Một số cách thức vận dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả môn giáo dục công dân cho học sinh lớp 7 (bộ sách kết nối tri thức)

Trong giảng dạy bài mới ở các trường THCS giáo viên bộ môn hầu như chỉ sử dụng phương phương pháp giảng giải cho học sinh.. Nguyên nhân của tình trạng này là do giáo viên giảng dạy bộ mô

PHÒNG GIÁO DỤC – ĐÀO TẠO … TRƯỜNG TRUNG HỌC ………

- – ² ˜ -

ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ CÁCH THỨC VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN CHO HỌC SINH LỚP 7

(Bộ sách kết nối tri thức với cuộc sống)

Lĩnh vực: …

Họ và tên tác giả: …

Đơn vị: ….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỤC LỤC

1 Mở đầu 1

1.1 Lý do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 2

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4 Phương pháp nghiên cứu 3

1.5 Những điểm mới trong sáng kiến kinh nghiệm 3

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm 3

2.1 Cơ sở lí luận Lý luận 3

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 4

2.3 Các giải pháp giải quyết vấn đề 5

2.3.1 Các biện pháp để tổ chức thực hiện 6

2.3.2 Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực môn giáo dục công dân lớp 7 8

a Phương pháp thảo luận nhóm 8

b Phương pháp tổ chức trò chơi 11

c Phương pháp đóng vai 13

d Phương pháp giải quyết vấn đề 16

2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 17

3 Kết luận, kiến nghị 18

3.1 Kết luận 18

3.2 Kiến nghị 19

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục công dân là một môn học có vị trí quan trọng trong trường trung học, giúp học sinh hiểu được những chuẩn mực đạo đức và pháp luật cơ bản, phổ thông, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi học sinh THCS trong các mối quan hệ với bản thân, với người khác, với công việc và với môi trường sống Hiểu ý nghĩa của các chuẩn mực đối với sự phát triển của cá nhân, xã hội và cách thức rèn luyện

để đạt được các chuẩn mực đó

Không những thế môn Giáo dục công dân còn được khẳng định bởi chính nhiệm vụ và chức năng mà môn học đảm nhiệm Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo đã chỉ rõ “Môn Giáo dục công dân có vị trí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách học sinh”

Trong giảng dạy bài mới ở các trường THCS giáo viên bộ môn hầu như chỉ

sử dụng phương phương pháp giảng giải cho học sinh Do đó những kiến thức

mà học sinh tiếp thu không sâu sắc, không biến những tri thức của Sách giáo khoa thành tri thức của mình dẫn đến tình trạng học “vẹt” Không ít giáo viên chỉ “phát thanh lại Sách giáo khoa” Nguyên nhân của tình trạng này là do giáo viên giảng dạy bộ môn Giáo dục công dân không biết kết hợp các phương pháp dạy học truyền thống với các phương pháp dạy học tích cực như: phương pháp nêu vấn

đề, phương pháp trực quan, phương pháp đàm thoại…nên bài giảng tẻ nhạt, đơn điệu Vì vậy ảnh hưởng đến việc truyền thụ kiến thức

Tuy nhiên hạn chế không chỉ ở giáo viên mà còn biểu hiện ở Sách hướng dẫn giảng dạy môn học cũng chưa thật sự được quan tâm đến việc vận dụng đa dạng các phương pháp dạy học mới Sách hướng dẫn chủ yếu nêu lên mục đích yêu cầu của bài giảng, một số gợi ý về nội dung và phương pháp mà giáo viên cần quan tâm Sách không hướng dẫn cụ thể các phương pháp dạy học nêu ra trên đây Vì vậy giáo viên chỉ vận dụng phương pháp giảng giải hoặc một vài phương pháp truyền thống khác

Trong thực tế giảng dạy phương pháp giảng giải được giáo viên sử dụng phổ biến nhất Các phương pháp dạy học khác như phương pháp luyện tập học sinh còn chưa định hình một cách rõ ràng Đương nhiên mục đích luyện tập cho học sinh mà môn Giáo dục công dân thực hiện không nằm ngoài mục đích giáo dục của môn học này Đó là giúp cho học sinh nắm vững tri thức của môn học và vận dụng tri thức đó vào cuộc sống Nhiệm vụ giúp học sinh biết vận dụng tri thức môn học vào đời sống đúng là nhiệm vụ đặc trưng của bài tập thực hành Tuy vậy, nhiều tiết luyện tập, bài tập Giáo dục công dân mới chỉ dừng lại ở nhận thức nội dung bài học Không nhất thiết bài tập nào cũng phải nêu yêu cầu vận dụng, nhưng mỗi tiết luyện tập nên có các bài tập thực hành

Là một giáo viên đang giảng dạy môn Giáo dục công dân tại trường THCS

Từ thực trạng trên tôi mong muốn góp thêm một phần nhỏ bé vào việc hiểu sâu hơn việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực

Chính vì vậy tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số cách thức vận dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả môn Giáo dục công dân cho học sinh lớp 7 (Bộ sách kết nối tri thức)” làm nội dung nghiên cứu sáng kiến

kinh nghiệm

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu vấn đề này mục đích giúp cho giáo viên THCS thấy được việc vận dụng phương pháp dạy học mới vào thực tế giảng dạy môn GDCD sẽ đem lại hiệu quả cao hơn trong công tác giảng dạy

Qua đó học sinh sẽ hiểu bài nhanh hơn, khắc sâu kiến thức hơn so với các phương pháp dạy học truyền thống

Vì vậy hiện nay đổi mới phương pháp dạy học có ý nghĩa như một cuộc cách mạng về phương pháp Chính cuộc cách mạng về phương pháp dạy học sẽ đem lại bộ mặt mới, sức sống mới cho giáo dục trong đó có giáo dục ở bậc THCS, đáp

ứng yêu cầu của thời đại mới

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là học sinh lớp 7 trường THCS …

1.4 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết

Phương pháp điều tra khảo sát thực tế thu thập thông tin

Phương pháp thực hành vận dụng thực tế

1.5 Những điểm mới trong sáng kiến kinh nghiệm

Điểm mới của sáng kiến “Một số cách thức vận dụng phương pháp dạy học tích cực nhằm nâng cao hiệu quả môn Giáo dục công dân cho học sinh lớp 7 (Bộ sách kết nối tri thức)” đó là gây được sự hứng thú cho học sinh, từ đó

học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động và đạt hiệu quả cao hơn trong quá trình lĩnh hội kiến thức

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận Lý luận

Trong lịch sử giáo dục thế giới đã có nhiều nhà nghiên cứu đề cao vai trò tích cực của người học, xem người học là chủ thể của quá trình học tập

Ở thế kỷ XVII Akô Mexki đã viết “giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách…Hãy tìm ra phương pháp

cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn” [1]

Gần đây người ta thường nhắc đến phương pháp dạy học “tích cực” tức là phương pháp dạy học “lấy người học làm trung tâm” Khi phương pháp dạy học này được sử dụng thì đã tạo ra một cuộc “cách mạng” về đổi mới phương pháp dạy học

Các nhà khoa học nước ta nói chung ủng hộ quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm” vì nó phù hợp với phương châm hoạt động giáo dục nổi tiếng của nước

ta “tất cả vì học sinh thân yêu” Đó là phương châm đúng đắn và tiến bộ, lấy học sinh làm trung tâm tức là coi trọng chủ thể học tập là người học, coi trọng việc tự học, tự thân vận động, độc lập suy nghĩ, rèn luyện óc sáng tạo để thực hiện mục đích học tập của mình Trong thực tiễn điều mà phương pháp dạy học tích cực quan tâm nhất là làm sao cho người học có đầy đủ động lực, hứng thú học tập, xem đó là hạnh phúc trong học hành K.D.Liskinsky cho rằng “sự học tập mà

đồ dùng phục vụ cho công tác giảng dạy là cần thiết Đồ dùng dạy học có tác dụng minh hoạ cụ thể cho nội dung bài học, giúp học sinh tin tưởng sâu sắc vào nội dung bài học Ví dụ như tranh, ảnh minh họa, đồ dùng dạy học sẽ mô phỏng bài học làm cho bài học thêm sinh động Đồ dùng phương tiện dạy học đòi hỏi giáo viên phải không ngừng tìm tòi, sưu tầm

2.3.2 Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực môn giáo dục công dân lớp 7

a Phương pháp thảo luận nhóm

Đây là phương pháp tổ chức cho học sinh học tập theo những nhóm nhỏ để các em cùng chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm, ý kiến nhằm giải quyết các vấn đề

có liên quan đến nội dung học tập, tạo cơ hội cho các em được giao lưu học hỏi lẫn nhau, cùng hợp tác với nhau để giải quyết những nhiệm vụ chung Khi giáo viên vận dụng phương pháp này nó sẽ có một số tác dụng như Kiến thức của học sinh sẽ giảm bớt phần chủ quan, phiến diện, làm tăng tính khách quan khoa học, kiến thức trở nên sâu sắc, bền vững, dễ nhớ và nhớ nhanh hơn do được giao lưu học hỏi giữa các thành viên trong nhóm, nhờ không khí thảo luận cởi mở nên học sinh, đặc biệt là những em nhút nhát trước tập thể, hoặc chỗ đông người trở nên mạnh dạn hơn, các em học được cách trình bày ý kiến của mình, biết lắng nghe

có phê phán ý kiến của bạn, từ đó giúp học sinh dễ hoà nhập vào cộng đồng nhóm, tạo cho các em sự tự tin, hứng thú trong học tập và sinh hoạt Cũng từ phương pháp này sẽ giúp vốn hiểu biết và kinh nghiệm xã hội của học sinh thêm phong phú các kỹ năng giao tiếp và hợp tác được phát triển và ngày càng hoàn thiện hơn

Khi sử dụng phương pháp này giáo viên cần tiến hành theo các bước sau đây:

- Giáo viên giới thiệu chủ đề thảo luận

- Chia nhóm, giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm, quy định thời gian và phân công

vị trí làm việc cho mỗi nhóm

- Các nhóm thảo luận giải quyết nhiệm vụ được giao

- Đại diện từng nhóm thảo luận trình bày kết quả thảo luận của nhóm, các nhóm khác lắng nghe, quan sát, bình luận và bổ sung ý kiến

- Giáo viên nhận xét và tổng kết nội dung thảo luận

Tuy nhiên khi giao viên sử dụng phương pháp này cần lưu ý một số điểm sau

- Nhiệm vụ thảo luận của các nhóm có thể giống hoặc khác nhau, khi câu hỏi thảo luận của các nhóm có tính độc lập với nhau

- Cần quy định rõ thời gian thảo luận nhóm và thời gian trình bày kết quả thảo luận cho các nhóm

- Kết quả thảo luận của các nhóm có thể được trình bày dưới nhiều hình thức như bằng lời, tranh vẽ, tiểu phẩm, văn bản viết ra giấy to… Có thể do một người thay mặt nhóm hoặc do nhiều người trình bày

- Mỗi nhóm cử một nhóm trưởng để điều khiển và một thư kí ghi lại kết quả thảo luận của cả nhóm

- Trong quá trình học sinh thảo luận giáo viên cần đến các nhóm để quan sát, lắng nghe, gợi ý hoặc giúp đỡ học sinh khi cần thiết

Ví dụ 1:

Khi dạy Bài 3: Học tập tự giác, tích cực trang 14 GDCD 7 Bộ sách Kết nối tri thức, tôi đã tiến hành sử dụng phương pháp thảo luận nhóm như sau:

- Lớp học có 34 học sinh

- Chia lớp thành 3 nhóm, giáo viên chỉ định 11 học sinh một nhóm

- Cử đại diện của nhóm làm nhóm trưởng và thư ký

- Giao nhiệm vụ thảo luận cho từng nhóm như sau

Nhóm 1 Thế nào là học tập tự giác, tích cực?

Nhóm 2 Theo các em, tại sao cần học tập tự giác, tích cực?

Nhóm 3 Cần phải làm gì để thực hiện học tập tự giác, tích cực?

Thời gian thảo luận là 3 phút

Sau đó đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình, các nhóm khác quan sát, lắng nghe và bổ sung ý kiến

Giáo viên tổng kết, nhận xét đồng thời nêu ra định hướng kiến thức cần đạt được qua các câu hỏi thảo luận Thông qua các câu hỏi thảo luận giáo viên hình thành cho học sinh ý thức bản thân phải không ngừng học tập để nâng cao hiểu biết về tác hại, cách phòng tránh, sử dụng vũ khí các chất cháy, nổ, chất phóng

xạ và độc hại

Ví dụ 2:

Khi dạy Bài 7: Phòng chống bạo lực học đường trang 38 GDCD 7 Bộ sách Kết nối tri thức, Tôi đã sử dụng phương pháp thảo luận nhóm như sau:

- Lớp học có 34 học sinh

- Chia lớp thành 3 nhóm, giáo viên chỉ định 11 học sinh một nhóm, có thay đổi vị trí để học sinh được giao lưu với nhau

- Cử đại diện của nhóm làm nhóm trưởng và thư kí

- Giao nhiệm vụ thảo luận cho từng nhóm như sau

Nhóm 1 Bạo lực học đường là gì?

Nhóm 2 Tác hại của bạo lực học đường?

Nhóm 3 Nêu những hành vi bạo lực học đường mà các em biết?

Thời gian thảo luận là 3 phút

Sau đó đại diện nhóm trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình, các nhóm khác quan sát, lắng nghe và bổ sung ý kiến

Giáo viên tổng kết, nhận xét đồng thời nêu ra định hướng kiến thức cần đạt được trong các câu hỏi thảo luận là:

Thông qua phần thảo luận học sinh hiểu được tác hại và đưa ra được cách phòng tránh các hành vi bạo lực học đường có hiệu quả cao nhất

* Ưu điểm của phương pháp thảo luận nhóm: Học sinh được học cách cộng thác trên nhiều phương diện; Học sinh được nêu quan điểm của mình, được nghe quan điểm của bạn khác trong nhóm, trong lớp; được trao đổi, bàn luận về các ý kiến khác nhau và đưa ra lời giải tối ưu cho nhiệm vụ được giao cho nhóm; Các thành viên trong nhóm chia sẻ các suy nghĩ, băn khoăn, kinh nghiệm, hiểu biết của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức, thái độ mới và học hỏi lẫn nhau;

+ Cần phải nói rõ với bạn về suy nghĩ, cảm xúc của mình khi vạn làm như vậy, bản thân cũng rút kinh nghiệm và hạn chế tin tưởng quá mức vào người bạn này

+ Xem người đó là ai trong mối quan hệ như thế nào với mình, giải thích sự thực ở mức độ phù hợp và nhắc nhở người bạn đó

Qua các tình huống trên để học sinh thấy được tác hại của tệ nạn xã hội Do

đó mỗi người phải có trách nhiệm tham gia phòng, chống tệ nạn xã hội vì hạnh phúc của gia đình mình và sự bình yên, ổn định của xã hội

Ví dụ 2: Khi dạy Bài 5: Bảo tồn di sản văn hóa trang 24 GDCD 7 Bộ sách

Kết nối tri thức tôi đã tổ chức cho học sinh đóng vai tình huống

Em sẽ làm gì khi thấy:

a Bạn bè hoặc các em nhỏ có hành động phá hoại trong chuyến tham quan

di sản văn hóa

b Nghe được người khác có ý đồ ăn trộm tài sản ở khu di sản văn hóa?

c Có người không giữ gìn vệ sinh tại điểm tham quan di sản văn hóa?

d Có người tuyên truyền những thông tin xuyên tạc giá trị di sản văn hóa[2]

- Giáo viên tổ chức cho học sinh xung phong đóng vai theo 4 nhóm

- Giáo viên yêu cầu nhóm 1 thảo luận, xây dựng lời thoại và chuẩn bị đóng vai tình huống a, nhóm 2 thảo luận, xây dựng lời thoại và chuẩn bị đóng vai tình huống b, nhóm 3 thảo luận, xây dựng lời thoại và chuẩn bị đóng vai tình huống

c

Các nhóm lần lượt lên đóng vai nhóm 4 thảo luận, xây dựng lời thoại và chuẩn bị đóng vai tình huống d

- Lớp nhận xét, bổ sung, bình chọn nhóm thể hiện cách ứng xử hay nhất

- Giáo viên nhận xét về nội dung và hình thức thể hiện của từng nhóm nhấn mạnh ý cơ bản cần đạt được

Qua các tình huống trên để học sinh thấy được sự cần thiết của việc bảo tồn

di sản văn hóa Vì vậy mọi người cần phải nâng cao ý thức trách nhiệm trong việc

vận chuyển, sử dụng đồng thời trong trường hợp nguy hiểm cần báo cáo ngay chơ

cơ quan có chức năng xử lý kịp thời

* Ưu điểm của phương pháp đóng vai: Học sinh được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn; Gây hứng thú và chú ý cho học sinh; Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh; Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội

* Nhược điểm của phương pháp đóng vai: Tình huống quá dài và phức tạp,

sẽ vượt quá thời gian cho phép; Tình huống có nhiều cách giải quyết sẽ khó lựa chọn; Tốn thời gian

* Hướng giải quyết trong thời gian tới: Nếu tình huống quá dài và phức tạp, sẽ vượt quá thời gian cho phép thì giáo viên cần lựa chọn tình huống ngắn và đơn giản sao cho phù hợp với đối tượng học sinh, qua đó hướng các em chọn ra cách giải quyết tối ưu nhất

d Phương pháp giải quyết vấn đề

Giải quyết vấn đề là xem xét, phân tích tình huống cụ thể thường gặp phải trong đời sống hàng ngày và xác định cách giải quyết, xử lý vấn đề, tình huống

đó một cách hiệu quả Quá trình giải quyết vấn đề bao gồm các bước:

- Nêu vấn đề hay phát hiện vấn đề

- Đặt học sinh vào vấn đề phải giải quyết

- Giúp học sinh tìm hiểu những nguyên nhân cần phải giải quyết

- Phân tích ưu, nhược điểm của các giải pháp khác nhau

- Quyết định chọn giải pháp tốt nhất

Tình huống vấn đề trong môn giáo dục công dân cần thoả mãn những yêu cầu sau:

- Vấn đề lựa chọn phải phù hợp với mục tiêu chủ đề bài học và gắn với thực

tế

- Phải phát huy được sự suy nghĩ, sáng tạo của học sinh

- Cách giải quyết vấn đề phải là giải pháp có lợi nhất