Xây dựng ngân hàng video clip nhằm hỗ trợ giảng dạy môn giáo dục công dân theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở một số trường thpt trên địa bàn tỉnh yên bái

Để đạt được điều đó, trong quá trình dạy học người giáo viên phải biết thường xuyên xây dựng các bài tập tình huống để học sinh vận dụng giải quyết.. Nhưng nếu Giáo viên xây dựng tình hu

1 MỤC LỤC

Trang

I THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN

.3 1 Tên sáng kiến: 3

2 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: 3

3 Phạm vi áp dụng sáng kiến: 3

4 Thời gian áp dụng sáng kiến: 3

5 Tác giả 3

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN:

3 1 Tình trạng giải pháp đã biết: 3

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến: 9

3 Khả năng áp dụng của giải pháp: 30

4 Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp:………

31 5 Những người tham gia tổ chức áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có) 34

6 Các thông tin cần được bảo mật:

35 7 Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: 35

8 Tài liệu gửi kèm:

36 III Cam kết không sao chép hoặc vi phạm bản quyền: 36

ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN NGÀNH GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

2/37

II MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Tình trạng các giải pháp đã biết

Chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) mới 2018 được thực hiện bắt đầu

từ năm học 2020 - 2021 với lớp 1, năm học 2021- 2022 với lớp 6 và năm tới sẽ là đối với lớp 10 Đây thực sự là một cuộc cách mạng trong giáo dục Bộ Giáo dục

và các Nhà trường đã dành những điều kiện tốt nhất để phục vụ cho việc dạy và học sách giáo khoa mới Các lớp tập huấn, bồi dưỡng về nội dung sách, phương pháp dạy học… đã được mở ở Bộ và các Sở Một phong trào đổi mới phương pháp dạy học cũng được diễn ra trong đội ngũ giáo viên ở các nhà trường Đổi mới chương trình sách giáo khoa mà mấu chốt là đổi mới phương pháp giảng dạy

đã được quán triệt trong phần biên soạn sách giáo khoa- Phương pháp làm việc của thầy và trò, đã tạo nên không khí thi đua tìm tòi, định hình phương pháp dạy

va học mới

Chương trình bộ môn Giáo dục công dân cũng có nhiều thay đổi so với chương trình cũ: Tính hiện đại cập nhật của tri thức thể hiện rõ hơn, liên hệ gần gũi với thực tế đời sống không còn chỉ là những kiến thức khô khan Vì vậy, có thể nói đây là môn học được thay đổi phương pháp dạy học rõ rệt nhất: Coi trọng thực hành, vận dụng, liên hệ thực tế Để đổi mới được phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực của học sinh, cần có những điều kiện nhất định về giáo viên và

đồ dùng dạy học ( phương tiện và trang thiết bị cần thiết) Đây không phải là vấn

đề mới, bởi từ trước đến nay, chúng ta cũng đã và đang sử dụng đồ dùng trang thiết bị phục vụ cho việc dạy học sao cho đạt kết quả tốt nhất Tuy nhiên, việc dạy học và sử dụng trang thiết bị phục vụ để phát huy được năng lực, phẩm chất của học sinh vẫn chưa được quan tâm thỏa đáng Do vậy đã dẫn đến hậu quả là khả năng tiếp cận, phân tích, đánh giá, nhận xét của học sinh còn kém Đa phần, học sinh mới chỉ dừng lại ở việc tiếp cận kiến thức lý thuyết, áp dụng vào thực tế còn nhiều lúng túng, năng lực sáng tạo chưa thực sự được phát huy

Trong nhà trường, môn Giáo dục công dân giữ vai trò quan trọng và trực tiếp trong việc giáo dục học sinh ý thức và hình thành phát triển nhân cách con

3/37

người toàn diện.Việc đổi mới dạy học môn GDCD phải thể hiện rõ theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập Điều đó có nghĩa là trong dạy học, giáo viên phải biết tổ chức các hoạt động của học sinh và sử dụng các phương pháp dạy học như thế nào để kích thích học sinh

nỗ lực hoạt động, suy nghĩ và tự tìm tòi, phát hiện Những chuẩn mực đạo đức và pháp luật cần hình thành ở học sinh không được xem như những khuôn mẫu cho sẵn, có tính chất áp đặt, mà được tổ chức trong những cấu trúc mở, mềm mại và linh hoạt Do đây là môn học gắn liền với cuộc sống của xã hội nên trong quá trình học tập, học sinh còn phải biết vận dụng nó vào giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cuộc sống Để đạt được điều đó, trong quá trình dạy học người giáo viên phải biết thường xuyên xây dựng các bài tập tình huống để học sinh vận dụng giải quyết Đây là nhiệm vụ thường xuyên của giáo viên dạy môn GDCD Tuy nhiên, việc xây dựng các bài tập tình huống ở dạng lý thuyết trên giấy rồi cho học sinh đọc sau đó giải quyết tình huống đôi khi khiến học sinh rối, đặc biệt là những tình huống có nhiều nhân vật như ông A, bà B, ông C, chị D…Điều này khiến nhiều học sinh cảm thấy chán nản không chịu đọc nên bỏ cuộc Như vậy, mục đích giáo dục của Giáo viên chưa đạt được Nhưng nếu Giáo viên xây dựng tình huống ở dạng các video clip chiếu lên cho học sinh xem, sau đó giải quyết tình huống thì

sẽ dễ dàng hơn cho học sinh trong việc định hình các nhân vật, hơn nữa xây dựng tình huống dưới dạng video clip sẽ kích thích năng lực quan sát, tìm tòi và sáng tạo của học sinh hơn, học sinh tiếp cận với tình huống thực tế một cách nhẹ nhàng, hiệu quả hơn, do vậy mục đích giáo dục của GV cũng đạt được nhanh hơn Một vấn đề quan trọng nữa là hiện nay, trong thời điểm cả nước nói chung và tỉnh Yên Bái nói riêng đang phải đối mặt với dịch Covid- 19 Một số trường phải dạy trực tuyến, một số trường vừa kết hợp dạy trực tuyến xen lẫn trực tiếp Việc sử dụng video clip trong giảng dạy môn Giáo dục công dân không chỉ có hiệu quả đối với dạy trực tiếp mà còn phát huy hiệu quả tích cực đối với hình thức dạy học trực tuyến bởi lẽ khi học trực tuyến nếu giáo viên chỉ nói thì dễ gây nhàm chán đối với

4/37

học sinh, nhưng nếu GV sử dụng video clip để chiếu cho học sinh xem, sau đó, cô trò cùng thảo luận những vấn đề liên quan đến nội dung video, từ đó rút ra nội dung bài học thì học sinh sẽ dễ dàng tiếp cận vấn đề hơn, không cảm thấy nhàm chán

Việc sử dụng tình huống dưới dạng các Video clip phát huy hiệu quả cao nhưng không phải giáo viên nào cũng có trong tay những video clip của các bài mình muốn dạy Giáo viên có thể tìm các video clip trên mạng, song không phải bài nào, nội dung nào cũng có các tình huống video clip, hoặc có thì cũng chưa chắc đáp ứng được yêu cầu về nội dung bài học cũng như ý tưởng của Giáo viên

về việc dạy học nội dung đó Giải pháp khả thi hơn cả là Giáo viên hướng dẫn và giao cho học sinh thực hiện các video clip tình huống rồi hình thành một ngân hàng video clip phục vụ cho quá trình giảng dạy

Vì những lí do trên, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học trong bối

cảnh hiện nay, tôi đã lựa chọn đề tài “Xây dựng ngân hàng Video clip nhằm hỗ trợ giảng dạy môn Giáo dục công dân theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Yên Bái”

1.1 Thực trạng dạy và học môn GDCD tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Yên Bái

Để đánh giá đúng thực trạng dạy học môn GDCD, tôi đã tiến hành trao đổi với các giáo viên dạy môn GDCD tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Yên

Bái thì nhận thấy:

Các giáo viên đều rất mong muốn nâng cao chất lượng dạy và học của môn học, muốn học sinh tiếp cận kiến thức một cách thoải mái mà hiệu quả, muốn học sinh áp dụng lý thuyết vào thực tiễn một cách nhanh nhất, tuy nhiên bằng cách nào để thực hiện được mong muốn đó thì thực sự là cả một vấn đề

Việc sử dụng các tình huống thực tiễn đã được đa phần các giáo viên sử dụng trong quá trình học, tuy nhiên những tình huống đó đa phần là những tình huống được ghi lại trên giấy hoặc trên bản words , chưa được cụ thể hóa thành

5/37

những video clip, do đó hiệu quả thu được từ việc sử dụng tình huống này là chưa cao, thậm chí còn khiến học sinh có tâm lý nặng nề khi giải quyết tình huống bởi

có những tình huống quá nhiều nhân vật, học sinh khó tưởng tượng ra tình huống

đó trong thực tế nên chưa có cách giải quyết hoặc giải quyết chưa thỏa đáng Cũng

có một số thầy cô có sử dụng tình huống đã được cụ thể hóa là những video clip nhưng số tình huống đó không nhiều, đa số là tìm kiếm trên mạng internet Hiện nay số lượng tình huống môn GDCD khá nghèo nàn (kể cả trên mạng internet), điều này cũng đã gây khó khăn rất lớn cho giáo viên khi muốn sử dụng video tình huống để dạy học

Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 hoành hành, đa số các trường học trên địa bàn tỉnh Yên Bái đều đã và đang sử dụng phương án dạy học trực tiếp kết hợp trực tuyến; phương pháp dạy học trực tuyến 100% trên các nền tảng dạy học trực tuyến khác nhau Khi dạy học trực tuyến ở các môn nói chung và môn GDCD nói riêng, các giáo viên đều rất trăn trở vấn đề làm thế nào để học sinh có hứng thú cuốn hút, tập trung vào bài giảng và tiếp thu được kiến thức một cách nhẹ nhàng

mà đầy đủ nhất? bởi lẽ dạy trực tuyến nếu không có phương pháp dạy học phù hợp mà chỉ giáo viên thuyết trình, học sinh lắng nghe thì rất dễ gây nhàm chán Hiệu quả giáo dục không cao Trong đợt dịch năm trước và năm nay, đa phần các giáo viên dạy môn GDCD dạy trực tuyến mới chỉ áp dụng phương pháp dạy học truyền thống là thuyết trình đàm thoại, nêu vấn đề… không có hoặc rất ít giáo viên

sử dụng video tình huống để dạy học trực tuyến, do vậy hiệu quả dạy và học chưa được như ý muốn, học sinh chưa chú ý và mệt mỏi, nhàm chán trong khi học là điều dễ xảy ra

1.2 Nguyên nhân của thực trạng trên

1.2.1 Đối với giáo viên

Vì nhiều lí do nên một số giáo viên chưa thực sự tâm huyết với nghề, do đó còn ngại tìm tòi, đổi mới, sáng tạo trong dạy học

6/37

Đa số giáo viên mới chỉ tìm tòi các video clip có sẵn trên mạng hoặc sưu tầm qua các kênh khác nhau nên số video còn nghèo nàn, bài hoặc nội dung cần thì lại không có video hoặc nội dung video chưa đáp ứng được ý muốn chủ quan của giáo viên khi thiết kế nội dung bài dạy Vì ít hoặc không có video phục vụ giảng dạy mà giáo viên lại không tự xây dựng ngân hàng video bằng cách hướng dẫn học sinh tự làm video thông qua hình thức kiểm tra đánh giá nên đa số giáo viên chỉ sử dụng phương pháp dạy cũ đó là giảng giải, minh hoạ, ít sáng tạo trong giờ học, vận dụng thực tế, đơn điệu một chiều, phần lớn thầy giảng - trò ghi, hay giáo viên là trung tâm của giờ học Các hoạt động học tập kích thích tính tự giác, sáng tạo, gây hứng thú học tập của học sinh như sử dụng video clip trong bài dạy chưa được sử dụng thường xuyên trong dạy môn GDCD

1.2.2 Đối với học sinh

Chương trình môn GDCD cấp THPT có nhiều nội dung khó, trừu tượng, khô khan Đặc biệt là trong chương trình GDCD lớp 12, nhiều học sinh hay bị nhầm lẫn giữa các quyền, các đặc trưng và các hình thức thực hiện pháp luật

Do phần đông học sinh vẫn nghĩ đây là môn học ” phụ” nên có tâm lý coi thường, chưa thực sự đầu tư vào học tập

Do nhiều học sinh có nhận thức còn hạn chế, lười tư duy, thường có xu hướng học thuộc những gì giáo viên dạy nên để các em tư duy độc lập là rất khó Một số học sinh còn lười nhác ỉ lại, không tự giác, rất ít em tự đọc và chuẩn bị bài mới nên thụ động trong lĩnh hội kiến thức

* Ưu điểm của sáng kiến

- Sáng kiến đã chỉ ra được sự cần thiết phải xây dựng một ngân hàng video clip tình huống trong môn GDCD cấp THPT: Bổ sung vào kho học liệu

bộ môn, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên khi sử dụng các video vào dạy học theo các bài hoặc các nội dung, chủ đề Góp phần giảm bớt áp lực cho giáo viên khi lựa chọn ý tưởng thiết kế bài giảng

7/37

- Sáng kiến đã chỉ rõ được việc các giáo viên sử dụng video clip tình huống trong dạy học sẽ khắc phục được một số hạn chế trong quá trình dạy và học thông thường; phát huy được tính tích cực chủ động, khả năng quan sát và giải quyết vấn đề của học sinh Giúp học sinh tiếp cận và giải quyết vấn đề nhanh hơn, hiệu quả hơn, do đó học sinh sẽ tiếp thu kiến thức dễ dàng hơn Nhờ vậy, mục tiêu dạy học đề ra của Giáo viên cũng đạt được

- Sáng kiến đã nêu một số cách thức để thiết kế, xây dựng và sử dụng ngân hàng video clip trong dạy học môn GDCD cấp THPT, đồng thời tác giả của sáng kiến cũng đưa ra một số kế hoạch bài dạy có sử dụng video clip tình huống trong các hoạt động dạy học và những lưu ý cần thiết khi lựa chọn và sử dụng các video trong ngân hàng video clip đối với môn GDCD lớp 11 và 12 để các giáo viên có thể tham khảo trong quá trình áp dụng sáng kiến

* Nhược điểm của sáng kiến:

Để áp dụng sáng kiến đòi hỏi giáo viên cần đầu tư thời gian để lựa chọn các video cho phù hợp với nội dung bài học và ý tưởng của giáo viên cho bài học đó Đồng thời, giáo viên cũng cần phải chuẩn bị hệ thống câu hỏi có liên quan đến video tình huống sử dụng để hướng học sinh tới nội dung bài học hoặc củng cố kiến thức bài học

2 Nội dung giải pháp đề nghị công nhận là sáng kiến

2.1 Mục đích của giải pháp

Với việc thiết kế, xây dựng và sử dụng ngân hàng video clip sẽ giúp các giáo viên giảng dạy môn GDCD có thêm nhiều tư liệu để phục vụ quá trình dạy học nhằm phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh Khi giáo viên áp dụng các video vào giảng dạy trong bài học sẽ giúp các em học sinh có những giờ học GDCD sôi nổi, thú vị, các em không còn phải tưởng tượng ra tình huống trong thực tế nữa mà bản thân các em sẽ thấy như mình đang đứng trước một tình huống thực tế, do vậy các em sẽ nảy sinh ra cách giải quyết tình huống nhanh chóng và chính xác hơn, nhờ vậy việc nắm kiến thức nhờ đó cũng hiệu quả hơn rất nhiều

8/37

Điều quan trọng là các em không cảm thấy giờ học gò bó, đơn điệu nữa mà cảm thấy vui vẻ hơn, yêu thích môn GDCD hơn và có tâm lý chờ đợi đến giờ GDCD hơn

Những video clip tình huống mà tác giả sáng kiến xây dựng thành ngân hàng video clip không phải là những video sưu tầm mà tất cả đều do chính tác giả hướng dẫn học sinh thực hiện Điều này không chỉ mang lại sự mới mẻ trong các tình huống mà còn giúp học sinh rèn luyện kỹ năng quan sát, sáng tạo và sự trải nghiệm của học sinh đối với thực tế, góp phần phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh, đặc biệt là các năng lực đặc thù như: Năng lực hoạt động và tổ chức hoạt động, năng lực tự nhận thức và tích cực hóa thân, năng lực khám phá và sáng tạo…

Giải pháp đưa ra còn nhằm mục đích hỗ trợ cải thiện tình trạng dạy và học đơn điệu, nhàm chán đối với hình thức dạy học trực tuyến Các video clip được

sử dụng trong khi giảng dạy trực tuyến sẽ là một trong những động lực giúp các học sinh chú ý hơn, hăng hái và sôi nổi hơn trong các giờ học trực tuyến, nhờ vậy, các em sẽ tiếp thu bài nhanh hơn, giờ học cũng vì thế mà trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả hơn nhiều

Tóm lại, tất cả những mục đích trên của sáng kiến đều hướng tới một mục đích chung: đó là giúp cho mỗi giờ học môn GDCD đều trở thành những giờ học sôi nổi, hạnh phúc, trong giờ học sinh không còn cảm thấy giờ học đầy những kiến thức lý luận nặng nề, nhàm chán, khô khan nữa mà cảm thấy thú vị hơn, yêu môn học hơn Từ đó việc tiếp thu kiến thức cũng nhẹ nhàng hơn, học sinh không chỉ nắm vững kiến thức cơ bản của bài học mà còn phát triển được một số phẩm chất, năng lực của bản thân sau khi học xong

2.2 Nội dung giải pháp

2.2.1 Cơ sở lý luận

Đổi mới giáo dục đang được toàn xã hội quan tâm Đổi mới phương pháp dạy học trong đổi mới giáo dục phổ thông theo hướng hiện đại, phát huy tính tích

9/37

cực chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực chính là việc thực hiện các bước để chuyển chương trình học từ việc tiếp cận nội dung thành tiếp cận năng lực của học sinh Điều này có nghĩa là thay vì quan tâm đến việc học sinh học được gì thì sẽ quan tâm đến việc học sinh sẽ học như thế nào và vận dụng được những gì thông qua học tập Muốn thực hiện được điều này, cần phải thay đổi phương pháp dạy học từ thụ động thành chủ động Các em có cơ hội rèn luyện kỹ năng, vận dụng kiến thức được học, hình thành năng lực và hoàn thiện về nhân cách, phẩm chất Ngoài ra, cần tăng cường thảo luận nhóm, tăng tương tác giữa giáo viên và học sinh để thúc đẩy sự phát triển năng lực xã hội của học sinh

GDCD là một môn học mà các tri thức, chuẩn mực, kỹ năng của nó đều gắn chặt với thực tế, nó rất gần gũi với học sinh Đó là những vấn đề thế giới quan

và phương pháp luận khoa học, những vấn đề kinh tế gần gũi, những vấn đề chính trị xã hội, đạo đức, pháp luật của đời sống hàng ngày tác động qua lại giữa con người với con người, giữa con người và các thể chế xã hội Môn học nhằm giáo dục cho học sinh các chuẩn mực của người công dân ở mức độ phù hợp với lứa tuổi, trên cơ sở đó góp phần hình thành những phẩm chất, nhân cách của con người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay phù hợp với xu thế phát triển tiến bộ của thời đại Vì vậy để phát huy tính tich cực của học sinh trong giờ dạy GDCD, người giáo viên cần tổ chức hướng dẫn học sinh hoạt động, tự chiếm lĩnh các giá trị, các chuẩn mực dạo đức, pháp luật thông qua việc nắm tri thức, thực hành và rèn luyện trong cũng như ngoài giờ học

Người Giáo viên có rất nhiều cách dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh như: Thảo luận nhóm, nêu vấn đề, dạy học theo tình huống… Trong đó, dạy học theo tình huống và dạy học nêu vấn đề thông qua tình huống được cụ thể hóa bằng video clip là một cách dạy rất hay, phù hợp với cách

10/37

dạy học trong tình hình mới nhằm phát huy tối đa tính độc lập, sáng tạo của học sinh, góp phần hình thành cho các em những năng lực và phẩm chất cần có của một người công dân trong thời đại mới

Tuy nhiên, trong các kho học liệu của bộ môn GDCD còn rất ít những video clip tình huống để phục vụ cho việc dạy học hiện đại, do vậy, thay vì trông chờ vào những video có ít ỏi trên mạng, các giáo viên nên tự bắt tay vào xây dựng một ngân hàng video clip phục vụ cho quá trình giảng dạy của chính mình và chia

sẻ cùng các đồng nghiệp Việc tự xây dựng video clip sẽ thuận lợi hơn vì giáo viên

sẽ chủ động sắp xếp các video clip theo từng chủ đề dạy học, từng bài học và từng nội dung học, từ đó việc lựa chọn video cho các tiết học sẽ mất ít thời gian hơn

mà hiệu quả mang lại cũng cao hơn

2.2.2 Cơ sở thực tiễn

- Thực tiễn việc dạy, học môn GDCD trực tiếp và trực tuyến

Tinh thần đổi mới dạy và học đã được Bộ Giáo dục đưa ra từ năm 2018 và được các thầy cô giáo cũng như học sinh hưởng ứng nhiệt tình Hiện nay, trong bối cảnh cả nước phải đối mặt với đại dịch Covid- 19, việc dạy và học cũng được vận dụng linh hoạt với các hình thức: Dạy trực tiếp tại trường, dạy trực tuyến hoàn toàn, dạy trực tiếp kết hợp với dạy trực tuyến…Ở các hình thức dạy học nào giáo viên cũng cố gắng kết hợp các phương pháp dạy học hiện đại và kết hợp với sự trợ giúp của các thiết bị CNTT Tuy nhiên, không phải người giáo viên nào cũng tích cực chủ động trong việc đổi mới phương pháp dạy học Đặc thù nội dung môn học GDCD là những kiến thức trừu tượng, những kiến thức về pháp luật, nhà nước, về chính trị hết sức khô khan, nếu người giáo viên không lựa chọn phương pháp giảng dạy phù hợp thì rất dễ khiến cho học sinh cảm thấy nhàm chán, rời rạc…Phần lớn giáo viên khi dạy trực tiếp có sử dụng một số phương pháp dạy học mới nhưng vẫn còn thiên về các phương pháp dạy học truyền thống, cá biệt vẫn còn tình trạng đọc- chép Nếu lớp học có các thiết bị của phòng học thông minh thì đa số các thầy cô sử dụng giáo án Powerpoint nhưng chủ yếu là giáo án lấy