(Luận văn thạc sĩ) vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện bình chánh thành phố hồ chí minh hiện nay

Cơ sở hạ tầng nông thôn được đầu tư tạo điều kiện cho kinh tế pháttriển….Bên cạnh đó tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn vẫn còn cao, khoảng cách giàu nghèo ngày càng rộng….Vì vậy,Nghị quyết số 2

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sựhướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thị Thanh Thủy Các số liệu, tàiliệu tham khảo trong luận văn đều trung thực và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày tháng năm 2019

Tác giả luận văn

Ngô Thị Xuân

h

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CHƯƠNG TRÌNH XÂY

DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 13 1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chương trình xây dựng nông thôn mới hiện nay 13 1.2 Chương trình xây dựng nông thôn mới ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 20 1.3 Chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh Thành phố

Hồ Chí Minh 24

Chương 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ

SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 36 2.1 Hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh thành phố Hồ Chí Minh hiện nay 36 2.2 Thành tựu và hạn chế của việc phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh thành phố Hồ Chí Minh 50

Chương 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA

HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN

MỚI Ở HUYỆN BÌNH CHÁNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 59 3.1 Một số quan điểm chỉ đạo phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình chánh Thành phố Hồ Chí Minh 59 3.2 Một số giải pháp chủ yếu phát huy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh 61

KẾT LUẬN 66

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

h

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thực hiện đường lối Đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt

Nam, nông nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã đạt được nhiều kết quảđáng ghi nhận, đời sống vật chất và tinh thần của người dân được cải thiện

Cơ sở hạ tầng nông thôn được đầu tư tạo điều kiện cho kinh tế pháttriển….Bên cạnh đó tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn vẫn còn cao, khoảng cách

giàu nghèo ngày càng rộng….Vì vậy,Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn với mục tiêu: Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã

hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nôngnghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xãhội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao,môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnhđạo của Đảng được tăng cường [1] Để thực hiện mục tiêu và các nhiệm vụ

mà Nghị quyết 26-NQ/TW đề ra, Chính phủ đã có Quyết định số TTg ngày 16/4/2009 ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới, Quyếtđịnh 800/QĐ-TTg ngày 4/6/2010 phê duyệt chương trình Mục tiêu quốc gia

491/QĐ-về xây dựng nông thôn mới 2010-2020

Đây là cơ sở quan trọng để triển khai thực hiện chương trình nông thônmới trong cả nước

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt, trung tâm lớn về kinh tế,văn hoá, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ, đầu mối giao lưu và hội nhậpquốc tế, là đầu tàu, động lực, có sức thu hút và sức lan toả lớn của vùng kinh

tế trọng điểm phía Nam, có vị trí chính trị quan trọng của cả nước Đảng bộ,chính quyền và nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã luôn phát huy truyềnthống cách mạng kiên cường, phấn đấu bền bỉ, năng động, sáng tạo, đoàn kết,

h

có những đóng góp quan trọng cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc,nhất là từ khi thực hiện công cuộc đổi mới đến nay [3].

Hệ thống chính trị cơ sở của Thành phố Hồ Chí Minh từ 23/11/2006đến nay, sau khi lập thêm phường Tân Hưng Thuận tại quận 12 và bốnphường (6, 8, 9, 14) tại quận Gò Vấp, số đơn vị là 322, bao gồm: 259 phường,

58 xã và 5 thị trấn

- Theo phân chia về địa giới hành chính hiện nay của Thành phố HồChí Minh có 19 quận và 5 huyện [6, tr.23]

- Các huyện của Thành phố xây dựng chương trình nông thôn mới gồm:

Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè và Cần Giờ.Trong đó, huyện Bình Chánh

là huyện ngoại thành, nằm ở vị trí cửa ngõ phía Tây Nam Thành phố Hồ Chí Minh,

có địa bàn rộng, dân số cơ học, tốc độ đô thị hóa tăng nhanh với diện tích tự nhiên25.255,29 ha, có 623.022 nhân khẩu, 15 xã và 01 thị trấn [6, tr.23]

Nghị quyết của Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Bình Chánh lần thứ XI,nhiệm kỳ 2015 – 2020 xác định một trong 5 chương trình trọng điểm của

huyện: Chương trình nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng huyện nông thôn mới, trong đó tập trung xây dựng xã Bình Hưng, thị trấn Tân Túc phù hợp với các tiêu chí nông thôn mới [16] Để hoàn thành được chương trình

trọng điểm nêu trên Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện đã xác định phải có sựtham gia của cả hệ thống chính trị và vai trò chủ thể của nhân dân trong xâydựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh

Tuy nhiên trong quá trình thực hiện xây dựng chương trình nông thônmới ở huyện Bình Chánh có những vấn đề đặt ra từ vai trò của hệ thống chínhtrị cấp cơ sở như: Việc xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của từng thành viêntrong hệ thống chính trị cơ sở đối với chương trình xây dựng nông thôn mớichưa thật rõ ràng, minh bạch, tình trạng lúng túng, bị động của hệ thống chính

trị trước những nội dung, yêu cầu của xây dựng nông thôn mới mang tính đặc

h

thù vùng nông thôn thành phố phát sinh trong công tác quản lý tại huyện Bình

Chánh là huyện có tốc độ đô thị hóa cao của TPHCM hiện nay: như tăng dân

số cơ học tác động đến vấn đề an ninh, trật tự, môi trường, cơ sở hạ tầng….đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của các thành tố trong hệ thống chính trị cơ sở.Điều này đặt ra yêu cầu khách quan cho việc nhận thức đúng đắn vai trò của

hệ thống chính trị cơ sở trong việc xây dựng nông thôn mới Đồng thời cónhững quan điểm, giải pháp phù hợp để đổi mới và nâng cao chất lượng của

hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn Bình Chánh nhằm phát huy những thếmạnh của huyện, hạn chế những yếu kém, giữ vững ổn định chính trị, pháttriển kinh tế - xã hội, nâng cao đời sống cho nhân dân ở cơ sở Xây dựng nôngthôn mới và hệ thống chính trị ở cơ sở nông thôn là những vấn đề quan trọng,thiết thực hiện nay

Xuất phát từ những lý do trên, học viên đã chọn đề tài “Vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành

Chính trị học của mình

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hệ thống chính trị cơ sở có vai trò quan trọng trong việc tổ chức và vậnđộng nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhànước Việc phát huy tốt vai trò của hệ thống chính trị cấp cơ sở không nhữngtạo điều kiện phát triển kinh tế nhanh, bền vững mà còn góp phần dân chủ hóađời sống xã hội và xây dựng nông thôn mới, là vấn đề có ý nghĩa chiến lượcđối với sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Do tầm quan trọng,cũng như tính chất thời sự của công tác xây dựng nông thôn mới và việc pháthuy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong phát triển kinh tế - xã hội, nên

đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và giới thiệu về vấn đề này Có thể kháiquát một số các bài viết, công trình nghiên cứu tiêu biểu có liên quan đến xây

h

dựng nông thôn và vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nôngthôn mới như sau:

Thể chế dân chủ và phát triển nông thôn Việt Nam hiện nay, Nguyễn

Văn Sáu- Hồ Văn Thông ch.b Hà Nội: Chính trị Quốc gia, 2005 Chủ yếu đềcập đến dân chủ và hệ thống chính trị ở Việt Nam trong tiến trình đổi mới.Nông nghiệp Việt Nam sau 20 năm đổi mới - thành tựu và những vấn đề đặt

ra Thể chế dân chủ với ổn định và phát triển nông thôn Việt Nam Một số vấn

đề về xây dựng chính quyền cấp xã hiện nay Tham khảo một số vấn đề lýluận và thực tiễn về dân chủ hóa cơ sở của nước ngoài

Bên cạnh đó công trình “Các đoàn thể nhân dân với việc bảo đảm dân chủ ở cơ sở hiện nay” do TS Phan Xuân Sơn chủ biên, đã trình bày tương đối

hệ thống quá trình hình thành, phát triển, nội dung, phương thức hoạt độngcủa các đoàn thể nhân dân nhằm thực hiện chức năng chính trị là cầu nối giữaĐảng, Nhà nước và nhân dân; bảo vệ lợi ích và thực hiện quyền dân chủ củanhân dân, đặc biệt là việc bảo đảm dân chủ ở cấp xã trong điều kiện xây dựng

Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực hiện Quy chế dân chủ cơ sở ở

nước ta hiện nay Cùng với việc khẳng định những thành tựu đã đạt được,công trình này cũng chỉ ra những vấn đề bức xúc, yếu kém trong hoạt độngcủa các đoàn thể nhân dân và hệ thống chính trị cơ sở; kiến nghị những giảipháp đẩy mạnh hoạt động các đoàn thể nhân dân theo hướng hoàn thiện hệthống chính trị ở nước ta

Hệ thống chính trị cấp cơ sở và dân chủ hóa đời sống xã hội ở nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số các tỉnh miền Bắc nước ta, do Nguyễn

Quốc Phẩm chủ biên, tác giả xem xét thực trạng, tổ chức hoạt động của hệthống chính trị cấp cơ sở ở nông thôn miền núi trước yêu cầu của quá trìnhdân chủ hóa đời sống xã hội, xem xét những nguyên nhân chủ quan và kháchquan ảnh hưởng tới hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở trong thực hiện dânchủ, nêu lên những phương hướng, giải pháp nhằm đổi mới tổ chức và

h

phương thức hoạt động của hệ thống chính trị cơ sở.

Nghiên cứu đánh giá về chương trình xây dựng nông thôn mới từ thực

tiễn của cả nước tác giả Duy Duẩn, Xây dựng nông thôn mới đạt kết quả toàn diện, Tạp chí Cộng sản, 13/5/2018 đã phân tích chất lượng các xã đạt chuẩn

nông thôn mới tính đến năm 2017 của cả nước Đồng thời thống kê số lượngcác xã tại các địa phương đạt chuẩn nông thôn mới có 3.289 xã đạt tỷ lệ36,84% cao hơn so với mục tiêu đề ra, 50 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn/ hoànthành nhiệm vụ dựng nông thôn mới Nợ đọng xây dựng nông thôn mới giảm70%, xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu, vườn mẫu Qua đó cung cấp một cáinhìn toàn diện về những kết quả đã đạt được trong xây dựng nông thôn mớicủa cả nước và những vấn đề cần điểu chỉnh chính sách thực hiện nhằm phùhợp với thực tiễn

Trong chương trình xây dựng nông thôn mới đối tượng được thụ hưởngkết quả đó là người dân, vì vậy quá trình thực hiện chương trình việc phát huyvai trò chủ thể của nhân dân đóng vai trò quan trọng quyết định sự thành công

của chương trình Nghiên cứu từ khía cạnh này đề tài Nghiên cứu, đề xuất giải pháp nâng cao trách nhiệm xã hội và vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng chủ nhiệm (2013), đề tài

phân tích vai của trò nông dân với tư cách là chủ thể phát triển xây dựng xãhội nông thôn, luận giải cơ sở khoa học cho việc nâng cao vai trò chủ thể củanông dân trong phát triển nông nghiệp và nông thôn nhằm nâng cao vị thế củanông dân, tạo điều kiện để nông dân tham gia đóng góp và hưởng lợi nhiềuhơn trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Cùng nghiên cứu

về vấn đề trên tác giả Nguyễn Linh Khiếu đã phân tích, Vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới, Tạp chí Cộng sản (2017) đã phân

tích vai trò quan trọng của nông dân trong một quốc gia có đến 70% dân số lànông dân trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế của đất nước cũngnhư trong chương trình xây dựng nông thôn mới được thể hiện

h

trên các khía cạnh sau Thứ nhất: Chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật

của nhà nước luôn luôn xác định rõ nông dân là chủ thể trong xây dựng nông

thôn mới Thứ hai: Trong các kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội ở nông thôn thì nông dân luôn là chủ thể thực hiện Thứ ba: Trong thực hiện xây dựng kết

cấu hạ tầng nông thôn thì nông dân đóng vai trò là người xây dựng đồng thời

là người thụ hưởng kết quả đó Thứ tư: Nông dân đóng vai trò chủ thể trong mọi hoạt động văn hóa-xã hội tại đại phương Thứ năm: hệ thống chính trị cơ

sở có vững mạnh là do dân và vì dân, vì vậy vai trò chủ thể của người dânđược thể hiện từ khâu giám sát hoạt động của chính quyền đến sự tham giavào các tổ chức chính trị xã hội tại cơ sở Điều này góp phần tạo sự ổn địnhvững chắc và thành công của hệ thống chính trị tại cơ sở

Bên cạnh đó, Lê Đức Niêm-Trương Thành Long tiếp cận nghiên cứu

chương trình xây dựng nông thôn mới qua Nghiên cứu sự hài lòng của người dân trong công tác xây dựng nông thôn mới ở xã Ea Tiêu, huyện Cư Kuin, tỉnh Đăk Lăk, Tạp chí Khoa học-Đại học Huế (2017) Nghiên cứu này nhằm

đánh giá sự hài lòng và chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sự hài lòng của ngườidân trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã Ea Tiêu, huyện CưKuin, tỉnh Đắk Lắk Kết quả nghiên cứu cho thấy sự hài lòng của người dân làkhá cao và các yếu tố cho thấy sự hài lòng của người dân gồm: Sự tiếp cậncủa người dân; Vai trò của chính quyền; Sự am hiểu của người dân; Vai tròkiểm tra của người dân và đánh giá của người dân Trong đó, sự am hiểu,đánh giá và vai trò kiểm tra của người dân là các yếu tố ảnh hưởng lớn nhấtđến mức độ hài lòng Vì vậy, nghiên cứu đã đề xuất cần tăng cường công táctuyên truyền về Chương trình nông thôn mới và có chính sách khuyến khích

sự tham gia của người dân trong công tác kiểm tra, đánh giá quá trình thựchiện chương trình này

Đoàn Thị Hân, Huy động và sử dụng các nguồn lực tài chính thực hiện chương trình xây dựng Nông thôn mới tại các tỉnh trung du và miền núi phía

h

Bắc Việt Nam, Hà Nội, 2017 (Luận án tiến sĩ) tiếp cận nghiên cứu về chương

trình nông thôn mới ở một khía cạnh khác đó là việc huy động nguồn lực tàichính thực hiện xây dựng chương trình từ thực tiễn các tỉnh trung du và miềnnúi phía Bắc Việt Nam Trong đó, nghiên cứu đã chỉ ra cơ chế nhằm huy độngnguồn lực tài chính để thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới; Cácyếu tố ảnh hưởng tới huy động động nguồn lực tài chính thực hiện: Chươngtrình xây dựng nông thôn mới; Việc sử dụng nguồn lực tài chính cho chươngtrình xây dựng nông thôn mới; Các yếu tố ảnh hưởng tới việc sử dụng nguồnlực tài chính trong chương trình xây dựng nông thôn mới Trên cơ sở lý luậnchung và thực trạng thực hiện huy động nguồn lực tài chính nhằm thực hiệnxây dựng chương trình nông thôn mới ở các tỉnh trung du và miền núi phíaBắc Việt Nam đề tài đã đề xuất: Phương hướng huy động và sử dụng nguồnlực tài chính; Giải pháp huy động và sử dụng nguồn lực tài chính; Giải pháphuy động nguồn lực tài chính thực hiện chương trình

Một số công trình nghiên cứu liên quan đến chương trình xây dựng nông thôn mới ở Thành phố Hồ Chí Minh

Trần Tiến Khai (2015), Xây dựng nông thôn mới ở Thành phố Hồ Chí Minh: Thực trạng và giải pháp phát triển bền vững, Đại học Kinh tế TPHCM,

đề tài cấp thành phố đã phân tích một cách tổng thể về chương trình xây dựngnông thôn mới ở TPHCM, chỉ ra những kết quả đã đạt được và những điểmcòn hạn chế trong chương trình xây dựng nông thôn mới để đạt được tính bềnvững cụ thể: Kết quả của chương trình xây dựng nông thôn mới ở Thành phố

Hồ Chí Minh đã nhận được sự hỗ trợ vốn một cách tích cực tích cực từ chínhquyền, vận dụng khá hiệu quả các nguồn vốn thông qua nhiều phương thứckhác nhau, không gây ra gánh nặng tài chính cho nhân dân Bên cạnh đó,chính quyền các cấp cùng với các tổ chức hội, đoàn thể, tôn giáo ở nông thôn

đã thực hiện tốt công tác tuyên truyền, vận động nhân dân tham gia thực hiện

đã đạt được nhiều thành công về cơ sở hạ tầng nông thôn cơ bản đáp ứng cho

h

đời sống sinh hoạt của cư dân nông thôn và là chỗ dựa cho phát triển kinh tếnông thôn Thực hiện hỗ trợ vốn chuyển dịch cơ cấu; tham gia các lớp tậphuấn nghề nghiệp nông nghiệp và phi nông nghiệp Các thay đổi về cơ sở hạtầng nông thôn đã mang lại các tác động tức thời và tích cực đối với đời sốngkinh tế - xã hội của hộ gia đình nông thôn, là nguyên nhân chính làm chongười dân cảm thấy chương trình xây dựng nông thôn mới mang lại nhiều lợiích thiết thực cho cư dân nông thôn.

Ngoài ra, nghiên cứu cũng chỉ ra một số hạn chế có khả năng làm chotiến trình xây dựng nông thôn mới không bền vững ở TPHCM

Thứ nhất: Chương trình xây dựng nông thôn mới của Thành phố chưa

vận dụng được tiếp cận phát triển nông thôn theo vùng và chưa dựa trên tínhchất đặc thù của nông thôn Thành phố Trong quá trình thực hiện đã nảy sinh

ra các bất cập về tính thiếu tương thích giữa một số tiêu chí nông thôn mới vàđặc trưng tự nhiên, kinh tế, xã hội của vùng nông thôn ngoại thành TP HồChí Minh

Thứ hai: Quan hệ giữa quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế xã hội của

Thành phố và quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch nông nghiệp chưa được làmrõ

Thứ ba: Có những biểu hiện của sự nôn nóng trong xây dựng nông thôn

mới, dẫn đến những hệ lụy khác như áp dụng vốn đầu tư, áp lực giải ngân, vàtình trạng đầu tư dàn đều

Thứ tư: Cách tiếp cận xây dựng nông thôn mới hiện nay của Thành phố

là tiếp cận từ trên xuống, chưa thật sự phát huy dân chủ cơ sở và quyền làmchủ tiến trình xây dựng nông thôn mới của cộng đồng cư dân nông thôn Cácnguyên tắc dân chủ cơ sở chỉ mới được thực thi ở mức độ thấp như “dânbiết”, “dân bàn” Người dân chưa thực sự tham gia và làm chủ trong tiến trìnhxây dựng nông thôn mới Nhận thức và tâm lý xem cư dân nông thôn chỉ là

h

người thụ hưởng kết quả xây dựng nông thôn mới còn phổ biến trong nhândân và một phần cán bộ địa phương.

Thứ năm: Nguồn lực ngân sách đóng vai trò hết sức quan trọng trong

việc mở đường và dẫn dắt tiến trình phát triển nông thôn Tuy nhiên, sự thamgia đầu tư nguồn lực của giới doanh nghiệp chưa rõ nét, chưa tạo ra sự độtphá cho nông nghiệp ngoại thành

Thứ sáu: Thiếu tương thích của một số tiêu chí của Bộ Tiêu chí quốc

gia, Thành phố phải liên tục điều chỉnh cho phù hợp để đánh giá kết quả xâydựng nông thôn mới Do đó, cần thiết phải nghiên cứu để phát triển một hệthống tiêu chí đánh giá sát hợp hơn với điều kiện riêng của nông thôn Thànhphố, mang tính “động” và “mềm dẻo”, có thể thay đổi, bổ sung và linh hoạtđiều chỉnh được trong từng thời kỳ khác nhau để áp dụng trong dài hạn phùhợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội tương ứng với các thời kỳ trongtiến trình phát triển của Thành phố

Thứ bảy: Vấn đề bảo vệ bản sắc nông thôn chưa được chú trọng một

cách rõ ràng trong tiến trình xây dựng nông thôn mới

Thứ tám: Ngoài ra, tiến trình xây dựng nông thôn mới còn gặp phải một

số cản ngại như khả năng điều chỉnh chính sách một cách kịp thời; nguồn lựcyếu kém và sự trì trệ của người dân; sự không ổn định trong quy hoạch sửdụng đất sản xuất do áp lực đô thị hóa quá mạnh; doanh nghiệp thiếu động lựcđầu tư phát triển; tình trạng ô nhiễm môi trường chưa khắc phục được;khoảng cách chênh lệch mức sống dân cư giữa nông thôn và thành thị còncách biệt

Lê Thanh Liêm, Bài học kinh nghiệm TPHCM trong việc thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, Tạp chí KH Đại học Mở TPHCM,số

4.2016 chỉ ra những thuận lợi và khó khăn trong xây dựng nông thôn mới ởTPHXM và những kết quả đã đạt được về đầu tư cơ sở hạ tầng, đào tạo nghềcho lao động nông thôn, thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ cơ cấu nông

h

nghiệp theo theo hướng nông nghiệp đô thị, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi,năng suất, chất lượng cao Từ đó, rút ra bài học kinh nghiệm trong chươngtrình mục tiêu xây dựng nông thôn mới ở TPHCM giai đoạn tiếp theo mộtcách hiệu quả phát huy vai trò của cả hệ thống chính trị trong đó vai trò hạtnhân là sự lãnh đạo của Đảng; huy động, phát huy các nguồn lực đa dạng đểxây dựng nông thôn mới; xây dựng nông thôn mới một cách bền vững.

Ngoài ra, còn rất nhiều công trình nghiên cứu và bài viết khác về hệthống chính trị cơ sở, về vấn đề xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay.Các công trình nghiên cứu mặc dù đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhaucủa hệ thống chính trị cơ sở, vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn và vấn

đề xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay.Tuy nhiên, việc nghiên cứu vaitrò của hệ thống chính trị cơ sở ở từng địa phương vẫn còn rất khiêm tốn Đặcbiệt, chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống vai trò của

hệ thống chính trị cơ sở đối với việc xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình

Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh Vì vậy, học viện chọn vấn đề Vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay làm đề tài luận văn thạc sĩ, chuyên ngành

Chính trị học, không bị trùng với những công trình đã nghiên cứu trước

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Mục đích: Phân tích vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng

nông thôn mới ở huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh đề xuất một sốgiải pháp nhằm phát huy vai trò của hệ thống đó, đáp ứng yêu cầu xây dựngnông thôn mới ở địa phương trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất một số quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao vai trò của hệthống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh,thànhphố Hồ Chí Minh hiện nay.

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Luận văn được triển khai nghiên cứu trên cơ sở quan điểm

của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộngsản Việt Nam về hệ thống chính trị Đồng thời, luận văn cũng kế thừa những kếtquả của các công trình nghiên cứu trước về hệ thống chính trị cơ sở và vai tròcủa hệ thống chính trị cơ sở đối với việc xây dựng nông thôn mới

Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên

cứu lôgic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, so sánh, khảo sát thực tiễn

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu:Vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây

dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Phạm vi nghiên cứu: Luận văn tập trung nghiên cứu, khảo sát vai trò

của hệ thống chính trị cơ sở ở huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh đốivới việc xây dựng nông thôn mới hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận: Luận văn góp phần làm rõ những khía cạnh lý luận về

vai trò của hệ thống chính trị trong xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam hiện

nay

Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu

tham khảo cho việc học tập, nghiên cứu và giảng dạy những vấn đề liên quan đến

hệ thống chính trị cơ sở Đồng thời có thể làm tài liệu để tuyên truyền đối với côngtác xây dựng nông thôn mới ở các địa phương, trong đó có những giải pháp pháthuy vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông

thôn mới

h

7 Kết cấu của luận văn

Nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 có 3 tiết và 4 tiểu tiết; Chương 2 có 2 tiết và 3 tiểu tiết;Chương 3 có 2 tiết và 3 tiểu tiết Ngoài ra luận văn còn có kết luận, tài liệutham khảo và phụ lục

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn chương trình xây dựng nông thôn

mới ở huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2: Thực trạng vai trò của hệ thống chính trị cơ sở trong xây

dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3: Một số kiến nghị giải pháp phát huy vai trò của hệ thống

chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh, thành phố

Hồ Chí Minh

h

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CHƯƠNG TRÌNH XÂY DỰNG

NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BÌNH CHÁNH

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 1.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về chương trình xây dựng nông thôn mới hiện nay

1.1.1 Quan điểm về vai trò của hệ hệ thống chính trị trong chương trình xây dựng nông thôn mới

Hệ thống chính trị có vai trò rất quan trọng, là nhân tố chủ chốt để ổnđịnh và phát triển đất nước Chăm lo xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vữngmạnh, là làm cho hệ thống chính trị cơ sở thật sự của dân, do dân và vì dân

Vì vậy, tại Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XI

(5.2013) đã chủ trương: Tiếp tục đổi mới, hoàn thiện hệ thống chính trị từ Trung ương đến cơ sở Trung ương đã tập trung đánh giá việc thực hiện Nghị

quyết Trung ương 5 Khóa IX (3.2002) về đổi mới và nâng cao chất lượng hệthống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn và Nghị quyết Trung ương 4 Khóa

X (2/2007) về đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy các cơ quan đảng, địnhhướng về đổi mới tổ chức bộ máy Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các đoànthể chính trị - xã hội

Hệ thống chính trị luôn đóng vai trò quan trọng trong đời sống chính trị

- xã hội, là yếu tố bảo đảm các chương trình phát triển và mục tiêu xây dựng

xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Chương trình mục tiêuquốc gia - xây dựng nông thôn mới là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước

ta nhằm làm cho kinh tế nông thôn phát triển, đời sống vật chất và tinh thần củangười dân được nâng cao, cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội theo

hướng hiện đại, môi trường xanh, sạch, đẹp, giữ gìn và phát huy bản sắc vănhóa dân tộc Với một chương trình cần giải quyết nhiều vấn đề như vậy thì vaitrò của hệ thống chính trị cơ sở là vô cùng quan trọng.Vì trong hệ thống chính

h

trị 4 cấp, cấp cơ sở (Đảng ủy xã/phường, Ủy ban nhân dân xã/phường, Mặttrận tổ quốc và các đoàn thể chính trị xã hội xã/phường) chính là cấp gần dânnhất và quan trọng nhất trong triển khai thực hiện các chủ trương, chính sách,pháp luật của Đảng và Nhà nước.

Theo số liệu của Tổng cục thống kê Việt Nam 2017, dân số sống ởnông thôn có 60.858,20 người,chiếm tỷ lệ gần 70% dân số của cả nước, trong

đó tỷ lệ hộ nghèo ở nông thôn là 7,5%, chiếm tỷ lệ khá cao Do vậy, chủtrương, chính sách của Đảng và Nhà nước tập trung mục tiêu xây dựng, pháttriển kinh tế nông nghiệp, nông dân, nông thôn cho thấy sự quan tâm củaĐảng và Nhà nước

Nghị quyết số 26-NQ/TW của Hội nghị Ban chấp hành Trung ương

Đảng lần thứ 7 (Khoá X) ban hành tháng 8/2008 về Nông nghiệp, nông dân và nông thôn đã tạo điều kiện xây dựng nông thôn mới với mục tiêu: Không

ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, hài hoàgiữa các vùng, tạo sự chuyển biến nhanh hơn ở các vùng còn nhiều khó khăn;nông dân được đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiếntrong khu vực và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.Xây dựng nền nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, bềnvững, sản xuất hàng hoá lớn, có năng suất, chất lượng, hiệu quả và khả năngcạnh tranh cao, đảm bảo vững chắc an ninh lương thực quốc gia cả trước mắt

và lâu dài Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiệnđại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệpvới phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nôngthôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trườngsinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo củaĐảng được tăng cường Xây dựng giai cấp nông dân, củng cố liên minh côngnhân - nông dân - trí thức vững mạnh, tạo nền tảng kinh tế - xã hội và chínhtrị vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo

h

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa [1].

Có thể thấy, xây dựng nông thôn mới chính là hiện thực hóa chủ trươnglớn của Đảng và Nhà nước về xây dựng một xã hội dân chủ, văn minh Trong

đó, tập trung xây dựng, phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn theohướng hiện đại, nhằm nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân.Hay nói một cách khác, nông dân chính là chủ thể của chương trình xây dựngnông thôn mới, đồng thời cũng là đối tượng được hưởng thành quả từ chươngtrình, xuất phát từ nông dân và vì nông dân

Thực hiện đường lối Đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng, bộ mặt nông

nghiệp, nông dân, nông thôn nước ta đã thu được nhiều kết quá đáng ghinhận Các sản phẩm từ nông nghiệp trở thành hàng hóa chủ lực trong xuấtkhẩu hàng hóa nói chung và đóng góp một tỷ trọng đáng kể vào GDP của đấtnước Mặc dù vậy, kết quả đạt được chưa phản ánh hết tiềm năng và lợi thế:các sản phẩm nông nghiệp của nước ta vẫn chủ yếu xuất thô,phát triển chưa

bền vững, sức cạnh tranh thấp được mùa mất giá và ngược lại; nông nghiệp,

nông thôn phát triển thiếu quy hoạch, kết cấu hạ tầng như giao thông, thủy lợi,trường học, trạm y tế… còn yếu kém; môi trường ngày càng ô nhiễm; khoảngcách chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn và thành thị còn lớn phát sinhnhiều vấn đề xã hội bức xúc Vì vậy, chúng ta không thể công nghiệp hóa,hiện đại hóa đất nước nếu nông nghiệp và nông thôn còn lạc hậu và đời sốngnhân dân còn thấp Do đó, xây dựng nông thôn mới chính là bước thực hiệnxây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế-xã hội ở nông thôn nước ta theohướng văn minh, hiện đại Đồng thời, góp phần cải thiện, nâng cao đời sốngvật chất và tinh thần cho người dân sinh sống ở địa bàn nông thôn

Để đạt được mục tiêu Nghị quyết 26 đã đề ra đòi hỏi có sự tham giacủa cả hệ thống chính trị trong chương trình xây dựng nông thôn mới

Sự tham gia của hệ thống chính trị được coi là nhiệm vụ và giải phápnhằm thực hiện một cách hiệu quả trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta

h

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước, phát huy sức mạnhcủa các đoàn thể chính trị - xã hội ở nông thôn, nhất là hội nông dân [1] Cụthể, thực hiện đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của đảng bộ, chi bộ

cơ sở để thực sự là hạt nhân lãnh đạo toàn diện trên địa bàn nông thôn; củng

cố và nâng cao năng lực bộ máy quản lý nông nghiệp từ Trung ương đến địaphương, nhất là cấp huyện, xã và các lĩnh vực khác ở nông thôn Thực hiệncải cách thủ tục hành chính, đồng thời đào tạo nâng cao trình độ đội ngũ cán

bộ, công chức xã Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của Mặttrận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội ở nông thôn; tạo cơ chế và điềukiện thuận lợi cho Hội Nông dân Việt Nam trong việc trực tiếp thực hiện một

số chương trình, dự án phục vụ sản xuất và nâng cao đời sống của nông dân,hướng dẫn phát triển các hình thức kinh tế tập thể trong nông nghiệp

Nghị quyết số 24/2008/NQ-CP Nghị quyết Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng

nêu rõ: Các cơ quan chức năng ở các cấp tổ chức quán triệt và thực hiện tuyêntruyền, giáo dục, vận động sâu rộng trong toàn xã hội về vị trí, vai trò và tầmquan trọng của nông nghiệp, nông dân, nông thôn trong quá trình công nghiệphóa, hiện đại hóa đất nước; cụ thể hóa những chủ trương và giải pháp lớn, huyđộng sức mạnh của cả hệ thống chính trị để triển khai các nội dung của Nghịquyết này, cũng như các Nghị quyết khác của Đảng và Nhà nước liên quanđến nông nghiệp, nông dân, nông thôn [4] Điều này cho thấy sự quan tâm củaĐảng, Nhà nước đối với nông nghiệp, nông dân và nông thôn Huy động sựtham gia của cả hệ thống chính trị từ trung ương đến cơ sở tham gia vào quátrình thực hiện chương trình nông thôn mới

Với ý nghĩa và tầm quan trọng của chương trình xây dựng nông thônmới là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị Trong đó vai trò hạt nhân lãnhđạo của Đảng, trách nhiệm tiên phong, gương mẫu của người đảng viên, nhất

h

là trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, các cấp, các ngành luôn sâu sát, cụthể, phát hiện những cách làm mới, sáng tạo Đặc biệt công tác xây dựng đảng

bộ, chính quyền xã đạt tiêu chuẩn trong sạch vững mạnh Hơn thế nữa các tổchức chính trị - xã hội của xã phải đạt loại khá trở lên Đây là những tiêu chíbắt buộc trong bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020

do Chính phủ ban hành năm 2016 Cho thấy tầm quan trọng của hệ thốngchính trị đặc biệt hệ thống chính trị cấp cơ sở (xã/phường) được cụ thể hóa

trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-202 Trong đó tiêu chí thứ 18 về Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật là một trong những

cơ sở đánh giá xã đạt chuẩn nông thôn mới

Trong Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết TW 7 khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn ngày 27/11/2018 tại Hà Nội Thủ tướng

Chính phủ nhấn mạnh, việc giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nôngthôn là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trước hết phải khơidậy tinh thần yêu nước, tự chủ, tự lực, tự cường vươn lên của nông dân.Chúng ta đang nói tập trung làm nông nghiệp, nông thôn mà nông dân chúng

ta có tinh thần ỷ lại thì không bao giờ thành công Cần khắc phục tinh thần tự

ti, ỷ lại, chờ đợi của một bộ phận nông dân.Vì vậy, thời gian tới, Đảng, Nhànước phải cùng với nông dân, sống trong lòng nông dân để làm cuộc cáchmạng mới trong nông nghiệp, nông thôn Cần tăng cường sự lãnh đạo củaĐảng, nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước Theo Thủtướng, kinh nghiệm rút ra là, ở đâu cấp ủy, người đứng đầu quan tâm sâu sắc,chỉ đạo quyết liệt thì ở đó, nông nghiệp, nông thôn sẽ phát triển mạnh mẽ,diện mạo nông thôn mới khởi sắc; đời sống vật chất và tinh thần của ngườidân được nâng cao [8]

Một lần nữa cho thấy quan điểm của Đảng, Nhà nước về tầm quantrọng của hệ thống chính trị trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta

h

1.1.2 Quan điểm về phát huy vai trò chủ thể của người dân trong chương trình xây dựng nông thôn mới

Nghị quyết 26 của Ban chấp hành TW Đảng Cộng sản Việt Nam đánhdấu bước phát triển mới về nhận thức và quan điểm của Đảng về nông nghiệp,nông dân, nông thôn, khẳng định tính đúng đắn, tính khoa học Nghị quyết đãđược triển khai vào thực tiễn tính từ năm 2008-2019 (gần 11 năm thực hiện),

đã tạo bước chuyển mình cho nông nghiệp, phát triển mạnh mẽ; làm thay đổidiện mạo nông thôn theo hướng văn minh, giàu đẹp hơn Vai trò chủ thể củangười nông dân ngày càng được khẳng định, cùng đời sống của đại bộ phậnngười dân nông thôn được nâng lên Đối tượng thụ hưởng kết quả từ chươngtrình xây dựng nông thôn mới là người dân Do vậy, quá trình triển khai thựchiện quan điểm của Đảng và Nhà nước luôn nhấn mạnh đến vài trò chủ thểcủa người dân, người dân phải tham gia từ xây dựng kế hoạch, chương trìnhthực hiện và cũng chính họ là người tổ chức thực hiện, Nhà nước chỉ đóng vaitrò định hướng, hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện

Nông dân chính là chủ thể của mọi quá trình kinh tế - văn hóa - xã hộidiễn ra ở nông thôn Khi Đảng và Nhà nước lãnh đạo nhân dân triển khaiChương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới thì vai trò chủ thểcủa người nông dân càng được thể hiện một cách sâu sắc

Thứ nhất, nông dân chủ thể nhận thức thấm nhuần chủ trương, quan

điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về xây dựng nông thôn

mới; Thứ hai, nông dân là chủ thể thực hiện các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế nông thôn; Thứ ba, nông dân là người thực hiện xây dựng kết cấu

hạ tầng nông thôn mới; Thứ tư, nông dân là chủ thể mọi hoạt động văn hóa, xã hội, trật tự, an ninh ở nông thôn; thứ năm, nông dân có vai trò quan trọng góp

phần xây dựng hệ thống chính trị cơ sở

Thông qua chương trình xây dựng nông thôn mới người dân tham giavào quá trình xây dựng hệ thống chính trị cơ sở một cách hiệu quả Không có

h

một chính quyền nào tồn tại được nếu không có sự đồng thuận, đồng hành củangười dân Chỉ khi nào nông dân gắn bó mật thiết với các cấp chính quyền,cấp ủy và các tổ chức chính trị xã hội ở cơ sở thì hệ thống chính trị ở cơ sởmới thực sự là của dân, do dân và vì dân Sự tham gia của người dân vào xâydựng thệ thống chính trị cơ sở càng nêu bật vai trò chủ thể của người dântrong xây dựng và phát triển nông thôn mới.Bộ tiêu chí quốc gia (19 tiêu chí)

về xây dựng nông thôn mới đã cụ thể hóa đặc tính của xã nông thôn mới thời

kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Trong đó chú trọng phát huy vaitrò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính, Nhà nước đóng vai tròđịnh hướng, ban hành các chính sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướngdẫn thực hiện Các hoạt động cụ thể do chính cộng đồng người dân ở xã bànbạc dân chủ để quyết định và tổ chức thực hiện

Nghị quyết số 26 của BCH TW Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳngđịnh: Trong mối quan hệ mật thiết giữa nông nghiệp, nông dân và nông thôn,nông dân là chủ thể của quá trình phát triển, xây dựng nông thôn mới gắn vớixây dựng các cơ sở công nghiệp, dịch vụ và phát triển đô thị theo quy hoạch

là căn bản; phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là then chốt [1]

Trong Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020

[29], 19 tiêu chí có chung một mục tiêu đó là vì người dân, người dân vừađóng vai trò chủ thể của quá trình xây dựng nông thôn mới đồng thời cũng làngười thụ hưởng thành quả của chương trình xây dựng nông thôn mới cụ thể:Tiêu chí hạ tầng kinh tế - xã hội phải đảm bảo đường xã và đường từ trungtâm xã đến huyện được nhựa hóa bê tông hóa đảm bảo ô tô đi lại thuận tiệnquanh năm….đường ngõ, xóm sạch và không lầy lội vào mùa mưa, đườngtrục chính, nội đồng đảm bảo vận chuyển hàng hóa thuận tiện quanhnăm….Với mục tiêu xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xãhội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nôngnghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch;

h

xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nângcao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sựlãnh đạo của Đảng được tăng cường Qua đó, nâng cao chất lượng cuộc sốngcủa dân cư nông thôn; thực hiện có hiệu quả, bền vững công cuộc xoá đói,giảm nghèo; nâng cao trình độ giác ngộ và vị thế chính trị của giai cấp nôngdân, tạo điều kiện để nông dân tham gia đóng góp và hưởng lợi nhiều hơntrong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.

1.2 Chương trình xây dựng nông thôn mới ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 của Ban chấp hành

TW Đảng khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Thành ủy Thành phố

Hồ Chí Minh đã triển khai Chương trình hành động số 43-Cr/TU ngày 20/10/2008; Ủy ban Nhân dân Thành phố ban hành Quyết định Số: 10/2009/QĐ-UBND ngày 22/1/2009 với mục tiêu đề ra: Xây dựng và phát

triển nông nghiệp Thành phố theo hướng hiện đại, có năng suất, chất lượng,hiệu quả và cạnh tranh cao, phù hợp với đặc thù nông nghiệp của một đô thịlớn và Vùng kinh tế trọng điểm phía Nam; xây dựng giai cấp công nhân-nôngdân-trí thức vững mạnh, có trình độ, bản lĩnh chính trị để làm chủ nông thônmới, đời sống người dân ngày càng được nâng cao, rút ngắn khoảng cáchchênh lệch mức sống giữa các quận huyện của Thành phố Đặc biệt xây dựngnông thôn mới của Thành phố có kết cấu hạ tầng hiện đại, cơ cấu kinh tế vàhình thức tổ chức sản xuất phù hợp với quy hoạch và định hướng chiến lượcphát triển kinh tế-xã hội của Thành phố, xã hội nông thôn ổn định, giàu bảnsắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ, dân trí được nâng cao,

hệ thống chính trị ở nông thôn được tăng cường Chuyển dịch mạnh mẽ cơcấu kinh tế ở nông thôn theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọngdịch vụ, công nghiệp, ứng dụng công nghệ sinh học, công nghệ cao trong pháttriển giống cây, con chất lượng cao, hình thành trung tâm giống cây, giống

h

con, dịch vụ phát triển nông nghiệp và công nghiệp chế biến của cả khu vực

và Vùng kinh tế trọng điểm; phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạtầng xã hội nông thôn, giao thông nội đồng phục vụ việc vận chuyển cũng ứngvật tư nông nghiệp, nông phẩm, kiên cố hóa kênh mương, bảo đảm tốt cácđiều kiện học tập, chữa bệnh, sinh hoạt văn hóa, thể thao ở vùng nông thôn

Thành phố Hồ Chí Minh là đô thị đặc biệt [3], là đầu tàu kinh tế và là một trong những trung tâm văn hóa, giáo dục quan trọng của cả nước Dân số trung bìnhThành phố Hồ Chí Minh năm 2017 đạt hơn 8,64 triệu người, trong đó dân số thành thị chiếm 80,9%, dân số nông thôn chiếm 19,1[6,%tr.47]

Tuy nhiên dân số thực tế của Thành phố hiện nay dao động khoảng 11 triệungười Thành phố có 5 huyện (Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, Nhà Bè vàCần Giờ), 56 xã.Trong tổng số khoảng 11 triệu dân của Thành phố, có khoảng1,5 triệu người thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thônmới

Xây dựng nông thôn mới tại Thành phố có một số đặc thù như tốc độ

đô thị hóa nhanh, mật độ và quy mô dân số cao; các khu công nghiệp, hệthống cảng, mạng lưới giao thông… đang phát triển nhanh ở khu vực ngoạithành; nhiều khu dân cư đô thị và dân cư nông thôn xen cài lẫn nhau trên cùngđịa bàn một xã; diện tích đất nông nghiệp có xu hướng giảm nhanh; yêu cầuphát triển nông nghiệp theo hướng nông nghiệp đô thị, công nghệ cao, côngnghệ sinh học Với những đặc thù trên, đã tác động đến xây dựng nông thônmới trên địa bàn Thành phố

Từ thực tiễn đó, Ủy ban Nhân dân TPHCM đã ra Quyết định Số: 15/2011/QĐ-UBND ban hành Chương trình mục tiêu về xây dựng nông thôn

mới trên địa bàn TPHCM giai đoạn 2010-2020 cụ thể:

-Giai đoạn 2010-2015 phấn đấu có 28 xã đạt tiêu chí quốc gia về nôngthôn mới, các xã còn lại phấn đấu đạt tối thiểu 11/19 tiêu chí (quy hoạch, thủy

h

lợi, điện, trường học, bưu điện, nhà ở dân cư nông thôn, hộ nghèo, giáo dục, y

tế, hệ thống chính trị vững mạnh, an ninh quốc phòng)

- Giai đoạn 2015-2020: phấn đấu 100% các xã trên địa bàn vùng nôngthôn Thành phố đạt tiêu chuẩn nông thôn mới (theo bộ tiêu chí quốc gia về nôngthôn mới) và nâng cao chất lượng các tiêu chí đã đạt được theo mức chuẩn caohơn

Kết quả sau 5 năm thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới của Thành phố đã đạt được như sau:

- Giai đoạn 2011-2015: Thành phố có 54/56 xã được công nhận xã đạtchuẩn nông thôn mới (còn lại 2 xã: Vĩnh Lộc A và Vĩnh Lộc B – thuộc huyện BìnhChánh) Có 03/5 huyện được Thủ tướng Chính phủ công nhận huyện đạt chuẩnnông thôn mới (còn 02 huyện Bình Chánh và Cần Giờ) [11] Sau Hội nghị Tổngkết giai đoạn 2011 – 2015 (ngày 02 tháng 10 năm 2015) Thành ủy đã chỉ đạo triểnkhai thực hiện giai đoạn nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng nông thôn mớigiai đoạn 2016 - 2020

- Giai đoạn 2016-2020: Thực hiện nâng cao chất lượng các tiêu chínông thôn mới trên điạ bàn Thành phố, căn cứ các Quyết định của Thủ tướngChính phủ: Quyết định số 558/QĐ-TTg ngày 05/4/2016 về việc ban hành tiêu chíhuyện nông thôn mới và quy định thị xã, thành phố trực thuộc cấp tỉnh hoàn thànhnhiệm vụ xây dựng nông thôn mới, Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016

về Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn

2016 – 2020 và Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 ban hành Bộ tiêuchí xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020 Trên cơ sở kết quả thực hiện giaiđoạn 2010 - 2015 và tình hình thực hiện tiêu chí, Ủy ban nhân dân thành phố đãban hành Quyết định số 6182/QĐ-UBND ngày 24/11/2016 về việc ban hành Bộtiêu chí về nông thôn mới theo đặc thù vùng nông thôn thành phố với 10[Xemthêm tại Phụ lục] chỉ tiêu đặt ra cao hơn so với Bộ tiêu chí quốc gia (giao thông,điện, trường học, nhà ở dân cư,

h

thu nhập, hộ nghèo, lao động có việc làm, giáo dục và đào tạo, y tế, môitrường và an toàn thực phẩm) Nay là Quyết định số 5039/QĐ-UBND ngày09/11/2018 có 8 tiêu chí có chỉ tiêu cao hơn [Xem thêm tại Phụ lục] so với Bộtiêu chí của Trung ương và Quyết định số 6183/QĐ-UBND ngày 25/11/2016phê duyệt Đề án nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng nông thôn mớigiai đoạn 2016-2020 trên địa bàn vùng nông thôn Thành phố.

Kết quả thực hiện tiêu chí nông thôn mới đến 30/3/2019 [11]:

+ Bình quân mỗi xã đạt 16,4 tiêu chí (tăng 1 tiêu chí so với cuối năm

ở khu vực nông thôn thành phố bằng 55,5% so với thu nhập khu vực thànhthị; đến năm 2010, bằng 66,5% và đến cuối năm 2016 bằng 71,9%.Giảm nghèo,đến nay số hộ nghèo tại khu vực nông thôn thành phố chỉ còn 2.154/352.176 hộ(chiếm tỷ lệ 0,61% trên tổng hộ dân tại 05 huyện) Hiện nay Thành phố không còn

hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia [11]

Chương trình xây dựng nông thôn mới của Thành phố, đến nay tại 56

xã xây dựng nông thôn mới (giai đoạn nâng chất) bình quân đạt 15,2/19 tiêu

h

chí xã nông thôn mới (theo bộ tiêu chí Thành phố), đạt 16,6/19 tiêu chí xãnông thôn mới (theo bộ tiêu chí quốc gia) và 5 huyện bình quân đạt 4,6/9 tiêuchí huyện nông thôn mới.

Chỉ tiêu và lộ trình đến năm 2020:

Cấp xã năm 2019: Phấn đấu có tổng cộng 42/56 xã đạt 19 tiêu chí (theo

Bộ tiêu chí về nông thôn mới theo đặc thù vùng nông thôn thành phố) và 14

xã đạt từ 15 đến 18 tiêu chí.Năm 2020: 56/56 xã đạt 19 tiêu chí

- Cấp huyện năm 2019: 01/05 huyện đạt 09/09 tiêu chí (huyện Củ Chi) Năm 2020: 05/05 huyện đạt 09/09 tiêu chí

Việc triển khai Nghị quyết 26-NQ/TW thông qua việc thực hiệnChương trình xây dựng nông thôn mới, nguồn vốn được tập trung đầu tư pháttriển hạ tầng nông thôn, diện mạo nông thôn từng bước thay đổi khá rõ, đápứng tốt hơn nhu cầu sản xuất và dân sinh Cơ sở hạ tầng ở nông thôn có nhiềuđổi mới, chất lượng sống của người dân được nâng cao Nông dân đã có sựthay đổi cơ bản về tư duy, tập quán canh tác và sinh hoạt, cuộc sống được cảithiện hơn Kinh tế tập thể được củng cố và hoạt động ngày một hiệu quả hơn;nhiều hình thức tổ chức sản xuất, dịch vụ có hiệu quả được hình thành đã thúcđẩy phát triển ngành nghề phi nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu lao độngnông thôn

Có thể nói đến nay Thành phố Hồ Chí Minh đã cơ bản hoàn thànhChương trình mực tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-

2015, bước vào giai đoạn nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng nôngthôn mới giai đoạn 2016-2020

1.3 Chương trình xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh Thành phố Hồ Chí Minh

1.3.1 Đặc điểm kinh tế-xã hội của huyện Bình Chánh tác động đến chương trình xây dựng nông thôn mới

Thực hiện Nghị định 130/2003/NĐ ngày 5 tháng 11 năm 2003 của Thủ

h

tướng Chính phủ về việc chia tách địa giới hành chánh, ngày 02 tháng 12 năm

2003, huyện Bình Chánh đã thực hiện xong việc chia tách Trên cơ sở chiatách 4 xã –thị trấn: Tân Tạo, Bình Trị Đông, Bình Hưng Hòa và Thị trấn AnLạc để thành lập 10 phường trực thuộc Quận Bình Tân Hiện nay, huyện BìnhChánh có 16 đơn vị hành chính gồm: 01 thị trấn Tân Túc [6, tr.23], và 15 xã(Vĩnh Lộc A, Vĩnh Lộc B, Phạm Văn Hai, Bình Lợi, Lê Minh Xuân, TânNhựt, Tân Kiên, Bình Chánh, An Phú Tây, Tân Quý Tây, Long Hưng, QuyĐức, Đa Phước, Phong Phú, Bình Hưng) Diện tích của huyện là 252,56 ha và652.900 nhân khẩu [6, tr.49]

Đặc điểm vị trí địa lý, huyện Bình Chánh nằm ở cửa ngõ phía Tây

Thành phố Hồ Chí Minh, có các trục đường giao thông quan trọng như Quốc

lộ 1A, đường Trần Văn Giàu, đường Nguyễn Văn Linh, Quốc lộ 50 và đặcbiệt là đường cao tốc Sài Gòn – Trung Lương nối kết các tỉnh Đồng BằngSông Cửu Long với Tp.HCM… tạo cho Bình Chánh trở thành cầu nối giaolưu kinh tế, giao thương đường bộ giữa vùng đồng bằng Sông Cửu Long vớivùng Đông Nam Bộ và các khu công nghiệp trọng điểm ở phía Nam Ngoài

ra, Bình Chánh còn là một địa bàn quan trọng trong chiến lược phát triển kinh

tế cũng như an ninh quốc phòng bảo vệ Thành phố

Đặc điểm về cơ sở hạ tầng, hiện nay Thành phố đang đầu tư hàng loạt

dự án giao thông trọng điểm trên địa bàn huyện Bình Chánh Ngoài ra, theoquy hoạch thì Bình Chánh có hơn 200 dự án lớn, nhỏ về đầu tư hạ tầng, côngtrình công cộng cũng như các dự án phát triển đô thị; hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng

xã hội kết nối đồng bộ với các quận trung tâm, giao thông thuận tiện Mộtphần huyện Bình Chánh là khu đô thị mới Nam Thành phố, nên quá trình đôthị hóa nơi đây diễn ra mạnh mẽ; nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xãhội được đầu tư, tổng mức đầu tư xã hội hằng năm trên địa bàn huyện rất lớnlàm không gian đô thị được mở rộng, bộ mặt nông thôn dần thay đổi

Nằm ở khu vực ngoại thành, diện tích đất nông nghiệp còn nhiều (theo

h

số liệu thống kê đất đai năm 2017,tổng diện tích đất của huyện có 25.256 ha,đất sản xuất nông nghiệp trên địa bàn còn 14.678,6 ha [6, tr.25] Cùng với hệthống sông, rạch nằm ở khu vực hạ nguồn, Bình Chánh có 3 vùng sinh thái tựnhiên: nước ngọt, phèn và phèn mặn thích hợp với nhiều loại thực vật đadạng, môi trường sống thuận lợi cho nhiều loài cá, động vật thủy sinh và loàichim… thích hợp cho việc phát triển tham quan du lịch cũng như nghiên cứu,học tập.

Đặc điểm dân cư, nằm ở của ngõ của Thành phố và đang trong quá

trình đô thị hóa mạnh mẽ Nơi đây cũng tập trung nhiều các khu công nghiệpcủa Thành phố (Lê Minh Xuân, Vĩnh Lộc…) nên huyện Bình Chánh tạo ralực hút mạnh mẽ đối với người dân nhập cư Dẫn đến hiện tượng tăng dân số

cơ học của huyện trong những năm qua luôn cao Theo số liệu của Cục Thống

kê Thành phố Hồ Chí Minh năm 2017, dân số của huyện Bình Chánh có652.900 người [6, tr.51], là huyện có dân số đông nhất trong 5 huyện ngoạithành của Thành phố, tuy nhiên số người cư trú thực tế còn cao hơn số thống

kê chính thức Trong đó, tỷ lệ người lao động trong độ tuổi lao động chiếm tỷtrọng 57,63% tổng dân số của huyện Cơ cấu lao động theo ngành nghề củahuyện chuyển dịch theo đúng định hướng phát triển kinh tế - xã hội của địaphương “công nghiệp – thương mại; dịch vụ - nông nghiệp”, lao động trongngành nông –lâm – nuôi trồng thủy sản ngày một giảm, lao động hoạt độngtrong lĩnh vực dịch vụ thương mại, công nghiệp ngày một tăng nhanh

Bên cạnh đó, trên địa bàn huyện còn quỹ đất nông nghiệp khá lớn, đãthu hút phần lớn các hộ dân cư có thu nhập vừa và thấp đến định cư, xây dựngnhà cửa ngay trên đất nông nghiệp Việc tăng dân cơ học cao và tự phát trongvài năm gần đây bên cạnh những tác động tích cực như tạo nguồn lao độngdồi dào cho huyện, cũng nảy sinh nhiều vấn đề bức xúc trong xây dựng tráiphép, lấn chiếm sông rạch và các lĩnh vực xã hội khác Sự gia tăng dân số cơhọc tăng rất nhanh khiến cho áp lực quản lý nhà nước trên mọi mặt (từ trật tự

h

xã hội, môi trường…) đều quá tải dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao, khôngtheo kịp được yêu cầu phát triển của địa phương Do đó, đòi hỏi phải có cơchế quản lý phù hợp để đáp ứng tốc độ phát triển kinh tế-xã hội của địaphương.

Từ những đặc điểm kinh tế- xã hội của huyện Bình Chánh nêu trên, đặcbiệt là huyện đang có tốc độ đô thị hóa cao vừa tạo cơ hội cho huyện trongthực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới khi thực hiện các tiêu chí liênquan đến cơ sở hạ tầng giao thông, kinh tế và tổ chức sản xuất Bên cạnh đócũng tạo ra những thách thức cho huyện khi thực hiện các tiêu chí liên quanđến môi trường và an toàn thực phẩm, an ninh trật tự, giáo dục, quốc phòng

Chương trình xây dựng nông thôn mới huyện Bình Chánh, TPHCMthời gian qua đã có những kết quả đáng ghi nhận: cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xãhội được xây dựng, tạo điều kiện phát triển sản xuất, đời sống vật chất và tinhthần người dân nông thôn được nâng lên một bước Thu nhập bình quân đầungười xấp xỉ 40 triệu đồng/năm Tuy nhiên, so với 4 huyện ngoại thành củaTPHCM, Bình Chánh là huyện gặp nhiều thách thức như áp lực về đô thị hóa,tăng dân số cơ học rất lớn; xuất phát điểm về hạ tầng kinh tế, xã hội thấp nênviệc phục vụ sản xuất bị hạn chế Để triển khai giai đoạn 2016-2020, giaiđoạn nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, huyện BìnhChánh cần tập trung đến việc quy hoạch tiếp tục hoàn thiện các công trình hạtầng kỹ thuật từng bước nâng cao thu nhập lên mức từ 63 triệu đồng/người trở

h

lên vào năm 2020.

Năm 2009, Thành phố chọn xã Tân Nhựt làm điểm triển khai thực hiệnchương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới Đến năm 2010,UBND huyện tiếp tục nhân rộng 13 xã khác (trừ xã Bình Hưng, thị trấn TânTúc) trên địa bàn triển khai xây dựng và thực hiện đề án nông thôn mới giaiđoạn 2010-2015 Kết quả có 12/14 xã được Uỷ ban Nhân dân Thành phố côngnhận cơ bản hoàn thành 19/19 tiêu chí nông thôn mới Riêng 2 xã Vĩnh Lộc

A, Vĩnh Lộc B đã thực hiện hoàn thành 17/19 tiêu chí nông thôn mới (giaiđoạn 2011-2015) [14].Với mục tiêu hỗ trợ nông dân phát triển sản xuất, ngườidân nâng cao nguồn thu nhập; TW, thành phố, huyện đã tiếp tục thực hiệnnâng chất các tiêu chí xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016-2020 Đến nay,

Thành phố đã phê duyệt Đề án nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng nông thôn mới của 14 xã và phê duyệt danh mục công trình cấp bách đầu tư

giai đoạn 2016-2020 đối với xã Bình Hưng và thị trấn Tân Túc; xét duyệt giao

chủ đầu tư các dự án của 16 xã, thị trấn và trình Thành phố Đề án nâng cao chất lượng các tiêu chí huyện nông thôn mới (lần thứ 7).

Qua 10 năm triển khai thực hiện Nghị quyết 26-NQ/TW của BCH TW

khóa X Về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, tình hình nông nghiệp tiếp tục

phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng vàhiệu quả Chuyển dịch cơ cấu theo định hướng đã đề ra, tỷ trọng ngành côngnghiệp-xây dựng tăng dần, giữa vai trò quan trọng và là động lực tăng trưởngchính; ngành nông lâm, thủy sản có hướng giảm dân về quy mô Tổng giá trịsản xuất theo giá hiện hành năm 2017 đạt 53.385,5 tỷ đồng Ngành nôngnghiệp với các mô hình chuyển đổi cây trồng tiếp tục được quan tâm, triểnkhai thực hiện (mô hình mai vàng, hoa lan, cây kiểng, cá kiểng, rau antoàn…) mang lại hiệu quả kinh tế cao, bình quân đạt từ 200 triệu đồng đến 1,2

tỷ đồng/người/năm Đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càngđược cải thiện (thu nhập bình quan đầu người tăng từ 17,588 triệu

h

đồng/người/năm 2010 lên 52,692 triệu đồng/người/năm 2017) [14].

Từ Chương trình mục tiêu xây dựng nông thôn mới, huyện Bình Chánh

đã huy động các nguồn lực trên 8.885 tỷ đồng, xây dựng trên 300 công trìnhgiao thông đã hoàn thành và đưa vào sử dụng Trong đó, vốn từ nguồn ngânsách tập trung của thành phố trên 4.879 tỷ đồng để đầu tư các công trìnhđường giao thông nông thôn, chiếm 54,9% so với tổng vốn đầu tư cơ sở hạtầng để thực hiện các công trình giao thông nông thôn Trong quá trình thựchiện các công trình giao thông nông thôn, hệ thống chính trị của huyện đã vậnđộng trên 4.920 hộ dân hiến trên 1.244 ha đất mặt bằng, tổng trị giá trên 1.200

tỷ đồng, chiếm 13,52% tổng vốn đầu tư cơ sở hạ tầng Riêng năm 2017, tổngvốn đầu tư trên 308 tỷ đồng để thực hiện các công trình thuộc danh mục nôngthôn mới Như vậy, trong số trên 509 công trình đã có 467 công trình đã hoànthành được đưa vào sử dụng Sau hơn 6 năm, triển khai mục tiêu Quốc gianông thôn mới, huyện Bình Chánh đã đầu tư cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuật…với tổng kinh phí trên 16.221 tỷ đồng Từ chỗ cơ sở hạ tầng kinh tế kỹ thuậtđược đầu tư, huyện Bình Chánh đã vận động nông dân xây dựng các mô hìnhsản xuất nông nghiệp có hiệu quả Mô hình trồng hoa phong lan của hơn 150

hộ dân, với quy mô trên 35 ha, có thu nhập trên 1,2 tỷ đồng/ha/năm, mô hìnhtrồng mai vàng có hơn 100 hộ dân với diện tích trên 270 ha, có thu nhập trên

2 tỷ đồng/ha/năm, mô hình trồng rau an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP của

100 hộ dân, trồng trên 46 ha, năng suất đạt bình quân từ 22 tấn đến 25 tấn/ha,thu nhập trên 420 triệu đồng/ha/năm Từ đó, đã nâng thu nhập bình quân trên

40 triệu đồng/người/năm Đời sống kinh tế của người dân ổn định, đến cuốinăm 2017, số hộ nghèo của huyện chỉ còn 2.618 hộ (giảm 2.974 hộ so với đầunăm 2017), chiếm tỷ lệ 1,68% số hộ nghèo của huyện; còn 3.932 hộ cậnnghèo (giảm 2.858 hộ so với đầu năm 2017), chiếm 2,53% số hộ cận nghèocủa huyện [10]

Nghị quyết Đại hội Đại biểu Đảng bộ huyện Bình Chánh lần thứ XI

h

nhiệm kỳ 2015-2020 đã xác định các chương trình trọng điểm có: Chương trình nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng huyện nông thôn mới, trong

đó tập trung xây dựng xã Bình Hưng, thị trấn Tân Túc phù hợp với các tiêu chí nông thôn mới [16] Kết quả đã xây dựng nền nông nghiệp toàn diện theo

hướng hiện đại, đồng thời phát triển mạnh công nghiệp dịch vụ ở nông thôn;đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệphóa, hiện đại hóa Đặc biệt huyện đã thực hiện chương trình xây dựng nôngthôn mới gắn với xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn và đô thị hóa Xác địnhmục tiêu xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Bình Chánh trong thời

gian tới là tập trung triển khai Đề án nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng nông thôn mới của từng xã và Đề án xây dựng huyện nông thôn mới.

Trong đó, tập trung đầu tư những công trình phát huy hiệu quả trong pháttriển sản xuất, nâng cao thu nhập gắn với giảm nghèo bền vững, xây dựng đờisống văn hóa, giữ gìn an ninh trật tự xã hội và đảm bảo cảnh quan, vệ sinhmôi trường khu vực nông thôn

Từ Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008 tại hội nghị lần thứ VII

BCH TW khóa XVề nông nghiệp, nông dân, nông thôn, Thủ tướng Chính phủ

đã Ban hành Quyết định số 800/QĐ.TTg phê duyệt Chương trình mục tiêuquốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 đã tạo cơ sở lý luận

và thực tiễn cho các địa phương trong cả nước thực hiện chương trình xâydựng nông thôn mới Tạo sự thay đổi tích cực trong diện mạo đời sống nôngthôn Việt Nam nói chung và tại TPHCM nói riêng

Kết quả thu được trong thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mớitại TPHCM đã rút ngắn khoảng cách chênh lệch về mức sống giữa nông thôn

và thành thị còn khoảng 1,2 lần; không còn hộ nghèo theo chuẩn quốc gia;gần như 100% hộ dân nông thôn đều sử dụng nước sạch Đó là những nét cơbản về việc xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2015 của TPHCM TạiTPHCM, sau khi gần như hoàn thành việc xây dựng nông thôn mới giai đoạn

h

2010-2015, được Thủ tướng Chính phủ công nhận 3 huyện Củ Chi, Hóc Môn,Nhà Bè đạt đủ 19/19 tiêu chí về nông thôn mới từ năm 2015, 2 huyện còn lại

là Cần Giờ và Bình Chánh đã xây dựng đề án khắc phục các vấn đề còn tồntại theo khuyến nghị của đoàn công tác Ban chỉ đạo Trung ương và đoàn côngtác phản biện liên bộ, ngành Thành phố đã hoàn chỉnh hồ sơ trình Thườngtrực Ban Chỉ đạo Trung ương xem xét, tiến hành thẩm tra hồ sơ và khảo sátthực tế Qua việc xây dựng nông thôn mới tại 56 xã thuộc 5 huyện, sản xuấtnông nghiệp TPHCM đã chuyển dịch đúng hướng với những mô hình về cácgiống cây trồng, vật nuôi có hiệu quả kinh tế cao, theo hướng nông nghiệp đôthị như bò sữa, rau an toàn, hoa lan - cây kiểng, cá cảnh… Sự tham gia, hỗ trợtích cực của các hội đoàn thể, nhất là Hội Nông dân, đã góp phần duy trì vàphát triển ngành nghề nông thôn, ngành nghề phi nông nghiệp, giải quyết laođộng nông nhàn ở nông thôn Sự chủ động của các cơ sở đào tạo nghề trongviệc khảo sát nhu cầu học nghề của lao động nông thôn gắn với thị trường laođộng đã giúp ngay sau khi được đào tạo, người học nghề có thể kiếm đượcviệc làm hoặc có thể vận dụng kiến thức để phát triển nghề ngay trên địa bàn.Qua khảo sát tại các xã, đa số người dân cho rằng cần tiếp tục tập huấn kỹthuật với những giống cây, con mới có hiệu quả kinh tế cao; cần cung cấpthông tin thị trường, giá cả nông sản và tiếp tục đẩy mạnh công tác đào tạonghề Nhờ chính sách khuyến khích phù hợp, TPHCM đã thu hút được nhiềunguồn lực đóng góp trong việc xây dựng nông thôn mới nói chung và tổ chứcsản xuất nói riêng Nhờ đó, 1 đồng vốn ngân sách đã huy động được 28 đồngvốn trong xã hội để đầu tư phát triển sản xuất theo các chương trình và mụctiêu phát triển nông nghiệp của TPHCM Trong đó, huy động từ tín dụng ngânhàng là 17 đồng, từ người dân và doanh nghiệp tự có là 11 đồng Thu nhậpbình quân khu vực nông thôn bình quân là 41,7 triệu đồng/người/năm.TPHCM đang chuyển qua giai đoạn 2, là giai đoạn nâng chất và theo tính đặcthù của vùng nông thôn TP, với hầu hết tiêu chí đều cao hơn trung bình cả

h

tổ chức việc này Thành ủy Thành phố đã chỉ đạo Sở Tài nguyên - Môi trườngphải có mô hình xử lý nước thải ở nhà dân nông thôn cũng như tổ chức việcthu gom rác, không thể khoán trắng cho các đường dây thu gom rác dân lập.

Qua 10 năm thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới ở các xãtrên địa bàn huyện đã đạt được cụ thể như sau:

- Xã Tân Nhựt: đạt 19/19 tiêu chí: (1) Qui hoạch, (2) Giao thông, (3)

Thủy lợi, (4) điện, (5) Trường học, (6) Cơ sở vật chất văn hóa, (7) chợ, (8) bưuđiện, (9) Nhà ở dân cư, (10) Thu nhập, (11) Hộ nghèo, (12) Tỷ lệ lao động trong

độ tuổi có việc làm thường xuyên, (13) hình thức tổ chức sản xuất,

(13) Hình thức tổ chức sản xuất, (14) Giáo dục, (15) Y tế, (16) văn hóa, (17)Môi trường, (18) Hệ thống tổ chức chính trị, (19) an ninh trật tự xã hội Tiếp tụcxây dựng kế hoạch nâng chất và giữ vững 19 tiêu chí đạt được

- Xã Bình Chánh: hoàn thành 14 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (3) Thủy lợi, (4) Điện, (6) Cơ sở vật chấtvăn hóa, (7) Chợ, (8) Bưu điện, (9) Nhà ở dân cư, (11) Hộ nghèo, (12)

h

Tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm, (13) Hình thức tổ chức sản xuất,(15) Y tê, (16) Vă hóa, (18) Hệ thống tổ chức chính trị, (19) An ninh trật tự xãhội, phấn đấu năm 2014 hoàn thành thêm 05 tiêu chí (19/19).

- Xã Bình Lợi: đạt 10/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc khảo sát

xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) Điện, (7) Chợ, (8) Bưu điện, (11) Hộ nghèo,(12) Tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm, (13) Hình thức tổ chức sản xuất, (15)

Y tế, (16) Văn hóa, (19) An ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2013 đạt thêm 06tiêu chí (16/19)

- Xã Đa Phước: hoàn thành 13/19 tiêu chí, tăng 06 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) Điện, (5) Trường học, (8) Bưu điện,(9) Nhà ở dân cư, (11) Hộ nghèo, (12) Tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm,(13) Hình thức tổ chức sản xuất, (15) Y tê, (16) Văn hóa, (17) Môi trường, (18) Hệthống tổ chức chính trị, (19) An ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm

04 tiêu chí (17/19)

- Xã Qui Đức: hoàn thành 13/19 tiêu chí, tăng 05 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án:(1) Qui hoạch, (4) Điện, (8) Bưu điện, (7) Chợ nông thôn,(11) Hộ nghèo, (12) Tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm, (13) Hình thức tổchức sản xuất, (14) Giáo dục, (15) Y tế, (16) Văn hóa, (17) Môi

trường, (18) Hệ thống tổ chức chính trị, (19) An ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 03 tiêu chí (16/19)

- Xã Hưng Long: hoàn thành 10/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (3) Thủy lợi, (4) Điện, (7) Chợ, (8) Bưuđiện, (11) Hộ nghèo, (13) Hình thức tổ chức sản xuất, (16) Văn hóa, (18) Hệ thống

tổ chức chính trị, (19) An ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt

thêm 05 tiêu chí (15/19)

- Xã Phong Phú: hoàn thành 10/19 tiêu chí, tăng 03 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) điện, (7) chợ, (8) bưu điện, (11) Hộnghèo, (12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm thường xuyên, (13)

h

hình thức tổ chức sản xuất, (16) văn hóa, (18) Hệ thống tổ chức chính trị, (19)

an ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 05 tiêu chí (15/19)

- Xã An Phú Tây: hoàn thành 11/19 tiêu chí, tăng 08 tiêu chí so với lúc

khởi điểm xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) điện, (8) bưu điện, (7) Chợ nôngthôn, (9) Nhà ở dân cư, (11) Hộ nghèo, (12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việclàm thường xuyên, (13) hình thức tổ chức sản xuất, (15) Y tế, (18) Hệ thống tổchức chính trị, (19) An ninh trật tự, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 05

tiêu chí (16/19)

- Xã Tân Kiên: hoàn thành 09/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) điện, (7) Chợ, (8) bưu điện, (11) hộnghèo, (13) Hình thức tổ chức sản xuất, (15) Y tế, (17) Môi trường, (19) an ninhtrật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 05 tiêu chí (14/19)

- Xã Phạm Văn Hai: hoàn thành 11/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với

lúc khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) điện, (7) chợ, (8) bưu điện,

(12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm thường xuyên, (13) Hình thức tổchức sản xuất, (14) Giáo dục, (15) Y tế, (16) văn hóa, (18) hệ thống tổ chức chínhtrị, (19) an ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 04 tiêu chí

(15/19)

- Xã Lê Minh Xuân: hoàn thành 11/19 tiêu chí, tăng 02 tiêu chí so với

lúc khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (3) thủy lợi, (4) điện, (7) chợ, (8) bưuđiện, (12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm thường xuyên, (13)

hình thức tổ chức sản xuất, (15) y tế, (16) văn hóa, (18) Hệ thống tổ chứcchính trị, (19) an ninh trật tự xã hôi, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 05 tiêu chí(16/19)

- Xã Vĩnh Lộc A: hoàn thành 10/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (3) Thủy lợi, (4) điện, (7) Chợ, (8) bưu điện, (10) Thunhập, (11) hộ nghèo, (12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm thường

h

xuyên, (13) hình thức tổ chức sản xuất, (15) y tế, (19) An ninh trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 05 tiêu chí (15/19).

- Xã Vĩnh Lộc B: hoàn thành 09/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (4) điện, (5) trường học, (7) chợ nông thôn, (8) bưu điện,(11) hộ nghèo, (12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làm thường

xuyên, (13) Hình thức tổ chức sản xuất, (15) Y tế, (19) An ninh trật tự, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 05 tiêu chí (14/19)

- Xã Tân Qúy Tây: hoàn thành 14/19 tiêu chí, tăng 04 tiêu chí so với lúc

khảo sát xây dựng đề án: (1) Qui hoạch, (4) điện, (7) chợ nông thôn, (8) bưu điện,(9) nhà ở dân cư, (11) Hộ nghèo, (12) tỷ lệ lao động trong độ tuổi có việc làmthường xuyên, (13) hình thức tổ chức sản xuất, (14) Giáo dục, (15) y tế, (16) vănhóa, (17) Môi trường, (18) hệ thống tổ chức chính trị, (19) an ninh

trật tự xã hội, phấn đấu năm 2014 đạt thêm 04 tiêu chí (18/19)

Quá trình xây dựng nông thôn mới của huyện Bình Chánh thời gian qua

đã huy động được sức mạnh của cộng đồng và cả hệ thống chính trị trong xâydựng nông thôn mới Kết cấu hạ tầng ngày càng hoàn thiện, từng bước đápứng được nhu cầu sản xuất nông nghiệp, phục vụ dân sinh, góp phần thiếtthực cải thiện đời sống vật chất, tinh thần cho người dân Trình độ dân trí vàchất lượng hệ thống chính trị cơ sở từng bước được nâng cao, góp phần nângcao hiệu lực quản lý nhà nước Đảng viên, cán bộ, công chức và nhân dân trênđịa bàn huyện đã từng bước ý thức được xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụchính trị quan trọng trong thời kỳ đổi mới, góp phần cải thiện đời sống vậtchất, tinh thần của người dân ở vùng nông thôn thành phố , từ đó ý thức vềtrách nhiệm của bản thân trong việc chung tay vũng với Đảng, chính quyền ở

cơ sở từng bước thực hiện hoàn chính 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia vềnông thôn mới cũng như Bộ tiêu chí của Thành phố Hồ Chí Minh

h

Chương 2 THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở HUYỆN BÌNH CHÁNH

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 2.1 Hệ thống chính trị cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Bình Chánh thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa Việt Nam là tổng thể các thiết chếchính trị, chính trị-xã hội được thành lập, hoạt động trong mối liên hệ chặt chẽ

mà vai trò lãnh đạo thuộc về đảng của giai cấp công nhân và nhân dân laođộng nhằm thực hiện được quyền lực nhân dân, xây dựng thành công chủnghĩa xã hội Hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam bao gồm ba bộphận là Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa ViệtNam và các tổ chức chính trị - xã hội - Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và 5 đoàn

thể chính trị - xã hội: Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp

Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân ViệtNam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam Hệ thống tổ chức của Đảng và các tổchức chính trị - xã hội ở nước ta từ trung ương đến cơ sở về cơ bản cũng đượchình thành một cách tương ứng với hệ thống tổ chức hành chính

Hệ thống chính trị cấp cơ sở gồm các thành tố: Đảng ủy phường/xã, Ủyban nhân dân phường/xã, Mặt trận tổ quốc và các đoàn thể chính trị phường/

xã Đây là cấp triển khai, thực hiện mọi chủ trương, chính sách cuả Đảng vàNhà nước

Xuất phát từ thực tiễn triển khai Chương trình xây dựng nông thôn mới

trên địa bàn huyện Bình Chánh, Đảng bộ huyện đã có Chương trình hành động Thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XI về “Nâng cao chất lượng thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới”.

Đây là căn cứ để hệ thống chính trị cấp cơ sở gồm: (Đảng ủy xã, Ủy

h