Tiểu luận Cao học "TỔNG QUAN GIẢI PHÁP KIỂM SOÁT Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ Ở VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI"

Quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta đang trên đà phát triển. Các khu công nghiệp, các nhà máy lớn đang mọc lên khắp nơi. Cũng với sự ô nhiễm môi trường đất, nước, thực phẩm sinh thái, nguồn tài nguyên là sự ô nhiễm môi trường không khí đang trở thành vấn đề gây bức xúc cho nhân loại, cần phải được giải quyết một cách có quy hoạch và hiệu quả. Sự phát triển về giao thông, công nghiệp, nông nghiệp, du lịch cùng với việc khai thác và sử dụng hàng tỉ tấn than đã dầu mỏ, khi đốt hằng năm đã thải vào môi trường không khi đất nước một lượng lớn các chất thải khác nhau mà chưa qua xử lý (hay chưa được xử lý triệt để), gây hậu quả nghiêm trọng đối với con người và sinh vật. Hậu quả thấy rõ rệt nhất đó là sự biến đổi về khí hậu. Theo tổ chức Y tế thế giới WHO, ô nhiễm không khí có liên quan tới 7 triệu ca tử vong sớm mỗi năm. Cũng theo số liệu của Liên hợp quốc, mỗi giờ có 800 ca tử vong do ô nhiễm không khí, trung bình 13 người tử vong mỗi phút, gấp 35 lần số người chết vì sốt xuất huyết và HIV. Tại Việt Nam, có tới 34.332 người tử vong sớm có liên quan tới ô nhiễm không khí.Giảm ô nhiễm môi trường có thể cứu sống được hàng triệu người. Như vậy, ô nhiễm không khi đang là tình trạng đăng báo động, cần sự quan tâm của tất cả cộng đồng nhằm nâng cao ý thức, đưa ra biện pháp xử lý nhằm cứu lấy chính mình.

GIẢNG VIÊN: TS BÙI THỊ HIẾU

HỌC VIÊN:

LỚP:

MHV:

Năm 2023

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ Ở CÁC THÀNH PHỐ LỚN 4

1.1 Ô nhiễm môi trường không khí là gì? 4

1.2 Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí: 4

1.2.1 Ô nhiễm không khí do tự nhiên: 4

1.2.2 Ô nhiễm không khí do con người: 5

1.3 Hiện trạng ô nhiễm không khí tại Việt Nam và thế giới 6

1.3.1 Hiện trạng ô nhiễm không khí tại Việt Nam: 6

1.3.2 Hiện trạng ô nhiễm không khí trên thế giới hiện nay 12

1.4 Tác hại của ô nhiễm không khí: 15

1.4.1 Tác hại tới sức khỏe con người 15

1.4.2 Đối với sinh vật: 17

1.4.3 Đối với tài sản: 17

1.4.4 Gây ra những vấn đề môi trường toàn cầu: 18

CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC GIẢI PHÁP CHẤT LƯỢNG KHÔNG KHÍ 19

2.1 Chính sách quản lý ô nhiễm không khí: 19

2.2 Giải pháp quy hoạch: 21

2.3 Giải pháp kỹ thuật làm sạch khí thải: 21

2.3.1 Phương pháp hấp thụ các chất khí vào chất lỏng: 21

2.3.2 Phương pháp hấp thụ các chất khí lên chất rắn: 22

2.3.3 Phương pháp biến đổi hóa học các chất ô nhiễm: 24

2.3.4 Các phương pháp lọc bụi: 25

2.3.5 Giải pháp sinh thái học: 27

2.3.6 Giải pháp tuyên truyền bảo vệ môi trường không khí: 28

CHƯƠNG 3: KẾT LUẬN 29

TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

Quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa ở nước ta đang trên đà phát triển Các khucông nghiệp, các nhà máy lớn đang mọc lên khắp nơi Cũng với sự ô nhiễm môitrường đất, nước, thực phẩm sinh thái, nguồn tài nguyên là sự ô nhiễm môi trườngkhông khí đang trở thành vấn đề gây bức xúc cho nhân loại, cần phải được giải quyếtmột cách có quy hoạch và hiệu quả.

Sự phát triển về giao thông, công nghiệp, nông nghiệp, du lịch cùng với việc khai thác

và sử dụng hàng tỉ tấn than đã dầu mỏ, khi đốt hằng năm đã thải vào môi trườngkhông khi đất nước một lượng lớn các chất thải khác nhau mà chưa qua xử lý (haychưa được xử lý triệt để), gây hậu quả nghiêm trọng đối với con người và sinh vật.Hậu quả thấy rõ rệt nhất đó là sự biến đổi về khí hậu

Theo tổ chức Y tế thế giới WHO, ô nhiễm không khí có liên quan tới 7 triệu ca tửvong sớm mỗi năm Cũng theo số liệu của Liên hợp quốc, mỗi giờ có 800 ca tử vong

do ô nhiễm không khí, trung bình 13 người tử vong mỗi phút, gấp 3-5 lần số ngườichết vì sốt xuất huyết và HIV Tại Việt Nam, có tới 34.332 người tử vong sớm có liênquan tới ô nhiễm không khí.Giảm ô nhiễm môi trường có thể cứu sống được hàngtriệu người

Như vậy, ô nhiễm không khi đang là tình trạng đăng báo động, cần sự quan tâm củatất cả cộng đồng nhằm nâng cao ý thức, đưa ra biện pháp xử lý nhằm cứu lấy chínhmình

CHƯƠNG 1: HIỆN TRẠNG Ô NHIỄM KHÔNG KHÍ Ở CÁC THÀNH PHỐ LỚN

1.1 Ô nhiễm môi trường không khí là gì?

Ô nhiễm môi trường không khí có thể hiểu là là trong thành phần của không khí có sựthay đổi lớn Chủ yếu là bởi khói, bụi, hơi hoặc những khí lạ được đưa vào không khí,

có sự tỏa mùi, làm giảm tầm nhìn, khiến cho không khí không còn trong lành nữa, nếuhít thở nhiều bầu không khí này có thể gây ra những bệnh về đường hô hấp

Điều đó gây nên việc biến đổi khí hậu, gây bất lợi cho sự sống, gây bệnh cho conngười và cũng có thể gây hại cho sinh vật khác như động vật và cây lương thực (đây

là nguồn sống của chúng ta) Biến đổi khí hậu có thể làm hỏng môi trường tự nhiênhoặc nhân tạo

Đơn giản mọi người có thể hiểu rằng không khí đang trong một trạng thái nhất định,

ổn định Tất cả sự sống đều cần không khí và đã thích nghi được với điều kiện khôngkhí trong lành như thế Nhưng dưới sự tác động của con người không khí đã bị biếnđổi nhanh chóng, khiến sự sống không thể thích nghi kịp Làm biến đổi khí hậu,những điều kiện khí hậu nắng, mưa, bão, gió trở nên bất thường, ảnh hưởng xấu, tànphá sự sống

1.2 Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí:

1.2.1 Ô nhiễm không khí do tự nhiên:

Có rất nhiều các nguyên nhân gây ra tình trạng ô nhiễm không khí Dưới đây là 6 tácnhân chính gây ảnh hưởng bao gồm:

Gió bụi kéo theo bụi bẩn, chất thải ô nhiễm: Gió là một trong những tác nhânquan trọng nhất trong hiện tượng ô nhiễm môi trường không khí Các chất ô nhiễmphát thải từ nguồn thải, nhờ gió mà phát tán đi xa, gây ảnh hưởng diện rộng và nhanh

Bão, lốc xoáy sinh ra khí thải NOx, đồng thời mang theo bụi mịn chính lànguyên nhân ô nhiễm không khí Bão gồm nhiều loại như: bão tuyết, bão cát, bão bụi

và bão gió mưa thông thường Đi kèm với bão là gió giật mạnh, là tác nhân gây ra sựchuyển dời của các hạt bụi, cát vào trong không khí và được di chuyển ra nơi khác.Trong các loại bão thì bão cát và bão bụi là ảnh hưởng nhiều đến môi trường khôngkhí nhất

Cháy rừng khiến hàm lượng Nitơ oxit tăng cao làm gia tăng các chỉ số ô nhiễmkhông khí Cháy rừng làm phát thải lượng lớn khí COx, NOx… vào không khí gây rahiệu ứng nhà kính, nóng lên toàn cầu, bên cạnh đó còn làm tiêu hủy và giảm diện tíchcủa các cánh rừng - là các lá phổi xanh của trái đất

Núi lửa phun trào kéo theo hàm lượng lớn khí metan, clo, lưu huỳnh… làm ảnhhưởng xấu đến không khí Khi núi lửa phun trào, một lượng lớn dung nham, tro núilửa, và khí thải thoát ra từ một lò Magma ở dưới bề mặt trái đất Tro núi lửa theo gióbay đi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến một diện tích rất rộng Ngoài ra các khí thảiphát sinh ra từ núi lửa tiếp xúc với hơi ẩm trong không khí tạo ra mưa axit trên diệnrộng, ảnh hưởng không chỉ đến môi trường mà nhiều loài thực vật, động vật Trongquá khứ đã từng diễn ra mùa đông núi lửa gây ra nạn đói trên diện rộng

Thời tiết giao mùa khiến sương mù xuất hiện nhiều, khi đó lớp bụi tích tụ trongthành phố không thoát ra được gây nên tình trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội vànhiều thành phố lớn

Các nguồn gây ô nhiễm không khí khác như chất phóng xạ tự nhiên, sóng biển,quá trình phân huỷ xác động – thực vật…

1.2.2 Ô nhiễm không khí do con người:

Những hoạt động của con người là nguyên nhân chủ yếu khiến cho các chỉ số ônhiễm không khí Hà Nội và các thành phố lớn không ngừng gia tăng:

• Hoạt động công nghiệp và nông nghiệp sinh ra lượng lớn các khí độc hại như

• Giao thông vận tải sử dụng nhiên liệu khí đốt xả ra môi trường nhiều khí thải,khói bụi…

• Các hoạt động quân sự như vũ khí hạt nhân, chiến tranh hoá học, khí độc, tênlửa gây ô nhiễm không khí

• Thực trạng ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng do quá trình xây dựng,phá dỡ các công trình cơ sở vật chất

• Hoạt động nấu nướng sử dụng nhiều nhiên liệu than, củi… làm giải phóng khóibụi vào môi trường

• Mức độ ô nhiễm không khí tăng cao do rác thải ngày càng nhiều, quy trình xử

lý rác thủ công, ao hồ ô nhiễm lâu năm, không xử lý bùn thải

1.3 Hiện trạng ô nhiễm không khí tại Việt Nam và thế giới

1.3.1 Hiện trạng ô nhiễm không khí tại Việt Nam:

Tình trạng ô nhiễm không khi ở Việt Nam khá nghiêm trọng so với các nước trongkhu vực Đông Nam Á nói riêng và châu Á nói chung “Trong năm 2019, thực trạng ônhiễm môi trường không khí tại Việt Nam hiện nay có chuyển biến rất xấu so với thờiđiểm cùng kỳ ở những năm trước” - Tiến sĩ Kidong Park – Trưởng đại diện WHO tạiViệt Nam khẳng định trên báo VnExpress (Ngày 11/10/2019) Đồng thời, ông cũngmột lần nữa nhấn mạnh về mức độ ô nhiễm môi trường không khí tại Việt Nam có ảnhhưởng rất nghiêm trọng đến sức khỏe con người Cụ thể là trong năm 2016 có tới60.000 ca tử vong bởi đột quỵ, đau tim và những bệnh về phổi có liên quan đến ônhiễm không khí

Thêm vào đó, theo báo cáo hàng năm của tạp chí EPI (thuộc Mỹ), Việt Nam hiện đangđứng trong TOP 10 những quốc gia ô nhiễm không khí nhất Châu Á, chỉ số ô nhiễmkhông khí thường xuyên chạm mức nguy hại Thực trạng ô nhiễm môi trường khôngkhí ở Việt Nam tập trung ở những thành phố lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh

Hình 1.1 Phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường không khí tại Hà Nội - Việt

Nam

Nếu đem ra so sánh, thì so với ô nhiễm không khí tại Hà Nội, ô nhiễm môi trườngkhông khí ở TPHCM có mức độ nhẹ hơn một chút Tuy nhiên, cũng có nhiều thờiđiểm trong năm 2019, ô nhiễm không khí tại TP.HCM “vượt mặt” Hà Nội và lọtvào TOP 11 thành phố ô nhiễm nhất toàn cầu, cụ thể là ngày 22/12/2019 Cũng theoWHO, ô nhiễm không khí ở Sài Gòn có chỉ số PM2.5 là 42 μg/mg/m3, thấp hơn 6 đơn vị

so với Hà Nội, cao gấp hơn 4 lần so với mức tiêu chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới.Ngày 18/01/2020, TPHCM ô nhiễm không khí nghiêm trọng hơn Hà Nội với giá trịAQI là 153 – tương ứng với ngưỡng cảnh báo màu đỏ Với chỉ số này, ô nhiễm môi

trường không khí ở TP.HCM xếp thứ 19 trong bảng xếp hạng ô nhiễm không khí toàncầu.

Hình 1.2 Phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường không khí tại TP Hồ Chí

Minh - Việt Nam

Bình quân số lượng xe máy ở các đô thị Việt Nam mỗi năm tăng khoảng 15-18%, sốlượng xe ô tô mỗi năm tăng khoảng 8-10%, tuy nhiên chất lượng các loại phương tiệnkhông đảm bảo nên đã gây ra ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng Mỗi năm,hoạt động của các phương tiện giao thông vận tải sử dụng tới 1,5 triệu tấn xăng và dầuDiezel, tương ứng với lượng khí thải thoát ra như sau:

Theo báo cáo hiện trạng môi trường có thể thấy trong khoảng vài năm gần đây, số lượng xe ôto và xe máy ở các khu đô thị lớn như Hà Nội và TP Hồ Chí Minh tăng đáng kể:

Hình 1.3 Không khí Hà Nội ô nhiễm, khói bụi không thể thoát lên cao

Ô nhiễm môi trường không khí đang là một vấn đề bức xúc đối với môi trường đô thị,công nghiệp và kể cả ở các vùng nông thôn Việt Nam Quá trình công nghiệp hóa đôthị hóa mạnh dẫn tới các nguồn gây ô nhiễm không khí cũng gia tăng nhanh, gây biếnđổi xấu về chất lượng môi trường không khí.

- Các nguồn gây ô nhiễm không khi chủ yếu ở Việt Nam:

• Hoạt động của các khu công nghiệp;

• Giao thông vận tải;

• Xây dựng;

• Các làng nghề tiểu – thủ công nghiệp;

• Cháy rừng;

• Sinh hoạt đun nấu của người dân

- Tại các khu đô thị:

• Ô nhiễm bụi, khí thải và tiếng ồn nguyên nhân từ các hoạt động giao thông đường bộ(chiếm 70%), các hoạt động xây dựng và sinh hoạt đun nấu của các hộ gia đình

- Các khu công nghiệp: các nhà máy, cơ sở sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng, luyệnkim và các nhà máy hóa chất cũng là nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí

Hình 1.4 Khí thải công nghiệp ở cáckhu công nghiệp

Trong các năm gần đây nguồn ô nhiễm từ hoạt động công nghiệp nằm trong nội thành

có phần giảm bớt do các tỉnh, thành đã tích cực thực hiện chỉ thị xử lý triệt để các cơ

sở gây ô nhiễm nghiêm trọng nằm xen kẽ trong các khu dân cư Công nghệ sản xuất

và xử lý khí thải còn lạc hậu là một nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng khí thải từcác nhà máy tuy đã được xử lý nhưng vẫn gây ô nhiễm không khí nghiêm trọng

- Tại các khu vực nông thôn: ô nhiễm khói, bụi và một số khí độc hại như CO, NO2,

SO2,… sinh ra chủ yếu do hoạt động đun nấu của các hộ gia đình và hoạt động của cáclàng nghề

Nhìn chung tình hình ô nhiễm không khí tại Việt Nam thường tập trung ở một sốthành phố lớn và các khu công nghiệp Các thành phố lớn và khu công nghiệp củaViệt Nam so với nhiều nước trên thế giới tuy quy mô và tầm cỡ chưa bằng, nhưng tìnhtrạng ô nhiễm môi trường nói chung và ô nhiễm môi trường không khí nói riêng đang

có nguy cơ ngày một tăng, có nơi ở mức độ nghiêm trọng

1.3.2 Hiện trạng ô nhiễm không khí trên thế giới hiện nay

Ngoài Việt Nam thì tình trạng ô nhiễm không khí cũng xảy ra trên toàn thế giới, đặcbiệt là tại những quốc gia, thành phố đông dân cư, đã và đang phát triển như: BắcKinh (Trung Quốc), Bangkok (Thái Lan), Ấn Độ, Hàn Quốc, … Trong đó, Ấn Độ làquốc gia có mức độ ô nhiễm không khí trên thế giới cao nhất

họa này nó không chỉ có những ảnh hưởng to lớn đến khí quyển mà nó còn có tácđộng mạnh mẽ đến đời sống và sức khỏe của con người.

- Ô nhiễm không khí cùng với việc khai thác tài nguyên không hợp lý, chặt phá rừngbừa bãi , làm cho tầng ozon bị thủng, gây nên hiệu ứng nhà kính và đặc biệt là thayđổi khi hậu toàn cầu gây nên hiện tượng Elnino và Lanina kèm theo những trận mưalụt bão khủng khiếp và hạn hán kéo dài Kết quả cuối cùng là dẫn đến thiệt hại nhânmạng và tài sản của cộng đồng cùng nạn cháy rừng nghiêm trọng như đã xảy ra tạiBangladesh, Trung Quốc, Mỹ, Nhật, Indonesia và các nước khác trên thế giới trong đó

có Việt Nam Kèm theo các hiện tượng này là ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm khôngkhí không chỉ trên phạm vi một nước mà nó có thể ảnh hưởng tới các nước lân cận

Trên thế giới hàng năm khi quyển phải đón nhận: 20 tỉ tấn CO2; 1,53 triệu tấn SiO2;hơn 1 triệu tấn Niken; 700 triệu tấn bụi; 1,5 triệu tấn asen; 900 tấn coban; 600000 tấnZn; hơi thủy ngân; hơi chì; và các chất độc hại khác Khiến cho không khí trở nênngột ngạt và sương mù, gây bệnh cho nhiều người Bên cạnh đó nó còn gây ra các conmưa Acid làm hủy hoại các khu rừng và các cách đồng

- Điều đáng lo ngại nhất là con người thải vào không khi các loại khi độc như CO2;

NO2; CH4; CFC gây ra hiện tượng hiệu ứng nhà kính Có nhiều khả năng lượng CO2

sẽ tăng gấp đôi vào thời gian sắp tới đẩy nhanh quá trình nóng lên của Trái Đất nhiệt

độ trung bình của Trái Đất sẽ tăng lên khoảng 3,6oC, nếu như con người không cónhững biện pháp thích hợp để khắc phục hiện tượng hiệu ứng nhà kính

Hình 1.7 Hiện tượng hiệu ứng nhà kính

1.4 Tác hại của ô nhiễm không khí:

1.4.1 Tác hại tới sức khỏe con người

Ô nhiễm khí là nguyên nhân chính gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người ở các nướcđang phát triển và phát triển Ô nhiễm không khí bên ngoài ở cả khu vực thành phố vànông thôn được ước tính là đã gây ra 3,7 triệu ca tử vong sớm trên thế giới mỗi nămvào năm 2012 Tỷ lệ tử vong này là do phơi nhiễm bụi PM10, gây bệnh tim mạch, hôhấp và ung thư

Không khí bên ngoài thường không bao gồm một chất ô nhiễm không khí duy nhất mà

không khí với sức khỏe con người có thể được tiến hành để xác định ảnh hưởng củatừng khí ô nhiễm hoặc hỗn hợp các khí ô nhiễm trong thực tế Ô nhiễm môi trườngkhông khí tác động đối với cơ thể con người trước hết là qua đường hô hấp, cũng như

là tác động trực tiếp lên mắt và lên da của cơ thể Chúng gây ra các bệnh như ngạt thở,viêm phù phổi, một số chất ô nhiễm gây kích thích đối với các bệnh ho, hen suyển, laophổi, ung thư phổi, gây cay chảy nước mắt, gây bệnh dị ứng, ngứa trên da, mề đay

a Tác hại của bụi:

- Thành phần hóa học, thời gian tiếp xúc là các yếu tố ảnh hưởng đến các cơ quan nộitạng

- Mức độ bụi trong bộ máy hô hấp phụ thuộc vào kích thước, hình dạng, mật độ hạtbụi và cá nhân từng người

- Bụi vào phổi gây kích thích cơ học, xơ hóa phổi dẫn đến các bệnh về hộ hấp như khóthở, họ và khạc dờm, ho ra máu, đau ngực

b Tác hại của SO 2 và NO x

- SO2 và NOx là chất kích thích, khi tiếp xúc với niêm mạc ẩm ướt tạo thành acid(HNO H-SO, H-SO,) Các chất khi trên vào cơ thể qua đường hô hấp hoặc hòa tan vàonước bọt rồi vào đường tiêu hóa, sau đó phân tán vào tuần hoàn máu

- Kết hợp với bụi thành bụi lơ lửng có tính Acid, kích thước nhỏ hơn 2-3µm sẽ vào tớiphế nang, bị đại thực bảo phá hủy hoặc đưa đến hệ thống bạch huyết

- SO2 nhiễm độc qua da làm giảm dự trữ kiểm trong máu, đảo thái amoniac ra nướctiểu và kềm ra nước bọt

- Độc tính chung của SO2 thể hiện ở rối loạn chuyển hóa protein và đường, thiếuvitamin B và C, ức chế enzym oxydaza

c Tác hại của CO:

- Ocid carbon kết hợp với hemoglobin (II) trong mẫu thành hợp chất bền vững làcacbonxy hemoglobin (HbCO) làm cho máu giảm khả năng vận chuyển oxy dẫn đếnthiếu oxy trong rối loạn máu.

Hình 1.8 Ảnh hưởng của không khí tới sức khỏe con người

1.4.2 Đối với sinh vật:

- Ô nhiễm không khí có ảnh hưởng tai hại đối với tất cả sinh vật

- Thực vật rất nhạy cảm với ô nhiễm không khí

- SO, NO2, ozon, F Pb, gây tác hại trực tiếp cho thực vật khi đi vào khí khổng, làm

hư hại hệ thống giảm thoát nước và giảm khả năng kháng bệnh