Khi nghiên cứu sơ bộ về Lát mêhicô 8 tuổi trồng thử tại Trường Đại học Lâm nghiệp, Tiến sỹ Hoàng Thúc Đệ đã nhận định: gỗ có vân thớ đẹp, có nhiều đặc điểm giống với Lát hoa, Re hương củ
Trang 1XÁC ĐỊNH MỘT SỐ TÍNH CHẤT CƠ VẬT LÝ VÀ KHẢ NĂNG SỬ DỤNG
GỖ LÁT MÊHICÔ
Đỗ Văn Bản, Lưu Quốc Thành
Phòng Nghiên cứu Tài nguyên Thực vật rừng
Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nan
I ĐẶT VẤN ĐỀ
"Lát mêhicô" là tên một loài cây gỗ Cedrela odorata L thuộc họ thực vật Xoan (Meliaceae) phân bố rộng rãi ở Châu Mỹ, được Nguyễn Hữu Lộc, Phạm Quang Minh và Đỗ Xuân Quy đặt, khi năm 1986, 1989 đưa hạt từ Mêhicô về gieo trồng thử ở Hữu Lũng – Lạng Sơn (tại Trường công nhân kỹ thuật trung Ương 1, Lâm trường II thuộc Tổng công ty Lâm nghiệp), Xuân Mai (Trường Đại học Lâm nghiệp) và một vài nơi khác Sau hơn 10 năm, những cây trồng thử đã cho thấy khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu nhiều vùng
ở miền Bắc nước ta, cây có đường kính phổ biến 45-60cm Khi nghiên cứu sơ bộ về Lát mêhicô 8 tuổi trồng thử tại Trường Đại học Lâm nghiệp, Tiến sỹ Hoàng Thúc Đệ đã nhận định: gỗ có vân thớ đẹp, có nhiều đặc điểm giống với Lát hoa, Re hương của Việt Nam, lõi không bị mềm xốp, không nứt nẻ, cong vênh, có độ bền
tự nhiên tốt, có cường độ chịu lực cao, đáp ứng được yêu cầu của gỗ cho sản xuất đồ mộc và công nghệ ván dán, ván ghép thanh, ván dăm
Nguyên Phó thủ tướng Nguyễn Công Tạn rất quan tâm đến cây nhập nội này và yêu cầu các nhà khoa học lâm nghiệp nghiên cứu để phát triển mở rộng Cục Phát triển Lâm nghiệp (nay là Cục Lâm nghiệp) – Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn coi đây là một nhiệm vụ quan trọng và năm 2002 đã chỉ đạo cho Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam tiến hành thăm dò một số đặc tính và khả năng sử dụng gỗ của loài cây này Phòng Nghiên cứu Tài nguyên Thực vật rừng được trực tiếp triển khai nhiệm vụ này trong thời gian từ tháng 4 năm 2002 đến tháng 12 năm 2002
II PHƯƠNG PHÁP THỰC HIỆN
a Xác định một số tính chất vật lý và cơ học của gỗ theo phương pháp quy định trong các tiêu chuẩn nhà nước tương ứng
b Mô tả cấu tạo gỗ theo các phương pháp của Phòng Tài nguyên Thực vật rừng (Viện KHLNVN)
c Thăm dò về khả năng lạng, bóc, xẻ ván, làm ván dán, ván dăm, ván ghép thanh dựa vào quan sát đánh giá trên các sản phẩm làm thử
III KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
3.1 Một số tính chất vật lý và cơ học của gỗ Lát mêhicô
3.1.1 Cây mẫu
Hai cây Lát mêhicô mẫu được lấy tại Trường Công nhân Kỹ thuật trung Ương 1 Hữu Lũng – Lạng Sơn,
có một số đặc điểm sau:
- Cây số 1: 14 năm tuổi, chiều cao 18m, chiều cao dưới cành 6,4m, thân tròn, thẳng, đường kính ngang ngực 48cm Thể tích cây tại thời điểm chặt hạ 1,228m3 Tăng trưởng đường kính trung bình 4,2cm/năm Cây được trồng tại nơi thường xuyên ẩm, đất tốt
- Cây số 2: 13 năm tuổi, chiều cao 15,5m, chiều cao dưới cành 6,5m, thân tròn, thẳng, đường kính ngang ngực 26cm Thể tích cây tại thời điểm chặt hạ 0,295m3, thấp hơn cây số 1 ở thời điểm 13 năm tuổi gần 3,9 lần Tăng trưởng đường kính trung bình 2,8cm/năm Cây được trồng ở vị trí đất khô cằn hơn Mặc dù kích thước của hai cây mẫu có sự chênh lệch đáng kể, và khi giải tích cây cho thấy chúng chưa đạt được tăng trưởng cực đại, cây vẫn còn trong thời gian tiếp tục phát triển, nhưng qua đó cho thấy: Lát mêhicô thuộc loại cây gỗ lớn (tại vùng nguyên sản, cây có chiều cao trung bình 35m, có thể đến 40m, đường kính đến 60cm, có thể đến 2m (Anibal Niembro Rocas, 2003), mọc nhanh, tỷ lệ phần thân dưới cành khá lớn, thân tròn, thẳng, phẩm chất cao, đảm bảo tỷ lệ sử dụng cao Những đặc điểm này tương tự như Anibal Niembro Rocas (2003) đã mô tả về cây ở vùng phân bố chính
Trang 23.1.2 Một số tính chất vật lý và cơ học
Kết quả một số tính chất vật lý và cơ học của gỗ hai cây mẫu được tổng hợp ở bảng 1
Bảng 1 Một số tính chất cơ học và vật lý của gỗ cây mẫu Lát mêhicô
Tính chất Giá trị cực
tiểu
Trị số trung bình cộng
Giá trị cực đại
Sai số của TB cộng
Hệ số biến động
Độ chính xác
KLTT (12%) kg/m3
Hệ số co rút thể tích
Độ hút nước (%)
Nén dọc (kG/cm2)
Kéo dọc (kG/cm2)
Uốn tĩnh xuyên tâm
(kG/cm2)
Uốn tĩnh tiếp tuyến
(kG/cm2)
Môđun đàn hồi xuyên tâm
(x103 kG/cm2)
Môđun đàn hồi tiếp tuyến
(x103 kG/cm2)
Cắt dọc xuyên tâm
(kG/cm2)
Cắt dọc tiếp tuyến
(kG/cm2)
Uốn va đập hướng tiếp
tuyến (kGm/cm3)
Qua bảng 1 cho thấy:
Trang 3- Căn cứ vào khối lượng thể tích ở độ ẩm 12% của gỗ cả hai cây mẫu (479 và 501kg/m ), gỗ của chúng chỉ được xếp vào nhóm những loại gỗ "Rất nhẹ" đến "Nhẹ", tương đương với một số loại gỗ như Vạng trứng, Máu chó lá to, Mỡ vàng tâm, Re gừng, Trám trắng, Vạng, Tại vùng phân bố, gỗ có khối lượng thể tích 0,43–0,46–0,51g/cm3 (H G Richter và M J Dallwitz, 2000)
- Với hệ số co rút thể tích 0,39 và 0,41 gỗ được xếp vào nhóm những loại gỗ co rút "Trung bình", có thể
so sánh với các loại gỗ như Bồ kết, Cà ổi, Máu chó lá to, Sâng, Thôi ba, Vàng kiêng,
- Độ hút nước của gỗ được xếp vào loại "Trung bình" đến "Nhiều" và tốc độ hút nước tương đối nhanh, chỉ khoảng 40 ngày đêm lượng nước hút vào đạt tối đa
- Gỗ có khả năng chịu nén dọc chỉ ở mức độ "Trung bình", tương đương với một số loại gỗ như Lim vang, Mán đỉa, Mỡ vàng tâm, Thôi chanh, Thôi ba, Trám hồng,
- Sức chịu uốn của gỗ từ "Thấp" đến "Rất thấp", tương đương với một số loại gỗ như: Sấu, Máu chó lá
to, Gù hương, Lát khét, Chặc khế, Xoan ta, Mỡ hải nam, Vạng,
- Môđun đàn hồi của gỗ thuộc nhóm "Rất thấp", tương đương với các loại gỗ như Núc nác, Re gừng,
Dẻ bộp,
- Khả năng chịu cắt dọc của gỗ chỉ thuộc nhóm "Thấp", tương đương với gỗ Gù hương, Xoan ta,
- Gỗ có khả năng chịu uốn va đập "Thấp", tương đương với các loại gỗ như Re xanh, Mít mật, Bản xe,
Bồ kếy, Cồng sữa, Máu chó lá to, Mỡ vàng tâm, Núc nác,
Nhìn chung, gỗ cây mẫu Lát mêhicô nhẹ và mềm, có khả năng dễ ngâm tẩm bảo quản hoặc tẩm keo để biến tính gỗ, dễ sấy khô, khả năng chịu lực thấp, kém dẻo dai và kém đàn hồi Đối chiếu với tiêu chuẩn
"TCNV 1072-71 Gỗ - Phân nhóm theo tính chất cơ lý", gỗ cây mẫu Lát mêhicô chỉ có thể xếp vào nhóm V – nhóm của các loại gỗ có cường độ thấp, không dùng được cho các cấu kiện chịu lực trong xây dựng và kiếm trúc
3.1.3 Mô tả cấu tạo gỗ
Gỗ mẫu Lát mêhicô có giác lõi phân biệt Phần lõi chiếm khoảng ¾ đường kính, màu hồng đến nâu hồng, để lâu màu sẫm hơn Gỗ giác có màu vàng nâu nhạt Vòng năm rõ rệt, rộng trên 1cm Thớ gỗ thẳng Mạch phân bố vòng hoặc nửa vòng Lỗ mạch sắp xếp không có trật tự đặc biệt Mạch đơn và kép ngắn với 2 đến 3 lỗ mạch theo hướng xuyên tâm Đường kính lỗ mạch theo hướng tiếp tuyến trung bình 210 m
Số lượng lỗ mạch trên mm2 trung bình từ 4 đến 7 Chiều dài tế bào mạch trung bình từ 340 m Bản thủng lỗ đơn Lỗ thông mạch sắp xếp so le, đường kính trung bình (theo chiều dọc) nhỏ Lỗ thông ngang liên hệ giữa mạch và tia có vành rõ, giống như lỗ thông ngang liên hệ giữa mạch với mạch Trong mạch gỗ phần gỗ lõi
có chất chứa màu nâu hơi đỏ thẫm
Sợi gỗ có vách rất mỏng, chiều dài trung bình 1120 m Lỗ thông ngang của sợi tập trung ở phần vách hướng xuyên tâm, cấu tạo đơn giản đến có vành nhỏ Sợi gỗ không phân khoang
Tế bào mô mềm dọc phân tán tụ hợp, có sắp xếp thành dải Dải mô mềm dọc không tận cùng hoặc gần như tận cùng Mô mềm dính mạch hình thoi hoặc cánh Mô mềm tạo thành hình dải ngắn Mỗi dải ngắn trung bình có 4-7 tế bào
Số lượng tia trên 1mm theo chiều tiếp tuyến trung bình 2-8, tia dị hình hoặc đồng hình Tia lớn cao trung bình 470 m Tia đồng hình chỉ gồm tế bào nằm ngang Tia dị hình gồm tế bào vuông hoặc đứng thành một hàng ở đầu cuối tia
Có tinh thể hình lăng trụ trong tế bào tia và tế bào mô mềm dọc Tế bào mô mềm dọc có chứa tinh thể
có phân khoang hoặc không phân khoang Tế bào chứa tinh thể có kích thước bình thường Không thấy có Silica
Gỗ có mùi thơm khi mới xẻ
Trang 4Đặc điểm cấu tạo của gỗ cây mẫu Lát mêhicô tương tự như mô tả của H G Richter và M J Dallwitz (2000) Qua một số đặc điểm cấu tạo cho thấy: màu sắc giác lõi phân biệt có thể ảnh hưởng đến độ đồng đều màu sắc của sản phẩm gỗ sau này Trên mặt tiếp tuyến gỗ xẻ có vân, nhưng không đặc biệt Tinh thể
có trong tia gỗ và mô mềm dọc là tác nhân làm nhanh cùn dụng cụ khi gia công, chế biến gỗ Chất chứa trong mạch gỗ có khả năng chống lại côn trùng, nấm hại gỗ, nâng cao độ bền tự nhiên, nhưng lại có thể làm hạn chế việc sử dụng gỗ nếu làm thùng đựng chất lỏng Tinh dầu thơm có trong gỗ có thể ảnh hưởng đến việc sử dụng gỗ khi làm hộp, thùng đựng một số loại hàng hóa
Kết hợp giữa một số đặc điểm cây gỗ, tính chất vật lý, cơ học và cấu tạo gỗ ta có thể nhận định: Gỗ cây mẫu Lát mêhicô chỉ có thể sử dụng để đóng đồ mộc thông dụng, xẻ ván, làm ván nhân tạo, lạng, bóc Tại vùng phân bố, gỗ Lát mêhicô cũng được sử dụng làm đồ mộc, trang trí nội thất và đặc biệt là một loại gỗ rất
ưa thích để làm hộp đựng xì gà [3] Gỗ Lát mêhicô tương đương với một số loại gỗ thuộc nhóm V đến VI/VIII theo "Bảng phân loại tạm thời các loại gỗ sử dụng thống nhất trong cả nước" ban hành kèm theo Quyết định số 2198-CNR ngày 26-11-1977 của Bộ Lâm nghiệp nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn
3.2 Thăm dò về khả năng lạng, bóc, xẻ ván, làm ván dán, ván dăm, ván ghép thanh
3.2.1 Thăm dò khả năng lạng
Mẫu gỗ được xẻ thành hộp có tiết diện vuông với chiều dài của cạnh a=25cm, được hấp hơi nước trong bình áp lực P=1at, thời gian hấp =12 giờ Ván lạng thành phẩm có chiều dầy s=0,5mm, được sấy bằng lò sấy hơi nước đến độ ẩm trung bình 5-8% Chất lượng ván lạng được đánh giá: ván có bề mặt tương đối mịn
và phẳng; 100% số ván lạng ra hoàn toàn không bị nứt hoặc rách khi lạng và trong suốt quá trình sấy Dùng ván lạng để dán phủ lên ván dăm của Malaysia, ván dăm gỗ Bạch đàn, ván dăm tre (sản phẩm nghiên cứu của Trung tâm Thực nghiệm và Chuyển giao Kỹ thuật Công nghiệp rừng) và trên ván ghép thanh từ chính gỗ Lát mêhicô với keo dán UF của DYNO, được dán ở nhịêt độ 1000C, áp lực ép 8kG/cm2 Qua theo dõi sản phẩm cho thấy: ván lạng bám dính rất tốt lên các bề mặt sản phẩm, không thấy có hiện tượng phồng rộp, nứt nẻ qua nhiều tháng Khi cho đánh bóng bề mặt không có hiện tượng xước, độ nhẵn đảm bảo đủ tiêu chuẩn để phun phủ nhựa PU Sau khi phun phủ nhựa PU, ván đạt tiêu chuẩn chất lượng để sản xuất đồ mộc chất lượng cao
Gỗ được đánh giá dễ lạng
3.2.2 Thăm dò khả năng bóc
Khúc gỗ tròn được hấp hơi nước trong bình áp lực P=1at, thời gian hấp =12 giờ, được bóc thành 3 loại ván có chiều dầy: s=1mm; 1,5mm và 2mm Sản phẩm được sấy bằng lò sấy hơi nước đến độ ẩm 5-8% Ván bóc có bề mặt tương đối mịn, phẳng, ít bị nứt và không bị đứt đoạn khi bóc
Gỗ được đánh giá dễ bóc
3.2.3 Thăm dò khả năng xẻ
Ván xẻ dầy 30mm được xẻ từ khúc gỗ dài 0,9m của cây số 1, được hong khô tự nhiên cho đến khi có độ
ẩm thăng bằng không khí (khoảng 22%), sau đó được bào nhẵn bề mặt Một số tấm được cắt nhỏ để thử phun chất phủ bề mặt Quá trình theo dõi xẻ ván và sản phẩm gỗ xẻ trong thời gian dài (từ khi xẻ vào tháng
5 năm 2002 đến tháng 12 năm 2002) cho thấy: Gỗ mẫu Lát mêhicô thuộc loại gỗ dễ xẻ dọc, cắt ngang; Các ván gỗ xẻ đều đạt chất lượng A (không nứt, không cong vênh, không biến màu); màu sắc, vân thớ gỗ thuộc loại trung bình; gỗ dễ gia công bề mặt và phun phủ keo hay mài nhẵn;
3.2.4 Thăm dò khả năng làm ván dán
Ván dán được tạo thành 3 loại (3 lớp, 5 lớp và 7 lớp) với các lớp ván bóc có chiều dầy khác nhau, sắp xếp vuông góc với nhau Chất kết dính UF của DYNO với định mức 120g/m2 Áp lực ép: P=12kG/cm2, nhiệt
độ ép T=1200C, thời gian ép =90s/mm chiều dầy sản phẩm Kết quả kiểm tra tính chất của ván ghi ở bảng
2
Trang 5Bảng 2 Kết quả kiểm tra tính chất của ván dán từ gỗ Lát mêhicô
Tính chất
Khối lượng riêng
(g/cm3) ở độ ẩm thí
nghiệm
0.553 0.783 0.507 0.531 0.545 0.521 0.563 0.605 0.52
2 Khối lượng riêng
(g/cm3) ở độ ẩm 0% 0.488 0.507 0.475 0.482 0.496 0.474 0.515 0.554 0.47
3 Kéo trượt màng keo
Kéo đứt theo chiều
dọc thớ của lớp ván
ngoài cùng (kG/cm2)
Uốn tĩnh vuông góc
với chiều dọc thớ lớp
ván ngoài cùng
(kG/cm2)
Uốn tĩnh song song
với chiều dọc thớ lớp
ván ngoài cùng
Ghi chú: TB: trị số trung bình; Max: trị số lớn nhất; Min: trị số nhỏ nhật
Khi thử trượt màng keo, bề mặt trượt hầu như chỉ nằm trong phần gỗ, hãn hữu màng keo bị trượt (đối với ván 7 lớp) Kết quả quan sát, theo dõi trong thời gian 1 tháng cho thấy bề mặt ván không bị biến màu, biến dạng hay bị thấm keo hoặc phồng rộp, nứt nẻ So với màu sắc lớp ngoài của ván dán từ gỗ Trám, Bồ
đề thì ván dán từ gỗ Lát mêhicô đẹp hơn và đạt chất lượng để sản xuất đồ mộc thông dụng
3.2.5 Khả năng làm ván dăm
Quá trình làm dăm gỗ qua các công đoạn: Băm dăm công nghiệp => Nghiền dăm => Sàng dăm => Sấy dăm đến độ ẩm khoảng 3-5%
Ván dăm dự định có cấu trúc như sau:
- Khối lượng riêng: 650kg/m3
- Kích thước ván 1000 x 1000 x 16mm;
- Loại dăm 3 lớp theo tỷ lệ 1–4–1 (mặt – ruột – mặt); Dăm lớp ngoài có kích thước: 1-3mm dài, 0,5-1mm dầy; Dăm lớp ruột có kích thước: 3-5mm dài và 0,5-1mm dầy
- Định mức keo: lớp mặt 15%; lớp ruột: 7%, loại keo UF của DYNO;
- Chế độ ép: áp suất khi ép P=15kG/cm2; Nhiệt độ ép T=1200C; Thời gian ép =60s/mm chiều dầy ván
Kết quả thử chất lượng ván dăm:
- Khối lượng riêng: từ 0,62 đến 0,65g/cm3;
- Độ dãn nở chiều dầy trung bình sau 2 giờ ngâm nước lạnh khoảng 12,5%;
- Độ hút nước sau 2h ngâm trong nước lạnh khoảng 54,6%;
- Lực uốn tĩnh của hai loại ván ghi trong bảng 3
Bảng 3 Lực uốn tĩnh của ván dăm từ gỗ Lát mêhicô
Trang 6Lực uốn tĩnh (kG/cm ) Loại ván
Sản phẩm ván dăm có màu nâu sẫm, dễ gia công bề mặt (đánh nhẵn, dán phủ ván lạng hoặc các vật liệu phủ khác) Về chất lượng ván đạt tiêu chuẩn cho sản xuất đồ mộc
3.2.6 Khả năng làm ván ghép thanh
Gỗ khúc được xẻ thành tấm và tiếp tục xẻ thành thanh gỗ nhỏ có chiều dầy s= 25mm và chiều rộng (a) bằng chiều dầy (S) của gỗ tấm Gỗ thanh được sấy bằng lò sấy hơi đốt cho đến khi gỗ có độ ẩm khoảng 8 đến 12%
Chất kết dính UF của DYNO dùng để dán nguội với định mức 250g/m2 Các thanh gỗ có cũng chiều rộng
a được ghép lại với nhau theo nguyên tắc thanh ghép ngẫu nhiên Keo được quét trên hai mặt bên của mỗi thanh và ghép với nhau với áp lực P=3 đến 5kG/cm2 và giữ suốt trong thời gian 8 giờ
Kiểm tra độ bền màng keo của 10 mẫu cho thấy phần mặt trượt hầu như rơi vào phần gỗ (màng keo còn nguyên vẹn) với lực trượt trung bình: 80kG/cm2, tối đa bằng 103kG/cm2 và tối thiểu bằng 59kG/cm2
Qua quá trình thực hiện làm thử ván ghép thanh, ta thấy chiều rộng của thanh ghép là hoàn toàn phù hợp và cho phép thanh ghép rộng đến 100mm
Kết quả theo dõi cho thấy ván ghép thanh qua thời gian 1 tháng không cong vênh, nứt nẻ, biến màu Chất lượng của ván ghép thanh có thể phù hợp để sản xuất đồ mộc thông dụng
IV KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
4.1 Kết luận
- Cây gỗ Lát mêhicô trồng thử ở Hữu Lũng–Lạng Sơn thuộc cây gỗ lớn, tỷ lệ chiều cao dưới cành lớn, chất lượng phần thân dưới cành cao, có khả năng cho tỷ lệ sử dụng cao
- Qua kết quả thí nghiệm thăm dò về tính chất vật lý, cơ học và quan sát cấu tạo của gỗ cho thấy: gỗ của cây Lát mêhicô nhẹ, mềm, dễ gia công, co dãn trung bình, ít bị nứt, gỗ có khả năng dễ sấy, dễ xử lý bảo quản, dễ tẩm keo để biến tính gỗ Gỗ có vân thớ bình thường, khả năng chịu lực thấp, kém dẻo dai, độ bền tự nhiên có thể tốt Gỗ có thể sử dụng để sản xuất đồ mộc thông dụng, nếu được chế biến, xử lý có thể sản xuất đồ mộc chất lượng cao, ngoài ra còn có thể sử dụng trang trí nội thất, làm vách ngăn, cánh cửa Không nên dùng gỗ cho các cấu kiện chịu lực cao Theo tiêu chuẩn TCVN 1072-71, gỗ tương đương với những loại gỗ nhóm V Theo "Bảng phân loại tạm thời các loại gỗ sử dụng thống nhất trong cả nước", gỗ tương đương với các loại gỗ nhóm V đến VI
- Gỗ Lát mêhicô có thể thích hợp để sản xuất ván lạng với yêu cầu không cao về màu sắc và vân thớ dùng để dán phủ bề mặt ván nhân tạo rất tốt; thích hợp cho sản xuất ván bóc và làm gỗ dán, ván ghép thanh, ván dăm Gỗ xẻ có chất lượng cao (ít cong vênh, nứt nẻ), tuy nhiên màu sắc
và vân gỗ bình thường
4.2 Khuyến nghị
- Tiếp tục khảo nghiệm khả năng sản xuất ván dăm gỗ, ván MDF từ gỗ Lát mêhicô
- Khảo nghiệm về độ bền tự nhiên của gỗ và áp dụng một số biện pháp xử lý gỗ để nâng cao chất lượng và độ bền, mở rộng khả năng sử dụng gỗ ở ngoài trời
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 71 Đỗ Văn Bản và cộng sự, 2002 Xác định một số tính chất cơ vật lý và khả năng sử dụng gỗ Lát mêhicô Báo cáo tổng kết đề tài Viện KHLNVN
2 Anibal Niembro Rocas Cedrela odorata L Cedro Hembra, Spanish-Cedar Theo http://www.na.fs.fed.us/pubs/silvics_manual/volume_2/cedrela/ordota.htm (Tải về năm 2002)
3 Cedar, Cedrela mexicana Theo http://www.ambergriscaye.com/fieldguide/ bzplants.html (Tải về năm
2009)
4 H G Richter and M J Dallwitz , 2000 Commercial timbers Theo http://biodiversity.uno.edu/delta/wood/english/www/melceodo.htm
