Ứng dụng năng lực số vào dạy học truyện ngắn hai đứa trẻ trong chƣơng trình ngữ văn 11 thpt

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM ĐỀ TÀI ỨNG DỤNG NĂNG LỰC SỐ VÀO DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN “HAI ĐỨA TRẺ” TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 THPT ỨNG DỤNG NĂNG LỰC SỐ VÀO DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN “HAI ĐỨA TRẺ” TRON

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI ỨNG DỤNG NĂNG LỰC SỐ VÀO DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN “HAI ĐỨA

TRẺ” TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 THPT

ỨNG DỤNG NĂNG LỰC SỐ VÀO DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN “HAI ĐỨA

TRẺ” TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 THPT

Lĩnh vực: NGỮ VĂN

PHẦN II: NỘI DUNG 5

2 Chuyển đổi số trong giáo dục và kĩ năng chuyển đổi 13

3 Các lưu ý khi ứng dụng ICT trong dạy học

3 Các lưu ý khi ứng dụng ICT trong dạy học

15 3.1 Khung đánh giá hiệu quả của việc ứng dụng CNTT (4A) 16 3.2 Lưu ý ứng dụng ICT khi thiết kế hoạch bài dạy 18

1 Vai trò của môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông 18

CHƯƠNG II CƠ SỞ THỰC TIỄN

2 Thực trạng ứng dụng năng lực số trong dạy học Ngữ văn hiện nay 19

CHƯƠNG III GIẢI PHÁP CHƯƠNG II CƠ SỞ THỰC TIỄN ỨNG DỤNG NĂNG LỰC SỐ VÀO DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN HAI ĐỨA TRẺ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 THPT

24

CHƯƠNG II CƠ SỞ THỰC TIỄN

1 Sử dụng video trên mạng internet vào “Hoạt động mở đầu” 24

2 Ứng dụng phần mềm Padlet vào hoạt động “Hình thành kiến

2.1 Nhiệm vụ 1 Tìm hiểu Phố huyện lúc chiều tàn 25 2.2 Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu Phố huyện dần về đêm 29 2.3 Nhiệm vụ 3: Tìm hiểu Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đi qua 30

3 Ứng dụng phần mềm Quizizz vào hoạt động “Luyện tập” 31

3.2 Ứng dụng phần mềm Quizizz vào hoạt động “Luyện tập” 35

4 Ứng dụng Facebook (hoặc Zalo, Google drive) vào “Hoạt động vận dụng”

38

CHƯƠNG IV: KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ TÍNH KHẢ THI CỦA

4 Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã

4.1 Sự cấp thiết của các giải pháp đã đề xuất 40

2 Phân tích phát triển năng lực số và kĩ năng chuyển đổi cho học sinh 43

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG SÁNG KIẾN

ra sâu rộng, đòi hỏi các quốc gia và Việt Nam phải thúc đẩy sự phát triển của nền giáo dục nước nhà Mặt khác, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ cũng đang trên đà phát triển mạnh, dự báo sẽ làm thay đổi đến các mặt của xã hội, trong đó có

giáo dục Như vây, một thách thức không nhỏ đặt ra đối với nền giáo dục nước nhà là: cần có sự đổi mới căn bản và toàn diện, vượt khỏi những khuôn khổ truyền thống

để xây dựng nguồn nhân lực có tri thức, năng lực, phẩm chất cần thiết có thể hội nhập với quốc tế

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 đã nêu rõ quan điểm chỉ đạo

“…Chuyển mạnh từ quá trình giáo dục chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành, lí luận gắn với thực tiễn,… Phát triển giáo dục và đào tạo trên thực tế cũng cần phải gắn với nhu cầu phát triển kinh tế-xã hội và bảo vệ Tổ quốc; với tiến bộ khoa học và công nghệ…” Với sự phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ, chuyển đổi số chính là xu hướng của xã hội nói chung và lĩnh vực giáo dục nói riêng Việc phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh, đặc biệt là năng lực số, năng lực sử dụng CNTT, tiến tới xã hội toàn cầu, công dân toàn cầu là một nhiệm vụ vô cùng cấp thiết Năng lực số được xem là “Yếu tố sống còn để đạt đến thành công trong học tập, nghiên cứu và phát triển sự nghiệp trong tương lai” (Theo Nguyễn Thị Huyền, “Năng lực số bao gồm những năng lực gì”?) Trong quá trình dạy học, với sự hỗ trợ của công nghệ, tôi tin rằng, giáo viên sẽ thành công trong công cuộc cải cách giáo dục

Những năm gần đây, ngành giáo dục Việt Nam cũng rất quan tâm đến việc ứng dụng năng lực số vào hoạt động dạy học Ngày 10/5/2022, Bộ GD&ĐT ban hành Quyết định 1282/QĐ-BGDĐT về “Kế hoạch tăng cường ứng dụng CNTT và chuyển đổi sổ trong giáo dục và đào tạo giai đoạn 2022-2025” Nội dung chuyên đề “Phát triển năng lực số và kĩ năng chuyển đổi cho học sinh trung học” đã được Bộ Giáo dục triển khai tập huấn đến giáo viên cốt cán các tỉnh từ ngày 01/10/2021 đến ngày 08/10/2021 và được triển khai đến giáo viên cốt cán các trường vào ngày 21/3/2022, triển khai đến giáo viên đại trà vào cuối tháng 3/2022

Các trường phổ thông đã áp dụng công nghệ số vào giảng dạy và kiểm tra đánh giá như: xây dựng kho học liệu, bài giảng điện tử, các phần mềm thí nghiệm

ảo, ngân hàng câu hỏi, ngân hàng đề kiểm tra, phần mềm chấm thi trắc nghiệm (Mr Test), các ứng dụng Google Form, Google trang tính, …

Đặc biệt trong thời gian tình hình Covid 19 diễn biến hết sức phức tạp, với phương châm “Dừng đến trường, không dừng học”, các nhà trường đã tích cực ứng dụng CNTT trong dạy học, kiểm tra đánh giá và hoàn thành chương trình kế hoạch năm học

Thực tế cho thấy, năng lực số sẽ hỗ trợ đổi mới GD-ĐT theo hướng giảm thuyết giảng, truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học Việc ứng dụng năng lực số và chuyển đổi số vào hoạt động dạy học đã dần thay đổi phương pháp dạy học từ truyền thống sang việc đa dạng hóa các hình thức dạy học, giúp người dạy và người học phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo, sự chủ động và đạt hiệu quả Qua đó, người học có cơ hội tiếp cận tri thức mọi lúc, mọi nơi, có thể chủ động trong việc học tập và ứng dụng kiến thực vào thực tiễn

Trong quá trình dạy học, bản thân tôi đã từng trăn trở, tìm tòi, thể nghiệm vấn

đề ứng dụng năng lực số và đã đạt được một số kết quả đáng kể Vì vậy, tôi xin trình

bày đề tài: “Ứng dụng năng lực số vào dạy học truyện ngắn Hai đứa trẻ trong chương trình Ngữ Văn 11 THPT” nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại, đáp ứng mục tiêu dạy học Ngữ Văn, phát triển phẩm chất, năng lực và năng lực số cho học sinh trong trường phổ thông

Đề tài này là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, chưa được cá nhân, tập thể và công trình khoa học giáo dục nào công bố trên các tài liệu sách báo và diễn đàn giáo dục hiện nay Đề tài lần đầu tiên được áp dụng và công bố tại trường THPT Nguyễn Sỹ Sách (Thanh Chương, Nghệ An) năm học 2022-2023

2 Mục đích nghiên cứu 2.1 Đối với giáo viên

- Nghiên cứu một số vấn đề lí luận và cơ sở thực tiễn về chuyển đổi số và phát triển năng lực số cho HS THPT

- Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp ứng dụng năng lực số vào dạy học truyện ngắn “Hai đứa trẻ” đạt hiệu quả nhất

2.2 Đối với học sinh

- Tạo được hứng thú say mê học tập, kích thích sự sáng tạo, chủ động của học sinh

- Nhằm phát triển phẩm chất, năng lực và năng lực số cho học sinh THPT

- Biết vận dụng năng lực số vào việc khai thác tư liệu trên nền tảng công nghệ số, ứng dụng công nghệ thông tin vào học tập

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3.1 Khách thể nghiên cứu

- Giáo viên giảng dạy

- Học sinh lớp 11 học tập theo chương trình Ngữ văn THPT - Ban cơ bản, Trường THPT Nguyễn Sỹ sách và các trường cụm huyện Thanh Chương, Nghệ An

3.2 Đối tượng nghiên cứu

2

- Năng lực số trong dạy học Ngữ Văn

- Thực nghiệm qua văn bản “Hai đứa trẻ” của Thạch Lam, Ngữ văn 11, tập 1 4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất và thực hiện đồng bộ các giải pháp có cơ sở khoa học, có tính khả thi thì sẽ phát triển được năng lực số cho giáo viên và học sinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn ở trường THPT hiện nay

5 Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu 5.1 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu của đề tài, cần tập trung vào ba nhiệm vụ

- Về thời gian: Từ năm học 2021 – 2022, 2022 – 2023

6 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này, tôi sử dụng các phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

- Phương pháp khảo sát, phân tích, so sánh

- Phương pháp thực nghiệm

7 Những luận điểm cần bảo vệ của đề tài Ngoài phần Đặt vấn đề, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung nghiên cứu của đề tài gồm các luận điểm:

+ Ứng dụng Facebook (hoặc Zalo, Google drive) vào “Hoạt động vận dụng” - Thực nghiệm sư phạm

- Khảo sát tính cấp thiết và khả thi

8 Đóng góp mới của đề tài 8.1 Tính mới

- Ứng dụng năng lực số vào dạy học truyện ngắn “Hai đứa trẻ”

- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học, đa dạng hóa hình thức dạy học, nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học

- Phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh

- Góp phần phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh; phát triển, nâng cao năng lực CNTT, năng lực số cho học sinh và giáo viên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong thời đại mới

- Đề tài tiến hành thực nghiệm sư phạm bằng các phương pháp khoa học, số liệu thống kê khách quan, chính xác, trung thực

- Nội dung đề tài được trình bày, lí giải theo từng phần, mục rõ ràng, mạch lạc

Các luận điểm, luận cứ nêu ra đều có cơ sở

8.3 Tính khả thi và khả năng mở rộng của đề tài

- Đề tài đã được áp dụng vào thực tiến dạy học ở một số lớp khối 11 trường THPT Nguyễn Sỹ Sách góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ Văn, đem lại những kết quả đáng kể

- Đề tài có khả năng ứng dụng rộng rãi và phù hợp ở nhiều trường THPT trên địa bàn huyện Thanh Chương và tỉnh Nghệ An với cả hình thức dạy học trực tiếp và trực tuyến

- Từ đề tài này, có thể phát triển, mở rộng khả năng vận dụng các phần mềm Padlet và Quizizz vào dạy học các bài học/ chủ đề/ nội dung dạy học Ngữ Văn trong chương trình THPT

- Phương pháp dạy học phù hợp với định hướng phát triển năng lực của học sinh theo chương trình Giáo dục Phổ thông mới năm 2018 và theo kịp xu thế “chuyển đổi số” trong dạy học thời đại công nghệ 4.0

4 PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÍ LUẬN

1 Một số vấn đề chung về năng lực số 1.1 Khái niệm năng lực số

1.1.1 Năng lực số là gì?

Đã có nhiều khái niệm được sử dụng khi đề cập đến phát triển năng lực số ở các quốc gia và tổ chức quốc tế, phổ biến là các khái niệm sau: Digital Literacy, Digital Skills, Digital Competences mỗi khái niệm mang một nghĩa riêng để phù hợp với mục tiêu cụ thể của các nước, các tổ chức Tuy nhiên, chúng đều hướng đến một mục tiêu chung là phát triển các kĩ năng tìm kiếm, đánh giá, quản lý được thông tin;

giao tiếp, hợp tác, giải quyết các vấn đề an toàn, hiệu quả Từ đó giúp mọi người có thể thành công trên môi trường số

Theo Stergioulas 2006, năng lực số là nhận thức, thái độ và khả năng của cá nhân trong việc sử dụng hợp lý các công cụ và phương tiện kỹ thuật số để xác định, tiếp cận, quản lý, tích hợp, đánh giá, phân tích và tổng hợp tài nguyên số, xây dựng kiến thức mới, tạo ra các hình thức truyền thông và giao tiếp với người khác trong các tình huống đời sống cụ thể nhằm tạo điều kiện cho hoạt động xã hội mang tính xây dựng và suy ngẫm về quy trình này

Theo UNESCO (2018), khái niệm năng lực công nghệ số là khả năng tiếp cận, quản

lý, hiểu, tích hợp, giao tiếp, đánh giá và tạo thông tin một cách an toàn và hợp lý thông qua công nghệ kỹ thuật số phục vụ cho việc làm và lập nghiệp Năng lực công nghệ số bao gồm các năng lực khác nhau liên quan đến kĩ năng công nghệ thông tin

- truyền thông (CNTTTT), kiến thức thông tin và truyền thông

Năm 2018, Ủy ban Châu Âu sử dụng khái niệm năng lực số: “Năng lực số liên quan đến việc sử dụng cũng như tham gia vào công nghệ số một cách tự tin, chủ động và

có trách nhiệm phục vụ cho học tập, làm việc và tham gia vào xã hội Năng lực số gồm có kiến thức về thông tin và số liệu, truyền thông và hợp tác, kiến thức truyền thông, tạo nội dung số (bao gồm cả lập trình), an toàn (bao gồm cả lợi ích và năng lực số liên quan đến an ninh mạng) và các vấn đề liên quan đến sở hữu trí tuệ, giải quyết vấn đề và tư duy phản biện

Theo UNICEF (2019), Năng lực số (Digital Literacy) đề cập đến kiến thức, kỹ năng

và thái độ cho phép trẻ 2 phát triển và phát huy tối đa khả năng trong thế giới công nghệ số ngày càng lớn mạnh trên phạm vi toàn cầu, một thế giới mà trẻ vừa được an toàn, vừa được trao quyền theo cách phù hợp với lứa tuổi cũng như phù hợp với văn hóa và bối cảnh địa phương

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển năng lực số cho học sinh Các nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra các yếu tố sau đây có ảnh hưởng đến năng lực số của học sinh:

5 Các nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra các yếu tố sau đây có ảnh hưởng đến năng lực số của học sinh:

Môi trường xã hội của học sinh: bao gồm cơ sở hạ tầng hạn chế, chi phí cho việc sử dụng hạ tầng CNTT – TT, chất lượng công nghệ thấp hoặc không có nội dung trực tuyến bằng ngôn ngữ địa phương (Tan et al 2017) Hơn nữa, trong khi bối cảnh công nghệ đang thay đổi nhanh chóng, nếu quá trình cải cách chương trình giáo dục diễn

ra chậm sẽ dẫn đến sự lạc hậu về công nghệ (ITU 2018a)

Bối cảnh gia đình: Hiểu biết của gia đình về vai trò của CNTT-TT đối với tương lai của học sinh, sự giáo dục gia đình là nhân tố ảnh hưởng quan trọng đến năng lực số của các em

Các nhà trường đóng một vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực số bao gồm khả năng sáng tạo khi tích hợp công nghệ kỹ thuật số như một công cụ học tập

tốt Học sinh chưa làm chủ được thiết bị và phần mềm Có 40% đến 70% em, nhu cầu ứng dụng ICT chủ yếu phục vụ cho mục đích giải trí như để chơi

23 game, lướt web, chơi Facebook, Zalo, kết nối bạn bè … còn thật sự cần thiết phục

vụ cho việc học tập mới chỉ chiếm 15% số HS được khảo sát

Tìm hiểu một số khó khăn của em trong học tập với yêu cầu ứng dụng CNTT thấy rằng: Chưa có kĩ năng sử dụng Internet tốt, Khả năng ứng dụng các phần mềm

và công cụ hỗ trợ trong học tậpchưa thành thạo, các ứng dụng hỗ trợ dạy học còn hạn chế HS, nhiều em chưa biết đến các nguồn học liệu số hoặc chưa biết tới các phần mềm như: Z Azota, Quizizz, Google Meet, Microsoft Teams…

Thực trạng trên chứng tỏ sự hiểu biết và ứng dụng năng lực số vào dạy và học của đa số giáo viên và học sinh còn hạn chế Và các vấn đề đặt ra là:

- Giáo viên Ngữ văn cần tìm kiếm và vận dụng các phượng tiện dạy học hiện đại

- Giáo viên Ngữ văn cần có năng lực công nghệ thông tin và tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác thế mạnh của internet

- Giáo viên Ngữ văn cần phải nắm vững và thành thạo kĩ năng sử dụng các phần mềm ứng dụng trong dạy học và KTĐG

Vì thế ứng dụng năng lực số vào dạy học Ngữ văn nói chung, dạy đọc hiểu văn bản “Hai đứa trẻ” nói riêng là giải pháp cần thiết và tất yếu trong đổi mới dạy học Ngữ văn

CHƯƠNG III GIẢI PHÁP ỨNG DỤNG NĂNG LỰC SỐ VÀO DẠY HỌC TRUYỆN NGẮN HAI ĐỨA

TRẺ TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11 THPT

1 Sử dụng video trên mạng internet vào “Hoạt động mở đầu”

Trong thiết kế Kế hoạch dạy học, hoạt động mở đầu là bước “thực hiện các động tác nhẹ trước khi thực hiện công việc” Đây là hoạt động mang tính chất khởi động nên cần nhẹ và sinh động, tạo sự vui vẻ, thích thú và tâm lý tốt cho học sinh khi tiếp nhận bài học Vì vậy sử dụng năng lực số để đạt mục tiêu trên là cần thiết

Đối với hoạt động mở đầu truyện ngắn Hai đứa trẻ - truyện ngắn trữ tình của Thạch lam, tôi sử dụng video về bài hát “Hai đứa trẻ” trên mạng internet và trình chiếu trực tiếp lên màn hình Tivi của lớp cho học sinh nghe và quan sát (Hoặc có thể chia sẻ đường link)

phẩm

2 Ứng dụng phần mềm Padlet vào hoạt động “Hình thành kiến thức mới” Sau khi hướng dẫn học sinh tìm hiểu khái quát về tác giả và tác phẩm, tôi sử dụng Padlet vào Đọc hiểu chi tiết văn bản

Padlet là một trang web/ứng dụng cung cấp bức tường ảo để người dùng có thể cùng nhau tương tác Nói một cách dễ hiểu, Padlet là “một tờ giấy” mà ở đó giáo viên và học sinh có thể đăng tải văn bản, hình ảnh, âm thanh, đường dẫn,… cho tất

cả mọi người cùng xem và bày tỏ suy nghĩ

Công cụ Pablet sử dụng trong lớp học để:

(a) Thảo luận nhiều chủ đề một lúc (b) Đặt câu hỏi cho một vấn đề cụ thể (c) Chia sẻ ý kiến như diễn đàn

(d) Nếu và tóm tắt vấn đề Padlet giúp giáo viên có thể giảng bài trên lớp và thu thập ý kiến từ học sinh

Padlet có thể lưu trữ lâu dài và học sinh có thể xem lại bất cứ lúc nào Giao diện Padlet “đẹp mắt”, dễ sử dụng Ứng dụng phù hợp cho mọi độ tuổỉ, nhất là học sinh, sinh viên

Trên giao diện của một Padlet về bài đọc văn cụ thể, giáo viên có thể đưa ra nhiệm vụ và hướng dẫn học sinh thực hiện nhiệm vụ Đồng thời, học sinh qua đó tiếp nhận nhiệm vụ cụ thể, rõ ràng; các thành viên trong nhóm có thể trình bày, sửa chữa, bổ sung để hoàn thiện hơn nhiệm vụ đọc hiểu cho nhóm mình; giữa các tổ nhóm có thể tương tác, đánh giá lẫn nhau về sản phẩm học tập Giờ đọc hiểu văn bản cũng vì thế trở nên sôi nổi, hiệu quả hơn Mặt khác, các sản phẩm được lưu lại trực tuyến, học sinh có thể xem lại qua link được chia sẻ cho đơn vị lớp

Với những đặc điểm trên, tôi đã sử dụng Padlet để xây dựng hoạt động hình thành kiến thức trong dạy học truyện ngắn “Hai đứa trẻ” Cụ thể là sử dụng Padlet cho HS hoạt động nhóm nhằm phát triển kỹ năng số cho học sinh

Sau đây là các bước tạo và ứng dụng Padlet vào hoạt động “Hình thành kiến thức mới” trong dạy học “Hai đứa trẻ”:

2.1 Nhiệm vụ 1 Tìm hiểu Phố huyện lúc chiều tàn 2.1.1 Chuẩn bị

* Xác định nhiệm vụ đọc hiểu, đơn vị kiến thức và chuyển giao nhiệm vụ cho học sinh

NHÓM 1: Cảnh thiên nhiên phố huyện lúc chiều tàn hiện lên với những âm thanh, màu sắc, hình ảnh, đường nét nào? Những biện pháp nghệ thuật được tác giả

sử dụng khi miêu tả bức tranh thiên nhiên? Cảm nhận của em về vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên này?