Tích cực hóa học sinh khi dạy học bài 9 Công nghệ lớp 10

Sáng kiến “Tích cực hóa học sinh khi dạy học bài 9 Công nghệ lớp 10” làm sáng tỏ cơ sở lý luận của phương pháp dạy học tích cực và biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh. Xây dựng ngân hàng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập phục vụ dạy và học môn Công nghệ lớp 10. Thực nghiệm sử dụng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập trong thiết kế c

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÍCH CỰC HÓA HỌC SINH KHI DẠY HỌC BÀI 9 CÔNG NGHỆ

LỚP 10

Năm học 2011- 2012

SƠ YẾU LÝ LỊCH

Họ và tên: Đỗ Thị Hải Vân

Sinh ngày 09 tháng 04 năm 1979

Năm vào ngành: 2001 Chức vụ: Giáo viên Đơn vị công tác: Trường THPT Ba Vì - Hà Nội Trình độ chuyên môn: Cử nhân Kĩ thuật nông nghiệp

Hệ đào tạo: Đại học chính quy

Chuyên ngành: Sư phạm KTNN

Bộ môn giảng dạy: Công nghệ 10 Trình độ ngoại ngữ: Tiếng Pháp Trình độ chính trị: Sơ cấp

NỘI DUNG ĐỀ TÀI:

TÊN ĐỀ TÀI

Tích cực hóa học sinh khi dạy học bài 9

Công nghệ lớp 10

Phần I: ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lý do chọn đề tài:

1 Cơ sở lí luận:

Trong giai đoạn hiện nay ngành giáo dục đang tiến tới sự đổi mới cả về số lượng và chất lượng giáo dục thì việc đổi mới giáo dục phổ thông không thể là ngoại lệ Để đạt được những yêu cầu đó của ngành giáo dục đòi hỏi phải có sự thay đổi về phương pháp giáo dục phổ thông

Trước kia với phương pháp dạy học cũ, người dạy chủ yếu đóng vai người nói còn người học đóng vai người nghe, kiến thức truyền tải đến học sinh vì thế

mà đơn điệu, thụ động Trong giai đoạn hiện nay do yêu cầu đổi mới về mục tiêu dạy học nên yêu cầu có sự đổi mới về phương pháp giảng dạy Sự đổi mới các phương pháp hướng vào sự đổi mới hoạt động học của học sinh

2.Cơ sở thực tiễn:

Công nghệ là một trong những môn học ở trường phổ thông, nhưng đây không phải là môn thi tốt nghiệp, cũng không phải là môn thi đại học nên các em không mấy hứng thú với môn học này Vì vậy đối với người giáo viên giảng dạy

môn công nghệ thì làm thế nào để tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh luôn luôn là câu hỏi thường trực trong quá trình tìm tòi, đổi mới phương

pháp giảng dạy của mình

Bài 9 – “Biện pháp cả tạo và sử dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá” trong sách giáo khoa công nghệ 10 là một bài có tính ứng dụng cao

với các học sinh trường THPT Ba Vì Do vậy nếu người giáo viên giảng dạy có thể tổ chức giờ học cho hoạt động học tập của học sinh thực sự trở nên tích cực thì sẽ giúp các em hiểu rõ bài và nắm vững bài hơn, từ đó các em có cơ sở đẻ ứng dụng các kiến thức đã học được vào thực tế sản xuất ở gịa đình, địa phương mình

Như vậy, xuất phát từ các cơ sở lí luận và thực tiễn như trên tôi đã tiến

hành nghiên cứu đề tài: “Tích cực hóa học sinh khi dạy bài 9 – Công nghệ 10”

với mong muốn đưa ra một vài sáng kiến nhỏ của mình để mọi người tham khảo

II Mục đích nghiên cứu:

- Sáng tỏ cơ sở lý luận của phương pháp dạy học tích cực và biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh

- Xây dựng ngân hàng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập phục vụ dạy và học môn Công nghệ lớp 10

- Thực nghiệm sử dụng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập trong thiết kế các bài học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh

III Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

1 Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lớp 10 – Trường THPT Ba Vì

- Các lớp thực nghiệm: 10A1, 10A2, 10A3, 10A13

- Lớp đối chứng: 10A4, 10A5

2.Phạm vi nghiên cứu: Bài 9- Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu, đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá (thuộc chương I: Trồng trọt, lâm nghiệp đại cương)

3 Thời gian thực hiện: Một năm học ( 2011-2012)

IV.Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Xây dựng cơ sở lý luận cho việc thiết lập các băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập

- Thiết kế bài học sử dụng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập

V Phương pháp nghiên cứu

1 Nghiên cứu lý thuyết

Tìm hiểu cơ sở lý luận của việc phát huy tính tích cực của học sinh

2 Thực nghiệm sư phạm

- Lớp thực nghiệm: Dạy học có thiết kế sử dụng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập

- Lớp đối chứng: Dạy học thiết kế bài học không sử dụng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập

3 Phương pháp thống kê toán học:

Kiểm tra, so sánh kết quả, sử lý số liệu

Phần II: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

I Phương pháp dạy học tích cực:

Phương pháp dạy học tích cực là một nhóm các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh

II Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực:

- Giáo viên hướng vào việc chuẩn bị, tổ chức các hoạt động học tập cho học sinh giúp các em sớm thích ứng với đời sống xã hội,

- Rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học, phát huy sự tìm tòi cá nhân hoặc theo nhóm

- Chuyển biến từ việc dạy học chú trọng giới thiệu các khái niệm, định luật của các môn khoa học sang việc chú trọng mối liên hệ giữa các kiến thức khoa học cơ bản với ứng dụng công nghệ và mối quan tâm của xã hội

- Rèn luyện cho người học có phương pháp, thói quen , có kỹ năng tự học

và biết ứng dụng vào điều kiện thực tế của cuộc sống sẽ tạo cho học sinh lòng ham học, khơi dậy tiềm năng vốn có trong mỗi người

Vì thế ngày nay trong quá trình dạy học người ta nhấn mạnh hoạt động học, tạo ra sự chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động

Tóm lại trong phương pháp tích cực, người được giáo dục trở thành người

tự giáo dục

III Sử dụng băng hình, tranh ảnh, phiếu học tập trong dạy học:

Khi giảng dạy theo phương pháp tích cực, hoạt động của học sinh chiếm tỷ trọng cao so với hoạt động giáo viên về mặt thời gian cũng như cường độ làm việc

Trong phương pháp dạy học tích cực có sự giao tiếp thường xuyên, qua lại giữa thầy và trò, giữa trò với trò Bài học được xây dựng từ những đóng góp của học sinh thông qua các hoạt động học tập do thầy tổ chức.Do vậy, để tổ chức các hoạt động của học sinh người ta dùng băng hình, tranh ảnh, các phiếu hoạt động học tập ( gọi tắt là phiếu học tập)

1 Băng hình, tranh ảnh được sử dụng trong dạy học chủ yếu theo hai cách: -.Băng hình, tranh ảnh có thể được đưa ra cho học sinh xem trước, làm gợi

ý cho học sinh tiếp cận với nội dung bài học

- Băng hình, tranh ảnh cũng có thể được đưa ra cho học sinh xem sau với mục đích làm sáng tỏ nội dung bài học

2.Phiếu học tập được phát cho học sinh tự lực hoàn thành trong thời gian ngắn của tiết học Mỗi phiếu học tập có thể có một vài nhiệm vụ nhận thức cụ thể nhằm dẫn dắt tới một kiến thức, tập dượt kỹ năng rèn luyện một thao tác tư duy hay thăm dò trước một vấn đề

Sau đây là một số dạng phiếu học tập thường sử dụng trong dạy học:

a.Phiếu phát triển kỹ năng quan sát

Quan sát là sự tri giác có mục đích, có kế hoạch của chủ thể trước một hiện tượng, đối tượng sống nhằm nhận thức các dấu hiệu bên ngoài, trực quan về đối tượng đó

Do vậy để phát triển kỹ năng quan sát ở học sinh giáo viên phải:

- Dạy cho các em biết mục đích quan sát

- Lập kế hoạch quan sát

- Biết sử dụng các phương tiện quan sát

- Biết thu thập sử lý các tài liệu quan sát

- Biết rút ra kết luận

b Phiếu phát triển kỹ năng phân tích

Phân tích là sự phân chia trong tư duy các dấu hiệu, các thuộc tính của sự vật hiện tượng để phân biệt chúng Nhờ có sự phân tích từng thành phần, từng mặt của sự vật hiện tượng mà học sinh hiểu đầy đủ, cặn kẽ về sự vật hiện tượng

đó

c Phiếu phát triển kỹ năng so sánh

So sánh là một biện pháp tư duy được sử dụng để phân biệt sự giống và khác nhau giữa các sự vật-hiện tượng.Phát triển tư duy so sánh giúp học sinh hình thành các khái niệm, đặc biệt là trong việc tìm ra các dấu hiệu chung hoặc

để phân biệt những điểm khác nhau để phân chia các khái niệm

d Phát triển kỹ năng quy nạp, khái quát hoá

Quy nạp là con đường tư duy đi từ nhận thức của sự vật đơn lẻ đến các khái niệm, khái quát Quy nạp bắt đầu từ việc tích luỹ những hiểu biết của nhiều

sự kiện và hiện tượng cùng loại, nhờ so sánh, phân tích mà học sinh phát hiện được những dấu hiệu thuộc tính chung của chúng

đ Phát triển kỹ năng suy luận, đề xuất giả thuyết

Diễn dịch là quá trình tư duy đi từ khái niệm, định luật chung đến nhận thức các sự vật hiện tượng riêng rẽ, suy lý diễn dịch được dùng khi vận dụng khái

niệm đã biết vào các trường hợp cụ thể, qua đó nắm vững thêm khái niệm Nhờ

có diễn dịch mà trong dạy học hình thành những tri thức cụ thể, nhanh chóng, đầy đủ, chính xác

e Phiếu áp dụng kiến thức đã học

Vận dụng trong việc nâng cao kiến thức cũ cho học sinh trên cơ sở những kiến thức có liên quan

Trên đây chỉ là một số dạng phiếu học tập thường sử dụng, ngoài ra còn có rất nhiều các dạng phiếu học tập khác đáp ứng những yêu cầu sư phạm khác nhau phù hợp với từng lớp học, môn học

Chương 2

THIẾT KẾ BÀI HỌC SỬ DỤNG BĂNG HÌNH (TRANH ẢNH), PHIẾU HỌC TẬP

Bài 9

Tiết 11,12 BIỆN PHÁP CẢI TẠO VÀ SỬ DỤNG ĐẤT XÁM

BẠC MÀU, ĐẤT XÓI MÒN MẠNH TRƠ SỎI ĐÁ

I Mục tiêu bài học:

1 Về kiến thức:

- Học sinh trình bày được nguyên nhân hình thành, tính chất và đặc điểm của đất xám bạc màu, từ đó đưa ra các biện pháp cải tạo và hướng sử dụng

- Học sinh trình bày được nguyên nhân hình thành, tính chất và đặc điểm của đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá, từ đó đưa ra các biện pháp cải tạo và hướng sử dụng

- Từ đặc điểm của mỗi loại đất học sinh phải đưa ra được biện pháp cải tạo và phân tích được tác dụng của từng biện pháp cải tạo đối với loại đất đó

2 Về kĩ năng:

- Rèn cho học sinh kĩ năng phân tích, so sánh, tổng hợp

- Hình thành ở học sinh ý thức bảo vệ và sử dụng tài nguyên môi trường đất

- Học sinh biết ứng dụng kiến thức đã học vào việc cải tạo và sử dụng đất ở gia đình, dịa phương

II Trọng tâm:

- Tiết11: Phần I.Cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu( Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng )

- Tiết 12: : Phần II Cải tạo và sử dụng đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá (Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng)

III Phương tiện dạy - học:

- Tranh ảnh hoặc phim ảnh minh hoạ về toàn cảnh hai loại đất

- Phiếu học tập

IV Phương pháp:

- Trực quan

- Sử dụng SGK + Phiếu học tập

- Vấn đáp tái hiện , vấn đáp tìm tòi

V Tiến trình dạy - học:

1.Ổn định lớp

2 Kiểm tra bài cũ : không

3 Bài mới:

Phương pháp dạy - học Nội dung dạy - học

- GV : Cho hoc sinh xem toàn

cảnh đất xám bạc màu

- H : Học sinh nghiên cứu sgk

cho biết nguyên nhân hình thành

đất xám bạc màu?

HS : cho vd làm rõ?

- GV: bổ sung

- H: Từ nguyên nhân hình thành

chỉ ra tính chất của đất xám bạc

màu?

- Gv: bổ sung

- H: Theo em có thể làm thay đổi

các tính chất xấu trên không?

I Cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu;

1 Nguyên nhân hình thành

- Do địa hình dốc thoải

- Do tập quán canh tác lạc hậu

2 Tính chất của đất xám bạc màu

- Tầng đất mặt mỏng, thành phần cơ giới nhẹ (cát nhiều, sét và keo ít)

- Đất chua, nghèo chất dinh dưỡng, nghèo mùn

- GV: Sgk phần.I.3 đã đưa ra 1 số

biện pháp cải tạo đất xám bạc

màu, học sinh thảo luận theo

nhóm, tìm ra tác dụng của từng

biện pháp và hoàn thành phiếu

học tập trong 10 phút

+ Hết 10 phút giáo viên thu phiếu

của các nhóm, lấy ngẫu nhiên 1

phiếu công bố kết quả trước lớp

+ Đại diện các nhóm cho ý kiến

bổ sung

+GV : Thống nhất nội dung

- H: Đất xám bạc màu sau khi cải

tạo sẽ được sử dụng như thế nào?

Vì sao?

- GV: cho học sinh xem toàn cảnh

đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

- GV: học sinh nghiên cứu sgk và

cho biết nguyên nhân làm đất bị

- Vi sinh vật ít, hoạt động kém

3 Biện pháp cải tạo và hướng sử dụng

*Biện pháp cải tạo:

Biện pháp -Xây dựng bờ vùng

bờ thửa, hệ thống mương máng

- Cày sâu dần, bón tăng phân hữu cơ, bón phân hóa học hợp lí

-Bón vôi cho đất

- Luân canh cây trồng (luân canh với cây họ đậu)

Tác dụng

- Hạn chế rửa trôi, đảm bảo tưới tiêu hợp lí

- Làm tăng độ dày tầng đất mặt, bổ sung chất dinh dưỡng, làm tăng độ tơi xốp,tăng lượng mùn, hạt keo, hạt sét cho đất

- Giảm độ chua cho đất

- Bổ sung dinh dưỡng ( đạm) cho đất

*Hướng sử dụng:

Đất xám bạc màu thích hợp với cây trồng cạn như: đỗ, lạc, khoai lang, sắn, ngô

II Cải tạo và sử dụng đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá:

1 Nguyên nhân gây xói mòn đất

- Do lượng mưa lớn làm phá vỡ kết cấu và bào mòn đất

- Do địa hình dốc: dốc lớn và dốc dài

xói mòn?

- H :Từ nguyên nhân hình thành

hãy cho biết đất này có những

tính chất gì?

- GV : làm rõ

- H : Cần phải thay đổi những

tính chất nào trên đây ?

- GV : Sgk đã đưa ra một số biện

pháp cải tạo đất này, học sinh

thảo luận theo nhóm và tìm ra tác

dụng của từng biện pháp điền vào

phiếu học tập trong vòng 12 phút

+ Hết 12 phút giáo viên thu phiếu

của các nhóm, lấy ngẫu nhiên 1

phiếu công bố kết quả trước lớp

+ Đại diện các nhóm cho ý kiến

bổ sung

+ GV : Thống nhất nội dung

2 Tính chất của đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

- Phẫu diện không hoàn chỉnh

- Cát, sỏi nhiều

- Đất chua, nghèo mùn, nghèo dinh dưỡng

- Vi sinh vật ít, hoạt động yếu

3 Cải tạo và sử dụng đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

*Biện pháp cải tạo:

Biện pháp

- Làm ruộng bậc thang

-Thềm cây ăn quả

- Canh tác theo đường đồng mức

- Bón phân hữu cơ kết hợp với phân khoáng

- Bón vôi

- Luân canh, xen canh gối vụ cây trồng

-Trồng cây thành băng

- Canh tác nông, lâm

Tác dụng

- Ngăn chặn xói mòn, rửa trôi

- Ngăn chặn xói mòn, rửa trôi, che phủ, giữ độ ẩm cho đất, bổ sung chất dinh dưỡng

- Ngăn chặn xói mòn

-Bổ sung dinh dưỡng, tăng tính thấm nước của đất

- Giảm độ chua

- Che phủ đất, bổ sung chất dinh dưỡng

- Ngăn chặn xói mòn

- Che phủ, giữ ẩm

- H : Những biện pháp nào có tác

dụng:

+ Hạn chế xói mòn?

+ Cải tạo đất?

- H: Đất này sau khi cải tạo được

sử dụng như thế nào? Vì sao?

kết hợp

- Trồng cây ở rừng đầu nguồn

đất

- Bảo vệ đất

* Hướng sử dụng:

- Trồng cây lâm nghiệp

- Trồng cây nông – lâm kết hợp

VI Củng cố, dặn dò:

- Củng cố biện pháp cải tạo 2 loại đất bằng trò chơi: sử dụng sơ đồ câm

- Học sinh chuẩn bị trước bài 12: tìm hiểu về một số loại phân bón thường được

sử dụng ở địa phương

Phụ lục: Mẫu phiếu học tập

Phiếu học tập số 1

Họ và tên

Lớp

Câu hỏi: Biện pháp và tác dụng của từng biện pháp trong cải tạo đất xám bạc màu?

Phiếu học tập số 2

Họ và tên

Lớp

Câu hỏi: Biện pháp và tác dụng của từng biện pháp trong cải tạo đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá?

Chương 3 KẾT QUẢ THỰC HIỆN (CÓ SO SÁNH ĐỐI CHỨNG)

I Sau khi học sinh được học xong tiết 11:

Để kiểm tra nhận thức của học sinh sau khi học xong kiến thức tiết 11 với

nội dung phần I Cải tạo và sử dụng đất xám bạc màu , tôi đã tiến hành khảo

sát thông qua hình thức kiểm tra bài cũ( bằng kiểm tra miệng) như sau:

- Lớp 10A1, 10A2, 10A3, 10A13: kiểm tra mỗi lớp 3 học sinh Kết quả là các học sinh được kiểm tra đều nắm rõ bản chất câu hỏi và trả lời chính xác câu hỏi giáo viên đưa ra

- Lớp 10A4, 10A5: kiểm tra mỗi lớp 3 học sinh, nhưng kết quả là chỉ có 3 trong 6 học sinh đó trả lời được câu hỏi giáo viên đưa ra, còn 3 học sinh chưa trả lời chính xác câu hỏi

Kêt quả này tuy chưa phản ánh chính xác được hiệu quả của việc sử dụng

đồ dùng trực quan và phiếu học tập trong một tiết học, tuy nhiên cũng cho người giáo viên trực tiếp giảng dạy những gợi ý tiếp theo

Ở tiết 12 với kết cấu nội dung dạy học tương tự như ở tiết 11, tôi tiếp tục

sử dụng hình ảnh trực quan và mẫu phiếu học tập như mẫu đã sử dụng ở tiết 11

cho phần học II Biện pháp cải tạo và sử dụng đất xói mòn mạnh trơ sỏi đá

II Sau khi học sinh được học xong tiết 12:

Kiểm tra nhận thức của học sinh bằng bài kiểm tra 15 phút Kết quả kiểm tra của các lớp thực nghiệm được thể hiện ở bảng 1 và các lớp đối chứng được thể hiện ở bảng 2 như sau:

1.Các lớp thực nghiệm là các lớp có sử dụng băng hình, phiếu học tập

trong quá trình day học, bao gồm lớp 10A1, 10A2, 10A3, 10A13

Kết quả kiểm tra ở bảng 1 cho thấy: tỉ lệ học sinh đạt điểm giỏi ở các lớp thực nghiệm đều trên 20%( trung bình các lớp là 21,4%) Tỉ lệ học sinh đạt điểm khá ở các lớp đều trên 40%( trung bình là 48%) Còn tỉ lệ học sinh đạt điểm trung bìnhở các lớp dao động khoảng từ 25%- 35% ( trung bình các lớp là 30,1%).Trong khi đó tỉ lệ học sinh đạt điểm yếu kém trung bình ở các lớp là 0,5