10 Biện pháp 2: Phát huy tính tích cực học tập cho học sinh thông qua phương pháp đặt và giải quyết vấn đề trong tiết địa lý .... Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 trong quan đi
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TRUNG HỌC ………
- ² -
ĐỀ TÀI:
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CHO HỌC SINH TRONG MÔN
ĐỊA LÝ LỚP 7 (Bộ sách Chân trời sáng tạo)
Lĩnh vực: …
Họ và tên tác giả: ….
Đơn vị: ….
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 2MỤC LỤC
A MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Phạm vi nghiên cứu 2
4 Đối tượng nghiên cứu 2
B NỘI DUNG 3
1 Cơ sở lý luận 3
2 Cơ sở thực tiễn 5
3 Giải pháp thực hiện 10
Biện pháp 1: Ứng dụng hiệu quả của phương pháp đàm thoại gợi mở trong môn địa lý 7 10
Biện pháp 2: Phát huy tính tích cực học tập cho học sinh thông qua phương pháp đặt và giải quyết vấn đề trong tiết địa lý 13
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh thảo luận tích cực trong học tập 15
4 Hiệu quả của sáng kiến 20
C KẾT LUẬN 21
1 Kết luận 21
2 Bài học kinh nghiệm 22
Trang 3A MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, với sự phát triển như vũ bão về khoa học kĩ thuật, xu thế toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ đòi hỏi các quốc gia phải đào tạo ra một nguồn nhân lực dồi dào, có trình độ cao, nhạy bén với công nghệ mới Chính vì vậy, giáo dục đang trở thành nhân tố quyết định đến sự phát triển nhanh và bền vững của mọi quốc gia Việt Nam là quốc gia đang phát triển, việc đầu tư cho giáo dục là sự đầu tư đúng đắn để tránh tụt hậu so với các nước trên Thế giới, rút ngắn khoảng cách chênh lệch về trình độ phát triển Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011 – 2020 đã định hướng “Phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao là một đột phá chiến lược” Để xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao trước hết phải đẩy mạnh phát triển giáo dục Nhận thức được việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những vấn đề bức thiết ở nước ta hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra nhiều nghị quyết, chỉ thị về đổi mới PPDH Chiến lược phát triển giáo dục 2011 – 2020 trong quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục về đổi mới nội dung PPDH đã chỉ rõ “Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực,
tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học” Chính vì vậy, đổi mới PPDH là một trong những nhiệm vụ chiến lược quan trọng
Thực tiễn việc dạy học Địa lí ở trường trung học phổ thông hiện nay cho thấy giáo viên gặp nhiều khó khăn trong việc xác định PPDH phù hợp với đối tượng học viên, nội dung, mục tiêu và phương tiện kĩ thuật của nhà trường Tuy nhiên, một số GV bước đầu đã mạnh dạn áp dụng một số PPDH theo hướng phát huy tính tích cực học tập của HS Trong đó, GV giữ vai trò chủ đạo, còn HS chủ động khai thác kiến thức Chính vì vậy, HS tiếp nhận bài giảng một cách khoa học, logic, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế cao, đồng thời rèn luyện được nhiều kĩ năng địa lí cần thiết
Nội dung chương trình Địa lí 7 đề cập chủ yếu đến các thành phần nhân văn của môi trường, các môi trường địa lí, thiên nhiên và con người ở các châu lục và
Trang 4tìm hiểu về tự nhiên của Việt Nam số lượng hình ảnh, bảng kiến thức, bản đồ,
hệ thống câu hỏi giữa bài khá nhiều Học sinh lớp 7 với sự phát triển mạnh mẽ của tư duy logic, tư duy trừu tượng, thích khám phá, tò mò để tìm ra cái mới, thích tranh luận, làm việc theo nhóm để dần hoàn thiện về kiến thức và kĩ năng,
có sự hiểu biết nhất định về các vấn đề toàn cầu và khu vực Do đó, đây là cơ sở thuận lợi cho việc vận dụng nhiều PPDH theo hướng phát huy tính tích cực học tập của HS trong dạy học Địa lí lớp 7
Là giáo viên giảng dạy môn Địa lí, nghiên cứu việc xác định một số phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực học tập của HS trong dạy học Địa lí 7 nhằm thấy được vai trò của vấn đề trên, giúp bản thân có định hướng trong quá trình nâng cao năng lực tự học, tự nghiên cứu của bản thân, đồng thời tích lũy kiến thức phục vụ cho công tác giảng dạy sau này Với tất cả những lí do
trên Tôi quyết định chọn đề tài “Một số phương pháp dạy học phát huy tính
tích cực học tập cho học sinh trong môn Địa lý lớp 7” theo bộ sách Chân trời
sáng tạo làm đề tài của mình
2 Mục đích nghiên cứu
- Gây hứng thú trong học tập cho HS, kích thích tính tự giác và say mê học tập môn địa lí cho học sinh
- Rèn kĩ năng sử dụng và phương pháp học tập theo nhóm; trách nhiệm thực hiện các hoạt động của nhóm
- Góp phần nâng cao hiệu quả học tập của người học nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung
3 Phạm vi nghiên cứu
- Đề tài xoay quanh việc nghiên cứu giảng dạy và học tập với việc tìm tòi và
áp dụng thực nghiệm đưa ra một số biện pháp từ kinh nghiệm giảng dạy qua nhiều năm công tác để giúp học sinh THCS nói chung cũng như học sinh Trường THCS nói riêng học tốt môn Địa lí
4 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu là học sinh trung học cơ sở - Lớp 7
Trang 5vậy, lớp học trở nên sôi nổi hẳn, HS được tham gia giải quyết bài học với kết quả rất tốt và tốt (33.4%) và HS cũng nắm khá tốt nội dung bài học Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số HS quen với cách học cũ nên chưa chủ động khai thác tri thức nên kết quả chưa cao
- Các GV cũng nhận thấy rằng khi sử dụng các PPDH theo hướng phát huy tính tích cực của HS trong tiết học Địa lí, HS hiểu bài nhanh hơn, không khí lớp học sôi nổi hơn và kích thích được sự hứng thú học tập của HS nhiều hơn so với tiết học sử dụng chủ yếu là các PPDH truyền thống
d Về phía HS
Bảng 1.3 Mức độ nhận thức, sự quan tâm của HS đối với việc sử dụng các PPDH theo hướng phát huy tính tích cực của HS
Câu hỏi điều tra Phương án lựa
chọn
Số ý kiến Tỉ lệ (%)
Câu hỏi 1: Các em
cho biết quan
niệm của mình về
vai trò của việc
đổi mới PPDH
hiện nay trong
dạy học Địa lí là:
A Rất quan trọng
B Quan trọng
C Bình thường
D Không quan trọng
104
114
9
0
45.8 50.2 4.0
0
Trang 63 Giải pháp thực hiện
Biện pháp 1: Ứng dụng hiệu quả của phương pháp đàm thoại gợi mở trong môn địa lý 7
a Quan niệm
PP Đàm thoại gợi mở là phương pháp trong đó GV soạn ra câu hỏi lớn, thông báo cho HS Sau đó, chia câu hỏi lớn thành những câu hỏi nhỏ hơn, có quan hệ logic với nhau, tạo thành cái mốc trên con đường thực hiện câu hỏi lớn
Đây là phương pháp sử dụng khá phổ biến trong dạy học Địa lí 7 bởi chính tính linh hoạt và dễ sử dụng Phương pháp này thường sử dụng với các nội dung tương đối khó, HS gặp nhiều khó khăn khi giải quyết các vấn đề này một cách độc lập Đàm thoại thường được áp dụng với các nội dung mới, chính vì vậy phương pháp này được lựa chọn để phục vụ cho việc dạy học Địa lí 7
b Đặc điểm
* Tiến trình thực hiện
+ Bước 1: Xác định vấn đề cần tiến hành đàm thoại
+ Bước 2: GV xác định câu hỏi lớn tập trung vào trọng tâm của vấn đề + Bước 3: HS nghiên cứu câu hỏi lớn, GV chia câu hỏi lớn thành các câu hỏi nhỏ, mỗi câu hỏi nhỏ là một khía cạnh để trả lời câu hỏi lớn
+ Bước 4: Tổng kết các kết quả trả lời từ các câu hỏi nhỏ, đó đồng thời cũng
là đáp án trả lời cho câu hỏi lớn
- Những yêu cầu đối với câu hỏi:
+ Câu hỏi phải có mục đích dứt khoát, rõ ràng, tránh những câu hỏi chung chung
+ Câu hỏi phải bám sát nội dung cơ bản của bài Chính vì vậy đòi hỏi GV phải lựa chọn kiến thức cơ bản, trọng tâm của bài để đặt câu hỏi
+ Câu hỏi phải bám sát trình độ HS (đối với HS nhỏ tuổi tăng cường những câu hỏi sự kiện, HS lớp cao tăng cường câu hỏi đòi hỏi sự phân tích, so sánh) + Hệ thống câu hỏi trong đàm thoại gợi mở có thể dùng cho toàn bài, có thể dùng cho một mục cho một nội dung lớn Trong hệ thống đó, các câu hỏi có liên
Trang 7kết chặt chẽ với nhau, câu trước là tiền đề cho câu hỏi sau, câu hỏi sau là sự kế tục và phát triển kết quả của câu hỏi trước
*Ưu, nhược điểm
- Ưu điểm:
+ Phù hợp với bài lên lớp của GV khi tiến hành giảng dạy các nội dung mới, tương đối khó, khá phức tạp đối với HS
+ Có ý nghĩa tích cực trong việc gây hứng thú nhận thức và lôi cuốn HS tham gia một cách tự lực vào việc giải quyết vấn đề đặt ra, từ đó HS nắm bài vững hơn
HS
+Nâng cao chất lượng học tập, rèn luyện kĩ năng hỏi đáp, kích thích tính sáng tạo
+ Thông qua câu trả lời của HS, GV có điều kiện đánh giá mức độ nhận thức của
+ Giúp HS biết giải quyết vấn đề một cách khoa học
- Nhược điểm:
+ Tốn nhiều thời gian
+ Phương pháp này phụ thuộc vào hệ thống câu hỏi, nếu hệ thống câu hỏi không đáp ứng đủ các điều kiện sẽ dẫn đến tình trạng câu hỏi quá dễ hoặc quá khó không thành công cho buổi đàm thoại
+ Phụ thuộc vào năng lực của GV, nếu khả năng giao tiếp không tốt sẽ làm không khí của tiết học trầm lắng, không khai thác tối đa tư duy của HS
c Ví dụ minh họa
Khi dạy Bài 2 “Đặc điểm dân cư, xã hội châu Âu” (trang 102 Địa lí 7 bộ
sách Chân trời sáng tạo)
Bước 1,2: GV đặt câu hỏi: Quan sát hình 2.3 sách Chân trời sáng tạo, em có nhận xét gì về sự phân bố dân cư châu Âu?
Trang 8Bước 3: GV có thể đưa ra một hệ thống câu hỏi nhỏ gợi ý như sau:
- Những khu vực tập trung đông dân
- Những khu vực dân cư thưa thớt
- Nơi có điều kiện tự nhiên thuận lợi
- Nơi có điều kiện tự nhiên khó khăn
Bước 4: GV tổng kết
- Đặc điểm:
+ Dân cư phân bố không đồng đều
+ Những nơi có điều kiện sinh sống và giao thông thuận tiện
+ Các vùng núi vùng sâu, vùng xa , giao thông khó khăn, vùng cực giá lạnh hoặc thung lũng
→ Đánh giá
Trang 9* Ưu, nhược điểm
- Ưu điểm:
+ Giúp HS vừa nắm được kiến thức mới vừa nắm được phương pháp đi tới kiến thức đó
+ Thông qua giải quyết vấn đề giúp cho HS gắn kết được kiến thức đã học
và kiến thức mới, thường xuyên giải thích được sự sai khác giữa kiến thức lí thuyết và thực tiễn
+ Thông qua sự tích cực tham gia giải quyết vấn đề của người học làm tăng thêm sự hứng thú, niềm vui từ đó làm tăng cường động cơ học tập
+ Đóng vai trò tích cực hỗ trợ năng lực giao tiếp xã hội
+ Phát triển tư duy tích cực, độc lập, sáng tạo và có tiềm năng vận dụng tri thức vào những tình huống mới, những vấn đề xảy ra trong thực tiễn
+ Chuẩn bị năng lực thích ứng với sự thay đổi của đời sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lí những vấn đề này viên khó
- Nhược điểm:
+ Đòi hỏi GV phải xây dựng được tình huống có vấn đề Đây là một công việc khá
+ Tốn nhiều thời gian
+ Nhiều trường hợp HS có sự sai sót và đi lệch hướng nội dung, chính vì vậy yêu
cầu GV phải có sự định hướng chỉnh sửa kịp thời
c Ví dụ minh họa
Khi dạy bài 5 “Thiên nhiên châu Á” (trang 111 Địa lí 7 bộ sách Chân trời
sáng tạo)
Bước 1: GV đặt câu hỏi: Là một khu vực nằm sát biển, giáp với nhiều biển của 3 châu lục nhưng khí hậu Tây Nam Á lại nóng, khô hạn?
Bước 2: GV gợi ý cho HS đưa ra một số nguyên nhân:
- Đại bộ phận của Tây Nam Á thuộc kiểu khí hậu nhiệt đới khô nên khí hậu
sẽ nóng ít mưa
Trang 10- Khu vực Tây Nam Á có đường chí tuyến Bắc chạy qua quanh năm chịu sự thống trị của áp cao chí tuyến
- Địa hình của Tây Nam Á chủ yếu là núi và sơn nguyên nằm sát biển nên ngăn ảnh hưởng của biển xâm nhập sâu vào nội địa Khối khí chí tuyến thống trị quanh năm
Bước 3: GV kết luận các nguyên nhân, trong đó nguyên nhân thứ 3 là quan trọng nhất
Biện pháp 3: Hướng dẫn học sinh thảo luận tích cực trong học tập
a Quan niệm
Thảo luận là phương pháp HS mạn đàm, trao đổi xoay quanh một vấn đề được đặt ra dưới dạng câu hỏi, bài tập, hay nhiệm vụ nhận thức Trong phương pháp này HS giữ vai trò tích cực, chủ động tham gia thảo luận; GV nêu vấn đề, gợi ý, kiến thiết và tổng kết Phương pháp thảo luận được sử dụng khá nhiều trong dạy học Địa lí 7 bởi phương pháp này thích hợp với các nội dung dễ gây ra nhiều
ý kiến khác nhau hoặc thưởng có liên hệ với các vấn đề thực tiễn mà HS đã có