Trong thế giới hiện đại, song song với sự phát triển của công nghệ và kinh tế là sự ô nhiễm lớn thải ra môi trường, nhất là đối với môi trường nước. Ô nhiễm môi trường nước đang có xu hướng gia tăng và là vấn đề đáng báo động ở Việt Nam và cũng như trên toàn thế giới. Được biết từ xưa đến nay, nguồn nước trong tự nhiên được xem như một nguồn tài nguyên quý giá mà con người có thể tận dụng và sử dụng với nhiều mục đích khác nhau. Nước được dùng trong đời sống sinh hoạt, dùng trong mọi hoạt động công – nông – ngư nghiệp, dân dụng và môi trường... Hầu hết các hoạt động trên đời sống đều dùng đến nước, tuy nhiên những thứ có sẵn trong tự nhiên đều bị con người thờ ơ sử dụng một cách không hợp lý. Ngày nay, nguồn nước không chỉ đang dần trở nên cạn kiệt mà còn đứng trước nguy cơ bị ô nhiễm trầm trọng bởi nhiều lý do khác nhau, nhưng thực chất lý do có tầm ảnh hưởng nhiều nhất vẫn là hoạt động của con người. Ở Việt Nam, hàng năm xả thải vào môi trường nước khoảng 290.000 tấn chất thải độc hại dẫn đến hình thành nên các con sông chết. Không chỉ đơn giản là gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người, sinh vật, thực vật và thậm chí là giáng nặng lên nền kinh tế Việt Nam, phải chi trả đắt đỏ cho việc phục hồi lại hiện trạng ban đầu.
Trang 1MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 2
I NHỮNG KHÁI NIỆM VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG 4
1.1 Môi trường là gì? 4
1.2 Ô nhiễm môi trường là gì ? 4
II Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC: NGUYÊN NHÂN, THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG KHẮC PHỤC 5
2.1 Nguyên nhân ô nhiễm nguồn nước 6
2.2 Hậu quả ô nhiễm nguồn nước 9
III GIẢI PHÁP NÂNG CAO VỀ VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở VIỆT NAM 12
IV KẾT LUẬN 15
TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
Trang 2MỞ ĐẦU
Trong thế giới hiện đại, song song với sự phát triển của công nghệ và kinh tế là sự ô nhiễm lớn thải ra môi trường, nhất là đối với môi trường nước Ô nhiễm môi trường nước đang có xu hướng gia tăng và là vấn đề đáng báo động ở Việt Nam và cũng như trên toàn thế giới Được biết từ xưa đến nay, nguồn nước trong tự nhiên được xem như một nguồn tài nguyên quý giá mà con người có thể tận dụng và sử dụng với nhiều mục đích khác nhau Nước được dùng trong đời sống sinh hoạt, dùng trong mọi hoạt động công – nông – ngư nghiệp, dân dụng và môi trường Hầu hết các hoạt động trên đời sống đều dùng đến nước, tuy nhiên những thứ có sẵn trong tự nhiên đều bị con người thờ ơ sử dụng một cách không hợp lý Ngày nay, nguồn nước không chỉ đang dần trở nên cạn kiệt mà còn đứng trước nguy cơ bị ô nhiễm trầm trọng bởi nhiều lý do khác nhau, nhưng thực chất lý do có tầm ảnh hưởng nhiều nhất vẫn là hoạt động của con người Ở Việt Nam, hàng năm xả thải vào môi trường nước khoảng 290.000 tấn chất thải độc hại dẫn đến hình thành nên các con sông chết Không chỉ đơn giản là gây nên tình trạng ô nhiễm môi trường nước mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe con người, sinh vật, thực vật và thậm chí là giáng nặng lên nền kinh tế Việt Nam, phải chi trả đắt đỏ cho việc phục hồi lại hiện trạng ban đầu
Chính vì nhận thấy mức độ nghiêm trọng của sự ô nhiễm môi trường, đặc biệt là đối với môi trường nước Việc chọn đề tài về ô nhiễm môi trường nước sẽ chỉ ra các thực trạng ô nhiễm môi trường nước đang gặp phải, qua đó đưa ra các giải pháp để nâng cao tinh thần, trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc bảo vệ và giữ gìn nguồn tài nguyên nước quý báu đang có Bằng cách sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, tham khảo các nghiên cứu đã được công bố trước đó và sách báo điện tử có chọn lọc kết hợp với kiến thức đã được học trong môn “Môi trường và phát triển bền vững” để đưa ra các cơ sở lý luận, dẫn rõ các thực trạng và đề xuất giải pháp cho đề tài đã chọn, kết hợp với phương pháp thu thập thông tin, số liệu: sử dụng tài liệu trên internet, sách báo, tạp chí, để phục vụ cho tiểu luận này Nội dung xoay quanh các vấn đề ô nhiễm môi trường nước do hoạt động của con người gây ra, nêu lên tầm ảnh hưởng của ô
Trang 3nhiễm môi trường nước tới đời sống của con người Đưa ra các thực trạng thường xảy
ra, từ đó dựa vào mỗi thực trạng mà đề xuất các giải pháp để góp phần nâng cao ý thức của mọi cá nhân trong việc bảo vệ môi trường nước tại thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng
Trang 4I NHỮNG KHÁI NIỆM VỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG
1.1 Môi trường là gì?
Môi trường là các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên
Môi trường bao gồm các yếu tố: không khí, nước, đất, âm thanh, ánh sáng, lòng đất, núi, rừng, sông, hồ, biển, sinh vật, hệ sinh thái, các khu dân cư, khu sản xuất, khu bảo tồn thiên nhiên, cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử và các hình thái vật chất khác
- Trong đó:
+ Yếu tố tự nhiên: là các yếu tố xuất hiện và tồn tại không phụ thuộc vào ý chí của con người như: không khí, đất, nước, hệ sinh thái, cảnh quan thiên nhiên
+ Yếu tố vật chất nhân tạo: là các yếu tố do con người tạo ra, tồn tại và phát triển phụ thuộc vào ý chí của con người như: khu dân cư, khu sản xuất, di tích lịch sử,
=> Không khí, đất, nước, khu dân cư là các yếu tố cơ bản duy trì sự sống của con người, còn cảnh quan thiên nhiên, danh lam thắng cảnh có tác dụng làm cho cuộc sống của con người thêm phong phú và sinh động
1.2 Ô nhiễm môi trường là gì ?
- Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị ô nhiễm bởi việc đưa chất gây ô nhiễm vào môi trường tự nhiên, đồng thời các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏe con người và các sinh vật khác
- Ô nhiễm môi trường là khái niệm được định nghĩa dưới nhiều góc độ khác nhau: + Dưới góc độ sinh học: “chỉ tình trạng của môi trường trong đó những chỉ số hoá học,
lí học của nó bị thay đổi theo chiều hướng xấu đi”
Trang 5+ Dưới góc độ kinh tế học: “ô nhiễm môi trường là sự thay đổi không có lọi cho môi trường sống về các tính chất vật lí, hoá học, sinh học mà qua đó có thể gây tác hại tức thời hoặc lâu dài đến sức khoẻ của con người, các loài động thực vật và các điều kiện sống khác”
+ Dưới góc độ pháp lý, căn cứ theo Điều 3 Luật bảo về môi trường năm 2014: “ Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kĩ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật”
=> Tóm lại, ô nhiễm môi trường được hiểu là việc chuyển các chất thải hoặc năng lượng vào môi trường đến mức có khả năng gây nguy hại đến sức khỏe của con người, đến sự phát triển sinh vật hoặc thậm chí làm giảm chất lượng môi trường
II Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC: NGUYÊN NHÂN, THỰC TRẠNG VÀ HƯỚNG KHẮC PHỤC
Ô nhiễm nguồn nước là một thực trạng
đáng báo động trên toàn cầu hiện nay
Một khu vực được xác định là ô nhiễm
khi nguồn nước ở ao, hồ, sông, suối,
xuất hiện những màu sắc lạ như vàng, đen
hay nâu đỏ Ở những vùng bị ô nhiễm
nguồn nước nghiêm trọng, thậm chí
người ta còn có thể ngửi thấy được những
mùi hôi thối, nồng hắc Bề mặt nước nổi
váng, xuất hiện nhiều bọt khí và có nhiều
vi sinh vật chết trong nước Hình 2.1 Ô nhiễm môi trường nước
Trang 6Nguồn nước ô nhiễm thường chứa rất nhiều loại tạp chất, virus, vi khuẩn và các kim loại nặng độc hại với hàm lượng cao Nếu không được giải quyết và xử lý triệt để thì cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của con người cũng như động thực vật sẽ bị ảnh hưởng rất tiêu cực
2.1 Nguyên nhân ô nhiễm nguồn nước
a Nguồn nước bị ô nhiễm vì gia tăng dân số
Hiện nay dân số trên thế giới trung bình đang tăng khoảng 80 triệu người/năm và tại Việt Nam con số này là gần 1 triệu người/năm Dân số càng ngày càng đông sẽ đồng nghĩa với việc có rất nhiều hệ lụy kéo theo Từ các hoạt động ăn uống, sinh hoạt, sản xuất, xây dựng, đều phải sử dụng tới nước Những nguồn nước này khi được xả thẳng ra ngoài môi trường mà không thông qua xử lý thì sẽ khiến cho nguồn nước trở nên ô nhiễm trầm trọng
Hình 2.2 Tình trạng ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng
Trang 7b Ô nhiễm nguồn nước do rác thải trong sinh hoạt
Nguồn rác thải từ các hoạt động sinh hoạt và sản xuất nếu không được xử lý kịp thời, theo thời gian nó sẽ tích tụ rồi ngấm vào trong các mạch nước ngầm và dẫn tới tình trạng ô nhiễm nguồn nước Đặc biệt là các loại rác thải nhựa hoặc nilon phải mất tới hàng trăm năm thì mới có thể phân hủy
Hiểu được điều này, trong những năm gần đây con người ta đã có xu hướng giảm thiểu
sử dụng túi nilon và thay thế bằng túi giấy, túi cói Đồng thời tối giản đồ đạc và chuyển sang sử dụng những thiết bị, sản phẩm thân thiện với môi trường
Hình 2.3 Rác thải trong sinh hoạt ở các tuyến sông, hồ
c Ô nhiễm nguồn nước vì rác thải y tế
Dù có rất nhiều bệnh viện và cơ sở y tế trên khắp cả nước, thế nhưng theo thống kê thì lại có rất ít nơi được xây dựng hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn Hằng ngày, một bệnh viện phải tiếp nhận và chữa trị rất nhiều các ca bệnh, do đó một lượng rác thải
Trang 8như dụng cụ y tế, thiết bị y tế, hóa chất cũng sẽ được thải ra Vì vậy, nếu không được trải qua hệ thống xử lý nước thải thì đây cũng là một mối nguy hại đối với môi trường nước
d Ô nhiễm nguồn nước do quá trình sản xuất nông nghiệp
Trong nông nghiệp, các loại hóa chất độc hại như thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ, khi được sử dụng với một hàm lượng quá mức cho phép sẽ là nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước mặt và nước ngầm vì hóa chất bị tồn dư Nguy hiểm hơn, tại nhiều địa phương, người nông dân còn bất chấp sử dụng các loại chất cấm độc hại như thuốc trừ sâu Monitor, Thidol, Điều này không chỉ làm ảnh hưởng đến môi trường nước
mà còn cực kỳ độc hại cho người sử dụng
Hình 2.4 Ô nhiễm nguồn nước do quá trình sản xuất nông nghiệp
e Ô nhiễm nguồn nước do quá trình sản xuất công nghiệp
Lượng nước thải trong công nghiệp phần lớn đều chứa khá nhiều các Anion gây ô nhiễm môi trường nước như CL-, O42-, PO43, Na+, K+, Cùng với đó
là một số hợp chất kim loại nặng có tính độc hại cao như Hg, Pb, Cd, As, Sb, Cr, F,
dễ hòa tan trong nước và khiến cho nguồn nước bị thay đổi theo chiều hướng tiêu cực
Trang 9Ô nhiễm môi trường nước trong công nghiệp còn phụ thuộc vào ý thức cũng như trách nhiệm và nghĩa vụ bảo vệ môi trường của các chủ đầu tư, chủ doanh nghiệp
2.2 Hậu quả ô nhiễm nguồn nước
a Hậu quả đối với sức khỏe con người:
Thực trạng ô nhiễm môi trường nước ở nước ta đã kéo theo những hệ lụy khủng khiếp cho con người Cứ mỗi năm các tổ chức quốc tế vẫn tiếp tục đưa ra những con số rất đáng lo ngại về tình trạng ô nhiễm môi trường nước ở nước ta:
+ Khoảng 9.000 người tử vong mỗi năm do nguồn nước bẩn
+ Khoảng 20.000 người phát hiện bị ung thư nguyên nhân chính là do ô nhiễm nguồn nước (theo Bộ Y Tế và Bộ Tài Nguyên và MôiTrường)
+ Khoảng 44% trẻ em bị nhiễm giun do sử dụng nước bị không đạt chất lượng 27% trẻ em dưới 5 tuổi bị suy dinh dưỡng do thiếu nước sạch và vệ sinh kém (theo WHO)
+ Khoảng 21% dân số đang sử dụng nguồn nước bị nhiễm Asen – hay là Arsenic vô cơ lại là một chất hóa học cực độc thường được sử dụng trong việc tạo ra các loại thuốc diệt cỏ và các loại thuốc trừ sâu (theo Bộ Y Tế và Bộ Tài Nguyên và Môi Trường)
+ Các vi khuẩn có hại trong nước bị ô nhiễm có từ chất thải sinh hoạt của con người, động vật có thể gây ra các bệnh tả, bại liệt và thương hàn Trong một vài nghiên cứu cho thấy, khi sử dụng nước nhiễm asen để ăn uống, con người có thể mắc bệnh ung thư da Người nhiễm chì lâu ngày có thể mắc bệnh thận, thần kinh, nhiễm Amoni, nitrat, nitrit gây bệnh da xanh, thiếu máu Nếu nhiễm lưu huỳnh lâu ngày, con người
có thể bị bệnh về đường tiêu hoá Nhiễm natri gây bệnh tim mạch và cao huyết áp
Trang 10b Hậu quả đối với sinh vật dưới nước
- Nguồn nước ngầm: hậu quả ô nhiễm nguồn nước ngoài việc tạo ra các cận lơ lửng trong nước mặt, các chất thải nặng lắng xuống đáy sông Sau một thời gian phân hủy, một phần được các sinh vật tiêu thụ, một phần sẽ thấm xuống mạch nước bên dưới qua đất và làm biến đổi tính chất của nguồn nước ngầm
- Mặt nước: các chất thải ra môi trường nước và các sinh vật tiêu thụ gây ra nhiều vấn
đề khác nhau Người dân phụ thuộc vào nguồn nước mặt để ăn uống, vệ sinh và giặt giũ Nếu nguồn nước này bị ô nhiễm thì sẽ là một thảm họa, đây chính là cách mà bệnh tật phát sinh và lây lan nhanh
- Ảnh hưởng đến sinh vật dưới nước: việc nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp
đổ ra sông hồ hàng loạt như hiện nay thì ảnh hưởng đầu tiên dễ nhận thấy nhất là các loại cá, tôm chết hàng loạt tại các bờ biển, ao hồ nuôi V nước là môi trường sống của các loài thuỷ sản, khi nguồn nước bị ô nhiễm nặng nề, chúng sẽ không thể phát triển thậm chí sẽ nhiễm độc rồi chết Khi cá nhiễm độc từ nguồn nước ô nhiễm, nếu sử dụng cũng sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ con người
c Hậu quả đối với thực vật
Khi muốn cây phát triển nhanh chóng, việc sử dụng nhiều thuốc hóa học, phân bón và các chất bảo vệ thực vật trong quá trình sản xuất nông nghiệp dần dần làm nguồn nước
ô nhiễm trầm trọng, dẫn tới tình trạng cây trồng không thể phát triển, thậm chí chết hàng loạt, gây thiệt hại về kinh tế đối với người dân
d Hậu quả đối với kinh tế
- Ô nhiễm nguồn nước có thể gây tổn hại cho nền kinh tế vì gây nhiều tốn kém chi phí
để xử lý và ngăn ngừa tình trạng ô nhiễm, để các chất thải không bị phân hủy nhanh chóng tích tụ trong nước và chảy vào các đại dương
Trang 11- Ô nhiễm mạch nước ngầm còn được ngăn chặn bằng cách ngăn chặn các chất thải, độc hại làm ô nhiễm các vùng nước gần khu vực đó Ngoài ra có một số phương pháp, thiết bị công nghệ tiên tiến như: bộ lọc sinh học, hóa chất, bộ lọc cát,…
=> Việc làm sạch có chi phí đắt đỏ hơn việc ngăn chặn ô nhiễm
Trang 12III GIẢI PHÁP NÂNG CAO VỀ VẤN ĐỀ Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG NƯỚC Ở VIỆT NAM
Trước tình trạng đô thị hoá diễn ra nhanh chóng và sự gia tăng dân số đã gây áp lực ngày càng lớn đối với tài nguyên nước ở Việt Nam Bên cạnh đó, nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước khá đadạng, mà chủ yếu là các nguồn gây ô nhiễm như:
- Nhiều khu, cụm công nghiệp, làng nghề chưa đầu tư hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung theo đúng quy định nên hầu hếtlượng nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất chưa đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường Thực trạng các doanh nghiệp chỉxử lý nước thải tạm thời, đối phó vẫn còn tồn đọng
- Việc sử dụng các loại thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hoá học trong sản xuất nông nghiệp đã khiến cho nguồn nước ở sông, hồ, kênh, mương bị ô nhiễm Bên cạnh đó, nước thải sinh hoạt tại các đô thị, khu dân cư tập trung có hàm lượng hợp chất hữu cơ cao nhưngchưa được xử lý triệt để trước khi xả vào nguồn nước Đồng thời, nhận thức của cộng đồng về bảo vệ thực vật chưa cao, ở nhiều nơi, người dân vẫn có thói quen dùng bồn chứa nước không an toàn và kém vệ sinh như bể xi măng, chum, vại…Cách khắc phục ô nhiễm môi trường do các yếu tố kể trên yêu cầu đặt ra là phải có chính sách, kế hoạch cụ thể, lâu dài và điều quan trọng nhất là cần là có sự chung tay của cả động đồng Trongđó:
a Nâng cao ý thức của người dân về cách khắc phục môi trường:
- Cần đẩy mạnh tuyên truyền cho người dân về tác động của ô nhiễm nguồn nước đến môi trường cũng như sức khỏe của mỗi người Người dân nâng cao ý thức về bảo vệ môi trường, áp dụng những giải pháp khắc phục ô nhiễm môi trường đơn giản nhất là vứt rác đúng nơi quy định, không xả rác bừa bãi, giáo dục cho các bé về những tác hại của ô nhiễm môi trường nước và nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường
Trang 13- Cần hạn chế sử dụng các hóa chất tẩy rửa khi xử lý nghẹt cống thoát nước, vì như thế
sẽ vô tình đưa vào môi trường một chất thải nguy hại mới, đồng thời cũng làm nguồn nước bị nhiễm độc Thay vào đó, hãy áp dụng cách thông bồn cầu, cách xử lý ống thoát nước bị tắc bằng các chế phẩm sinh học như men vi sinh, phế phẩm sinh học thân thiện với môi trường
b Giải pháp đối với nông nghiệp
- Quy hoạch sản xuất nông nghiệp cho từng tiểu vùng cần phải xét đến tính phù hợp về điều kiện thổ nhưỡng, tập quán canh tác, nguồn nước cấp, mức tăng trưởng dân số trong những năm tới
- Các vùng đất trũng, phèn nặng cần xây dựng các hồ sinh thái phát triển tổng hợp: Phát triển thuỷ sản, lấy nước tưới vào thời kỳ hạn và sử dụng nước sinh hoạt
- Thiết kế, quy hoạch của các ngành như nông nghiệp, thuỷ lợi, giao thông, thuỷ sản, xây dựng nên được xét đồng bộ nhằm xây dựng một kế hoạch hoàn chỉnh, lâu dài, không chồng chéo để không xảy ra hiện tượng lãng phí và ảnh hưởng tới môi trường
- Canh tác trên vùng đất phèn phải thực hiện theo các hướng dẫn kỹ thuật nhằm hạn chế sự xì phèn, tiêu thoát các độc tố từ trong đất ra nguồn nước mặt do quá trình thau rửa phèn
- Khuyến cáo nông dân sử dụng phân bón vi sinh, sử dụng thuốc trừ sâu và thuốc diệt
cỏ có thời gian phân giải ngắn
c Giải pháp quản lý và giáo dục cộng đồng
- Cần có sự hợp tác toàn diện giữa Ban quản lý các dự án với các ban ngành có liên quan của địa phương bàn về vấn đề tổ chức thực hiện, về tiến độ thi công, về biện pháp thi công và về giám sát thi công công trình