Sử dụng tranh biếm họa nhằm phát triển tư duy phản biện cho học sinh trong dạy học lịch sử ở trường thpt thác bà

--- ---SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Tên đề tài: HỌC LỊCH SỬ QUA VIỆC TÌM HIỂU Ý NGHĨA TÊN ĐƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN NHẰM GÓP PHẦN PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU LỊCH

-

-SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên đề tài:

HỌC LỊCH SỬ QUA VIỆC TÌM HIỂU Ý NGHĨA TÊN ĐƯỜNG TRÊN

ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ VINH, TỈNH NGHỆ AN NHẰM GÓP PHẦN

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU LỊCH SỬ, PHẨM CHẤT

YÊU NƯỚC VÀ TRÁCH NHIỆM CHO HỌC SINH THPT.

Lĩnh vực: Lịch sử

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Đường có tên, nhà có số đó là một trong những tiêu chí cơ bản phán ánh

sự khác biệt giữa thành thị và nông thôn Nhưng việc đặt tên đường, tên phố ở mỗi quốc gia trên thế giới lại không giống nhau Nếu như ở Mĩ và một số quốc gia ở châu Âu, tên đường, tên phố được đặt theo các con số và bảng chữ cái thì ở Nhật Bản lại đặt theo từng block nhà

Ở nước ta tên đường được đặt theo tên danh nhân, anh hùng giải phóng dân tộc, những di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh, sự kiện chính trị, xã hội, văn hóa tiêu biểu

Như vậy, việc đặt tên đường phố ở nước ta ngoài chức năng góp phần thực hiện tốt công tác quản lý đô thị, quản lý hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong các hoạt động giao dịch kinh tế, văn hóa, xã hội còn

có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc, nâng cao tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc, tình hữu nghị và đoàn kết quốc tế

Trong chương trình GDTHPT,môn Lịch sử giữ vai trò chủ đạo trong việc giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự tôn dân tộc, truyền thống lịch sử và văn hoá dân tộc, lòng khoan dung, nhân ái, tinh thần cộng đồng và hình thành những phẩm chất của công dân Việt Nam, công dân toàn cầu trong xu thế phát triển của thời đại cho học sinh (HS) Vì thế, việc giúp học sinh tìm hiểu ý nghĩa tên đường cũng là một trong những nội dung dạy học của môn Lịch sử nói riêng và các hoạt động dạy học nói chung Thông qua đó, học sinh dễ dàng biết được các nhân vật lịch sử, văn hóa, sự kiện, địa danh và những đóng góp của họ đối với sự phát triển của lịch sử dân tộc như: Lê Hoàn, Ngô Quyền, Lý Thường Kiệt, Trần Quốc Tuấn, Quang Trung, Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Trần Phú, Lê Hồng Phong là ai? Vì sao họ lại được đặt tên đường Thế nhưng, hiện nay một thực

tế đã, đang diễn ra rất phổ biến là đa số học sinhchán và không thích học lịch sử Các em học lịch sử chỉ để đối phó với thi cử, với thầy, cô chứ không phải học để tìm hiểu, khám phá, hiểu biết Vì thế, học xong, thi xong là các em quên hết Nhiều em hiểu về lịch sử một cách mơ hồ, thậm chí những sự kiện cơ bản hay nhân vật anh hùng tiêu biểu cũng không nhớ hoặc nhớ sai, nhầm lẫn giữa nhân vật này với nhân vật khác

Khi đi trên các con đường, đa số các em không biết nhân vật được đặt tên đường là ai, có đóng góp gì Bởi theo các em việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường không cần thiết, không mang lại lợi ích cho bản thân nên không quan tâm, không hứng thú với việc tìm hiểu Vì vậy, việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc, nâng cao tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc, tình hữu nghị và đoàn kết quốc tế thông qua tên đường ở nước ta nói chung và thành phố Vinh nói riêng còn rất hạn chế

Từ thực tiễn trên, nhóm tác giả đã manh dạn nghiên cứu đề tài:“Học lịch

sử qua việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh tỉnh Nghệ

An nhằm góp phần phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử, phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh THPT” Đây là một đề tài hoàn toàn mới, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu

2 Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu thực trạng để đưa ra các giải pháp nhằm góp phần phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử và phẩm chất yêu nước, trách nhiệm cho học sinh trung học phổ thông (THPT) thông qua việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

- Thực trạng hiểu biết ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh của học sinh THPT hiện nay như thế nào?

- Nguyên nhân nào dẫn đến học sinh THPT không hiểu biết nhiều về ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh?

- Làm thế nào để nâng cao hiểu biết ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh qua đó góp phần phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử và phẩm chất yêu nước, trách nhiệm cho học sinh THPT?

2.3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Đề xuất các giải pháp về thực hiện dự án

- Khách thể: Học sinh, giáo viên, phụ huynh trường THPT Lê Viết Thuật, THPT Huỳnh Thúc Kháng, THPT chuyên Phan Bội Châu, THPT Hà Huy Tập, DL Nguyễn Trường Tộ và một số cư dân trên địa bàn thành phố Vinh

2.4 Phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

+ Mục đích: Nhóm nghiên cứu đã thu thập, tổng hợp phân tích tài liệu liên quan nhằm đáp ứng mục tiêu nghiên cứu

+ Nguyên tắc: Tìm hiểu, lựa chọn những thông tin cần thiết, có độ tin cậy cao nhất trong tài liệu để làm cơ sở lí luận của dự án

+ Nội dung: Mục tài liệu tham khảo

+ Cách tiến hành: Chúng tôi sử dụng nguồn tài liệu sách, báo, công trình nghiên cứu có nội dung liên quan để có thể so sánh các nghiên cứu trước đây với kết quả của đề tài

* Phương pháp thực tiễn

- Phương pháp điều tra bảng hỏi

+ Mục đích: Tìm hiểu ý nghĩa tên các con đường ở thành phố Vinh

+ Nguyên tắc: Khách thể tham gia điều tra lựa chọn các phương án trả lời một cách khách quan, độc lập, không trao đổi kết quả với nhau

+ Nội dung: Phụ lục kèm theo

+ Cách tiến hành: Phát 780 phiếu điều tra cho các đối tượng sau: 518 học sinh các trường THPT ở thành phố Vinh, 125 giáo viên, 108 phụ huynh, 29 cư dân trên địa bàn thành phố Vinh

- Phương pháp phỏng vấn, hỏi chuyên gia

+ Mục đích: Sử dụng hệ thống câu hỏi phỏng vấn được chuẩn hóa nhằm tìm hiểu sâu hơn những vấn đề nghiên cứu về ý nghĩa tên các con đường trên địa bàn thành phố Vinh

+ Nguyên tắc: Phỏng vấn trong không khí cởi mở, tin cậy, người được phỏng vấn tự do trình bày những vấn đề người phỏng vấn đưa ra

+ Nội dung: Ở mục kết qủa thực nghiệm và phụ lục kèm theo

- Cách tiến hành: phỏng vấn trực tiếp chuyên gia nguyên là CB sở KHCN, một số

học sinh, cán bộ quản lý, giáo viên chủ nhiệm, cán bộ đoàn Người phỏng vấn ghi chép hệ thống các nội dung trao đổi bằng các hình thức như ghi âm, lưu ghi chú điện thoại, nhật ký, tốc ký

- Phương pháp quan sát

+ Mục đích: Kiểm nghiệm hoạt động của các phương pháp được đề xuất nhằm hiểu rõ tên nhân vật, địa danh được đặt tên đường thành phố Vinh

+ Nguyên tắc: Xác định rõ đối tượng quan sát, mục đích, nhiệm vụ quan sát, ghi lại kết quả (biên bản) quan sát bằng máy ảnh, bằng tốc kí…

+ Nội dung thực nghiệm ở mục 4

+ Cách tiến hành: Quan sát nhiều đối tượng trong một lần và quan sát nhiều lần

về một đối tượng học sinh dưới hình thức quan sát từ bên ngoài (quan sát thâm nhập, quan sát công khai, quan sát không thâm nhập)

* Phương pháp xử lý toán thống kê

+ Mục đích: Tìm ra nguyên nhân, thực trạng, từ đó đề ra các giải pháp

+ Nguyên tắc: Chính xác, trung thực, khách quan

+Nội dung: Phụ lục kèm theo

+ Cách tiến hành: Sử dụng máy tính, bảng biểu, sơ đồ… để xử lý số liệu phân

tích, tổng hợp, đánh giá kết quả

3 Tính mới

- Là đề tài đầu tiên của nhóm tác giả tìm hiểu ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành

phố Vinh và cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu

- Đề tài đã hệ thống hóa được cơ sở lý luận, phân tích thực trạng, nguyên nhân, đề

xuất các giải pháp có tính giáo dục, tính khả thi và tính thực tiễn nhằm phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử, phát triển phẩm chất yêu nước, trách nhiệm cho học sinh THPT thông qua việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

4 Đóng góp đề tài

* Ý nghĩa thực tiễn:

Đề tài góp phần tạo hứng thú học tập môn Lịch sử và nâng cao hiểu biết ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh, từ đó phát triển năng lực tìm hiểu lịch sử, phẩm chất yêu nước và trách nhiệm cho học sinh THPT

* Ý nghĩa khoa học:

Đề tài đã góp phần phát triển và nâng cao nhiều kĩ năng cho học sinh: Thu thập và xử lí thông tin, thống kê, đánh giá, hợp tác, tổng hợp kiến thức, kĩ năng

tự quản lí, tự nhận thức; tư duy sáng tạo, tự tin, giải quyết các tình huống đặt ra

từ thực tiễn đời sống

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Cơ sở lý luận

1.1 Sơ lược vấn đề nghiên cứu

Qua nghiên cứu tài liệu liên quan, nhóm nghiên cứu nhận thấy: Việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường trên địa bàn thành phố Vinh từ trước đến nay chưa có

công trình nào nghiên cứu cụ thể

Với mong muốn “truyền lửa” cho các thế hệ trẻ, vun đắp tinh thần yêu nước, khơi dậy tinh thần trách nhiệm, niềm tự hào và trân trọng truyền thống lịch sử quý báu của dân tộc cho thế hệ trẻ, những năm qua ngành giáo dục đã đẩy mạnh công tác giáo dục truyền thống cho học sinh, thông qua nhiều hoạt động như tham quan học tập các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, thi tìm hiểu, tổ chức các câu lạc bộ… nhưng việc kết hợp giới thiệu về lịch sử dân tộc

qua các tên đường là một nội dung mới, chưa được triển khai tìm hiểu

Tên đường phố ở nước ta không đơn thuần là chỉ dẫn địa lý để thực hiện tốt công tác quản lý đô thị, quản lý hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong các hoạt động giao dịch kinh tế, văn hóa, xã hội còn có ý nghĩa quan trọng trong việc giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc, nâng cao tình yêu quê hương, đất nước, lòng tự hào dân tộc, tình hữu nghị và đoàn kết quốc tế Thế nhưng hiện nay đa số cư dân thành phố, nhất là học sinh không biết hoặc biết rất ít về đường phố nơi mình ở, hoặc đi qua, như danh nhân được đặt tên cho đường phố là ai, có công trạng gì với nước với dân, ý nghĩa những địa danh, sự kiện lịch sử được đặt tên đường

Vì vậy, những tấm biển ghi tên đường, phố nếu được có thêm những thông tin tóm tắt về ngày sinh, ngày mất cùng thân thế, sự nghiệp, công trạng của các danh nhân, anh hùng dân tộc… thì chắc chắn sẽ nhận được sự quan tâm của nhiều người dân và ý nghĩa giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa dân tộc cho cư dân nói chung và thế hệ trẻ nói riêng thông qua tên đường sẽ hiệu quả hơn Tuy nhiên, vấn đề này mới chỉ thực hiện ở một số địa phương như: Hà Nội,

Đà Nẵng, Hội An, Thành phố Hồ Chí Minh còn ở thành phố Vinh và nhiều địa phương khác chưa thực hiện

1.2 Các khái niệm liên quan trong đề tài

- Lịch sử là toàn bộ hoạt động của con người diễn ra trong quá khứ từ khi lơiaf

xuất hiện cho đến nay, được con người ghi nhớ và truyền lại

- Tên đường phố là hình ảnh lịch sử, truyền thống văn hóa, là mỹ quan bộ mặt

của thành phố, góp phần giáo dục sâu rộng nếp sống và tinh thần của con

người ( Các khái niệm trên trích Đại từ điển Tiếng Việt-Trung tâm Ngôn ngữ

và Văn hóa Việt Nam Bộ GD-ĐT, NXB Văn hóa Thông tin -1999 )

- Năng lực tìm hiểu lịch sử giúp HS bước đầu nhận diện được các loại hình tư liệu lịch sử; hiểu được nội dung, khai thác và sử dụng được tư liệu lịch sử trong quá trình học tập Tái hiện và trình bày được dưới hình thức nói hoặc viết diễn trình của các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử từ đơn giản đến phức tạp; xác định được các sự kiện lịch sử trong không gian và thời gian cụ thể

- Phẩm chất yêu nước:

+Yêu đất nước, tự hào về truyền thống về bảo vệ và xây dựng Tổ quốc +Tích cực, chủ động vận động người khác tham gia: Các hoạt động bảo vệ thiên nhiên; bảo vệ, phát huy giá trị các di sản văn hoá của quê hương, đất nước, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc

- Phẩm chất trách nhiệm:

+ Có trách nhiệm với bản thân: Tích cực, tự giác và nghiêm túc rèn luyện, tu dưỡng đạo đức của bản thân; Có ý thức sử dụng tiền hợp lí, khi ăn uống, mua sắm đồ dùng học tập, học tập; Sẵn sàng chịu trách nhiệm về lời nói và hành động của bản thân

+ Có trách nhiệm với bản thân: Có ý thức làm tròn bổn phận với người thân và gia đình; Quan tâm, bàn bạc với người thân

+ Có trách nhiệm với nhà trường và xã hội: Tích cực tham gia và vận động người khác hoạt động công ích, tuyên truyền pháp luật; Đánh giá được hanh vi chấp hành kỉ luật, pháp luật của bản thân và người khác; Đấu tranh, phê bình các hành vi kỉ luật, vi phạm pháp luật

+ Có trách nhiệm với môi trường sống: Có ý thức tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, đấu tranh, ngăn chặn các hành vi sử dụng bừa bãi, lãng phí vật dụng, tài nguyên; chủ động, tích cực tham gia và vận động người khác tham gia các hoạt động tuyên truyền, chăm sóc bảo vệ thiên nhiên, ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững

(Trích Chương trình GDPT năm 2018)

- Học sinh THPT là thuật ngữ để chỉ nhóm học sinh đầu tuổi thanh niên (từ 15 tuổi đến 18 tuổi), theo tâm lý học lứa tuổi, tuổi thanh niên là giai đoạn bắt đầu từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi mới lớn

2 Cơ sở thực tiễn

2.1 Thực trạng về việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường

* Đối tượng, khách thể khảo sát

KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

Khách thể

nghiên cứu

Số lượng

Đơn vị

Học sinh 518 -Trường THPT Lê Viết Thuật

-Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng

-Trường THPT Chuyên Phan Bội Châu

- Trường THPT DL Nguyễn Trường Tộ

CB QL, GV 125

Phụ huynh 108

Cư dân 29 - Phường Trường Thi

- Phường Lê Mao

- Phường Quang Trung

- Phường Hưng Phúc

Chúng tôi tiến hành điều tra thông qua 780 phiếu khảo sát (phụ lục 2) cho các đối tượng sau: 518 học sinh, 125 giáo viên, 108 phụ huynh và 29 cư dân thành phố, cụ thể như sau:

66 ,4%

16 ,1%

Học sinh Giáo viên Phụ huynh Cư dân

Biểu đồ về đối tượng khảo sát

*Kết quả khảo sát

Nhóm tác giả tiến hành khảo sát với các nội dung khác nhau và thông qua

quá trình khảo sát đã thu được kết quả:

Thứ nhất, điều tra về mức độ quan tâm Nhóm

tác giả sử dụng câu hỏi:

Mức độ quan tâm của bạn về việc đặt tên đường ở thành phố Vinh như thế nào?

Kết quả thu được như sau:

Biểu đồ mức độ quan tâm tới tên đường thành phố

Số liệu điều tra chứng tỏ, mức độ rất quan tâm chiếm tỉ lệ rất thấp chỉ 8,7%, mức độ quan tâm chiếm 28,6 %, trong khi đó chưa quan tâm và không quan tâm chiếm tới 62,7%

Kết quả điều tra đã phán ánh rõ thực trạng là đa số học sinh, cư dân chưa quan tâm về ý nghĩa tên đường thành phố Vinh

8 ,7%

26 ,7%

36 %

28 ,6%

Rất quan tâm Quan tâm Chưa quan tâm Không quan tâm

Thứ 2, điều tra về mức độ hiểu biết của học sinh về các nhân vật được đặt tên cho các con đường thành phố Vinh

Nhóm tác giả sử dụng câu hỏi: Khi đi trên con đường mang tên một một nhân vật lịch sử hoặc văn hóa, bạn có biết về nhân vật đó không?

Biểu đồ mức độ hiểu biết tới tên đường

Ở câu hỏi này, chúng tôi đã thu được kết quả: mức độ không biết chiếm tỉ

lệ 59,6%, biết một ít chiếm 26,4%, biết và hiểu rõ nhân vật chiếm tỉ lệ 14 %

Qua số liệu trên chứng tỏ rằng đa số học sinh, cư dân chưa biết nhiều về tên nhân vật được đặt tên cho các con đường

- Thứ 3, mức độ hứng thú trong việc tìm hiểu ý nghĩa tên đường

Chúng tôi sử dụng câu hỏi: Bạn có hứng thú với việc tìm hiểu ý nghĩa tên các con đường không?

59 ,6%

26 ,4%

14 %

Không biết Biết một ít Biết và hiểu rõ về nhân vật đó