Khoá luận tốt nghiệp nguyễn cao cấp lý luận nâng cao bản lĩnh chính trị của người làm báo ở tạp chí môi trường và cuộc sống hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Sau 35 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đưa nước ta từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới trở thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp và ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới; đời sống của người dân ngày càng được cải thiện, vị thế và uy tín của đất nước ta trên trường quốc tế ngày càng được nâng cao. Song bên cạnh những thành tựu to lớn đó, cũng còn tồn tại nhiều hiện tượng tiêu cực về vấn đề môi trường như: sự ô nhiễm môi trường, ô nhiễm đất và nước, sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản, nạn phá rừng, lụt lội... Vì vậy, muốn tồn tại và phát triển một cách bền vững, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều giải pháp kịp thời và hữu hiệu để giải quyết những vấn đề về môi trường. Với quan điểm: Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu vừa là một nội dung cơ bản của phát triển bền vững. Tăng cường bảo vệ môi trường phải theo phương châm ứng xử hài hoà với thiên nhiên, theo quy luật tự nhiên, phòng ngừa là chính; kết hợp kiểm soát, khắc phục ô nhiễm, cải thiện môi trường, bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; lấy bảo vệ sức khoẻ nhân dân làm mục tiêu hàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khoẻ cộng đồng. Đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững và không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. 3. Với vai trò và trách nhiệm xã hội của mình, những người làm báo chí nói chung, Tạp chí Môi trường và Cuộc sống nói riêng, trong những năm qua đã có nhiều đóng góp vào công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức, giáo dục nâng cao nhận thức, khuyến khích sự thay đổi bằng hành động cụ thể, hướng đến các giải pháp tổng thể, trong đó ưu tiên cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh gắn chặt với bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, có thể thấy phần lớn các ấn phẩm báo chí, chủ yếu là tạp chí chuyên về lĩnh vực này đang phát hành trong diện hẹp, tiếp cận đối tượng độc giả hạn chế; nội dung chưa phản ánh sâu sát về những vấn đề “nóng” của lĩnh vực môi trường, đặc biệt là sự ô nhiễm môi trường trong sản xuất, kinh doanh, nên chưa tạo được hiệu ứng, tác động cần thiết để thay đổi nhận thức, hành vi của cá nhân, doanh nghiệp về vấn đề bảo vệ môi trường, chưa tạo được hiệu ứng mạnh, có sức lan tỏa, tác động tới những nhà làm chính sách, cơ quan chức năng quản lý về môi trường, đặc biệt là những chủ thể gây ảnh hưởng xâm hại tới môi trường. Thực tế đó đòi hỏi những người làm báo, nhất là những người làm báo về lĩnh vực môi trường cần vào cuộc quyết liệt, ngoài tuyên truyền, phản ánh phải dám đấu tranh trực diện với sai phạm trong vấn đề bảo vệ môi trường. Để làm được điều đó, không chỉ đòi hỏi người làm báo phát huy vai trò, trách nhiệm cao với xã hội, có tâm với nghề, tôn trọng sự thật mà cần phải có bản lĩnh chính trị. Điều đó thể hiện ở sự vững vàng về lập trường chính trị, sắc bén trong nghiệp vụ, có thái độ kiên quyết, rõ ràng và dấn thân vào những vấn đề gai góc, nhạy cảm để thực hiện đấu tranh, bảo vệ cái đúng, bảo vệ quan điểm, chính kiến của bản thân trên tinh thần xây dựng, vì lợi ích chung của tập thể, của cộng đồng và của cả đất nước. Chính từ sự cấp thiết phải giải quyết những vấn đề thực tiễn đã nêu trên nên tôi chọn vấn đề “Nâng cao bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống hiện nay” để làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp Cao cấp lý luận chính trị của mình.

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP CAO CẤP LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

NÂNG CAO BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO Ở TẠP CHÍ MÔI TRƯỜNG VÀ CUỘC SỐNG HIỆN

NAY

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi.Các kết quả nêu trong khóa luận là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đượctrích dẫn đúng quy định Đề tài khóa luận này phù hợp với chức vụ, vị trí, đơn vịcông tác của tôi và chưa được công bố trước đây.

Tác giả

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO 6

1.1 Một số khái niệm về bản lĩnh chính trị của người làm báo 6

1.2 Vai trò bản lĩnh chính trị của người làm báo 15

1.3 Tiêu chí đánh giá bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống 16

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO Ở TẠP CHÍ MÔI TRƯỜNG VÀ CUỘC SỐNG HIỆN NAY 21

2.1 Những yếu tố tác động đến sự hình thành và nâng cao bản lĩnh chính trị người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống 21

2.2 Những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân về bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống 25

2.3 Nguyên nhân ưu điểm và hạn chế trong việc nâng cao bản lĩnh chính trị cho người làm báo 30

CHƯƠNG 3 NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO Ở TẠP CHÍ MÔI TRƯỜNG VÀ CUỘC SỐNG HIỆN NAY 33

3.1 Những vấn đề đặt ra đối vói việc nâng cao bán lĩnh chính trị của đội ngũ người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống 33

3.2 Một số giải pháp nâng cao bán lĩnh chính trị của đội ngũ người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống 34

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 40

1 KẾT LUẬN 40

2 MỘT SỐ KIẾN NGHỊ 41

2.1 Đối với cơ quan chủ quản là Hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam 41

2.2 Đối với Tạp chí Môi trường và Cuộc sống 43

2.3 Đối với bản thân người làm báo 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau 35 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọngtrong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đưa nước ta từ mộttrong những quốc gia nghèo nhất thế giới trở thành quốc gia có thu nhập trungbình thấp và ngày càng hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới; đời sống củangười dân ngày càng được cải thiện, vị thế và uy tín của đất nước ta trên trườngquốc tế ngày càng được nâng cao Song bên cạnh những thành tựu to lớn đó,cũng còn tồn tại nhiều hiện tượng tiêu cực về vấn đề môi trường như: sự ônhiễm môi trường, ô nhiễm đất và nước, sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên,khoáng sản, nạn phá rừng, lụt lội Vì vậy, muốn tồn tại và phát triển một cáchbền vững, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều giải pháp kịp thời và hữu hiệu đểgiải quyết những vấn đề về môi trường

Với quan điểm: "Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu vừa là một nội dung

cơ bản của phát triển bền vững Tăng cường bảo vệ môi trường phải theophương châm ứng xử hài hoà với thiên nhiên, theo quy luật tự nhiên, phòngngừa là chính; kết hợp kiểm soát, khắc phục ô nhiễm, cải thiện môi trường, bảotồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; lấy bảo vệ sức khoẻ nhân dân làm mục tiêuhàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởngđến sức khoẻ cộng đồng Đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triểnbền vững" và "không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế" [3]

Với vai trò và trách nhiệm xã hội của mình, những người làm báo chí nóichung, Tạp chí Môi trường và Cuộc sống nói riêng, trong những năm qua đã cónhiều đóng góp vào công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức, giáo dục nângcao nhận thức, khuyến khích sự thay đổi bằng hành động cụ thể, hướng đến cácgiải pháp tổng thể, trong đó ưu tiên cho các hoạt động sản xuất, kinh doanh gắnchặt với bảo vệ môi trường Tuy nhiên, có thể thấy phần lớn các ấn phẩm báochí, chủ yếu là tạp chí chuyên về lĩnh vực này đang phát hành trong diện hẹp,tiếp cận đối tượng độc giả hạn chế; nội dung chưa phản ánh sâu sát về những

vấn đề “nóng” của lĩnh vực môi trường, đặc biệt là sự ô nhiễm môi trường trongsản xuất, kinh doanh, nên chưa tạo được hiệu ứng, tác động cần thiết để thay đổinhận thức, hành vi của cá nhân, doanh nghiệp về vấn đề bảo vệ môi trường,chưa tạo được hiệu ứng mạnh, có sức lan tỏa, tác động tới những nhà làm chínhsách, cơ quan chức năng quản lý về môi trường, đặc biệt là những chủ thể gâyảnh hưởng xâm hại tới môi trường Thực tế đó đòi hỏi những người làm báo,nhất là những người làm báo về lĩnh vực môi trường cần vào cuộc quyết liệt,ngoài tuyên truyền, phản ánh phải dám đấu tranh trực diện với sai phạm trongvấn đề bảo vệ môi trường

Để làm được điều đó, không chỉ đòi hỏi người làm báo phát huy vai trò,trách nhiệm cao với xã hội, có tâm với nghề, tôn trọng sự thật mà cần phải cóbản lĩnh chính trị Điều đó thể hiện ở sự vững vàng về lập trường chính trị, sắcbén trong nghiệp vụ, có thái độ kiên quyết, rõ ràng và dấn thân vào những vấn

đề gai góc, nhạy cảm để thực hiện đấu tranh, bảo vệ cái đúng, bảo vệ quan điểm,chính kiến của bản thân trên tinh thần xây dựng, vì lợi ích chung của tập thể, củacộng đồng và của cả đất nước

Chính từ sự cấp thiết phải giải quyết những vấn đề thực tiễn đã nêu trên

nên tôi chọn vấn đề “Nâng cao bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp

chí Môi trường và Cuộc sống hiện nay” để làm đề tài cho khóa luận tốt nghiệp

Cao cấp lý luận chính trị của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Bản lĩnh chính trị là một phẩm chất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và làmột yếu tố cấu thành không thể thiếu trong hệ thống các phẩm chất của mỗingười làm báo Việc rèn luyện, nâng cao bản lĩnh chính trị là một nhu cầu tấtyếu, là việc làm cần thiết đối với mỗi người làm báo trong quá trình tác nghiệp.Bởi vậy, vấn đề bản lĩnh chính trị và nâng cao bản lĩnh chính trị là một vấn đềđược nhiều sách, báo, tạp chí và công trình khoa học nghiên cứu, đề cập dướinhững phạm vi, góc độ khác nhau, tiêu biểu như:

- Trần Thị Anh Đào (2005), “Giữ vững và nâng cao bản lĩnh chính trị củacán bộ, đảng viên”, Tạp chí Báo chí và tuyên truyền, Hà Nội

- Lê Văn Dũng (2007), “Đảng bộ Báo Quân đội nhân dân phấn đấu thựchiện tốt cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương, đạo đức Hồ Chí Minh”,Tạp chí Quốc phòng toàn dân, số 2/2007, Hà Nội

- PGS, TS Phạm Văn Nhuận (2007), “Giáo dục, rèn luyện bản lĩnh chínhtrị của nhà báo trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế”, Báo điện tử ĐảngCộng sản Việt Nam, Hà Nội

- PGS, TS Phùng Hữu Phú (2007), “Nâng cao bản lĩnh chính trị và trình

độ trí tuệ của Đảng trước yêu cầu mới”, Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam,

Hà Nội

- GS, TS Nguyễn Văn Huyên (2015), “Bản lĩnh chính trị của cán bộ chủchốt trong hệ thống chính trị trước yêu cầu mới”, Tạp chí Lý luận chính trị, số10/2015, Hà Nội

- ThS Lê Thị Minh Hà, ThS Nguyễn Thị Phương Chi (2016), “Tiếp tụcnâng cao bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên”, Tạp chí Cộng sản, Hà Nội.Các bài báo trên đã đề cập đến vai trò, vị trí của yếu tố chính trị, tinh thần, trong

đó trực tiếp là bản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ đảng viên của đảng, nhân tốđảm bảo cho vai trò lãnh đạo của Đảng; chỉ ra một số quan điểm của Đảng vềxây dựng bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảng viên; nội dung nâng cao bản lĩnhchính trị cho cán bộ, đảng viên trong điều kiện cách mạng mới và đề xuất một sốgiải pháp để tiếp tục giữ vững và nâng cao bản lĩnh chính trị cho cán bộ, đảngviên nhằm đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam trong tình hìnhhiện nay

- Trần Ngọc Vinh (2007), Bản lĩnh chính trị của người làm báo trong sựnghiệp đổi mới ở nước ta, Luận văn Thạc sĩ Chính trị học, Học viện CT - HCQG

Hồ Chí Minh, Hà Nội: Luận văn làm sáng tỏ về khái niệm, bản chất và cơ sởhình thành của bản lĩnh chính trị, tác giả phân tích rất sâu về bản lĩnh chính trịcủa nhà báo đáp ứng yêu cầu trong sự nghiệp đổi mới

Tóm lại, các đề tài, bài viết của các tác giả đã từng công bố có hướngnghiên cứu, tiếp cận nhiều góc độ, nhiều phạm vi khác nhau xoay quanh vấn đềbản lĩnh chính trị của đội ngũ cán bộ, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứumột cách chuyên sâu, có hệ thống về bản lĩnh chính trị người làm báo ở Tạp chí

Môi trường và Cuộc sống Bởi vậy, đề tài nghiên cứu của tác giả đảm bảo tínhmới, không trùng lặp.

3 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về bản lĩnh chính trị củangười làm báo, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao bản lĩnh chính trịcho đội ngũ những người làm báo trong giai đoạn hiện nay

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nói trên, đề tài phải giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Xác định cơ sở lý luận về bản lĩnh chính trị của người làm báo; Phântích vai trò của bản lĩnh chính trị và tiêu chí đánh giá bản lĩnh chính trị củangười làm báo

- Khảo sát, đánh giá thực trạng bản lĩnh chính trị của đội ngũ những ngườilàm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống hiện nay

- Đề xuất giải pháp cơ bản nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị cho đội ngũnhững người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

Đề tài được thực hiện trên cơ sở những nguyên lý, lý luận và phươngpháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chi Minh và các quan điểmcủa Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng của Đảng, quản lý của nhànước, quy định của Hội Nhà báo về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp lôgíc và lịch sử, phân tích và tổng hợp, kếthợp với nghiên cứu tài liệu để giải quyết những vấn đề của đề tài đặt ra

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống

5.2 Phạm vi nghiên cứu

Do hạn chế về thời gian và điều kiện nghiên cứu, đề tài chỉ tập trungnghiên cứu về bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp chí Môi trường vàCuộc sống trong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài góp phần xây dựng khái niệm về bản lĩnh chính trị của người làmbáo trong điều kiện thực tế hiện nay

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Giúp cơ quan báo chí và người làm báo có thể ứng dụng những giải pháp

mà đề tài đã đặt ra để góp phần nâng cao bản lĩnh chính trị của người làm báo.Đặc biệt là những người làm báo về lĩnh vực môi trường hiện nay

7 Kết cấu của khoá luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, đề tài được bố cụcgồm 3 chương và 7 tiết

NỘI DUNG Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA

NGƯỜI LÀM BÁO

1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO

1.1.1 Người làm báo

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói rằng: “Nói đến báo chí trước hết phải

nói đến những người làm báo” Người làm báo theo quan niệm của Bác “cũng làchiến sỹ cách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” Trong quátrình hình thành và phát triển nền báo chí cách mạng Việt Nam, với đội ngũnhững người làm báo hùng hậu không ngừng lớn mạnh cả về số lượng lẫn chấtlượng Có thể nói thuật ngữ “người làm báo” với nhiều cách hiểu và các kháiniệm khác nhau, tuy nhiên tùy vào chức năng, nhiệm vụ cũng như vị trí côngviệc cụ thể trong thực tiễn đời sống nghề nghiệp mà người ta gọi tên “nhà báo”

Nhà báo - tiếng Anh là Journalist, theo từ điển Merriam Webster‟s OnlineDictionary là: thứ nhất, người tham gia vào hoạt động báo chí, đặc biệt là ngườiviết hoặc biên tập của một loại hình báo chí; là người quản lý một tờ báo, tạpchí, ; thứ hai là người làm nghề viết báo, thu thập, xử lý và cung cấp thông tin

về các sự kiện, các khuynh hướng, các vấn đề hiện tại Ngoài ra, thuật ngữ

“reporter” cũng là một khái niệm chỉ nhà báo, là người thu thập và tường thuậttin tức cho một tờ báo, tạp chí hoặc một hãng phát thanh, truyền hình Ngườiđưa tin tức, là người chủ yếu đưa tin, làm phóng sự, tường thuật sự kiện thời sự.Trên phương diện hoạt động nghề nghiệp, nhà báo được hiểu là người tham giavào quá trình thu thập, xử lý và truyền tải thông tin cho công chúng

Theo Đại từ điển Tiếng Việt 2014 của Nhà xuất bản Thành phố Hồ ChíMinh, nhà báo được hiểu một cách ngắn gọn và đơn giản “nhà báo là ngườichuyên làm nghề viết báo” Tuy nhiên, định nghĩa như vậy chưa bao trùm hếtcác chủ thể của hoạt động làm báo, vì còn nhiều nhà báo không chuyên nghiệpkhác nữa và họ có những đóng góp không nhỏ vào hoạt động báo chí được cấp

thẻ nhà báo, đặc biệt là những chuyên gia, nhà khoa học giữ một chuyên mụcnào đó, hoặc phản biện xã hội…

Trong khái niệm nhà báo của PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang có đềcập trong cuốn “Đạo đức nghề nghiệp của nhà báo” là: người làm nghề viếtbáo chuyên nghiệp nhằm sáng tạo nên những tác phẩm báo chí, đang hoạtđộng hoặc cộng tác thường xuyên với một cơ quan báo chí và được cấp thẻnhà báo [13 tr.44]

Căn cứ trên cơ sở tính chất công việc và vai trò của báo chí cách mạng,người làm báo là “người xung kích trên mặt trận tư tưởng - chính trị”… Đồngquan điểm trên, PGS.TS Nguyễn Văn Dững, nói đến nhà báo là nói đến ngườitham gia thực hiện một trong các loại hình lao động báo chí của quá trình thuthập, xử lý và chuyển tải thông tin cho công chúng xã hội; đó là lao động tổchức - quản lý (ở nước ta là bao gồm tổ chức quản lý vĩ mô và vi mô), lao độngbiên tập, lao động tác giả, lao động kỹ thuật - dịch vụ trong báo chí [10, tr.300]

Khác với các khái niệm khác, Luật Báo chí năm 2016 ban hành ngày ngày

05 tháng 4 năm 2016 lại định nghĩa nhà báo với một cách ngắn gọn như sau:

“Nhà báo là người hoạt động báo chí được cấp thẻ nhà báo” Rõ ràng, không cómột định nghĩa nào, một khái niệm nào có thể nói rõ nhất, cụ thể nhất về nhữngngười làm báo Có thể hiểu rằng, nhà báo không chỉ là danh xưng của một nghề,

và đó cũng không chỉ là một nghề thuần túy mà còn là một sứ mệnh: khôngquản nguy hiểm, lăn lộn trong từng góc đời, tìm ra những ẩn khuất đằng sau đểviết lên những gì chân thực nhất của cuộc sống

Tóm lại, trong quá trình nghiên cứu tác giả đã kế thừa và phát triển những

khái niệm cơ bản của những công trình nghiên cứu đã được công bố để đưa rakhái niệm người làm báo được sử dụng trong đề tài này là: Người làm báo là chủthể hoạt động báo chí, chịu trách nhiệm trước pháp luật và dư luận xã hội vềnhững thông tin mà họ cung cấp cho công chúng xã hội, trên cả hai bình diệnpháp lý và đạo đức

1.1.2 Bản lĩnh chính trị

1.1.2.1 Bản lĩnh

Trên con đường phát triển của nhân loại, con người là chủ thể sáng tạo rabản thân mình với những phẩm chất xã hội cần thiết Là sản phẩm của lịch sử,

con người ngày càng nhận thức rõ hơn vị trí, vai trò của mình; ngày càng vữngvàng, tự tin, tỏ rõ năng lực làm chủ bản thân và làm chủ hoàn cảnh Có đượcnhững phẩm chất đó vì đã trải qua nhiều thế hệ, bằng hoạt động thực tiễn củamình, con người ngày càng nhận thức được các qui luật khách quan, biết sửdụng những qui luật ấy kết hợp với sự nỗ lực chủ quan của mình để thực hiệnnhững mục đích đặt ra, do đó, niềm tin vào khả năng đạt đến mục đích ngàycàng được cũng cố, ý chí và nghị lực của mỗi người ngày càng được tôi luyệnmạnh mẽ, bền bỉ hơn Đó cùng chính là quá trình con người từng bước vươnlên làm chủ tự nhiên, làm chủ xã hội, làm chủ chính bản thân mình Kết quả củacác quá trình nêu trên, con người đã tạo nên cho mình một phẩm chất xã hộimới: bản lĩnh, một sản phẩm tất yếu hình thành nên trong những quá trình pháttriển của mỗi cá nhân, cộng đồng.

Vậy bản lĩnh là gì ? Căn cứ vào một số từ điển tiếng Việt, thấy có nhiềuquan niệm khác nhau về khái niệm này Cụ thể như:

Theo Đại từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý, có đưa ra quanniệm: “Bản lĩnh là khả năng và ý chí kiên định trước mọi hoàn cảnh.” [20,tr.93]

Cuốn Từ điển tiếng Việt do Trung tâm từ dịch học - VIETLEX, Nhà xuấtbản Đà Nẵng xuất bản năm 2007 thì định nghĩa: “Bản lĩnh là tính cách củangười có năng lực và tự tin, dám chịu trách nhiệm, không lùi bước trước khókhăn, trở ngại " [21, tr.50]

Cuốn Đại từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Như Ý, do nhà xuất bản

Từ điển bách khoa phát hành năm 2007 lại đưa ra định nghĩa: “Bản lĩnh là tàinăng, mưu lược, sự tráo trở đúng lúc, đúng việc.” [20, tr 37]

Trong một bài viết đăng trên tạp chí Tâm lý học, tác giả Phạm XuânNguyên quan niệm rằng:

Bản lĩnh là phẩm chất cực kỳ quan trọng, tạo nên cốt lõi nhân cách, quyếtđịnh phương hướng phát triển của nhân cách; qui định mục đích, tính chất, nộidung hoạt động và hướng mọi hoạt động của người cán bộ vào thực hiện xuấtsắc mọi nhiệm vụ được giao Người cán bộ có bản lĩnh vững vàng là cơ sở để

hình thành các phẩm chất nhân cách khác, đồng thời là nền tảng để đấu tranhchống mọi quan điểm, tư tưởng và hành động sai trái nảy sinh trong hoạt động.[21, tr.50]

Bản lĩnh là đức tính (phẩm chất) tự quyết định một cách độc lập, sáng tạosuy nghĩ, thái độ, hành động của mình và không dao động trước bất cứ tác độngbên ngoài nào Bản lĩnh chính trị là “đức tính của mỗi người hay một cộng đồngngười phát triển đạt tới trình độ tự giác, tạo nên năng lực làm chủ của chủ thể, thểhiện ở sự tự quyết định một cách độc lập, sáng tạo suy nghĩ, hành vi chính trị của

họ trước những diễn biến, những tình huống phức tạp, mau lẹ về chính trị – xã hộicủa thực tiễn chính trị đúng với quy luật khách quan, không dao động, giảm sút vềniềm tin, ý chí chính trị trước mọi tác động” [21, tr.12]

Bản lĩnh là nhân tố quan trọng để phát triển tài năng, phát triển nhân cách

và đảm bảo cho thành công trong sự nghiệp và cuộc sống Bản lĩnh chủ yếu làkết quả của một quá trình rèn luyện trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội,

là một phần thuộc tính xã hội của nhân cách, được thể hiện trong cuộc sống,trong quan hệ nghề nghiệp và trong các mối quan hệ ứng xử Nhân cách của mỗingười là một chính thể toàn bộ các phẩm chất xã hội, trong đó, bản lĩnh là phẩmchất cơ bản và rất quan trọng [21, tr.4]

Như vậy, tuy còn có những khía cạnh khác nhau trong định nghĩa về kháiniệm bản lĩnh của các nhà nghiên cứu được thể hiện trong một số từ điển và quamột số bài viết, nhưng có thể tìm thấy cái thống nhất trong những ý kiến địnhnghĩa về khái niệm này ở chỗ, bản lĩnh là phẩm chất, tính cách tự quyết địnhmột cách độc lập, sáng tạo trong nhận thức và hành động của cá nhân và khôngdao động trước bất cứ tác động bên ngoài nào Người có bản lĩnh là người vữngvàng, có khả năng làm chủ bản thân, biết xử lý đúng đắn các tình huống trongcuộc sống và lao động

Xuất phát từ các quan niệm vê bản lĩnh nói trên, khái quát lại, có thể hiểubản lĩnh là sự kết tinh những phẩm chất xã hội của một cá nhân đảm bảo cho họlàm chủ cuộc sống và hoạt động của mình, vững vàng trước mọi khó khăn thửthách, kiên quyết đạt đến mục tiêu đã định

Bản lĩnh phản ánh trình độ làm chủ, khẳng định vai trò chủ thể của conngười trong mối quan hệ biện chứng giữa con người với con người, với thế giới

và với chính bản thân mình Do đó, về thực chất, bản lĩnh là năng lực làm chủcuộc sống và hoạt động của con người Đề cập đến bản lĩnh là đề cập đến nănglực con người, đến vai trò độc tôn của con người trong thế giới

Là một phẩm chất xã hội, cũng như những phẩm chất xã hội khác, bảnlĩnh của mỗi người bao gồm ý thức và hành vi của cá nhân cấu thành Ý thức cánhân và hành vi cá nhân thống nhất biện chứng ở mỗi người Nếu hành vi của cánhân là thước đo, là căn cứ để đánh giá trình độ phát triển của ý thức cá nhân,thì ý thức cá nhân là cái điều khiển, chỉ đạo, giải thích hành vi của cá nhân ấy.Hành vi có ý thức là hành vi đặc trưng của con người Tuy mỗi yếu tố có vị trí,vai trò khác nhau, song tổng hợp sự tác động qua lại giữa ý thức và hành vi của

cá nhân, sẽ tạo nên một tính qui định về chất và về lượng của năng lực làm chủ

ở mỗi người đối với cuộc sống và hoàn cảnh, ở mỗi lĩnh vực hoạt động, trongmỗi chế độ xã hội, với những mối quan hệ cụ thể của cá nhân

Tóm lại, bản lĩnh của mỗi người về bản chất là năng lực làm chủ của cánhân trong các mối quan hệ cụ thể của họ Đặc trưng cơ bản của người có bảnlĩnh là tính độc lập, quyết đoán trong nhận thức và hành động; kiên định vớimục đích, có nghị lực vượt qua thử thách: biết xử lý các mối quan hệ của mìnhmột cách chủ động, có hiệu quả nhất là trong các tình huống khó khăn, phức tạp

Nghiên cứu bản lĩnh của mỗi người, trong từng mối quan hệ, tuỳ vào cáchtiếp cận khác nhau, có các biểu hiện bản lĩnh khác nhau Căn cứ vào lĩnh vựchoạt động, có bản lĩnh nghề nghiệp, bản lĩnh đạo đức, bản lĩnh chính trị ; căn

cứ vào loại hình hoạt động, có bản lĩnh lao động, bản lĩnh học tập, bản lĩnhchiến đấu, bản lĩnh kinh doanh ; căn cứ vào chức năng, vai trò xã hội, có bảnlĩnh cán bộ, bản lĩnh nhà giáo, bản lĩnh người lính, bản lĩnh thanh niên

Việc tiếp cận bản lĩnh của con người ở các mặt khác nhau chỉ là tươngđối, bởi chúng có mối quan hệ tác động qua lại với nhau, là tiền đề, điều kiệncủa nhau, xâm nhập vào nhau và có thế chuyển hoá lẫn nhau Bản lĩnh của mỗingười không thể không chịu sự qui định, chi phối của bản lĩnh dân tộc, bản lĩnh

giai cấp, bản lĩnh cộng đồng nghề nghiệp mà người đó là thành viên Mặt khác,bản lĩnh dân tộc, bản lĩnh giai cấp, bản lĩnh cộng đồng nghề nghiệp cũng đượchình thành từ bản lĩnh của những cá nhân trong đó, được biểu hiện trong vàthông qua bản lĩnh của mỗi người.

Cũng như “bản lĩnh”, thuật ngữ “bản lĩnh chính trị * cũng có nhiều quanniệm của các tác giả nghiên cứu khác nhau, dưới đây là một số dẫn chứng :

- Quan niệm thứ nhất:

Bản lĩnh chính trị là phẩm chất chính trị của mỗi người hay cộng đồngngười đã phát triển đến mức người đó, cộng đồng đó có thể tự quyết định mộtcách độc lập, sáng tạo suy nghĩ và hành vi chính trị của mình, trước nhữngchuyển biến, những tình huống phức tạp về chính trị và không dao động, thayđổi trước những tác động bên ngoài [16, tr.l 1 ]

Quan niệm về khái niệm bản lĩnh chính trị như vậy không sai, tuynhiên, cách diễn đạt như trên dễ gây ra sự ngộ nhận cho người đọc, ở chỗ chorằng bản lĩnh chính trị chỉ là một “phẩm chất chính trị của mỗi người haycộng đồng người”

- Quan niệm thứ hai:

“Bản lĩnh chính trị là tập hợp những phẩm chất tích cực, tiến bộ mà nhờ

nó hành động mỗi cá nhân trong hoạt động chính trị được định hướng theohướng tích cực (xét theo kết quả cuối cùng), mang lại thắng lợi nhất định chomột sự kiện chính trị.” [16, tr 14]

Có thể đồng tình với quan niệm này, ở chỗ bản lĩnh chính trị là “tập hợpnhững phẩm chất tích cực, tiến bộ” của mỗi cá nhân trong hoạt động chính trị,tuy nhiên, cách diễn đạt này chưa thể hiện được tính độc lập, sáng tạo, tự tin vàkiên định trước mọi hoàn cảnh - những biểu hiện cốt lõi trong bản lĩnh chính trịcủa mỗi cá nhân.

Từ các quan niệm nói trên về bản lĩnh chính trị cho chúng ta thấy, bảnlĩnh chính trị là tập hợp những phẩm chất tích cực, tiến bộ của con người chínhtrị được thể hiện ra trong hoạt động chính trị, thể hiện trình độ làm chủ các tìnhhuống chính trị, sự vững vàng trước mọi khó khăn, thử thách, kiên định với mụcđích chính trị đã lựa chọn

Xuất phát từ những quan niệm nói trên và dựa trên cơ sở lôgíc học, có thểđưa ra quan niệm về bản lĩnh chính trị như sau:

Bản lĩnh chính trị là tổng hợp những phẩm chất chính trị của cá nhân (conngười chính trị) được hình thành qua giáo dục và rèn luyện trong thực tiễn chínhtrị, giúp cho cá nhân giữ vững lập trường chính trị, kiên định lý tưởng cáchmạng, có năng lực làm chủ trong mọi hoàn cảnh, vượt qua khó khăn, thách thức

để hoàn thành nhiệm vụ chính trị

Về bản chất, bản lĩnh chính trị là sự thống nhất giữa ý thức chính trị vàhành vi chính trị của con người chính trị Bản lĩnh chính trị của mỗi cá nhân

Để trau dồi bản lĩnh như vậy, nhà báo chúng ta cần nắm vững, tin tưởng

và hành động theo sự dẫn đường của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh; đặt ra mục tiêu phấn đấu là độc lập, tự do của dân tộc; hoà bình, hạnhphúc của nhân dân; sự giàu mạnh, phồn vinh của đất nước

Do ý thức chính trị điều khiển và được thể hiện ra ở hành vi của mỗi cánhân trong hoạt động chính trị Bản lĩnh chính trị là sự kết tinh những phẩm chấtchính trị tích cực, tiến bộ mà nhờ đó hành động của mỗi cá nhân trong hoạt độngchính trị được định hướng theo Nói đến bản lĩnh chính trị phải đề cập đầy đủđến những biểu hiện của các phẩm chất cơ bản sau đây :

Thứ nhất, sự vững vàng, kiên định trong quan điểm, lập trường, khôngdao động trước bất cứ tác động bên ngoài nào Phẩm chất này phải được thể hiện

trong suốt quá trình phấn đấu, rèn luyện lâu dài của mỗi cá nhân và được minhchứng, thử thách trong những hoàn cảnh khó khăn, gay go, phức tạp xảy ra trongcông tác và cuộc sống, trong chiến đấu, lao động hoặc trong học tập, rèn luyện.

Thứ hai, sự nhạy bén trước những diễn biến nhanh chóng, những thay đổimang tính bước ngoặt, bất ngờ để mà khắc phục và vượt qua được, bên cạnhtính kiên định, vững vàng còn nhất thiết phải có được sự năng động, sáng tạo,tầm nhìn xa, trông rộng và những kinh nghiệm xử lý tình huống chính trị đãđược tích lũy từ trước

Thứ ba, sự độc lập, sáng tạo trong cách giải quyết các vấn đề nảy sinh.Trong những tình huống khó khăn, bao giờ cùng có nhiều phương án xử lý khácnhau Nếu không đánh giá đúng bản chất của sự vật hiện tượng, không hiểu rõnhững qui luật vận động khách quan và phân biệt chính xác giữa hiện tượng vớibản chất, giữa hình thức với nội dung, v.v thì không thể làm chủ được tìnhhình và khó có thể đưa ra đối sách thích đáng, phù hợp Vì vậy, yêu cầu về nănglực trí tuệ là điều kiện tiên quyết để đạt được bản lĩnh chính trị

Thứ tư, để có sự vững vàng về lập trường, sắc sảo trong đánh giá và tìmnhững phương sách giải quyết, vượt qua được những tình huống thử thách cònđòi hỏi phải có được ý chí đấu tranh, thái độ kiên quyết, rõ ràng và những hànhđộng cụ thể để thực hiện đấu tranh, bảo vệ cái đúng, bảo vệ quan điểm, chínhkiến của bản thân trên tinh thần xây dựng, vì lợi ích chung của tập thể, của cộngđồng và của cả đất nước

Từ sự phân tích ở trên cho thấy, bản lĩnh chính trị được hình thành vàtừng bước được củng cố, hoàn thiện qua quá trình giáo dục, tự giáo dục vàrèn luyện bền bỉ trong thực tiễn hoạt động chính trị của mỗi cá nhân, và chịu

sự tác động trực tiếp của môi trường chính trị - xã hội hiện tại Điều nàykhẳng định bản lĩnh chính trị không phải được qui định ở “khí chất” như cótác giả quan niệm Theo tâm lý học, khí chất là đặc điểm chung nhất của mỗicon người, là đặc điểm cơ bản của hệ thần kinh, tạo ra các diện mạo nhất địnhcủa toàn bộ hoạt động ở mỗi cá nhân Khí chất (còn được gọi là tinh khí)được xem là các đặc tính của sự biểu hiện nhân cách, phụ thuộc vào những

đặc điểm bẩm sinh và các đặc điểm cơ thể con người Vì vậy, nếu thừa nhậnbản lĩnh chính trị được qui định ở “khí chất” là thừa nhận bản lĩnh chính trị

do bẩm sinh mà có

1.1.3 Bản lĩnh chính trị của người làm báo

Chúng ta đều biết: Nền báo chí Việt Nam là nền báo chí cách mạng Các

cơ quan báo chí đều nằm dưới sự quản lý của Đảng và Nhà nước ta Chức năng,nhiệm vụ của báo chí nước ta là “tiếng nói của Đảng, Nhà nước, của tổ chứcchính trị - xã hội, xã hội - nghề nghiệp và là diễn đàn của nhân dân”

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sỹcách mạng Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ” [17] Suy rộng ra, nhàbáo Việt Nam đồng thời là nhà chính trị, người chiến sĩ hoạt động trên lĩnh vực

tư tưởng-văn hoá của Đảng Chính vì thế, nếu không bản lĩnh chính trị vữngvàng, nhà báo khó có thể hoàn thành nhiệm vụ tuyên truyền, bảo vệ chủ trương,đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đấu tranh chống lạinhững quan điểm thù địch, sai trái trong bối cảnh kẻ thù đang tiến hành “diễnbiến hoà bình” với nhiều phương cách, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phức tạp nhưhiện nay

Với những người làm báo Việt Nam từ sau Cách mạng Tháng Tám đếnnay, bản lĩnh chính trị là yêu cầu cơ bản và thường xuyên được nêu ra, cầnthường xuyên bồi bổ nhận thức và tôi luyện trong thực tiễn Chủ tịch Hồ ChíMinh đã căn dặn các nhà báo, rằng chính trị phải làm chủ; chính trị có đúng thìmọi cái khác mới đúng được Có thể hiểu, chính trị ở đây, quan trọng là lợi íchchính trị của Đảng; lợi ích chính trị của Đảng lại lấy lợi ích của nhân dân, củadân tộc làm trọng và là mục tiêu phấn đấu của mình; chứ hoàn toàn không được

để lợi ích nhóm, nhất là nhóm nắm giữ quyền lực và thao túng quyền lực vì lợiích nhóm và lợi ích cá nhân chi phối, lũng đoạn

Đối với người làm báo trong kinh tế thị trường, bản lĩnh chính trị là sự thểhiện ở thái độ, nhận thức để phân biệt đâu là lợi ích của dân tộc, của một chínhđảng chân chính, một tổ chức chính danh với lợi ích nhóm, lợi ích cá nhân cóthể hàng ngày hàng giờ rình rập chi phối Đặc biệt là bản lĩnh chính trị của

người làm báo là sự nhiệt huyết và không bị tình cảm cá nhân lấn át, mất đi tínhkhách quan, trung thực của mỗi tác phẩm báo chí…chống những biểu hiện nhândanh Đảng và Nhà nước, nhân danh tổ chức để hạn chế tự do thông tin, mà sựhạn chế ấy không vì lợi ích của Đảng, lợi ích Nhà nước, lợi ích của công chúng

xã hội và nhân dân, mà vì lợi ích nhóm, nhất là nhóm nắm giữ quyền lực Do đó,báo chí cách mạng của nước ta đòi hỏi phải có đội ngũ nhà báo thật sự là nhữngchiến sỹ cách mạng, trung thành với chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh, đường lối, quan điểm của Đảng; phải có bản lĩnh chính trị vững vàng,chẳng những không hoang mang dao động, không chịu ảnh hưởng của nhữngluận điệu sai trái, mà phải có ý thức tấn công quyết liệt với những luận điểm saitrái, thù địch đó; đồng thời, cũng phải tấn công quyết liệt với những biểu hiện

“tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” của chính bản thân mình Lúc này Đảng ta, nhândân ta, dân tộc ta đang rất cần những nhà báo như vậy Khi tư tưởng chưa thông,cái nhìn chưa sáng, quan điểm thiếu vững vàng thì nhà báo không thể nào sảnsinh ra được những tác phẩm có tính chiến đấu cao, có sức thuyết phục lớn

1.2 VAI TRÒ BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO

Bản lĩnh chính trị có vai trò rất quan trọng đối với kết quả hoạt động củađội ngũ những người làm báo Đối với người làm báo, vai trò đó được biểu hiện

cụ thể như sau:

Một là, bản lĩnh chính trị giúp người làm báo sẽ định hướng suy nghĩ,

hành động đúng đắn và phù hợp như: phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viênxác định rõ mục tiêu, lý tưởng, có định hướng tư tưởng chính trị vững vàng, cókhả năng lựa chọn phương hướng và biện pháp để thực hiện mục tiêu lý tưởng

đó Đây là vai trò rất quan trọng trong giai đoạn hiện nay Đứng trước tình hìnhkinh tế - chính trị, xã hội diễn biến từng giờ hết sức phức tạp, người làm báo sẽbiết mềm dẻo, linh hoạt, sáng tạo để thực hiện mục tiêu đã định; có sức chiếnđấu cao; không hoang mang, dao động trước mọi khó khăn, thử thách; dễ dàngvượt qua những cám dỗ của cuộc sống Nhất là sư cám dỗ là nó được ngụy trangkhéo léo, nó đánh lừa người ta bằng những khái niệm hoa mỹ dễ nhầm lẫn giữa

“tự do” với “buông thả”, giữa “khát vọng” với “tham vọng”, giữa “động lực”với “ma lực”, nhầm lẫn ấy đẩy người ta vào nơi lầm đường, lạc lối

Hai là, bản lĩnh chính trị góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng, hiệu quả

công việc của người làm báo Bản lĩnh chính trị giúp họ luôn đứng vững trướcmọi khó khăn, thử thách Đặc biệt là đứng trước những vấn đề gai góc, nhạycảm nảy sinh trong xã hội người làm báo có bản lĩnh sẽ biết cách xử lý phù hợpvới chức năng, nhiệm vụ của mình Ngoài ra, bản lĩnh chính trị còn giúp họ tựgiác và dấn thân đấu tranh cho sự thật, cho lẽ phải và công lý; không sợ cườngquyền, bạo lực, không vì mưu sinh hay chức vị quyền lực mà đánh mất vai tròcao cả của người làm báo cách mạng Không có bản lĩnh chính trị thì đội ngũnhững người làm báo ở các cơ quan báo chí sẽ dễ dao động trước những biến cốchính trị, trước những khó khăn thử thách, dễ dẫn đến lệch lạc trong viết bài,biên tập tin, bài

Ba là, bản lĩnh chính trị giúp người làm báo có thái độ tích cực trong học

tập, rèn luyện để có phương pháp hành nghề chuyên nghiệp, thu thập thông tin,chứng cứ một cách khoa học và cẩn trọng; rèn đúc bản lĩnh hành nghề và sự dấnthân vì lý tưởng của Đảng, vì công chúng và sự thật

1.3 TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO Ở TẠP CHÍ MÔI TRƯỜNG VÀ CUỘC SỐNG

Bản lĩnh chính trị nói chung, là sự tổng hợp biện chứng của lập trườngchính trị, phẩm chất chính trị và năng lực chính trị; là điều kiện cần thiết để đảmbảo cho mỗi cá nhân có định hướng chính trị đúng đắn, luôn làm chủ bản thân,làm chủ hoàn cảnh thực tiễn và kiểm soát được hành vi, thái độ của mình trongmọi tình huống Đó chính là sự vững vàng, kiên định, chủ động trong cả suynghĩ và hành động trước những khó khăn, thách thức của cuộc sống Tuy nhiênkhi đề cập đến tiêu chí để đánh giá bản lĩnh chính trị còn phụ thuộc vào nhiềuyếu tố cụ thể như: Vị trí công việc, ngành nghề, lĩnh vực công tác…

Đề cập đến bản lĩnh chính trị của người làm báo trong giai đoạn hiện nay,nhà báo lão thành Hà Đăng nguyên Trưởng ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ươngcho biết, dù ở xã hội nào, thời đại nào thì người làm báo phải luôn giữ cho mình

“tâm sáng, bút sắc, lòng trong” Còn theo nhà báo lão thành Phan Quang,nguyên Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, người làm báo phải có trách nhiệmphản ánh thông tin đúng sự thật, tham gia đóng góp ý kiến mang tinh thần xâydựng và nhân văn, vì mục đích chung.

Từ những nhận định trên cho thấy, bản lĩnh chính trị của người làm báokhông tách rời và có quan hệ mật thiết với việc tuân thủ Luật Báo chí nói chung

và 10 điều quy định đạo đức nghề nghiệp của người làm báo nói riêng Chính vìvậy đề tài đưa ra những tiêu chí đánh giá bản lĩnh chính trị người làm báo ở Tạpchí Môi trường và Cuộc sống như sau:

Một là, bản lĩnh chính trị của người làm báo được đánh giá dựa trên đạo

đức nghề nghiệp và khả năng hoàn thành nhiệm vụ

Về đạo đức nghề nghiệp của người làm báo là những quy tắc, chuẩn mực quyđịnh thái độ và hành vi ứng xử của người làm báo trong các mối quan hệ nghềnghiệp và xã hội Đạo đức nghề nghiệp của người làm báo còn gọi là đạo đức nghềbáo, đạo đức báo chí Những yêu cầu về phẩm chất đạo đức của nhà báo Phẩmchất đạo đức của nhà báo trước hết thể hiện ở tính khách quan, công tâm, trungthực trước những sự vật, hiện tượng mà nhà báo thông tin, phản ánh Qua các tácphẩm báo chí của mình, nhà báo phải làm cho độc giả hiểu đúng, hiểu đầy đủ vềnhững vấn đề mình viết Khách quan, công tâm, trung thực tức là sự vật, hiện tượngnhư thế nào thì nhà báo phản ánh, thông tin như thế ấy, không tô hồng hoặc bôi đen.Song, đối với một nền báo chí cách mạng thì nhà báo lại phải có tư duy, có thế giớiquan của một chiến sỹ cách mạng Thế giới quan ấy đòi hỏi nhà báo phải biết lựachọn, chắt lọc thông tin Thông tin đương nhiên phải đúng bản chất của sự vật, hiệntượng, nhưng nhất thiết phải cân nhắc tới tính hiệu quả chính trị - xã hội của nó.Thông tin phải vì lợi ích chung, vì sự nghiệp chung; không thể giật gân, câu khách,

rẻ tiền; không mơ hồ, mất cảnh giác, càng không được để lộ bí mật quốc gia

Người làm báo có bản lĩnh chính trị là phải tôn trọng sự thật, tôn trọng nhânphẩm và đưa tin xác thực tới công luận Đây là là những nguyên tắc tối cao củabáo chí Bên cạnh đó, báo chí là kênh cung cấp thông tin chính xác, kịp thời, cóđịnh hướng liên quan đến đất nước, đời sống nhân dân

Về khả năng hoàn thành nhiệm vụ, đối với báo chí nói chung và người làmbáo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống nói riêng thước đo hoàn thành nhiệm vụ

là khả năng thể hiện được vai trò của báo chí trước nhu cầu của xã hội Như khiđại dịch Covid-19 bùng phát, lực lượng báo chí đã và đang trở thành nhữngchiến sĩ trên tuyến đầu chống dịch Báo chí được ví như một “binh chủng” đặcbiệt, có nhiệm vụ thông tin tuyên truyền để người dân hiểu biết về dịch bệnh;tuân thủ chỉ đạo, hướng dẫn của các cơ quan chức năng; động viên tinh thần quảcảm của các lực lượng tham gia chống dịch Thậm chí, khi những tin đồn, tin giảxuất hiện tràn lan trên mạng xã hội gây hoang mang dư luận, báo chí cũng là lựclượng tiên phong để kiểm chứng thông tin, dập tắt tin đồn Từ đó, giúp ngườidân hiểu và tin tưởng vào chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước,chung sức đồng lòng để đẩy lùi dịch bệnh

Hơn thế bản lĩnh chính trị của người làm báo ở Tạp chí Môi trường vàCuộc sống trong thời kỳ đất nước đang đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa,hội nhập sâu rộng, người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộc sống lại đang

là mũi xung kích trong cuộc đấu tranh bảo vệ môi trường sống hiện nay Nhiệm

vụ nặng nề đó cũng đặt ra cho đội ngũ người làm báo phải có lập trường chínhtrị tư tưởng vững vàng; giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, kỹ năng nghề nghiệp, vàchuẩn mực đạo đức cơ bản của nghề báo để hoàn thành nhiệm vụ của mình Rõràng, ở trong bất cứ thời kỳ nào, hoàn cảnh nào, nhiệm vụ nào tinh thần sẵn sàngcống hiến, hy sinh của những người làm báo cũng luôn luôn được phát huy, đócũng là thước đo bản lĩnh chính trị của người làm báo

Hai là, bản lĩnh chính trị của người làm báo được đánh giá dựa trên trách

nhiệm với xã hội

Trách nhiệm xã hội của người làm báo chính là phản ánh các vấn đề xã hội,kinh tế, chính trị theo cái cách làm cho xã hội tốt đẹp lên Việc lựa chọn giữathực tiễn diễn ra và cái nên phản ánh, phản biện, nêu ý kiến, kiến nghị chính làthể hiện bản lĩnh của người làm báo và thể hiện tinh thần trách nhiệm xã hội củangười làm báo Đồng thời, người làm báo cần có trách nhiệm giải thích các vấn

đề xã hội Ngày nay người dân tiếp cận thông tin ở nhiều nguồn khác nhau,

trong đó có rất nhiều nguồn tin giả, được tạo ra một cách có dụng ý, như để chia

rẽ, để tạo ra sự hiểu lầm, hoặc đôi khi chỉ vì những lợi ích riêng

Lúc này, trách nhiệm của người làm báo là bằng kỹ năng, khả năng tiếp cậnthông tin của mình, cung cấp những thông tin chính xác, minh bạch và kháchquan để công chúng có được cái nhìn chuẩn xác hơn, mang đến cho công chúngnhững thông tin chân thực, có ý nghĩa đối với cuộc sống

Ví dụ, trước một hiện tượng xã hội, hay những thông tin "nóng" về dịchbệnh, người làm báo cần lựa chọn giữa việc đăng tin thế nào là vừa phải, đủ đểnêu vấn đề và như thế nào là gợi tò mò, câu khách vào các câu chuyện làm lệchlạc đạo đức giới trẻ Bên cạnh đó, nếu phát hiện các vấn đề, sự việc, hiện tượngcản trở sự tiến bộ chung của xã hội thì người làm báo phải là người tiên phongphản ánh, định hướng cho công chúng tham gia, như các vụ án tham nhũng,những quy định, chính sách lỗi thời cần thay đổi

Trách nhiệm xã hội của người làm báo không thể rời xa tính trung thực,tính nhân văn, vì lợi ích chung của cộng đồng, dân tộc , và suy cho cùng làtrách nhiệm với từng thân phận con người trong xã hội Khi phản ánh hiện thực,người làm báo cần luôn xác định mục tiêu phải giúp con người sống tích cựchơn, tin và hướng về phía ánh sáng, giúp xã hội tốt đẹp hơn

Do vậy, một người làm báo có trách nhiệm không thể đi ngược lại với cácquan điểm pháp luật hiện hành, không thể dùng ngòi bút của mình để viết ranhững điều gây tổn thương cho cộng đồng, tổn hại cho quốc gia, dân tộc và tổnthất cho tòa soạn của mình Một người làm báo làm việc, phụng sự xã hội bằngtinh thần trách nhiệm, bằng cái tâm sáng thì không gặp phải vấn đề xung đột vớicộng đồng và xã hội Nhất là khi bất kỳ ai cũng có thể lên mạng xã hội để pháttán thông tin, báo chí chính là câu trả lời cho những gì mạng xã hội nêu lên

Ba là, bản lĩnh chính trị của người làm báo được đánh giá dựa trên biểu

hiệu đấu tranh không khoan nhượng với những hành vi xâm hại môi trường

Ở nước ta, trong những năm gần đây, vi phạm pháp luật về môi trường diễn

ra trong nhiều lĩnh vực kinh tế, xã hội, ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển bềnvững của đất nước, xâm phạm nghiêm trọng đến đời sống của nhân dân, như gây

ô nhiễm nguồn nước, không khí, thực phẩm kém an toàn , tại một số địaphương đã trở thành mầm mống mất an ninh trật tự Đứng trước thực trạng đóđội ngũ người làm báo nói chung, người làm báo ở Tạp chí Môi trường và Cuộcsống nói riêng luôn có những tác phẩm báo chí đấu tranh, vạch trần những thủđoạn xâm hại tới môi trường của các tổ chức, cá nhân Tuy nhiên, trong quátrình tác nghiệp, người làm báo đối diện với không ít hiểm nguy bởi lẽ, nhữnghành vi vi phạm môi trường thường mang lại lợi nhuận quá lớn về kinh tế, nênnhiều tổ chức, cá nhân cũng gây áp lực rất lớn lên đội ngũ người làm báo

Mặc dù, trong Điều 2 của Luật Báo chí 2016 quy định “ Báo chí, nhà báohoạt động trong khuôn khổ của pháp luật và được Nhà nước bảo hộ; không một

tổ chức, cá nhân nào được hạn chế, cản trở báo chí, nhà báo hoạt động Không aiđược lạm dụng quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí để xâmphạm lợi ích của Nhà nước, tập thể và công dân ” [18] Tuy nhiên, khi nhà báobảo vệ công lý thì ai bảo vệ họ? Đó cũng là câu hỏi cấp thiết mà nhiều ngườilàm báo đang đặt ra và đang chờ câu trả lời

Trong thực tế người làm báo cũng xác định được nghề báo là một nghề rấtnguy hiểm và người làm báo đang phải đối mặt với nhiều hiểm nguy khi tácnghiệp, nhất là đối với các nhà báo điều tra, chống tham nhũng, tiêu cực Nhưngvới bản lĩnh chính trị của mình, cộng với niềm đam mê và đạo đức nghề nghiệp,người làm báo có thêm niềm tin, sức mạnh thâm nhập vào vùng “nóng”, vùng

“nhạy cảm”, để mang lại cho bạn đọc những thông tin khách quan và trung thựcnhất Sự trung thực, khách quan ấy không những giúp bạn đọc thỏa mãn, hàilòng mà còn là công cụ bảo vệ hữu hiệu cho chính bản thân người làm báo khitác nghiệp Đây cũng chính là một trong những nội dung đã được luật hóa thôngqua Luật Báo chí 2016 Nhờ hành lang pháp lý này mà báo chí càng vững tinthực hiện sứ mệnh của mình, được bạn đọc tin yêu, dư luận đồng tình ủng hộ,theo đó uy tín của báo chí tăng lên Ngược lại sẽ bị các thế lực xấu giật dây, chiphối và nguy hiểm hơn người làm báo sẽ trở thành “công cụ” phục vụ cho lợiích nhóm, cục bộ khiến dư luận không đồng tình và mất lòng tin

THỰC TRẠNG BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ CỦA NGƯỜI LÀM BÁO Ở TẠP

CHÍ MÔI TRƯỜNG VÀ CUỘC SỐNG HIỆN NAY

2.1 NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ HÌNH THÀNH VÀ NÂNG CAO BẢN LĨNH CHÍNH TRỊ NGƯỜI LÀM BÁO Ở TẠP CHÍ MÔI TRƯỜNG VÀ CUỘC SỐNG

2.1.1 Đặc điểm Tạp chí Môi trường và Cuộc sống

Tạp chí Môi trường và Cuộc sống là cơ quan ngôn luận của Hội Nước sạch

và Môi trường Việt Nam Được thành lập năm 2008 với mục tiêu ban đầu đểtruyền tải những thông tin hoạt động của Hội tới các hội viên và nhân dân cảnước, với tôn chỉ, mục đích đó là tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng,chính sách pháp luật của nhà nước về lĩnh vực nước sạch, môi trường

Ngay từ những ngày đầu thành lập Tạp chí Môi trường và Cuộc sống đã lựachọn cho mình một phong cách làm báo riêng, với triết lý làm báo “Vì một ViệtNam xanh” và những người làm báo củ tòa soạn đã theo đuổi phương châm đótrong suốt 13 năm qua với những nội dung được xác định như:

- Tuyên truyền chính sách và pháp luật của Nhà nước về nước sạch, tàinguyên và môi trường;

- Thông tin các hoạt động của Hội và phổ biến những kiến thức, nhữngthành tựu trong lĩnh vực nước sạch và môi trường; giới thiệu công nghệ mới,trao đổi những nội dung liên quan đến nước sạch và môi trường;

- Dự báo và định hướng phát triển về môi trường và cuộc sống;

- Biểu dương người tốt, việc tốt, điển hình tiên tiến trong lĩnh vực nướcsạch và môi trường; phản ánh những tiêu cực về hành vi gây ô nhiễm môitrường và hủy hoại tài nguyên, nguồn nước ảnh hưởng tới cuộc sống củanhân dân

Từ một tạp chí in phát hành 1 tháng/kỳ, trước sự thay đổi về nhu cầu vàcách tiếp nhận thông tin của bạn đọc, xu thế phát triển báo chí đa phương tiện,Hội Nước sạch và Môi trường Việt Nam đã làm hồ sơ trình Bộ Thông tin vàTruyền thông, Ban Tuyên giáo Trung ương đề xuất xuất bản Tạp chí điện tử Môi