreau (tứcđường Lý Thường Kiệt ngày nay)

 Đông dương tạp chí từ năm 1915 cho đến khi đình bản

Giai đoạn này kể từ số 1/1915 báo được chuyển từ tạp chí sang tùng báo,đóng từng tập như tập sách và chia thành sáu phần rõ rệt ĐDTC còn thường

xuyên đăng bài của nhiều tác giả không thuộc bộ máy toà báo viết, nhiều vấn

đề mang nhiều nội dung khác nhau từ khoa học, kỹ thuật đến văn hoá xã hội

và học thuật tư tưởng Theo thời gian, tờ ĐDTC đã phát triển từ một từ tạp chítổng hợp thời sự chính trị, văn hoá, xã hội, đến chỗ trở thành một tạp chíchuyên về văn hoá xã hội bao gồm nhiều nội dung và nhiều đề mục phongphú như:

 Thời sự tổng thuật

Đây là mục xuất hiện thường xuyên trên ĐDTC và được xếp ở trang đầucủa báo, lúc đầu là do Thinker, một người Pháp, nhưng sau này do ôngNguyễn Văn Vĩnh viết Mục này là một bài bình luận và tổng kết tình hìnhthời sự tại Đông Dương trong tuần

 Điện báo

Đăng tin tức quốc tế do phủ toàn quyền cung cấp hay là tin tức từ các đàibáo của Pháp

Đông Dương thời sự

Đăng tin tức Đông Dương và Hà Nội

 Quan từ

Từ số 8 trở đi đổi thành “Quan báo trích lục”

Đăng tin về tình hình tổ chức quan lại bản xứ, tin tức chủ yếu lấy từ tờ

“Đại Việt Quan Bảo” xuất bản tại Bắc Kỳ

Mục “Nhời đàn bà” do ông Vĩnh viết và ký tên Đào Thị Loan mỗi tuầnđăng một bài xã luận bàn về vai trò và vị trí của phụ nữ trong xã hội đươngthời Mục “xét tật mình” cũng do ông Vĩnh viết bàn về thói hư tật xấu củangười An Nam theo quan điểm của ông Vĩnh.

 Sư phạm khoa

Đăng những bài bàn về giáo dục trẻ em do ông Trần Trọng Kim phụ trách

Từ số 20 mục này đổi thành “Gõ đầu trẻ” do ông Nguyễn Đỗ Mục viết

 Pháp văn hợp thái

Đăng song ngữ những bản dịch văn học Pháp

 Nam văn hợp thái

Đăng các bản dịch “Kim vân kiều” sang tiếng Pháp của ông Nguyễn VănVĩnh và các tác phẩm văn học cổ diền Việt Nam

Ngoài các mục này, báo còn có các mục về luận lý học, triết học yếu lược,

in song ngữ và những bản dịch từ các tác phẩm kinh điển của Pháp về đề tàiđạo đức và triết học Có phần “Việc buôn bán” bàn về thương nghiệp, kinh tế

và các mẫu quảng cáo hàng tiêu dùng Báo cũng thường xuyên đăng tiểuthuyết Pháp dịch sang tiếng Việt chia làm nhiều kỳ Những trang cuối của tờbáo là phần “Quốc ngữ chỉ Nam”, dạy chữ quốc ngữ cho người biết tiếng Hán

và “Cours de Langue Annamite” G Saintonge dạy tiếng Việt cho người Pháp

Từ số 50/1914 ĐDTC đã được quy hoạch lại Toàn bộ các mục về chínhtrị, văn hoá, xã hội đã được tập hợp và in trên một nửa số trang đầu tiên của tờbáo Phần sau dành cho mục “Tân học văn tập” chia thành hai phần:

 Văn chương khoa

Đăng tải toàn bộ những bản dịch từ Pháp văn, Hán văn cũng như các sángtác văn học

 Sư phạm học khoa

Có thể coi mục này có đầy đủ tư cách của một giáo trình tiểu học do cácông Trần Trọng Kim, Nguyễn Đỗ Mục, Phan Văn Hữu phụ trách bao gồm cácsản phẩm “Mẹo làm văn quốc ngữ”, và “Tâp làm văn quốc ngữ”, “Luận lý”,

“Cách trí”, “âm tả” và “Nam sử” Cho đến tận số cuối cùng của năm 1914ĐDTC vẫn được trình bày theo hình thức này

Từ số 1/1915 DDTC được chuyển từ khổ tạp chí sang kiểu tùng báo, đóngthành tập như tập sách và chia thành sáu phần rõ rệt là: tiểu thuyết Tây diễnnôm, tiểu thuyết Tàu diễn nôm, Tân học văn tập (phần này gồm toàn bộ cácphần trong “Sư phạm học khoa” trước đây),

 Văn chương: bao gồm: Pháp văn, Hán văn và văn Nôm.

 Công văn tập

Đăng các công văn, nghị định và sắc lệnh của chính quyền thực dân, tintức Đông Dương cùng với tin tức thế giới Tình hình quan lại thăng chuyển,cũng đồng thời kết hợp dạy luật cho dân chúng, dù là dung lượng rất hạn chế

Bộ quốc sử

Báo đăng làm nhiều kỳ các bộ sách khảo cứu về lịch sử và phong tụccủa Việt Nam Đáng chú ý nhất là cuốn sách “Việt nam phong tục” của tácgiả Phan Kế Bính được đăng trong mục này

Ngoài những chuyên mục nói trên thì ĐDTC còn thường xuyên đăngbài của nhiều tác giả không thuộc bộ máy toà báo, viết về nhiều đề tài khácnhau về văn hoá, xã hội, học thuật tư tưởng, khoa học kỹ thuật

Có thể nói về tổng quan mà nói thì ĐDTC đã đi theo dòng thời gian mà

từ một tạp chí tổng hợp thời sự, chính trị, văn hoá, xã hội tiến tới một tờ tạpchí chuyên về văn hoá xã hội Đặc biệt nhất là phần hỗ trợ cho văn chươngcủa ĐDTC sẽ giúp chúng ta có nguồn tư liệu phong phú để nghiên cứu về vấn

đề chuẩn hoá chữ quốc ngữ và việc giáo dục học ở bậc tiểu học

Ngoài những phần trên thì trong ĐDTC còn có một chuyên mục quantrọng đó là dịch thuật các tác phẩm văn học nước ngoài, chủ yếu là văn học

Pháp và Hán văn (kể cả việc dịch các tác phẩm dài hơi hay các trích đoạn) thịcác dịch có tên tuổi trong đội ngũ dịch giả mạnh uyên bác như: Nguyễn VănVĩnh, Hoàng Cơ Đinh, Nguyễn Văn Tố, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Luận,Nguyễn Văn Trắc, Nguyễn Kiểm,… Trong đó xuất sắc hơn cả là bộ từ

“Quỳnh, Vĩnh, Tô, Tốn” Chính những dịch giả này, với một phong cách dịchbình dân, giản dị, đại chúng… mang tính khuynh hướng, đã làm nên cái thầnthái riêng cho ĐDTC, một lối văn phong “Đông Dương Tạp Chí” và góp phầnquan trọng trong việc cấu thành bộ phận văn chương trên tạp chí này Quátrình dịch thuật còn có tác động không nhỏ tới việc chuẩn mục hoá chữ quốcngữ, tăng khả năng biểu hiện của loại hình văn tự này và tiến tới tính hìnhthành nên một thứ ngôn ngữ có khả năng diễn đạt những nội dung phức tạpkhi đi vào đời sống hiện đại

Một bộ phận khác tưởng như không mấy quan trọng trong tạp chí này, đó là:

Bộ phận hỗ trợ văn chương trên Đông Dương Tạp Chí Chính trong bộ phậnphụ lục của tạp chí này là những đóng góp quan trọng trong việc tiến hànhgiáo dục học bằng chữ quốc ngữ Trong việc huẩn hoá từng bước chữ quốcngữ, trong việc làm giàu thêm bộ phận từ vựng tiếng Việt và đồng thời cũnglàm tăng thêm sức biểu hiện của chữ quốc ngữ Đặc biệt là những bài viếtxung quanh vấn đề chuẩn hoá chữ quốc ngữ và phần sư phạm học khoa

II.Mục tiêu

Mục tiêu chính của Đông Dương tạp chí như được nói đến trongchương trình1 của tờ báo đó là quảng bá và phổ cập khoa học và kĩ thuậtphương Tây đến người Việt Đây cũng chính là mục tiêu của tầng lớp trí thứccủa các nước vùng Viễn Đông theo tấm gương duy tân thành công của NhậtBản Họ đều thấy được sự cần thiết phải nắm lấy chiếc chìa khóa khoa họcphương Tây để mau chóng đưa dân tộc mình bước vào cánh cửa văn minh,tiến bộ

1 “Chương trình” (Đông Dương tạp chí số 1, trang 2-4): “Tờ riêng ấy đặt tên là Đông Dương tạp chí, nguyên mục đích là đem các thuật hay nghề mới Thái-tây mà dạy phổ thong cho người An Nam”

Về bản chất, cuộc xung đột Pháp – Việt là một cuộc chiến tranh xâmlược để giành thuộc địa, nhưng bên cạnh đó, ở vị trí thứ yếu cũng là cuộcđụng đầu giữa hai nền văn minh Nền văn minh công nghiệp đem lại sự giàu

có và phát triển cho phương Tây, giúp nó đủ sức mạnh để lấn lướt, chi phối vàthống trị các dân tộc nhược tiểu Nền văn minh nông nghiệp lạc hậu, sức sảnxuất yếu kém, bằng lòng với những giá trị cổ truyền mà không tự thay đổi đểphát triển Cuộc xung đột đó đã đánh thức tinh thần tự phê phán nơi nhữngngười trí thức có ít nhiều suy nghĩ về tiền đồ của dân tộc trong một thế giớiđang chuyển biến với nhiều xáo trộn và đang bị các thế lực tư sản ở phươngTây mưu đồ sắp xếp lại

Đối với Nguyễn Văn Vĩnh, chủ bút Đông Dương tạp chí “đứng trướcnền văn minh Âu châu đang lan tràn, Á châu phải lựa chọn giữa hai thái độ:tiến bước theo Âu châu hay quay lưng lại nó Còn đấu tranh chỉ với nhữngphương tiện đã có sẵn của chúng ta thì đã quá chậm rồi và không thể nàonhững phương tiện đó sẽ tăng lên gấp mười lần và dù cho rằng nhân dân AnNam nhìn chung đã có đức tính kiên nhẫn đó”2 Để giải quyết xung đột giữahai nền văn minh, giải pháp duy nhất theo Nguyễn Văn Vĩnh là tiếp nhận nó,thích nghi với nó để tìm một con đường đi cho dân tộc mình Ông tin rằngchúng ta sẽ không mất nước bởi “chúng ta là một nòi giống mềm dẻo để cómột cá tính” Chúng ta đã không đánh mất mình khi chịu ách đô hộ hàng ngànnăm của giặc Tàu thì cũng không thể nào mất được bởi sự có mặt của ngườiphương Tây Điều quan trọng là tận dụng sự giao lưu giữa hai nền văn minh

để tiếp nhận lấy những gì tinh túy nhất: “Chúng ta đã biết rút ra những điều

có lợi trong khi tiếp xúc với người Tầu, nó đã tạo ra nhân cách quá khứ củachúng ta Chúng ta phải biết lợi dụng sự tiếp xúc với Pháp, nó sẽ tạo ra nhâncách của chúng ta trong tương lai”

2 Nguyễn Văn Vĩnh, Một công thức khác rút ra từ nền giáo dục cổ truyền, L’Annam Nouveau, số 155 ngày

Trong bối cảnh như thế, mục tiêu mà tạp chí nhắm tới là đưa độc giảViệt Nam đến gần với những phương pháp mới trên nhiều lĩnh vực nghiêncứu của phương Tây Điều này được thực hiện thông qua báo chí- ột phươngtiện truyền thông mới mà ngay cả hình thức của nó cũng đã tiếp cận mộtphương thức đặc thù về sự truyền bá thông tin và hiểu biết của phương Tây.Bằng cách này, kiến thức không chỉ còn dành riêng cho một thiểu số ưu tú(qua những tác phẩm đặc thù) mà có thể được tiếp cận một cách đơn giản hơnbằng một công cụ hiệu quả hơn: chữ quốc ngữ.

Đông Dương tạp chí ra đời ngay sau vụ ném bom Khách sạn Hà Nộingày 26 tháng 3 năm 1913 của Việt Nam Quang phục hội do Phan Bội Châuthành lập năm 1912 Khi ấy, tinh thần của các tổ chức và của người dân đốikháng Pháp đang lên cao Vì vậy, tạp chí ra đời nhằm mục đích "đem vănchương học thuật, đem ân huệ văn minh của nhà nước Lang Sa mà khua sáocho lấp được những lời gây loạn" Ngoài ra, Đông Dương tạp chí còn có mộtmục đích sâu xa hơn, đó là tuyên truyền cho chính sách "bảo hộ" của thực dânPháp

III Ban biên tập

Về ban biên tập ngoài Nguvễn Văn Vĩnh là người viết nhiều mục nhất,

ta thấy về phái Tân học có Phạm Quỳnh, Phạm Duy Tốn, Trần Trọng Kim,Nguyễn Văn Tố và về phái cựu học có Phan Kế Bính, Nguyễn Đỗ Mục.Nhưng trong các nhà văn kể trên chỉ có 3 người viết đều đặn từ đầu đến cuốicho Đông Dương tạp chí là : Nguyễn Văn Vĩnh, Phan Kế Bính, Nguyễn ĐỗMục Vậy khi nói nhóm Đông Dương tạp chí, chúng ta chỉ kể đến 3 nhà vănnày Còn về nội dung Đông Dương tạp chí gồm có các mục đáng kể như :Phương châm (quan điểm), công luận, triết học, văn học, sư phạm, vệ sinh,phụ nữ, tiểu thuyết

Với Đông Dương tạp chí, Thiếu Sơn trong Phê bình và Cảo luận cho

hay báo do Nguyễn Văn Vĩnh làm chủ bút, nhưng chủ nhân của báo là F.H

Schneider Trang 16 của số báo đầu tiên ra ngày 15/5/1913 ghi rõ thông tinnày cùng địa chỉ tòa soạn:

"Mua báo - Gửi bài đăng báo - Vào cáo bạch rao hàng - Thông tin

Thì phải viết thơ cho

M F H SCHNEIDER

Chủ nhân báo “Đông-dương-tạp-chí”

20 Boulevard Carreau - Hanoi".

Đường Boulevard Carreau nay là phố Lý Thường Kiệt, thuộc quậnHoàn Kiếm, Hà Nội Báo được phát hành thứ năm hàng tuần ở Bắc và Trung

Kỳ, cụ thể là Hà Nội, Hải Phòng, và Huế

Trong thời gian hiện diện nơi làng báo nước Việt, Phê bình và Cảo

luận nhận định Đông Dương tạp chí được xem “có công lớn trong cuộc xây

dựng quốc văn”

Tham gia viết bài cho báo là những tên tuổi lớn trên văn đàn Họ là Tản

Đà, Nguyễn Bá Học, Phạm Duy Tốn, Phan Kế Bính, Nguyễn Văn Vĩnh,Phạm Quỳnh, Trần Trọng Kim…

Phan Kế Bính với Hán Việt văn khảo đăng trên Đông Dương tạp chí rất

có ích cho ai học Hán văn Báo có mục “Dịch Hán văn” do Phan Kế Bính,Dương Bá Trạc phụ trách; mục “Dịch Pháp văn” do Phạm Duy Tốn, PhạmQuỳnh đảm nhận Chúng đều được đánh giá có cái lợi cho độc giả khi tìmhiểu Hán văn, Pháp văn

Nhà văn Vũ Ngọc Phan xem Đông Dương tạp chí là "ông thầy hướng dẫn tôi bước vào văn học Việt Nam” trong hồi ký Những năm tháng ấy.

Lấy Đông Dương tạp chí, Nam phong tạp chí làm tài liệu luyện văn học, nhà

văn Vũ Ngọc Phan còn cho biết chi tiết đáng lưu ý để không bị nhầm lẫn

Đó là Đông Dương tạp chí loại cũ ra số đầu năm 1915 như trên đã đề cập Về sau, có Đông Dương tạp chí do Nguyễn Giang làm chủ nhiệm.

IV.Thành tích

Gạt mục đích chính trị ra ngoài, Đông Dương tạp chí trong khoảng 4năm (từ 1913 đến 1917) đã đạt được 3 thành tích đáng kể về mặt văn hoá nhưsau :

1.Phổ biến tư tưởng Âu Tây

Đó là mục đích chính của ĐDTC và nhất là Nguyễn Văn Vĩnh đã cócông trình bày cho dân ta thấy rõ những điều sở trường của Tây Phương khiếncho tư tưởng và học thuật của Thái Tây dần dần trở nên quen thuộc đối vớingười Việt Nam, từ xưa chỉ biết có văn hóa Trung Hoa Công lớn trong việcnày về Nguyễn văn Vĩnh với các bài dịch thơ ngụ ngôn, kịch và tiểu thuyếtcủa ông Ngoài ra Phạm Quỳnh với các bài khảo luận, dịch thuật về văn học,triết học Trần trọng Kim với các bài nghiên cứu về khoa sư phạm cũng làmcho tờ báo tăng thêm phần giá trị Ta lại còn phải kể đến Phạm Duy Tốn, mộtnhà tiền phong của lối tiểu thuyết tả chân, lối văn mới chịu ảnh hưởng củaTây Phương

2 Phát triển tinh hoa cổ học Trung Hoa và Việt Nam

Tuy rằng mục đích của ĐDTC theo lời chủ nhân chỉ đề cập tới văn hóa TháiTây, nhưng ta thấy về sau phần nghiên cứu về cổ học đã dần dần chiếm mộtđịa vị quan trọng trong tạp chí này Nếu Nguyễn Văn Vĩnh đã nổi tiếng về cácbản kịch Pháp văn thì Phan Kế Bính và Nguyễn Đỗ Mục đã thành công rực rỡtrong việc dịch các sách Hán văn Có thể nói là trong địa hạt dịch Hán văn raViệt văn về sau này vẫn chưa có ai vượt được, hai ông với một lối dịch đặcbiệt, độc đáo Công trình nghiên cứu cổ học của 2 ông tuy chưa được sâu xa,nhưng kể cũng là có phương pháp, nhờ đó những người tân học có thể biếtmột cách khái quát nền học cũ của Tàu và ta với sự liên lạc giữa 2 nền vănhọc này