Một số bài tập để phát triển năng lực nhận thức cho học sinh pot

Một số bài tập để phát triển năng lực nhận thức cho học sinh Để học giỏi môn hoá học, học sinh cần có những phẩm chất và năng lực như: có hệ thống kiến thức hoá học cơ bản vững vàng, sâ

Một số bài tập để phát triển năng lực nhận thức cho

học sinh

Để học giỏi môn hoá học, học sinh cần có những phẩm chất và năng lực như: có hệ thống kiến thức hoá học cơ bản vững vàng, sâu sắc; có trình độ tư duy hóa học phát triển (năng lực phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát, suy luận lôgíc,…) có kỹ năng thực hành và vận dụng linh hoạt sáng tạo kiến thức hoá học đã

có để giải quyết các vấn đề trong hóa học cũng như trong thực tiễn…

Vì vậy, phát triển năng lực nhận thức và rèn luyện các kỹ năng

là những yêu cầu cơ bản, quan trọng nhất của quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi Trong dạy học hoá học, bài tập hóa học là một phương tiện và phương pháp rất có lợi thế để hình thành các

kỹ năng và phát trtiển năng lực tư duy cho học sinh (HS) Chúng tôi đưa ra một số bài tập để phát triển năng lực nhận thức cho

HS theo các hướng sau

1 Phát hiện vấn đề nhận thức từ việc nghiên cứu phản ứng hóa học (HH)

Việc nghiên cứu phản ứnh hóa học có thể giúp học sinh đi đến những nhận xét có tính khái quát hoá cao, từ đó có thể giúp học sinh gỉai nhanh các bài toán hóa học

Ví dụ: Viết các quá trình khử xảy ra trong phản ứng giữa kim

loại R với HNO3 cho các sản phẩm khử là chất khí Có nhận xét

gì về mối quan hệ giữa số mol H+ và số mol NO-3 tham gia quá trình khử?

Nhận xét: Từ việc viết phương trình phản ứng, các quá trình khử

HS thấy: vế phải trung hoà điện nên ở vế trái tổng điện tích

dương phải bằng tổng điện tích âm, từ đó có số mol H+ phản ứng luôn bằng số mol NO-3 bị khử cộng với số mol electron nhận Từ đây giúp học sinh hình thành phương pháp gỉai nhanh các bài toán gắn với tính oxi hóa mạnh của HNO3 trong chương trình

phổ thông

2 Phát hiện vấn đề nhận thức từ việc đọc đề bài toán

Đây là giai đoạn nghiên cứu đề bài trong quá trình giải bài toán hóa học Khi đọc đề bài, trước hết học sinh phải hiểu biết từ ngữ, thấy được lôgíc của bài toán, hiểu được ý đồ của tác giả, hình dung được tiến trình luận giải và phát hiện những chổ có vấn đề của bài toán

Ví dụ: Cho 4,88g hỗn hợp X gồm Cu và Fe3O4 tác dụng vừa đủ với 400ml dung dịch HCl 0,1M cho đến khi phản ứng xảy ra hòan toàn thu được dung dịch A và một phần chất rắn không tan Thêm dung dịch AgNO3 đến dư vào bình phản ứng, để phản ứng xảy ra hoàn toàn thu được kết tủa C Tính khối lượng kết tủa C

Nhận xét : Với bài tập này nếu không nghiên cứu kỹ đề bài học

sinh sẽ mắc những sai lầm như chỉ có phản ứng giữa Fe3O4 và HCl, giữa AgNO3 với FeCl2, FeCl3 khi đó thấy rằng bài toán đơn giản và thừa dữ kiện

3 Bài tập để rèn luyện cách giải nhanh, thông minh

Đó là những bài tập khó, hay và trong quá trình tìm tới cách giải

có tác dụng phát triển tư duy của HS Khi tư duy được họat hoá thì HS sẽ có cách giải bài toán thông minh nhất, đó là con đường

đi đến kết quả ngắn nhất và sáng tạo nhất

Thực tế giảng dạy thấy rằng, trước bài toán nhiều HS lựa chọn cách giải là viết phương trình các phản ứng có thể xảy ra, sử dụng kỹ năng tính theo phương trình phản ứng để lập bài toán đại số Với cách làm này bài toán trở nên râ`t phức tạp vì có nhiều phản ứng có thể xảy ra, hệ phưong trình đại số lập được

có nhiều ẩn số…

Nếu biết vận dụng các quy luật bảo toàn trong phản ứng oxi hoá khử có thể giải nhanh chóng bài tập này

4 Bài tập để rèn luyện khả năng suy luận, diễn đạt chính xác

và lôgíc

Suy luận lôgíc là một trong những phẩm chất rất cần có đối với một HS giỏi Có năng lực suy luận lôgíc, HS sẽ có cái nhìn bao quát về các khả năng có thể xảy ra đối với một bài toán, từ đó có cách giải quyết vấn đề, lựa chọn phương án diễn đạt Cũng nhờ

có khả năng suy luận lôgíc mà HS tự mình có thể phát hiện ra vấn đề nhận thức mới trên cơ sở kiến thức đã có Vì vậy trong quá trình dạy hoá học cần thiết phải cho HS giải những bài tập đòi hỏi cao về khả năng suy luận, kỹ năng diễn đạt lôgíc, chính xác

Ví dụ 1: Phenol và anilin đều làm mất màu nước Brôm nhưng

toluen thì không

a Từ kết quả thực nghiệm đó có thể rút ra kết luận gì?

b Anisol (metylphenylete) có làm mất màu nước Brôm không?

c Nếu cho nước Brôm lần lượt vào từng chất p-toludin (p-aminotoluen), p-cresol (p-metylphenol) theo tỉ lệ mol tối đa thì thu được sản phẩm gì? Giải thích

Nhận xét: Phenol và anilin là hai hợp chất được HS nghiên cứu khá kỹ trong chương trình Trên cơ sở hiểu biết về 2 hợp chất này cho phép HS suy luận cho nhữn hợp chất tương tự, đồng thời qua đó HS được khắc sâu, làm rõ thêm khái niệm về sự ảnh hưởng qua lại giữa các nguyên tử trong phân tử