Áp dụng hiệu quả phương pháp dạy học qua trò chơi môn địa lý 6 (sách chân trời sáng tạo)

Yêu cầu của việc tổ chức trò chơi học tập đối với học sinh lớp 6 trong môn địa lí.. Nhiều phương pháp tích cực đang được áp dụng trong môn này giúp học sinh tránh lối học vẹt như trước đ

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TRUNG HỌC ………

- – ² ˜ -

ĐỀ TÀI:

ÁP DỤNG HIỆU QUẢ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC QUA

TRÒ CHƠI MÔN ĐỊA LÍ 6 (Sách Chân trời sáng tạo)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: …

Đơn vị: ….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học: 20….- 20…

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lí do chọn đề tài: 1

1.2 Mục đích nghiên cứu: 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu: 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu: 2

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở ý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1.1 Trò chơi là gì? 3

2.2.2 Trò chơi học tập là gì? 3

2.1.3 Vai trò của Trò chơi học tập 3

2.1.4 Yêu cầu của việc tổ chức trò chơi học tập đối với học sinh lớp 6 trong môn địa lí 4

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.2.1 Về phía giáo viên 4

2.2.2 Về phía học sinh 5

2.2.3 Đề khảo sát chất lượng đầu năm Phân môn Địa Lí: 5

2.3 Giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6

Trò chơi 1: Tự xây dựng lược đồ Việt Nam 10

Trò chơi 2: "Ô chữ kì diệu" 13

Trò chơi 3: Siêu trí tuệ 15

Trò chơi 4: Chỉ đường giúp tôi với 17

Trò chơi 5: Ai nhanh hơn 18

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 20

3 Kết luận, kiến nghị 25

3.1 Kết luận: 25

3.2 Kiến nghị 26

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài:

Địa Lí là một môn học giúp học sinh có những hiểu biết về thiên nhiên, con người Việt Nam và trên các châu lục Học Địa Lí không chỉ biết mà phải hiểu, giúp học sinh bước đầu giải thích được các hiện tượng địa lí xảy ra xung quanh

Từ đó, hình thành ở các em vốn sống, vốn hiểu biết… để mở rộng tầm nhìn về thế giới xung quanh

Cùng với các bộ môn khác, xu thế đổi mới phương pháp dạy học trong môn địa lý đang diễn ra rất sôi nổi để đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học Nhiều phương pháp tích cực đang được áp dụng trong môn này giúp học sinh tránh lối học vẹt như trước đây như: dạy học nêu vấn đề, dạy học dự án, bàn tay nặn bột…

Cho dù sử dụng phương pháp nào thì trong mỗi tiết lên lớp vai trò của người thầy vẫn hết sức quan trọng Để HS hào hứng suốt 1 tiết học và hướng các em quan tâm tới các vấn đề địa lý một cách rõ ràng không phải là chuyện đơn giản Chỉ có những giáo viên tự làm mới mình mới tạo được hứng thú cho người học

ở các khâu Một trong những cách mà giáo viên dạy môn địa lý hết sức quan tâm

và chú ý áp dụng đó là sử dụng trò chơi Các trò chơi cho dù dùng lời nói hay có ứng dụng CNTT hoặc đơn giản hơn chỉ là biến tấu so với khâu kiểm tra bài cũ đơn thuần luôn mang lại sự sảng khoái và hào hứng cho các em, tăng thêm niềm yêu thích học tập bộ môn Đó cũng là cơ sở cho việc đổi mới phương pháp, lấy

HS làm trung tâm Để thực hiện mục tiêu giáo dục của Bộ GD&ĐT đã đặt ra:

“Giáo dục cho học sinh Tiểu học là phải giáo dục toàn diện, không coi trọng môn chính, môn phụ” Bởi vậy cùng với các môn học khác, phân môn Địa Lí đã góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diện cho học sinh

Để dạy tốt phân môn Địa Lí, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp dạy học như: Phương pháp quan sát, phương pháp nhóm, phương

pháp trò chơi học tập Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một trong

những phương pháp dạy học có hiệu quả, phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh tiểu

học, khuyến khích được sự tò mò, thói quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các

em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ dàng ghi nhớ nội dung bài học Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy đa số học sinh rất muốn được tham gia

Trò chơi học tập nhưng vẫn còn không ít học sinh thụ động, tự ti, chưa mạnh dạn

tham gia vào các hoạt động này Mặt khác, trong phân môn Địa Lí lớp 6 có rất

nhiều tiết học cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học tập để phát hiện kiến

thức mới hoặc để củng cố kiến thức đã học

Với các lý do trên, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài: “Áp dụng hiệu quả

phương pháp dạy học qua trò chơi môn Địa lí 6” áp dụng dạy các bài tập trong

sách Địa lí 6 theo bộ sách Chân trời sáng tạo

1.2 Mục đích nghiên cứu:

+ Giúp học sinh bước đầu hiểu và giải thích được các hiện tượng địa lí xảy ra xung quanh và vốn sống, vốn hiểu biết về thế giới qua một số trò chơi

+ Giúp học sinh có khả năng tự tin, giao tiếp tốt khi giải quyết công việc + Trang bị cho học sinh các kĩ năng cơ bản: Học để biết, Học để làm, Học để

tự khẳng định mình và Học để cùng chung sống

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

+ Nghiên cứu tài liệu có liên quan đến môn Địa Lí và Sách tổ chức một số trò chơi cho học sinh

+ Nghiên cứu thực trạng việc học tập và vui chơi của học sinh khối lớp 6 + Nghiên cứu, tham khảo trên mạng Internet

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

+ Phương pháp nghiên cứu lí luận:

- Đọc các tài liệu có liên quan đến Môn Địa lí

- Tập huấn theo các chuyên đề do PGD và Trường tổ chức

+ Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Quan sát tình hình thực tế việc học tập và vui chơi tại nhà trường

- Dự giờ đồng nghiệp

+ Phương pháp thực nghiệm:

- Vận dụng những kinh nghiệm dạy tại lớp

- Rút kinh nghiệm tại trường

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở ý luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Trò chơi là gì?

Trò chơi được hiểu là những hoạt động làm thỏa mãn những nhu cầu của con người, trước hết là vui chơi, giải trí

Theo những quan điểm giáo dục, trò chơi vừa là phương tiện phát triển toàn diện nhân cách vừa là hình thái tổ chức cuộc sống Đối với trẻ em, trò chơi là hoạt động giúp trẻ tái tạo các hành động của người lớn và các quan hệ giữa họ, định hướng nhận thức đồ vật và nhận thức xã hội Trong trò chơi, nhu cầu và các phẩm chất của trẻ về thể lực, trí tuệ, đạo đức và ý chí được hình thành, thỏa mãn, thể hiện và phát triển Trẻ em do được chơi nên phát triển Do vậy, chơi là hoạt động chủ đạo trong giáo dục trẻ em

2.2.2 Trò chơi học tập là gì?

Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn là con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh Phương pháp tổ chức trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò mà nó còn tạo cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của học sinh Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên hướng dẫn

học sinh hoàn thành tốt phẩm chất của con người mới: Con người xã hội chủ

nghĩa

Nhà tâm lý học Kunkel người Anh nói: “Trò chơi học tập là một phương

pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”

2.1.3 Vai trò của Trò chơi học tập

+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ, thân ái, thông cảm

+ Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn

+ Học sinh thấy nhanh nhẹn cởi mở hơn

+ Học sinh tiếp thu bài tự giác, tích cực hơn

nhắc nhở vì bản thân các em đã ham thích, vì mình cần chiến thắng, gồm các việc sau: Nắm bắt nội dung kiến thức một cách kỹ càng Nắm bắt kiến thức sắp và sẽ học đến (hoặc rộng hơn nữa) Sưu tầm sách báo, tranh ảnh, tài liệu v.v có liên quan đến kiến thức mình học

Thứ hai, trong giờ học các học sinh cần: Mạnh dạn và ham thích chơi trò chơi; Nhanh nhẹn chớp lấy cơ hội; Trả lời nhanh gọn, súc tích

Dưới đây là trò chơi đuổi hình bắt chữ có thể áp dụng vào quá trình dạy - học môn Địa lý:

- Luật chơi: Giáo viên đưa ra một hình ảnh hoặc nhiều hình ảnh trong đó có

ẩn chứa một từ, một cụm từ nào đó yêu cầu học sinh cả lớp độc lập suy nghĩ và trả lời thật nhanh

- Áp dụng: Giáo viên nên tổ chức trò chơi đuổi hình bắt chữ ở đầu tiết để ẫn

dắt vào bài mới với những hình ảnh đẹp, phù hợp sẽ gây hứng thú, kích thích trí

tò mò của học sinh ngay đầu tiết học

Trò chơi 1: Tự xây dựng lược đồ Việt Nam

Áp dụng các bài tập trong Chương 1 “Bản đồ - phương tiện thể hiện bề mặt trái đất” – từ trang 114 đến 123 sách Địa lý lớp 6 – bộ sách Chân trời sáng tạo

a) Phạm vi:

- Đối với loại trò chơi này thường được sử dụng chủ yếu trong phần địa lí Việt Nam nhằm củng cố kiến thức, luyện tập kĩ năng sau phần hình thành kiến thức mới, thường tổ chức vào cuối tiết học

b) Ý nghĩa:

- Giúp học sinh có thể tự rèn luyện kỹ năng đọc bản đồ ở các mức độ khác nhau

- Tạo không khí học tập, từ đó giúp học sinh có thêm tình yêu đối với môn học, với quê hương, đất nước

c) Chuẩn bị:

- Đối với giáo viên: Việc chuẩn bị nội dung các trò chơi phải phù hợp với từng bài, bao gồm:

+ Các dụng cụ để vẽ, dán: Bút, phấn màu, các ký hiệu chung về tự nhiên,… Theo quy ước như SGK địa lí (có thể yêu cầu học sinh chuẩn bị trước)

+ Lược đồ trống Việt Nam

- Đối với học sinh: Chuẩn bị theo yêu cầu của giáo viên

d) Tổ chức trò chơi:

- Giáo viên nêu luật chơi và hướng dẫn cách chơi

- Hạn chế thời gian chơi (nếu cần)

- Giáo viên, học sinh đóng vai trò là trọng tài, có cho điểm đối với các sản phẩm

e) Ví dụ: Bài 4: Lược đồ trí nhớ - trang 123 sách Địa lý lớp 6 – bộ sách Chân

trời sáng tạo

1/ Mục đích:

- Dùng để củng cố bài sau khi giáo viên dạy xong kiến thức mới

2/ Thời gian chơi: 5 phút

3/ Chuẩn bị:

- Học sinh: Chuẩn bị về kiến thức, phạm vi kiến thức giáo viên cho học sinh biết trước

c) Tổ chức:

- GV tổ chức chia nhóm, mỗi nhóm khoảng 4 em

- Giáo viên đưa ra luật chơi

- Học sinh tham gia chơi

- Giáo viên tuyên dương, khen thưởng sau mỗi lượt chơi

d) Ví dụ: Bài 5: Vị trí trái đất trong hệ mặt trời Hình dạng, kích thước của trái đất – trang 126 sách Địa lý lớp 6 – bộ sách Chân trời sáng tạo

1- Mục đích: Giúp học sinh nắm được kiến thức vừa học

2- Thời gian chơi: 5 phút

3- Chuẩn bị: Hình ảnh, một vài nét nổi bật về Trái đất

4- Cách tiến hành

- Giáo viên chia bảng thành 4 phần, sau đó cử 4 nhóm, mỗi nhóm có 4 thành viên Các nhóm tiến hành thảo luận về “những hiểu biết của mình về Trái đất” Sau khi thảo luận xong, mỗi nhóm cử 1 thành viên lên bảng viết kết quả

5- Kết quả: Học sinh tham gia trò chơi hăng hái, nhiệt tình, vui vẻ Sau trò chơi

này học sinh nắm rất chắc kiến thức về vị trí, hình dạng kích thước của trái đất

Trò chơi 4: Chỉ đường giúp tôi với

a) Ý nghĩa:

- Rèn luyện kĩ năng đọc bản đồ của học sinh ở các mức độ

- Rèn cho các em trong việc sắp xếp các hiện tượng địa lí, các mối quan hệ

và tư duy logic, khả năng sử dụng ngôn ngữ địa lí chính xác

- Rèn khả năng suy luận

- Ngoài ra các em còn thể hiện được khả năng viết văn, giao tiếp,

b) Chuẩn bị:

- Giáo viên:

+ Chuẩn bị bản đồ, tranh ảnh…

+ Đưa ra địa điểm như khu trò chơi, siêu thị sách trong thành phố cho học sinh và đánh dấu bằng phấn trắng

- Học sinh: Chuẩn bị về kiến thức

c) Tổ chức:

- Giáo viên đưa ra yêu cầu cho chuyến du lịch Chia nhóm, (hoặc cá nhân) các nhóm dùng kiến thức đã được học để miêu tả tuyến đường, một bạn trong nhóm có trách nhiệm ghi chép lại toàn bộ quá trình miêu tả của nhóm mình

- Thời gian: Phụ thuộc vào địa điểm và đối tượng học sinh (Không quá 5 phút)

d) Ví dụ: Bài 3: Tìm đường trên bản đồ - trang 120 sách Địa lý lớp 6 – bộ sách

Chân trời sáng tạo

1- Mục đích: Giúp học sinh xác định hướng trên bản đồ, đọc bản đồ và tìm đường

đi

2- Thời gian chơi: 7 phút

3- Chuẩn bị: Hình ảnh, địa điểm, bút màu,

4- Cách tiến hành

Giáo viên đưa ra địa điểm cần đến cho học sinh, sau đó treo bản đồ và dùng phấn đánh dấu địa điểm cần đi Các nhóm cùng nhau thảo luận và cử đại diện lên vẽ lại tuyến đường trên bản đồ Nhóm nào vẽ nhanh nhất, đúng nhất dành chiến thắng

5- Kết quả: Sau khi chơi xong trò chơi này học sinh rất thích thú Không những

giúp học sinh khắc sâu kiến thức đã học mà còn tạo cho học sinh tính tò mò, thích khám phá những cái mới

Trò chơi 5: Ai nhanh hơn

a) Ý nghĩa:

- Rèn khả năng suy luận, phán đoán