I. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu Sau hơn 30 năm đổi mới, nông thôn Việt Nam đang có nhiều thay đổi về kinh tế, xã hội. Cùng với quá trình phát triển kinh tế xã hội, tuổi thọ bình quân của người dân gia tăng, trong khi mức sinh giảm xuống đã thúc đẩy già hóa dân số ở Việt Nam. Theo số liệu của Tổng cục Dân số Kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế), Việt Nam chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và hiện có khoảng 10,1 triệu người cao tuổi (NCT), chiếm 11% dân số; trong đó 65,7% NCT sống ở nông thôn, là nông dân và làm nông nghiệp, thu nhập thấp (Dẫn theo: Bộ Lao động Thương binh và Xã hội, 2019). Số lượng NCT Việt Nam nói chung và NCT ở nông thôn Việt Nam nói riêng hiện đang có xu hướng tăng nhanh, họ phải đối mặt với nhiều khó khăn trong cuộc sống, đặc biệt là vấn đề chăm sóc sức khỏe (CSSK). CSSK là một trong những quyền cơ bản của con người. Phần lớn NCT nông thôn không có lương hưu, sống phụ thuộc hoặc vẫn phải tự mưu sinh kiếm sống. Trong khi đó, các hình thức tương trợ giúp đỡ theo mô hình truyền thống cho người già đang suy yếu, mô hình an sinh nhà nước chưa đảm bảo tốt trong việc hỗ trợ cho cuộc sống của NCT, điều này đặt ra nhiều câu hỏi nghiên cứu liên quan đến thực trạng sức khỏe thể chất, tinh thần và những cách thức chữa bệnh của NCT ở nông thôn. Tiến Xuân là một xã miền núi của huyện Thạch Thất thành phố Hà Nội, nơi đây đời sống của người dân vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt đối với những NCT khi không được tiếp cận với nhiều dịch vụ chăm sóc sức khỏe tốt, kinh tế vẫn còn chưa đủ vẫn phải tiếp tục lao động để kiếm thêm thu nhập, công việc chủ yếu là nông nghiệp và chân tay vất vả. Mặt khác dưới sự tác động của nền kinh tế thị trường, tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, người dân sống ở xã có xu hướng di dân vào trung tâm thành phố để tìm kiếm việc làm đặc biệt là những thanh niên trẻ làm cho quy mô gia đình giảm dẫn tới sự hỗ trợ từ phía gia đình trong chăm sóc người cao tuổi cũng rất hạn chế. Với đặc trưng là một xã miền núi với hơn 90% là ngươi dân tộc Mường sinh sống, ngoài những cách thức chữa bệnh thông thường thì bà con nơi đây còn có nhiều những cách chữa bệnh khác rất thú vị. Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Thực trạng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại xã Tiến Xuân hiện nay” để tìm hiểu thực trạng chăm sóc sức khỏe cũng như các loại bệnh và cách chữa trị của người cao tuổi tại Tiến Xuân. Nghiên cứu chỉ sử dụng kết quả từ cuộc khảo sát thực địa tại xã Tiến Xuân.
Trang 1BÀI TẬP LỚNMÔN: XÃ HỘI HỌC NÔNG THÔN
Thực trạng chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi tại xã
Tiến Xuân hiện nay
Trang 2MỤC LỤC
I Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu 4
II Khái quát hóa các khái niệm liên quan đến đề tài 5
1 Khái niệm sức khỏe 5
2 Khái niệm người cao tuổi 7
3 Khái niệm chăm sóc sức khỏe 9
III Phân tích báo cáo “Thực trạng chăm sóc sức khỏe của người cao tuổi tại xã Tiến Xuân huyện Thạch Thất thành phố Hà Nội” 10
1 Khái lược về địa bàn nghiên cứu 10
2 Các đặc điểm của người cao tuổi 11
3 Tình hình sức khỏe của người cao tuổi tại địa phương 13
Biểu đồ 3.1 Chăm sóc sức khỏe cho NCT là vô cùng cần thiết (%) 14
Biểu đồ 3.2: Tình trạng sức khỏe theo đánh giá của NCT 15
Bảng 3.1: Tình trạng sức khỏe thể chất của NCT theo độ tuổi (%) 15
Bảng 3.2: Tình trạng sức khỏe tinh thần của NCT theo độ tuổi (%) 16
Biểu đồ 3.3 Tỷ lệ mắc bệnh của NTC (%) 18
Biểu đồ 3.4:Lựa chọn của NCT về cách chữa trị khi gặp các vấn đề 20
Bảng 3.3 Cách lựa chọn khi gặp vấn đề về sức khỏe của NCT theo nhóm tuổi (%) 21
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 25
Trang 3DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
NCT : Người cao tuổi
CSSK : Chăm sóc sức khỏe
Trang 4I Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu
Sau hơn 30 năm đổi mới, nông thôn Việt Nam đang có nhiều thayđổi về kinh tế, xã hội Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, tuổithọ bình quân của người dân gia tăng, trong khi mức sinh giảm xuống
đã thúc đẩy già hóa dân số ở Việt Nam Theo số liệu của Tổng cục Dân số
- Kế hoạch hóa gia đình (Bộ Y tế), Việt Nam chính thức bước vào giaiđoạn già hóa dân số từ năm 2011 và hiện có khoảng 10,1 triệu người caotuổi (NCT), chiếm 11% dân số; trong đó 65,7% NCT sống ở nông thôn, lànông dân và làm nông nghiệp, thu nhập thấp (Dẫn theo: Bộ Lao động
- Thương binh và Xã hội, 2019) Số lượng NCT Việt Nam nói chung vàNCT ở nông thôn Việt Nam nói riêng hiện đang có xu hướng tăng nhanh,
họ phải đối mặt với nhiều khó khăn trong cuộc sống, đặc biệt là vấn đềchăm sóc sức khỏe (CSSK) CSSK là một trong những quyền cơ bản củacon người Phần lớn NCT nông thôn không có lương hưu, sống phụ thuộchoặc vẫn phải tự mưu sinh kiếm sống Trong khi đó, các hình thức tươngtrợ giúp đỡ theo mô hình truyền thống cho người già đang suy yếu, môhình an sinh nhà nước chưa đảm bảo tốt trong việc hỗ trợ cho cuộc sốngcủa NCT, điều này đặt ra nhiều câu hỏi nghiên cứu liên quan đến thựctrạng sức khỏe thể chất, tinh thần và những cách thức chữa bệnh của NCT
ở nông thôn
Tiến Xuân là một xã miền núi của huyện Thạch Thất thành phố HàNội, nơi đây đời sống của người dân vẫn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệtđối với những NCT khi không được tiếp cận với nhiều dịch vụ chăm sócsức khỏe tốt, kinh tế vẫn còn chưa đủ vẫn phải tiếp tục lao động để kiếmthêm thu nhập, công việc chủ yếu là nông nghiệp và chân tay vất vả Mặtkhác dưới sự tác động của nền kinh tế thị trường, tốc độ đô thị hóa ngàycàng nhanh, người dân sống ở xã có xu hướng di dân vào trung tâm thànhphố để tìm kiếm việc làm đặc biệt là những thanh niên trẻ làm cho quy môgia đình giảm dẫn tới sự hỗ trợ từ phía gia đình trong chăm sóc người cao
Trang 5tuổi cũng rất hạn chế Với đặc trưng là một xã miền núi với hơn 90% làngươi dân tộc Mường sinh sống, ngoài những cách thức chữa bệnh thôngthường thì bà con nơi đây còn có nhiều những cách chữa bệnh khác rấtthú vị.
Xuất phát từ những lý do nêu trên, tác giả lựa chọn đề tài nghiên
cứu “Thực trạng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại xã Tiến Xuân hiện nay” để tìm hiểu thực trạng chăm sóc sức khỏe cũng như các loại
bệnh và cách chữa trị của người cao tuổi tại Tiến Xuân Nghiên cứu chỉ sửdụng kết quả từ cuộc khảo sát thực địa tại xã Tiến Xuân
II Khái quát hóa các khái niệm liên quan đến đề tài
1 Khái niệm sức khỏe
Từ xưa đến nay người ta thường quan niệm rằng sức khỏe có nghĩa
là cơ thể không có bệnh tât và ngành Y tế là nghành chữa bệnh
Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh thì sức khỏe bao gồm
sự lãnh mạnh cả về thể xác lẫn tinh thần Người định nghĩa “ngày nào cũng tập thể dục thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe”
Theo Tổ chức Y tế thế giới WHO đã đưa ra định nghĩa: “Sức khỏe
là một trạng thái sảng khoái đầy đủ về thể chất, tinh thần và các quan hệ
xã hội, nó không chỉ bó hẹp vào nghĩa là không có thương tật hay bệnh tật xã hội” Khái niệm này được dựng trên quan điểm dự phòng, sức khỏe
là yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến đời sống sinh hoạt, lao động, học tập củacon người, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất vật chất, tinh thần, sản xuấtnòi giống của xã hội Không có sức khỏe thì không thể lao động có năngsuất cao, ngược lại sức khỏe khỏe phụ thuộc vào nhiều yếu tố Nó là kháiniệm tổng hợp, đòi hỏi sự tham gia đóng góp của toàn xã hội và sự thamgia của bản thân mỗi cá nhân, của mỗi cộng đồng nhất định Mỗi cá nhận
Trang 6phải có kiến thức, hiểu biết để hành động và ứng xử hợp lý, tạo ra sứckhỏe cho bản thân và gia đình.
Như vậy có thể hiểu một người hoàn toàn khỏe mạnh phải là mộtngười có đầy đử sức khỏe về thể chất, tinh thần và các mối quan hệ xã hộitốt đẹp Cụ thể: Một người được xem là có sức khỏe thể chất khôngnhững không có thương tật, bệnh tật mà các hoạt động về thể lực cũngnhư tất cả các hoạt động sống đều ở trạng thái tốt nhất và phù hợp vớitừng điều kiện hoàn cảnh, lứa tuổi ; sức khỏe tâm thần là một trạng tháikhông chỉ không có rối loạn hay dị tật tâm thần mà còn là một trạng tháitâm thần hoàn toàn thoải mái, bình an trong tầm hồn và biết chấp nhậnnhững căng thẳng trong cuộc sống cũng như cần phải có chất lượng nuôisống tốt, có được sự cân bằng và hòa hợp giữa cá nhân, những người xungquan và môi trường, để đạt được trạng thái hoàn toàn thoải mái về mặt xãhội tức là phải có thu nhập đủ sống, an sinh xã hội được đảm bảo, thiết lập
và duy trì các mối quan hệ tốt đẹp, thuận lợi với người thân trong giađình, bạn bè, đồng nghiệp, hàng xóm rộn hơn là cộng đồng xã hội kếthợp hài hòa giữa lợi ích cá nhân và lợi ích của người khác đồng thời đượccống hiến cho cộng đồng, xã hội và được mọi người thừa nhận
Có được một cơ thể khỏe mạnh là mơ ước- mục tiêu- mục đích màmọi người hướng đến và cố gắng thực hiện mọi biện pháp để đạt đến cáingưỡng đó Tất cả những yếu tố về sức khỏe thể chất và sức khỏe tinhthần, quan hệ xã hội được kết hợp một cách hài hòa và đảm bảo sẽ làmnên vẻ đẹp sáng ngời của một con người, như cha ông ta đã từng khẳng
đinh “Bàn tay ta làm nên tất cả, có sức người sỏi đá cũng thành cơm”.
Các yếu tố này có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tác động qua lại, ảnhhưởng mạnh mẽ đến nhau, nếu thiếu một trong các thành tố trên sẽ khônglàm nên sức khỏe con người Vì vậy, mỗi chúng ta cần có sự chăm lo pháttriển một cách hợp lý, hài hòa, cân đối giữa các yếu tố để đạt đến mộttrạng thái sức khỏe tốt và có cuộc sống lý tưởng nhất
Trang 7Dựa vào định nghĩa trên thì sức khỏe được cho là bao gồm tìnhtrạng của cả tinh thần lẫn thể chất Để hoàn thiện khái niệm về sức khỏe,chúng ta cần nhìn nhận rõ ràng mối tương quan tinh thần và thể chất Do
đó chúng ta có thể bổ sung cho đầy đủ hơn định nghĩa về sức khỏe như
sau: “Sức khỏe của một người là kết quả tổng hòa của tất cả các yếu tố tạo nên tinh thần và thể chất của con người ấy”.
2 Khái niệm người cao tuổi
Có khá nhiều định nghĩa khác nhau về người cao tuổi Một sốnghiên cứu về người cao tuổi sử dụng tuổi nghỉ hưu như một tiêu chí đểxác định người cao tuổi Cách này có thuận lợi là tuổi nghỉ hưu đã đượcquy định bởi các văn bản pháp quy ở mỗi nước và lác cái mốc đánh dấubước kết thúc của giai đoạn lao động tích cực trong cuộc đời của mỗingười Tuy nhiên, điểm bất lợi là đối với nhiều người, chẳng hạn nhưnhững người tự sản xuất kinh doanh và lao động tự do thì tuổi nghỉ hưukhông có ý nghĩa cụ thể, họ có thể vẫn lao động, mức độ nghỉ ngơi có thểtăng hoặc không, phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng người mà ít liênquan tới tuổi nghỉ hưu Ngoài ra, ngay đối với những người làm công ănlương thì tuổi nghỉ hưu cũng không phù hợp với nhiều trường hợp bởi cónhững người về nghỉ trước độ tuổi này hoặc có nhiều người còn làm việc
sau độ tuổi này Ở Việt Nam, theo Luật lao động, nam giới nghỉ hưu ở tuổi 60 trong khi nữ giới lại nghỉ trước đó 5 năm, ở tuổi 55.
Thứ hai, xem xét ở góc độ sinh học, NCT là các cá nhân mà sự lão
hóa của cơ thể đã bộc lộ ở các mức khác nhau, thể hiện cụ thể ở tuổi thọcủa họ Một số quốc gia công nghiệp hóa có tuổi thọ trung bình cao nhưNhật Bản, Đức, Mỹ, Thụy Điển, Hàn Quốc, , người cao tuổi được tínhbắt đầu từ tuổi 65 Ở một số nước công nghiệp kém phát triển hơn nhưTrung Quốc, Thái Lan, Malaixia, Ấn Độ , những người 60 tuổi được coi
là NCT Tại Việt Nam, Pháp lệnh về NCT (2000) và Luật về người cao
Trang 8tuổi Việt Nam được Quốc hội thông qua năm 2009 qui định “những người từ 60 tuổi trở lên là người cao tuổi”
Thứ ba, từ góc độ kinh tế, tuổi già là thời điểm mà người lao động
ít còn khả năng độc lập về kinh tế và do đó cần được hỗ trợ các dịch vụ xãhội, có nghĩa là họ trở thành những người phụ thuộc về mặt xã hội Từkhía cạnh này, một hệ thống các dịch vụ hay còn gọi là ngành chăm sócsức khỏe dịch vụ phúc lợi đối với NCT ra đời và ngày càng phát triển.Tiêu chí này có thuận lời là đưa một cơ sở chung đối với người cao tuổi lànhu cầu được chăm sóc Tuy nhiên, tiêu chí này nhấn mạnh nhiều hơn đếnnhóm đối tượng có khả năng chi trả cho các dịch vụ chăm sóc Trong khi
đó, nhóm người không có khả năng này và phải dựa vào các hình thức hỗtrợ khác như từ người thân, gia đình hoặc cộng đồng, thậm chí tự chămsóc ở nước ta là không nhỏ
Thứ tư, xem xét từ góc độ các quan hệ xã hội Cách xác định này có
lợi thế là dựa vào một trong các đặc điểm khá rõ ràng của NCT là giảmdần các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội nói chung và tăng dần sự phụcthuộc vào các thành viên xã hội khác để đáp ứng các nhu cầu cơ bản củamình Tuy nhiên, theo một số nhà nghiên cứu thì việc xem xét các mốiquan hệ xã hội vào giai đoạn sau của cuộc đời từ góc độ của sự lệ thuộc
về bản chất cũng là một hình thức phân biệt tuổi tác Nói cách khác, cáchxác định này coi người cao tuổi ở mức độ nào đó như những người yếuthế, bởi vì họ là những thành viên xã hội không đầy đủ, khác với nhữngngười còn tham gia vào lao động sản xuất
Các cách xác định NCT nêu trên cho thấy việc định nghĩa thế nào
là NCT không đơn giản Mỗi cách xác định đều có những ưu thế và nhữngnhược điểm nhất định Việc sử dụng bất cứ cách xác định nào cũng cần ýthức một cách đầy đủ đến các nhược điểm hoặc hạn chế của nó để tránhnhững hệ quả có thể của các biện pháp can thiệp được xác định dựa trênđịnh nghĩa này
Trang 9Để đơn giản và thống nhất trong nghiên cứu và phân tích số liệuliên quan đến NCT, tối lấy khái niệm người cao tuổi được định nghĩachính thức trong Luật về người cao tuổi Việt Nam được Quốc hội thông
qua năm 2009: “NCT là công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam từ 60 tuổi trở lên, là người từng trải, có kinh nghiệm và uy tín; là nguồn lực nội sinh quý giá của dân tộc cần được tiếp tục phát huy; là người mà thể chất, sức khỏe, tinh thần ngày càng giảm sút theo sự tăng lên của tuổi tác” Nhằm nêu bật được các vấn đề xã hội của từng nhóm
tuổi, nghiên cứu tiến hành phân tích các vấn đề của người cao tuổi theonhóm tuổi cụ thể, từ 60- 65 tuổi, 66- 71 tuổi và từ 72 tuổi trở lên
Như vậy, trong phạm vi đề tài này, NCT được xác định dựa trêntiêu chí tuổi Cụ thể là tất cả những người từ 60 tuổi trở lên được coi làNCT Điều đó phù hợp với luật người cao tuổi và các chính sách hiệnhành đối với nhóm xã hội này Cách xác định đó có điểm thuận lợi là dựatrên số liệu về năm sinh, người nghiên cứu có thể nhanh chóng xác địnhđối tượng cần điều tra Tuy nhiên, nó cũng bao hàm một số hạn chế như
đã nêu của cách xác định thuần túy dựa vào tuổi thọ Để khắc phục phầnnào bất cập này, ở những chỗ thích hợp, các đặc điểm khác biệt của cácnhóm NCT sẽ được lưu ý trong việc phân tích các số liệu điều tra
3 Khái niệm chăm sóc sức khỏe
Việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe trước hết phải do chính bản thân
mỗi cá nhân thực hiện Tục ngữ cũng đã dạy: “Tiền bạc là của con, địa vị
là tạm thời, vẻ vang là quá khứ, sức khỏe là chính mình.”
Có rất nhiều quan điểm khác nhau về chăm sóc sức khỏe Tuynhiên có thể hiểu chăm sóc sức khỏe là những hoạt động nhằm nâng caosức khỏe của con người
Khi nói đến chăm sóc sức khỏe NCT, cách hiểu thường là chăm sócsức khỏe cả về mặt thể chất lẫn tinh thần Theo Từ điển bác khoa quốc gia
“Chăm sóc là hoạt động nhằm duy trì, điều chỉnh vào lúc cần thiết để
Trang 10phục hồi khả năng hoạt động bình thường của cơ thể, tạo được trạng thái thoải mái về thể chất, tinh thần cho mỗi người dân”.
Như vậy chăm sóc sức khỏe cho NCT là phòng, chống sự già hóaquá sớm, đề phòng và chữa trị các bệnh tuổi già bằng nhiều biện phápkhác nhau qua đó nhằm cải thiên tình trạng sức khỏe (về cả thể xác lẫntinh thần), giảm thiểu các bệnh mãn tính, tàn phế và tử vong khi bước vàotuổi già Các nhu cầu chăm sóc của NCT gồm chăm sóc sức khỏe tinhthần, tâm lý, phục hồi về thính lực và thị lực, chăm sóc vệ sinh răngmiệng, dinh dưỡng đầy đủ, hợp lý và an toàn, phục hồi chức năng Nhucầu chăm sóc sức khỏe là những yêu cầu cấp thiết của NCT không chỉphụ thuộc và ý muốn chủ quan mà còn phụ thuộc khá nhiều vào chấtlượng, mức độ bệnh, khoảng cách và khả năng tiếp cận với các cơ sởchăm sóc sức khỏe của từng người
Trong phạm vi đề tài này, tôi hướng đến nghiên cứu tổng thể cáchoạt động tự rèn luyện và chăm sóc sức khỏe tinh thần và sức khỏe thểchất của chính người cao tuồi
III Phân tích báo cáo “Thực trạng chăm sóc sức khỏe của người cao
tuổi tại xã Tiến Xuân huyện Thạch Thất thành phố Hà Nội”
1 Khái lược về địa bàn nghiên cứu
- Xã Tiến Xuân là một xã miền núi chủ yếu sản xuất nông lâm nghiệp;
Tổng giá trị sản xuất năm 2020 là 474.302 triệu đồng đạt 129% kế hoạch năm,tăng 14,2% so cùng kỳ năm 2019
- Cơ cấu kinh tế: Nông, lâm nghiệp, thủy sản 35%, giảm 8% KH năm,thành tiền 166.005 triệu đồng, tăng 16.370 triệu đồng so cùng kỳ năm 2019;Tiểu thủ công nghiệp- xây dựng 26% tăng 5% KH năm, thành tiền là 123.318triệu đồng, tăng 56.788 triệu đồng so cùng kỳ năm 2019; Thương Mại- Dịch vụ39% tăng 3% KH năm, thành tiền 184.978 triệu đồng, tăng 68.555 triệu đồng socùng kỳ 2019
Trang 11- Thu nhập bình quân đầu người năm 2020 là 62 triệu đồng/người/nămđạt 132% kế hoạch năm
- Cả xã hiện nay có 945 người trong Hội người cao tuổi sinh hoạt ở 7 chihội và 18 tổ hội
Người cao tuổi tại xã Tiến Xuân đã tham gia nhiều những hoạt động phát
huy vai trò của NCT Theo báo cáo “Tổng kết công tác Hội và phong trào thi đua nhiệm kỳ 2016- 2021” của hội người cao tuổi xã Tiến Xuân NCT đã tham
gia tích cực vào hầu hết tất cả các lĩnh vực:
+ Về lĩnh vực chính trị và công tác xã hội: Có 26 NCT tham gia công tácĐảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể ở cơ sở và công tác xã hộikhác như: Thanh tra nhân dân, an ninh nhân dân, hòa giải cộng đồng trên cáccương vị công tác nào NCT cũng hoàn thành tốt nhiệm vụ được đảng, chínhquyền, nhân dân tín nhiệm và tin cậy
+ Trên lĩnh vực kinh tế: Đến nay có 320 NCT tham gia lao động sản xuất,
có 0 NCT làm chủ doanh nghiệp, có 2 NCT làm chủ trang trại Hàng năm có 10NCT đạt sản xuất giỏi Việc tham gia lao động sản xuất, kinh doanh đã góp phàngiải quyết việc làm, cải thiện đời sống, đồng thời đóng góp tích cực vào sựnghiệp phát triển kinh tế địa phương
+Trên lĩnh vực văn hóa: Trong nhiệm kỳ qua NCT là lực lượng đông đảo
và có uy tín trong cuộc vận đồng “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống vănhóa, cây dựng làng văn hóa, khu dân cư văn hóa, gia đình văn hóa” Thực hiệnnếp sống văn minh, cưới tiết kiệm, tang văn minh tiến bộ
2 Các đặc điểm của người cao tuổi
2.1 Cơ cấu giới tính và độ tuổi
Như chúng ta đã biết, dân số cao tuổi hiện đang tăng nhanh cả về sốlượng tương đối và tuyệt đối, và tăng nhanh hơn các nhóm dân số khác.Chỉ số già hóa tăng nhanh chóng Bên cạnh đó, dân số cao tuổi Việt Nam
có xu hướng “già” ở nhóm già nhất, tức tỷ lệ NCT ở nhóm lớn tuổi nhất
(từ 80 trở lên) đã và đang tăng nhanh chóng Người cao tuổi ở xã Tiến
Trang 12Xuân cũng nằm trong xu thế chung của cả nước, tăng nhanh về số lượng.Trong tổng cộng 241 mẫu nghiên cứu có sự phân chia tương đối giữa cụông và cụ bà phù hợp với cơ cấu giới tính của xã, cụ thể là cụ ông chiếm28,6% và cụ bà chiếm 71,4% Về tuổi tác, NCT có độ tuổi từ 60-65 chiếm36,9% trong tổng số mẫu nghiên cứu và chiếm tỷ lệ cao nhất, đây đượcxem là “nhóm trẻ” của lớp NCT Nhóm từ 66-71 chiếm 26,6% và từ 72tuổi trở lên chiếm 36.6% Dù ở nhóm tuổi nào thì số lượng cụ bà luôn caohơn cụ ông hay nói cách khác là tuổi thọ của cụ bà cao hơn cụ ông Sở dĩ
có sự chênh lệch cao về tỷ lệ giới tính trong nhóm dân số cao tuổi ở xã là
do độ tuổi trung bình của phụ nữ cao hơn nam giới Hơn nữa, phải traiqua những năm tháng chiến tranh kéo dài, nhiều nam giới hy sinh ngoàimặt trận Trong số những người trở về, một số người bị thương, tậtnguyền, di chứng đã ảnh hưởng không nhỏ đến các nhóm nam cao tuổitrong xã Độ chênh lệch tuổi thọ giữa nam và nữ liên quan đến cả lối sốnguống rượu nhiều, hút thuốc, ăn uống làm tăng huyết áp, nguy cơ bệnh tim
và rút ngắn tuổi thọ của con người
2.2 Trình độ học vấn
Tỷ lệ NCT ở xã có trình độ học vấn cao là rất ít Trong đó tỷ lệ mùchữ/tiểu học chiếm tỷ lệ cao nhất gần ½ là 49,6% Trình độ trung học cơ
sở là 37,8% và từ trung học phổ thông trở lên là 12,5% Với kết quả thuđược về trình độ học vấn của NCT ở trên ta cũng dễ hiểu được lớp NCTcàng cao sẽ tương ứng với hoàn cảnh lịch sử của đất nước và trong số đó
có nhiều người không có cơ hội để học tập Theo số liệu ở trên thì đa sốNCT có trình độ là tiểu học và trung học cơ sở Sở dĩ mức độ học vấn củaNCT không được cao là do điều kiện, hoàn cảnh gia đình của các cụ khókhăn, không đủ điều kiện để cho các cụ học hành cao
2.3 Tình trạng hôn nhân
Trang 13Đời sống gia đình, văn hóa, tinh thần cho biết nhiều hàm ý về phúclợi của NCT bởi nó được thể hiện qua tình trạng hôn nhân, việc sống cùnghay không sống cùng với với ocn chay; điều kiện sống khác Trong số cácyếu tố thể hiện đời sống của NCT thì tình trạng hôn nhân là yếu tố quantrọng nhất vì vợ/chồng của NCT có thể là nguồn hỗ trợ và chia sẻ chủ yếu
về vật chất, tinh thần cũng như chăm sóc khi bị đau ốm hoặc dễ tổnthương Nói cách khác, đối với NCT thì sống với vợ/chồng, tiếp đó là góa
vợ hoặc chồng, còn các tình trạng hôn nhân khác (như ly dị, ly thân,không kết hôn) chiếm tỷ lệ rất nhỏ Kết quả khảo sát tình trạng hôn nhâncủa NCT cho thấy có 67,1% NCT sống với vợ/chồng, 30,4% NCT góa vợhoặc chồng Tỷ lệ người cao tuổi ly thân hay chưa kết hôn chiếm tỷ lệ nhỏvới 0,4% và 2,1% Và số NCT nữ sống không chồng (chưa kết hôn/góa/lyhôn) luôn cao hơn tỷ lệ này ở nam giới Việc phải sống một mình là điềubất lợi đối với NCT, bởi gia đình luôn là chỗ dựa khi về già
2.4 Về đời sống của người cao tuổi
Đa số những người cao tuổi ở xã Tiến Xuân hiện nay đang sốngcùng con cháu trong gia đình, số lượng các cụ sống một mình hoặc sốngcùng anh em là rất ít Trong đó có tới 93,4% tương đương với 225 cụđang sống cùng con cháu trong gia đình, và không sống cùng con cháu chỉ
chiếm 6,6% Những người cao tuổi ở nông thôn với quan niệm “con cái
là của để dành của mình khi về già”, phải có trách nhiệm nôi dưỡng và chăm sóc cha mẹ khi già yếu “trẻ cậy cha, già cậy con” và sống cùng con
cái cũng là mong muốn ước nguyện khi về già của người cao tuồi Hạnhphúc của họ chính là quầy quần cùng con cháu vui vẻ, sum họp an nhànnhững tháng ngày tuổi già không bị cô đơn hay lẻ loi một mình
3 Tình hình sức khỏe của người cao tuổi tại địa phương
Như một quy luật tự nhiên, chu trình sống của mỗi đời người là
“sinh-lão-bệnh-tử”, “khi tuổi tác càng cao thì sức khỏe càng yếu” Ông
