SÁNG KIẾN GIẢI PHÁP KHOA HỌC 1 UBND HUYỆN TRỰC NINH TRƯỜNG THCS VIỆT HÙNG CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc BÁO CÁO BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAOCHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC GIẢNG DẠ[.]
Trang 1UBND HUYỆN TRỰC NINH
TRƯỜNG THCS VIỆT HÙNG CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BÁO CÁO BIỆN PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAOCHẤT LƯỢNG
CÔNG TÁC GIẢNG DẠY I.Tên biện pháp, lĩnh vực áp dụng
- Tên biện pháp:“Phương phápkể chuyện - Tạo hứng thú cho học sinh
trong giờ học Lịch sử lớp 6,7 THCS”
- Lĩnh vực áp dụng: Phân môn lịch sử, khối 6, 7 Trường THCS Việt Hùng
II Nội dung biện pháp
1 Mục tiêu, ý nghĩa, sự cần thiết của biện pháp trong quá trình giảng dạy tại trường THCS Việt Hùng
1.1 Thực trạng trước khi tiến hành biện pháp:
*Về phía giáo viên:
- Năm học 2023- 2024 tiếp tục là năm học mà toàn ngành giáo dục đổi mới với chương trình giáo dục phổ thông 2018 với các khối lớp 6 là năm thứ ba, lớp 7 là năm thứ hai đổi mới Do vậy nên cả giáo viên còn bỡ ngỡ trong vận dụng phương pháp dạy học Đa số giáo viên gặp không ít khó khăn khi hướng dẫn học sinh học tập Còn lúng túng khi vận dụng phương pháp giảng dạy để phù hợp với chương trình sách giáo khoa Cách xây dựng chương trình sách giáo khoa Lịch sử mang tính mở, nội dung đã được chọn lọc nên ngắn gọn tạo cơ hội cho giáo viên ứng dụng được nhiều phương pháp, kĩ thuật vào dạy và học.Tuy nhiên giáo viên chưa linh hoạt trong cách áp dụng các phương pháp dạy học phù hợp với từng đơn vi kiến thức của bài học nên hiệu quả dạy học chưa cao
- Khi tham gia các cuộc sinh hoạt chuyên môn tôi nhận thấy các đồng nghiệp đều có khó khăn chung là thiếu ý tưởng trong tổ chức các hoạt động của học sinh, giờ giảng vẫn nặng nề về hoạt động của thầy
- Cơ sở vật chấtt của nhà trường còn chưa đáp ứng được nhu cầu học tập của học sinh.Riêng số lượng học sinh khối 6 có 3 lớp mỗi lớp 41 hs/ lớp, khối 7 mỗi lớp là 45hs/lớp, diện tích phòng học nhỏ, nhà trường chưa có đủ các phòng học chức năng để học sinh học tập
Trang 2- Đội ngũ giáo viên còn thiếu nhiều về chủng loại Dẫn đến tình trạng nhiều giáo viên dạy các môn tổ hợp như Lịch sử-Địa lý, KHTN gặp rất nhiều khó khăn
*Về phía học sinh:
Các em đa số rụt rè, thường thụ động, thiếu sự sáng tạo khi học.Các em chưa ham thích học tập môn học, chưa tích cực tham gia các hoạt động học tập nên hiệu quả học tập chưa cao
1.2 Mục tiêu, ý nghĩa, sự cần thiết của biện pháp.
- Qua việc nghiên cứu đề tài này, tôi mong muốn sẽ góp phần định hướng nhận
thức đúng đắn cho học sinh, giáo dục tình yêu quê hương đất nước, tinh thần tự hào dân tộc, lòng biết ơn với các thế hệ cha ông đã ngã xuống cho hòa bình, độc lập hôm nay, từ đó ý thức được trách nhiệm của mình với quê hương đất nước qua đó nâng cao chất lượng bộ môn Lịch sử nói riêng và chất lượng giáo dục nói chung, từng bước đáp ứng được yêu cầu đổi mới giáo dục của Đảng và nhà nước
- Biện pháp kể chuyện trong giờ học lịch sử nhằm tạo hứng thú cho học sinh, góp phần quan trọng là chỗ dựa để học sinh hiểu biết sâu sắc,nhớ lâu bài học
- Biện pháp này hướng cho học sinh năng lực tự học và sáng tạo qua các hình thức học tập đa dạng nhằm tạo hứng thú cho học sinh học tập môn Lịch sử lớp 6, 7, góp phần nâng cao chất lượng bộ môn
-Để có căn cứ cho việc áp dụng các biện pháp trước khi thực hiện áp dụng biên pháp vào giảng dạy, tôi đã tiến hành khảo sát, điều tra 2 lớp 7 tôi giảng dạy (90 học sinh tại Trường THCS Việt Hùng) thông qua bài kiểm tra đánh giá thường xuyên và định kì môn Lịch sử,năm học 2022 – 2023 và thu được kết quả như sau:
Lớp Sĩ số
Điểm giỏi 8-10
Điểm khá 7
Điểm đạt 5-6
Điểm Chưa đạt 0-4
Từ thực trạng trên, bản thân tôi là một giáo viên dạy lịch sử đã luôn cố gắng tìm tòi, nghiên cứu và thử nghiệm để đổi mới phương pháp dạy học nâng cao chất lượng
giảng dạy Tôi nhận thấy việc Kể chuyện lịch sử - Tạo hứng thú cho học sinh trong
Trang 3giờ học Lịch sử lớp 6,7,có tác dụng không nhỏ đến quá trình tiếp thu tri thức, giáo dục
tư tưởng, tình cảm đạo đức cũng như phát triển tư duy cho học sinh Song để sử dụng
biện pháp: Kể chuyện lịch sử - Tạo hứng thú cho học sinh trong giờ học Lịch sử như
thế nào để góp phần nâng cao hiệu quả bài học? Tôi xin trình bày kinh nghiệm của mình
2 Nội dung biện pháp
2.1 Những yêu cầu đối với giáo viên và học sinh khi vận dụng phương pháp
kể chuyện lịch sử vào tiết học Lịch sử.
- Việc kể chuyện lịch sử trong tiết dạy Lịch sử là điều không mới mẻ gì đối với một giáo viên giảng dạy Lịch sử, nhưng việc nâng nó lên thành một kỹ năng và gây hứng thú cho học sinh trong quá trình học lại là một vấn đề không đơn giản Để góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông thì việc dạy của người thầy phải biết sử dụng câu chuyện đúng lúc, đúng chỗ để nó phát huy giá trị và không làm mất thời gian của tiết học
* Đối với giáo viên:
- Nắm chắc nội dung về nhân vật, sự kiện lịch sử có liên quan đến bài học
- Kể chuyện bằng giọng kể để gây hứng thú cho học sinh chứ không phải chỉ là việc đọc lại nội dung
- Khi kể chuyện giáo viên phải biết chắt lọc, kể gọn và sau mỗi câu chuyện phải biết đặt những câu hỏi hoặc gợi ý cho học sinh nêu lên suy nghĩ của mình, từ đó giáo dục tư tưởng cho HS
- Khi kể chuyện lịch sửchủ yếu là kể về nhân vật lịch sử thì cần lưu ý đến các vấn đề sau:
+ Nhân vật đó phải gắn với sự kiện lịch sử mà giáo viên đang giảng dạy.
+ Hoạt động nổi bật hay thành tích của nhân vật lịch sử đó là gì?
+ Ảnh hưởng hay vai trò của nhân vật đó như thế nào trong sự kiện lịch sử + Có thể cho học sinh tự chuẩn bị và kể hay đóng vai nhân vật lịch sử.
* Đối với học sinh:
- Tìm hiểu thêm về tiểu sử của nhân vật lịch sử đã được học
- Sưu tầm các tư liệu có liên quan đến nhân vật lịch sử đã được giáo viên giới thiệu
- Có thể lưu ý tìm các công trình (đường phố), hay lưu nhớ ngày kỷ niệm có liên quan đến nhân vật lịch sử đã được biết để khắc sâu hơn về nhân vật lịch sử
Trang 4- Phải hình thành xu hướng khi gặp một yếu tố nào đó có liên quan đến nhân vật lịch sử phải cố gắng tìm hiểu để biết nhân vật đó là người như thế nào?
2.2 Mô tả chi tiết biện pháp
Qua quá trình dạy học kết hợp với việc tìm tòi nghiên cứu, áp dụng phương pháp kể những câu chuyện lịch sử vào giảng dạy phân môn Lịch sử 6,7 ,cụ thể quá trình áp dụng như sau:
-Trước hết, giáo viên phải xác định được vị trí, ý nghĩa của việc kể chuyện lịch sử trong dạy học lịch sử rất quan trọng nhằm tạo hứng thú học tập cho học sinh.
-Giáo viên phải tổ chức, hướng dẫn, phát huy tính tích cực, độc lập của học sinhtrong quá trình tìm hiểu nội dung lịch sử được phản ánh qua câu chuyện lịch sử: Sau khi kết thúcmột bài học trên lớp, giáo viên hướng dẫn học sinh về nhà( tuỳ
từng bài) tự tìm hiểu các câu chuyện về nhân vật, sự kiện lịch sử trên các phương tiện thông tin đại chúng Khi đến lớp học bài mới , học sinh sẽ có dịp thảo luận(dưới sự hướng dẫn của giáo viên) những gì các em đã chuẩn bị, tạo nên một không khí học tập sôi nổi, tạo tâm lí tốt cho học sinh, phát huy tính tích cực, độc lập của học sinh Muốn vậy, việc chuẩn bị của giáo viên là vô cùng cần thiết
-Chuẩn bị của giáo viên: Để có được những câu chuyện về nhân lịch sử dụng
trong dạy học Lịch sử cần sự chuẩn bị khá công phu của giáo viên Mỗi bài học học sinh có thể được biết đến nhiều nhân vật lịch sử Bởi vậy, trên cơ sở nghiên cứu nội dung cơ bản bài viết trong sách giáo khoa về từng nhân vật, giáo viên cần phải trau dồi kiến thức, đọc các loại tài liệu tham khảo lịch sử, sưu tầm sách báo, các câu chuyện lịch sử, rèn luyện ngôn ngữ kể chuyện sao cho thật sinh động, hấp dẫn, lôi cuốn được học sinh Chú ý những câu chuyện về nhân vật có ý nghĩa làm nổi bật nội dung cơ bản của bài học để hỗ trợ cho tiết dạy đạt kết quả cao nhất
- Giáo viên lựa chọn câu chuyện phù hợp với nội dung và mục tiêu của bài học:Không phải bất kì bài học nào cũng kể chuyện , mà tuỳ nội dung bài học mà vận
dụng phù hợp nhất Không nên lạm dụng quá việc kể chuyện làm loãng không khí lớp học Kể chuyện phải vừa sức tiếp thu của học sinh
- Kết hợp phương pháp kể chuyện với phương pháp khác: Giáo viên có thể
sử dụng câu chuyện về nhân vật lịch sử để cung cấp sự kiện và khắc sâu biểu tượng lịch
sử cho học sinh Hoặc sử dụng câu chuyện về nhân vật kết hợp với các phương pháp
Trang 5trình bày miệng (miêu tả, nêu đặc điểm, tường thuật); sử dụng câu chuyện về nhân vật kết hợp với trao đổi đàm thoại giúp học sinh nhận xét, đánh giá nhân vật lịch sử
+Giáo viên cũng có thể sử dụng câu chuyện về nhân vật khi kết hợp với đồ dùng trực quan để làm tăng tính trực quan trong dạy học Lịch sử Hay có thể sử dụng câu chuyện về nhân vật giúp học sinh hiểu rõ mối liên hệ giữa các yếu tố cấu thành lịch sử (thời gian, không gian, nhân vật, biến cố)
Với phương pháp kể chuyện lịch sử tôi có thể áp dụng vào một phần nào đó trong tiến trình bài học nhưng chắc chắn đó phải là phần nội dung trọng tâm của bài Giáo viên giao cho học sinh tìm hiểu trước các câu chuyện dưới các kênh hình, kênh chữ, học sinh tóm tắt được các câu chuyện theo hình ảnh minh họa.Từ đó các em tìm hiểu được nội dung, ý nghĩa, bài học rút ra từ câu chuyện đó Rồi sau đó các em tập rèn luyện việc trình bày câu chuyện đó trước lớp Học sinh rất thích thú và tích cực hoàn thành nhiệm vụ
Để thực hiện nội dung này tôi tiến hành các bước như sau:
- Bước 1: Tìm hiểu nội dung lịch sử cơ bản trong bài liên quan tới nhân
vật Sưu tầm tài liệu liên quan tới nhân vật là khâu vô cùng quan trọng Nguồn tài liệu càng phong phú, chính xác bao nhiêu thì câu chuyện được xây dựng sẽ khoa học, hấp dẫn hơn bấy nhiêu Khi sưu tầm tài liệu cần chú ý tới tính chân thực, tin cậy của nguồn tài liệu
-Bước 2: Để có câu chuyện hoàn chỉnh, tôicần phác thảo phần khung câu
chuyện Chủ đề câu chuyện phải căn cứ vào nội dung đơn vị kiến thức tương ứng trong bài, thể hiện được tinh thần và nội dung mà câu chuyện muốn truyền tải Đồng thời, chủ đề là cốt lõi để truyền tải thông điệp lịch sử cho câu chuyện.( Thông điệp từ câu chuyện là gì? Qua câu chuyện đó em rút ra được bài học gì?)
- Bước 3: Xây dựng câu chuyện về nhân vật lịch sử theo kịch bản đã phác
thảo.Giáo viên có thể chuẩn bị trước một số video phim hoạt hình về câu chuyện để học sinh tham khảo
-Bước 4: Cuối cùng, xem lại kết cấu, trình bày của câu chuyện Sau đó, tiến
hành sửa chữa hoặc bổ sung những hạn chế của câu chuyện cho phù hợp với mục đích
sử dụng khi dạy học
2.3.Ứng dụng cụ thể phương pháp kể chuyện trong giờ dạy lịch sử lớp 6, 7
*Những câu chuyện về nhân vật lịch sử có thể và cần sử dụng trong lịch sử 6
Trang 6STT Có thể xây dựng và sử dụng
câu chuyện lịch sử.
Nội dung kiến thức tương
1 Truyện về nguồn gốc loài
người theo kinh thánh Nguồn gốc loài người Bài 3
2 Truyện về kim tự tháp, vườn
treo Ba-bi-lon Ai Cập và Lưỡng Hà cổ đại Bài 6
3 Truyện về sông Hằng, về phật
4 Truyện về Khổng Tử, Tần
Thuỷ Hoàng
Trung Quốc từ thời cổ đại
6 Truyện về xây thành Cổ Loa,
7
Truyện về Hai Bà Trưng,Bà
Triệu, Lí Bí
Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu giành độc lập tự chủ( Từ đầu công nguyên đến trước thế kỉ thứ X)
Bài 15
8 Truyện về Ngô Quyền Bước ngoặt lịch sử đầu thế
*Những câu chuyện về nhân vật lịch sử có thể và cần sử dụng trong lịch sử lớp 7
STT NVLS có thể xây dựng và sử dụng câu
chuyện
Nội dung kiến thức tương ứng
Thuộc bài học
1 Câu chuyện về Cô- lôm-bô
Một số cuộc phát kiến địa lí lớn trên thế giới
Bài 2
2 Truyện về Khổng Tử “Khổng Tử học đàn” Nho giáo, Phật
giáo, Đạo giáo Bài 7
3 Truyện về Vua A-cơ-ba: “ Những con
Quạ trong Vương quốc”
Sự ra đời của các vương triều:
Gúp-ta, Hồi giáo Đê-li, Mô-gôn
Bài 8
4 Truyện về Đinh Bộ Lĩnh: “Cậu bé cờ lau
Đinh Bộ Lĩnh”
Công cuộc thống nhất đất nước của Đinh Bộ Lĩnh và sự thành lập của nhà Đinh
Bài 13
5
Truyện về Lý Thường Kiệt: “Chủ động
tấn công nước Tống, giành thắng lợi tại
châu Khâm, châu Liêm, châu Ung”
Chủ động tiến công
Ví dụ 1: Khi dạy bài 7, lịch sử lớp lớp 7:Văn hoá Trung Quốc
Trang 7- Ở mục I: “Nho giáo, Phật giáo, Đạo giáo” Khi trình bày vềNho giáo lại trở
thành hệ tư tưởng thống trị trong đời sống chính trị, xã hội Trung Quốc, giáo viên giới thiệu Khổng Tử là một trong những nhà triết học vĩ đại nhất trên thế giới, là người sáng lập Nho học Trung Quốc.Sau đó giáo viên tổ chức cho học sinh kể những mẩu chuyện hay về Khổng Tử
Khổng Tử học đàn
Hình 1: Chân dung Khổng Tử
Trang 8Hình 2: Khổng Tử học đàn
Vào thời Xuân Thu, ở nước Lỗ có một bậc thầy về âm nhạc tên là Sư Tương Rất nhiều người ngưỡng mộ ông, trong đó có cả Khổng Tử Năm 30 tuổi, Khổng Tử đã bái
Sư Tương làm thầy dạy đàn của mình
Khổng Tử học đàn rất chăm chỉ, ngay từ bản nhạc đầu tiên Sau mười ngày không ngừng luyện tập, kỹ thuật chơi đàn của Khổng Tử từ không quen thuộc đã thành thạo
Sư Tương nghe Khổng Tử đàn xong khúc nhạc liền bảo: “Khúc nhạc này con
đã rất thuần thục, có thể chuyển sang bản tiếp theo rồi”
Nghe xong, Khổng Tử đứng lên kính cẩn đáp: “Thưa thầy, con tuy đã quen với khúc nhạc này nhưng vẫn chưa nắm bắt được kĩ xảo của nó” Vì thế, Khổng Tử vẫn tiếp tục luyện tập bản nhạc này như mọi khi
Trang 9Qua một đoạn thời gian, Sư Tương cảm thấy Khổng Tử đã đàn rất thành thạo, bèn nói với Khổng Tử: “Con đã nắm bắt được kỹ năng của bản nhạc này, nên chuyển sang học bản khác”
Khổng Tử ngẫm nghĩ một lúc rồi trả lời: “Mặc dù con đã thành thạo kỹ năng chơi đàn, nhưng vẫn chưa nắm bắt được tư tưởng và tình cảm của bài nhạc”
Một ngày nọ, Sư Tương đến nhà của Khổng Tử, sau khi nghe Khổng Tử đàn, ông ngay lập tức bị mê hoặc bởi tiếng đàn phát ra
Tư Tương thở dài: “Con đã hiểu được tư tưởng và tình cảm chứa trong bản nhạc đó, chúng ta học từ khúc mới đi!” Thế nhưng Khổng Tử lại nói: “Con vẫn chưa lĩnh hội được người sáng tác bản nhạc này là người như thế nào!”
Thời gian cứ như thế lại trôi qua
Một hôm, Khổng Tử hết sức vui mừng đến thưa với Sư Tương: “Thưa thầy, con
đã hình dung được tác giả của khúc nhạc này là người như thế nào rồi ạ
Đó là người có khuôn mặt trang nghiêm cùng thân hình vạm vỡ, ánh mắt sâu sắc sáng ngời Trong lòng người đó luôn có một suy nghĩ: “Lấy đức phục người, cảm hóa tứ phương Người như vậy, ngoài Chu Văn Vương thì không thể là ai khác”
Sư Tương hết sức kinh ngạc nói với ông: “Không sai, bản nhạc đó chính là của Chu Văn Vương Sự chăm chỉ và nỗ lực của con thật tuyệt vời”
Khổng Tử nổi tiếng là một người tài hoa, uyên bác Trong bất cứ việc gì ông cũng đều hành động cẩn trọng, tìm hiểu tường tận gốc rễ, lĩnh hội từng chút một
Chính vì thế, ông mới có thể thấu hiểu, tường tận bể tri thức của thiên hạ
*Giáo viên gợi mở và liên hệ:
Khổng Tử có thể trở thành một người vĩ đại như thế không thể bỏ qua việc ông luôn yêu cầu bản thân cao hơn cả việc người khác yêu cầu ở ông
Đây chính là sự khác biệt giữa những người thực sự thành công và những người tầm thường
Yêu cầu của một người đối với bản thân càng cao thì khả năng thành công của người đó càng lớn
Ví dụ, trong công việc, nếu bạn đặt cho mình mục tiêu hoàn thành doanh số là 200.000, bạn có thể hoàn thành nó thì tất nhiên đây cũng đã là một thành công
Nhưng khi đem nó so sánh với những người có mục tiêu là 1 triệu, thì mục tiêu 200.000 của bạn vẫn còn khoảng cách rất xa
Trang 10Cũng như thế, khi còn đi học, chúng ta luôn thấy một hiện tượng - sau khi nhận được kết quả của kì thi, nhiều bạn học sinh giỏi không hài lòng với điểm số mà họ đạt được, cho dù là 9 hay 9,5 điểm
Nếu bạn muốn đứng trên đỉnh cao thành công mà không phải ai cũng có thể đạt tới, bạn bắt buộc phải nghiêm khắc với chính bản thân Nói một cách đơn giản hơn, hãy như Khổng Tử, yêu cầu cao với bản thân ngay từ những việc nhỏ nhất
Ví dụ 2:Khi dạy bài 8 (Lịch sử 7): Khái quát lịch sử Ấn Độ thời phong kiến.
- Ở mục 2 Sự ra đời của các vương triều: Gúp-ta, Hồi giáo Đê-li, Mô-gôn.Giáo viên có thể mở rộng bằng câu chuyện về ông vua kiệt suất của vương triều
Mô- gôn là A-cơ-ba( 1556-1605)
Hình 3: Chân dung vua A- cơ- ba
