Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát huy năng lực học tập của học sinh trong chương “ mặt nón, mặt trụ, mặt cầu” hình học lớp 12

Bởi lẽ mục tiêu của giáo dục hiện nay đặc biệt là trong chương trình GDPT năm 2018 thì giáo viên không chỉ cung cấp tri thức mà còn phát triển cho học sinh những năng lực chung, năng lực

Lĩnh vực: Toán học

2

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO NGHỆ AN TRƯỜNG THPT THANH CHƯƠNG I ………………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài: VẬN DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC TẠO HỨNG THÚ NHẰM PHÁT HUY NĂNG LỰC HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG CHƯƠNG “ MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU” HÌNH HỌC LỚP 12

Lĩnh vực: Toán học

Tổ: Toán - Tin Năm học: 2022 - 2023

50

MỤC LỤC

PHẦN I: MỞ ĐẦU 3

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 3

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU: 4

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 4

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU: 5

5 NHỮNG ĐÓNG GÓP CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI: 5

PHẦN II: NỘI DUNG 5

CHƯƠNG I CƠ SỞ KHOA HỌC 5

1 Cơ sở lí luận 5

2 Cơ sở thực tiễn 8

CHƯƠNG II: CHƯƠNG II: CÁC GIẢI PHÁP DẠY HỌC TẠO HỨNG THÚ NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC CỦA HỌC SINH TRONG CHƯƠNG “MẶT NÓN, MẶT TRỤ, MẶT CẦU” HÌNH HỌC LỚP 12……… 12

2.1.Chương II: “Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu” Hình học 12 12

2.2 Định hướng xây dựng các giải pháp……… …….13

2.3 Các giải pháp……… 14

2.3.1 Tạo môi trường học tập thân thiện……… 14

2.3.2 Đa dạng hóa hoạt động Mở đầu tiết dạy (Khởi động) 15

2.3.3 Phát triển năng lực hợp tác giải quyết vấn đề thông qua hoạt động nhóm ……… … 20

2.3.4 Thực hiện kết nối bài học với thực tiễn………27

2.3.5 Hình thành thói quen tự học………33

2.4 Khả năng áp dụng và nhân rộng 38

2.5 Hiệu quả của biện pháp 38

2.6 Đánh giá hiệu quả của sáng kiến 38

PHỤ LỤC ……… ……….42

PHẦN III: KẾT LUẬN 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 49

sự đem lại hiệu quả giáo dục Bởi lẽ mục tiêu của giáo dục hiện nay đặc biệt là trong chương trình GDPT năm 2018 thì giáo viên không chỉ cung cấp tri thức mà còn phát triển cho học sinh những năng lực chung, năng lực đặc thù của môn học và qua đó hình thành cho học sinh những phẩm chất cơ bản cần có

Những năm gần đây nhằm tiếp cận chương trình giáo dục phổ thông 2018, ngành giáo dục đã và đang đẩy mạnh đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Giáo viên cũng đang từng bước thay đổi phương pháp, thích ứng với sự thay đổi của chương trình

Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT những năm qua, tôi nhận thấy còn có nhiều học sinh (nhất là các em thuộc tốp sau của khối D và các em theo học khối C) chưa thực sự yêu thích môn Toán đặc biệt là Hình học Đối với các em, với tư tưởng Hình học là môn học khó, khô khan…học Toán thi chỉ để xét tốt nghiệp nên các em thường ít hứng thú với bộ môn này Các em chưa thấy được tầm quan trọng của Hình học vào trong cuộc sống hàng ngày, chưa có được niềm vui khi học Hình học, học Hình như bị bắt buộc Chính vì thế mà kết quả học tập của các em chưa cao Nếu như các em có hứng thú khi học Hình thì chắc chắn các em sẽ có được niềm vui, niềm say mê…Từ đó, các em có thể phát huy tính tích cực, sáng tạo, tính tự giác, chủ động và có tinh thần tự học cao Các em sẽ nâng cao năng lực học tập của mình, góp phần đưa chất lượng dạy học môn Toán của trường lên vị thứ cao hơn trong toàn tỉnh

Việc làm sao để từng bước thay đổi suy nghĩ và cách nhìn nhận của một số học sinh trường tôi về môn học, để các em hiểu được việc học không chỉ dừng lại ở những môn học để thi, mà còn trang bị cho bản thân mình những kiến thức tổng hợp

về tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đảm bảo cho sự phát triển toàn diện và hài hòa, đáp ứng được yêu cầu về con người trong thời đại mới Làm thế nào để các

em có hứng thú học tập, để các em có được niềm vui khi học Hình… Mặt khác, cũng

để nâng cao hơn nữa chất lượng dạy và học môn Toán của trường luôn làm tôi trăn trở, suy nghĩ và tìm giải pháp

Để làm được điều đó tôi biết cần phải có sự kết hợp đồng bộ của nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, và trên thực tế hiện nay việc áp dụng chương trình giáo dục

4

phổ thông 2018 với những cải tiến tích cực về mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy học, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh có thể phát huy được hết khả năng của mình trong hoạt động dạy và học Đây là điều kiện thuận lợi để chúng ta đưa ra các ý tưởng, chia sẻ các kinh nghiệm trong việc dạy học nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng học tập môn Toán Việc vận dụng các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát huy năng lực học tập của học sinh là rất cần thiết, từ đó đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học và giúp học sinh ham thích học tập môn Toán Vậy nên để góp phần nâng cao chất lượng dạy học nói chung và môn Toán ở trường THPT Thanh Chương 1 nói riêng, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và áp dụng sáng kiến: Vận dụng các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát huy năng lực học tập của học sinh trong chương “ Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu” Hình học lớp 12

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Tìm hiểu, lựa chọn các phương pháp dạy học tích cực vào giảng dạy môn Toán trong chương ‘Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu” Hình học lớp 12 phù hợp và hiệu quả nhằm tạo hứng thú học tập, phát triển năng lực cho học sinh THPT đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới

3 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Đề tài tâp trung làm rõ các vấn đề sau:

- Thực trạng về học tập Hình học của học sinh lớp 12 trường THPT Thanh Chương 1

- Đề xuất, cách thức tổ chức các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát huy năng lực học tập của học sinh

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát triển năng lực học tập của học sinh

- Phương pháp điều tra thực tế

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

- Góp phần nâng cao hiệu quả học tập môn Toán lớp 12 tại trường THPT Thanh

5

Chương 1

- Sáng kiến góp phần giải quyết vấn đề thiếu ý tưởng trong việc sử dụng các phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh trong môn Toán lớp 12

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIẾN

1 Cơ sở lí luận

1.1 Khái niệm về hứng thú và vai trò của hứng thú trong học tập

Hứng thú là một thái độ đặc biệt của cá nhân đối với đối tượng nào đó, có ý nghĩa đối với cuộc sống và có khả năng đem lại niềm vui trong quá trình hoạt động Nhà tâm lí học người Nga - A.Nleonchiev đã viết “ Hứng thú như là mô hình

có cấu tạo các thuật toán kích thích học sinh khắc phục khó khăn để biến cái không thích thành hứng thú”

Hứng thú trong học tập là loại hứng thú gắn với các môn học trong nhà trường,

là thái độ đặc biệt của học sinh đối với các môn học mà học sinh thấy có ý nghĩa và

có khả năng đem lại niềm vui trong quá trình học tập bộ môn Nó còn là một động

lực rất lớn để người học có thể say mê, tự giác nghiên cứu và đạt hiệu quả cao trong quá trình giáo dục, nhất là trước sự đòi hỏi trong công cuộc đổi mới giáo dục theo hướng lấy người học làm trung tâm, tiếp cận năng lực

Vai trò của hứng thú trong học tập Hứng thú trong học tập giữ vai trò đặc

biệt quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả của quá trình học tập Nó được thể hiện

rõ trong hoạt động học vì đây là loại hoạt động căng thẳng, kéo dài và huy động toàn

bộ các chức năng tâm lí của cá nhân Nếu không có hứng thú, hoạt động học tập sẽ

trở nên căng thẳng, kém hiệu quả Khi có hứng thú, hoạt động học tập sẽ nhẹ nhàng hơn, học sinh có thể giảm mệt mỏi, căng thẳng, tăng sự chú ý, thúc đẩy tính tích cực, tìm tòi, sáng tạo trong quá trình học tập Sự sáng tạo có thể diễn ra ở nhiều mức độ khác nhau Từ lòng khao khát hiểu biết những tri thức mới đến việc tìm tòi để mở

rộng và đào sâu tri thức tiến tới việc tìm tòi ứng dụng tri thức vào thực tiễn

Như vậy, vai trò của hứng thú đặc biệt quan trọng trong nhà trường, là điều

kiện tất yếu để mỗi học sinh phát huy vai trò tích cực và tự giác của mình trong quá trình học tập Vì thế việc hình thành và phát triển hứng thú nói chung và hứng thú

học tập nói riêng cho học sinh là mục đích gần của tất cả các giáo viên

1.2 Khái niệm về dạy học phát triển năng lực

Dạy học phát triển năng lực là quá trình thiết kế, tổ chức và phối hợp giữa hoạt động dạy và hoạt động học, tập trung vào kết quả đầu ra của quá trình này Trong

đó, nhấn mạnh người học cần đạt các mức năng lực như thế nào sau khi kết thúc một giai đoạn (hay một quá trình) dạy học

Từ đó học sinh có thể phát huy tính tích cực, tự giác , chủ động và tinh thần tự học

để không ngừng nâng cao năng lực học tập

Theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 thì dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất năng lực có những phẩm chất và năng lực cốt lõi mà học sinh phải đạt được như sau:

Từ đó có thể nhận thấy rằng dạy học theo định hướng phát triển năng lực là

vô cùng quan trọng trong giáo dục học sinh Các năng lực môn Toán hướng đến hình thành cho học sinh là: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực giao tiếp, năng lực sử dụng công nghệ thông tin truyền thông Bởi năng lực chính là cơ sở để học sinh vận dụng được kiến thức vào thực tiễn, giải quyết được các tình huống đặt ra trong cuộc sống Đây cũng là nhiệm vụ quan trọng trong giảng dạy môn Toán THPT

1.3 Đặc điểm và ý nghĩa của việc dạy học phát triển năng lực học tập của

học sinh

- Đặc điểm quan trọng nhất của dạy học phát triển năng lực là xác định và đo lường được đầu ra của học sinh Dựa trên mức độ làm chủ kiến thức, kĩ năng và thái

độ của học sinh trong quá trình học tập

Người dạy chủ yếu đóng vai trò là người tổ chức, cố vấn, hỗ trợ người học chiếm lĩnh tri thức, chú trọng khả năng giải quyết vấn đề Đẩy mạnh tổ chức dưới

dạng các hoạt động, người học chủ động tham gia các hoạt động nhằm tìm tòi, khám phá, tiếp nhận tri thức mới

- Ý nghĩa: Ngoài việc mang lại hiệu quả dạy và học về mặt kiến thức, kĩ năng và

7

thái độ, việc dạy học phát triển năng lực còn có nhiều ý nghĩa quan trọng tác động đến quá trình phát triển của học sinh như: Giúp khơi gợi hứng thú, nhu cầu cá tính…

của mỗi học sinh Mở rộng định hướng, nâng cao khả năng thực hành, hợp tác phản

biện sáng tạo Phát huy khả năng làm việc cá nhân và tính tự giác của mỗi học sinh Hình thành kĩ năng đáp ứng những đòi hỏi của thị trường lao động Thúc đẩy tiến trình học tập, rút ngắn các lộ trình học tập dàn trải Tối ưu hoá thời gian dạy và học…

1.4 Các phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát triển năng lực học tập của học sinh

Một số phương pháp dạy học tích cực tạo hứng thú nhằm phát triển năng lực cho học sinh đạt hiệu quả cao có thể kể đến như:

học tập trở nên sôi động và hào hứng, hoạt động dạy học trở nên chủ động và đạt

hiệu quả tiếp thu ở mức cao nhất

- Học tập dựa trên sự tương tác và hợp tác

Theo mô hình định hướng phát triển năng lực, giữa giáo viên và học sinh có

sự tương tác hai chiều trong hỏi đáp, tranh luận - phản biện Từ đây, các bạn có thể

tạo được sự tương tác và giúp đỡ, chia sẻ trong học tập Bên cạnh đó, mô hình này

sẽ góp phần thúc đẩy sự tự tin trong việc khai thác vấn đề của mỗi học sinh Giáo viên phải là người hiểu rõ nhất sở trường cũng như các hạn chế của từng em để có

thể đồng hành tốt nhất với các em trong học tâp

- Phương pháp học tập cá nhân hoá

Phương pháp học tập cá nhân hoá hướng đến sự khác biệt về năng lực, trình

độ và sở thích của mỗi học sinh Tính cá nhân hoá thể hiện ở tốc độ tiếp thu kiến

thức và khả năng lĩnh hội tri thức của mỗi học sinh Theo đó, giáo viên phải thiết kế giáo án dạy học dựa trên sự riêng biệt này Bên cạnh đó, việc đánh giá cũng cần cá nhân hoá để đảm bảo tính khách quan và chính xác từng em Khi được nhìn nhận đúng khả năng, học sinh sẽ học tập một các có trách nhiệm và chủ động hơn

- Hình thành cho học sinh thói quen tự học

Ngày nay, việc định hướng cho học sinh tự học là cực kì quan trọng, nhằm giúp các em có tinh thần tự giác và tự học suốt đời Để làm được điều này, giáo viên cần định hướng giúp học sinh suy nghĩ, khám phá và tự lĩnh hội kiến thức nhằm đạt được mục tiêu của bài học Kiến thức được tiếp nhận theo cách này sẽ giúp học sinh tránh tình trạng học vì thành tích và làm đẹp bảng điểm Phương pháp này giúp khơi

gợi khả năng nghiên cứu và cách tìm kiếm tài liệu là một phần vô cùng quan trọng

8

để giúp học sinh nâng cao tính chủ động và tinh thần tự học

- Dạy học kết hợp đánh giá

Nhà trường và giáo viên cần tích hợp kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy

học để thúc đẩy động lực học tập và không ngừng nâng cao kiến thức của học sinh Qua đó, các em có thể nhận thức được kiến thức và năng lực là hai yếu tố bổ sung cho nhau Từ đây bản thân học sinh cũng sẽ chủ động hơn trong quá trình rèn luyện,

học tập để cải thiện các kết quả đánh giá

- Dạy học kết hợp kiến thức và thực tiễn

Học sinh cần cảm nhận được ý nghĩa thiết thực của các kiến thức và kĩ năng được học Bởi sự kết hợp này góp phần hình thành niềm đam mê và hứng thú học

tập cho học sinh Khi đó, các em được khai thác toàn bộ sự sáng tạo để làm phong phú vốn kinh nghiệm sống của chính mình

2 Cơ sở thực tiễn

- Xu hướng phát triển chung của xã hội trong thời kì hội nhập

- Mục tiêu và định hướng phát triển của nền giáo dục trong thời đại mới

- Định hướng và mục tiêu của chương trình giáo dục năm 2018

- Thực tế giảng dạy của trường THPT Thanh Chương 1 trong những năm qua

- Hiệu quả bước đầu của việc áp dụng sáng kiến vào giảng dạy tại trường THPT Thanh Chương 1

- Kết quả khảo sát giáo viên và học sinh trường THPT Thanh Chương 1 Đối với GV: Tìm hiểu đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng các kỹ thuật

dạy học theo hướng phát huy năng lực học tập của học sinh, nhận thức vai trò

của hứng thú trong dạy học Toán , và dạy học vận dụng kiến thức vào thực tiễn

* Kết quả khảo sát 14 GV trường THPT Thanh Chương 1

Ít quan

trọng

0 (0%)

Quan

trọng

5 (35,7%)

Rất quan

trọng

9 (64,3%)

Câu hỏi 2: Thầy(cô) đã

triển khai việc sử dụng

các phương pháp dạy

học tích cực tạo hứng

Chưa triển khai

0 (0%)

Thỉnh thoảng

1 (7,1%)

Thường xuyên

6 (42,9%)

Tích cực

7 (50%)

Ít chú trọng

0 (0%)

Chú trọng

6 (42,9%)

Rất chú trọng

8 (57,1%) Câu hỏi 4: Khi dạy

Ít chú ý

1 (7,1%)

Chú ý

9 (64,3%)

Rất chú ý

4 (28,6%)

Đối với HS: Tìm hiểu tính tích cực, chủ động, sự hứng thú trong học tập Hình

học, vai trò của Toán học với thực tiễn ở các lớp 12D3, 12D4, 12D5 trước khi tiến hành thực nghiệm

B thường

15 (33,3%)

Khó

22 (48,9%)

Rất khó

8 (17,8%) Câu hỏi 2: Các em có

thích, có hứng thú khi

học Hình học không?

Không hứng thú

8 (17,8%)

Ít hứng thú

16 (35,5%)

Hứng thú

14 (31,1%)

Rất hứng thú

7 (15,6%)

8 (17,8%)

Ít hào hứng

17 (37,8%)

Hào hứng

13 (28,9%)

Rất hào hứng

7 (15,6%) Câu hỏi 4: Các em

thấy kiến thức về Hình

học được ứng dụng vào

thực tế như thế nào?

Không thấy ứng dụng

7

Ít thấy ứng dụng

28

Ứng dụng nhiều

9

Ứng dụng rất nhiều

6

B thường

8 18,6%

Khó

22 51,2%

Rất khó

13 30,2%

13 (30,2%)

Ít hứng thú

16 (37,3%)

Hứng thú

10 (23,2%)

Rất hứng thú

4 (9,3%)

14 (32,5%)

Ít hào hứng

14 (32,5%)

Hào hứng

9 (21%)

Rất hào hứng

6 (14%) Câu hỏi 4: Các em

8 (18,7%)

Ít thấy ứng dụng

21 (48,8%)

Ứng dụng nhiều

9 (20,9%)

Ứng dụng rất nhiều

5 (11,6%)

B thường

6 (15,4%)

Khó

13 (33,3%)

Rất khó

20 (51,3%) Câu hỏi 2: Các em

có thích, có hứng thú

khi học Hình học

không?

Không hứng thú

13 (33,3)%

Ít hứng thú

17 43,7%

Hứng thú

7

Rất hứng thú

2