Linh động tổ chức các trò chơi học tập nhằm cải thiện hứng thú và nâng cao chất lượng môn lịch sử 8 (bộ sách chân trời sáng tạo)

Lý do chọn đề tài Trong chương trình GDPT 2018 thì việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng là vấn đề cấp bách và là một yêu cầu bắt buộc đối với giáo viên

1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO …

TRƯỜNG THCS …

BÁO CÁO SÁNG KIẾN

“LINH HOẠT TỔ CHỨC CÁC TRÒ CHƠI HỌC TẬP NHẰM CẢI THIỆN HỨNG THÚ VÀ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MÔN

LỊCH SỬ 8”

(Bộ sách CHÂN TRỜI SÁNG TẠO)

Tác giả:

Trình độ chuyên môn:

Chức vụ:

Đơn vị công tác:

Năm học 2022-2023

2

MỤC LỤC

A MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Phạm vi nghiên cứu 2

4 Đối tượng nghiên cứu 2

B NỘI DUNG 2

1 Cơ sở lý luận 2

2 Cơ sở thực tiễn 3

2.1 Thuận lợi, khó khăn 3

2.2 Thành công, hạn chế 4

2.3 Mặt mạnh, mặt yếu 5

2.4 Các nguyên nhân, yếu tố tác động 5

3 Giải pháp thực hiện 6

3.1 Nguyên tắc tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch Sử 6

3.2 Một số trò chơi được tổ chức trong giờ học Lịch Sử 6

3.2.1 Trò chơi 1: Sơ đồ/ Lược đồ hoàn hảo 7

3.2.2 Trò chơi 2: Đi tìm mật mã 11

3.3.3 Trò chơi 3: Ngược dòng thời gian - tìm về Lịch sử 14

3.3.4 Trò chơi 4: Nhà sử học tài ba 16

3.4.5 Trò chơi 5: Nhìn hình - Đoán sự kiện/ nhân vật Lịch sử 18

4 Hiệu quả của sáng kiến 19

C KẾT LUẬN 21

1 Kết luận 21

2 Bài học kinh nghiệm 21

1

A MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong chương trình GDPT 2018 thì việc đổi mới phương pháp dạy học nói chung và bộ môn lịch sử nói riêng là vấn đề cấp bách và là một yêu cầu bắt buộc đối với giáo viên Trong quá trình đó các nhà giáo dục, các thầy cô giáo đã không ngừng trăn trở, tìm tòi những cách dạy mới nhằm nâng cao chất lượng dạy học nhằm đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới giáo dục Hiệu quả học tập của học sinh là điều mong muốn của tất cả các thầy cô giáo Để đạt được kết quả như mong muốn thì trước hết giáo viên phải đổi mới phương pháp dạy và học sinh cũng phải đổi mới phương pháp học tập của mình

Phương châm đổi mới hiện nay là lấy học sinh làm trung tâm, phát huy tính tích cực, sáng tạo, chủ động của học sinh trong việc tìm hiểu, tiếp cận và lĩnh hội tri thức Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong dạy và học Lịch sử? Bộ sách Chân trời sáng tạo đã thiết kế phân môn Lịch sử theo trình tự thời gian với những đơn vị kiến thức trọng tâm để học sinh

dễ xâu chuỗi các sự việc với nhau

Bên cạnh đó, thực tế dạy và học có rất nhiều phương pháp được áp dụng như phương pháp sử dụng đồ dùng trực quan, phương pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử, nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, vở bài tập, tiến hành công tác ngoại khóa Là giáo viên giảng dạy môn lịch sử, trong quá trình giảng dạy bản thân tôi nhận thấy việc tổ chức trò chơi trong quá trình dạy học có sức hấp dẫn kì lạ, nó không đơn thuần là phương tiện giải trí bổ ích mà qua đó giúp học sinh dễ hiểu, dễ khắc sâu kiến thức, nắm được một số kĩ năng quan trọng như

kĩ năng giao tiếp, kĩ năng vận động nhanh nhẹn, khéo léo, kĩ năng hợp tác, kĩ năng làm việc nhóm v.v điều đặc biệt hơn là qua tổ chức trò chơi sẽ kích thích học sinh học tập, các em sẽ lĩnh hội tri thức một cách dễ dàng, củng cố kiến thức một cách vững vàng, tạo được niềm say mê và hứng thú trong giờ học lịch sử Để góp phần đổi mới phương pháp dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, bản thân tôi

đã chọn đề tài “Linh hoạt tổ chức các trò chơi học tập nhằm cải thiện hứng thú

và nâng cao chất lượng môn Lịch sử 8 (Bộ sách Chân trời sáng tạo)”

2

2 Mục đích nghiên cứu

- Giúp học sinh có ý thức học tập đối với bộ môn lịch sử

- Giúp học sinh có được kĩ năng phân tích đánh giá, nhận biết các sự kiện lịch sử

- Tạo cho học sinh có sự hứng thú, thích học tập đối với bộ môn Lịch sử

- Góp phần thực hiện việc nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập đối với

bộ môn Lịch sử

3 Phạm vi nghiên cứu

- Học sinh lớp 8 trường THCS…

4 Đối tượng nghiên cứu

- Các trò chơi hiệu quả và phù hợp để cải thiện và nâng cao chất lượng môn Lịch sử cho học sinh lớp 8

B NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận

Trong quá trình dạy- học nói chung và dạy học bộ môn Lịch sử nói riêng ở trường THCS thì việc tổ chức các trò chơi cho học sinh đóng vai trò quan trọng

nhưng ít khi giáo viên chú ý “Tổ chức trò chơi trong giờ học Lịch sử cho học

sinh” được sử dụng để củng cố bài học, áp dụng để dạy các bài ôn tập, sơ kết,

tổng kết một bài hoặc một chương, bài tập lịch sử hay hay tổ chức ngoại khóa và

có tác dụng thiết thực đối với học sinh Tổ chức trò chơi cho học sinh không nhằm mục đích cung cấp kiến thức mới cho học sinh mà nhằm củng cố kiến thức cũ, hệ thống hóa, khái quát hóa kiến thức đã học, rèn luyện cho học sinh kĩ năng tư duy, phân tích tổng hợp Dựa vào kiến thức cơ bản về các sự kiện, các mặt hoạt động chính của từng giai đoạn hay quá trình lịch sử đã biết, giáo viên thiết kế và tổ chức trò chơi trong dạy học lịch sử nên hướng dẫn học sinh phân tích nắm vững bản chất nhiều mối quan hệ, giải thích sâu hơn những khái niệm phức tạp đã được hình thành Vì vậy khi tiến hành giáo viên phải cẩn thận sâu sắc về nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục, nội dung và cách thức tiến hành

Tổ chức các trò chơi trong dạy học Lịch sử là yếu tố quan trọng để nâng cao

7

hơn cho công tác dạy – học đối với bộ môn lịch sử Sau đây là một số trò chơi có thể vận dụng:

3.2.1 Trò chơi 1: Sơ đồ/ Lược đồ hoàn hảo

Mục đích

- Dùng để dạy các bài hình thành kiến thức mới trong môn Lịch sử và địa lý cho học sinh

- Có thể sử dụng trong hoạt động củng cố, ôn tập

- Rèn khả năng đọc lược đồ, bản đồ và phân tích thông tin dựa trên lược đồ, biểu đồ

- Giúp giáo viên đánh giá được kết quả của học sinh để kịp thời uốn nắn, bổ sung kiến thức cho các em

- Rèn sự nhanh nhẹn, nhạy bén khi gặp các tình huống

* Trò chơi “Điền sơ đồ trống”

Bài áp dụng:

Bài 23 “Việt Nam đầu thế kỉ XX” (trang 90, Lịch sử 8, bộ sách Chân trời sáng tạo)

- Giáo viên chuẩn bị trước sơ đồ trống (vẽ trên 02 tờ giấy Crôki) như sơ đồ

phần đáp án

- Tổ chức bộ máy thống trị của Pháp ở Đông Dương được viết thành từng ô

8

chữ (viết rời ngoài giấy Crôki thành 09 ô) có dán keo 2 mặt như sau: (mỗi 1 ô giáo viên chuẩn bị 2 tờ)

- Lưu ý: Ô giấy viết rời có diện tích khớp với ô trong bảng trống

- Học sinh: Đọc trước bài ở nhà

Chuẩn bị trò chơi

- Giáo viên giới thiệu trò chơi và lựa chọn đội chơi

- Giáo viên chia lớp thành 2 đội mỗi đội cử lấy 5 học sinh và đặt tên cho mỗi đội : Đội 1: Lê Văn Tám ; Đội 2- Kim Đồng

- Mỗi đội cử 1 đội trưởng, đồng thời cử 2 học sinh (không nằm trong 2 đội chơi) làm trọng tài cùng với giáo viên

- Giáo viên quy định luật chơi: Mỗi đội xếp hàng trên bảng (kiểu cánh gà)

sau đó mỗi đội sẽ cử lần lượt các bạn lên chọn ô chữ để dán cho đúng trên sơ đồ hình minh hoạ sao cho đạt được kết quả như sơ đồ dưới đây Đội nào hoàn thành chính xác trước đội đó thắng cuộc Thời gian tối đa là 4 phút Điểm tối đa của mỗi đội là 10 điểm

- Thời gian: 3 – 4 phút

Tiến hành trò chơi

- Giáo viên đặt câu hỏi :

Sau khi hoàn thành xong quá trình xâm lược Đông Dương, thực dân Pháp

đã tiến hành tổ chức bộ máy nhà nước ở Đông Dương như thế nào?

- Học sinh trả lời, Giáo viên đánh giá, nhận xét và tiến hành hướng dẫn Học

9

sinh tham gia trò chơi luôn

- Giáo viên treo 2 sơ đồ trống như sơ đồ minh hoạ trên lên bảng và nêu yêu

cầu “Em hãy dán các nội dung cho đúng vào sơ đồ bộ máy tổ chức bộ máy thống

trị của Pháp ở Đông Dương ?

- 2 đội lên thực hiện dán ô chữ vào sơ đồ minh hoạ trên (mỗi đội dán một sơ đồ) sao cho đúng như sơ đồ dưới đây

Tổng kết trò chơi, Giáo viên nhận xét, hoàn thiện bảng và chuẩn hoá kiến thức

* Trò chơi “Điền lược đồ trống”

Bài áp dụng:

Bài 20 “Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân Việt Nam (1858 - 1884)” (trang 80, Lịch sử 8, bộ sách Chân trời sáng tạo)

14

Lưu ý:

- Quy trình ở trên là thiết kế đối với dạy dùng bảng phụ (cách dạy phổ biến nhất trên địa bàn các huyện miền núi, còn nếu dạy Powerpoint thì cách thiết kế càng đơn giản và hiệu quả còn cao hơn, )

- Cuối cùng giáo viên tổng kết, nhận xét trò chơi

3.3.3 Trò chơi 3: Ngược dòng thời gian - tìm về Lịch sử

Áp dụng đối với bài 21 phần “Phong trào Cần Vương” (trang 85, Lịch sử 8,

bộ sách Chân trời sáng tạo)

Mục đích:

- Giúp học sinh có nắm một cách khái quát nhất về phong trào Cần vương, đồng thời tạo cho học sinh vừa học vừa chơi, phát triển khả năng, phối hợp, phân tích, kĩ năng làm việc theo nhóm

- Giáo viên chọn quãng thời gian thích hợp để tổ chức, nên tổ chức sau khi

học xong tiết lịch sử địa phương (vì tiết lịch sử địa phương có liên quan tới phong trào Cần vương), trên cơ sở đó để biên soạn các câu hỏi

Tiến hành trò chơi

- Học sinh ôn tập kiến thức trọng tâm (Bài 26 và tiết lịch sử địa phương)

- Chuẩn bị đèn tín hiệu để tính thời gian, giấy, bảng HS, bút dạ…

- Cho học sinh xếp thành 4 đội, mỗi một đội cử đội trưởng, thư kí

- Tiến hành trò chơi :Giáo viên giới thiệu trò chơi Chọn đội chơi giáo viên

15

chia lớp thành 4 đội và đặt tên cho mỗi đội Đội thứ nhất-Bà Triệu; Đội thứ

hai-Lê Hoàn; Đội thứ ba-Dương Đình Nghệ; Đội thứ tư-hai-Lê Lợi.Đồng thời quy định

và phổ biến luật chơi.Thời gian thực hiện trong 1 tiết (45 phút)

Phần Khởi động: 50 điểm (4 đội trả lời 5 câu hỏi, thời gian trả lời mỗi câu

hỏi là 5 giây, mỗi câu hỏi tương ứng 10 điểm, mỗi đội được trả lời 1 lần)

Tăng tốc: 100 điểm (4 đội tham gia trả lời (đoán sự kiện lịch sử, từ sự gợi ý

của giáo viên) 4 sự kiện lịch sử, thời gian trả lời mỗi sự kiện lịch sử là 5, 10 và 15 giây (tương ứng 3 sự gợi ý của giáo viên từ khó đến dễ), mỗi sự kiện tương ứng

15, 10 và 5 điểm, mỗi đội được trả lời 1 lần)

Về đích: 50 điểm, HS trả lời quan điểm của mình về một chủ đề mà giáo viên

đưa ra, thời gian trả lời mỗi câu hỏi là 3 phút (HS trả lời 1 lần và có quyền nhận xét lẫn nhau)

Tổ chức trò chơi:

Khởi động: 5 câu hỏi

Câu 1: Cuộc phản công Kinh thành Huế, bùng nổ thời gian nào?

Đáp án: 5.7.1885

Câu 2: Tôn Thất Thuyết đã thay vua Hàm Nghi mấy lần ra chiếu Cần vương?

Đáp án: 2 lần

Câu 3: Phong trào Cần vương trải qua mấy giai đoạn?

Đáp án: 2 giai đoạn

Câu 4: Thanh Hoá có mấy cuộc khởi nghĩa lớn trong phong trào Cần vương?

Đáp án: 2 cuộc (Khởi nghĩa Ba Đình và Khởi nghĩa Hùng Lĩnh)

Câu 5: Cuộc khởi nghĩa nào lớn nhất trong phong trào Cần vương?

Đáp án: Khởi nghĩa Hương Khê

Tăng tốc: Gồm 5 sự kiện lịch sử

- Sự kiện 1:

+ Gợi ý thứ nhất: Tôn Thất Thuyết (5 giây đầu tiên)

+ Gợi ý thứ hai: 5/7/1885 (giây thứ 10)

+ Gợi ý thứ ba: Tân Sở (giây thứ 15)

Sự kiện lịch sử: Cuộc phản công của Phái chủ chiến ở kinh thành Huế

16

- Sự kiện 2:

+ Gợi ý thứ nhất: Ba làng (5 giây đầu tiên)

+ Gợi ý thứ hai: Công sự (giây thứ 10)

+ Gợi ý thứ ba: 1886 - 1887 (giây thứ 15)

Sự kiện lịch sử: Khởi nghĩa Ba Đình

- Sự kiện 3:

+ Gợi ý thứ nhất: Vĩnh Lộc (5 giây đầu tiên)

+ Gợi ý thứ hai: 1887 - 1892 (giây thứ 10)

+ Gợi ý thứ ba: Tống Duy Tân (giây thứ 15)

Sự kiện lịch sử: Khởi nghĩa Hùng Lĩnh

- Sự kiện 4:

+ Gợi ý thứ nhất: 15 quân thứ (5 giây đầu tiên)

+ Gợi ý thứ hai: Ngàn Trươi (giây thứ 10)

+ Gợi ý thứ ba: Phan Đình Phùng (giây thứ 15)

Sự kiện lịch sử: Khởi nghĩa Hương Khê

Về đích (50 điểm)

Chủ đề: Lý giải tại sao phong trào Cần vương lại thất bại, phong trào đã để

lại ý nghĩa lịch sử gì?

Cuối cùng GV tổng kết, nhận xét, rút kinh nghiệm

Lưu ý: Giáo viên có thể dùng nhiều hơn 1 trò chơi trong một tiết dạy làm bài

tập lịch sử

3.3.4 Trò chơi 4: Nhà sử học tài ba

Áp dụng bài 23 “Việt Nam đầu thế kỉ 20” (trang 90, Lịch sử 8, bộ sách Chân trời sáng tạo)