Xuất pháp từ tình hình thực tế đó, đề tài “Thiết lập mô hình trồng song mật Calamus platyacanthus Warb.ex Becc và mây nếp Calamus tetradactylus Hance dưới tán một số trạng thái rừng phục
Trang 1Thiết lập mô hình trồng song mật (Calamus platyacanthus Warb.ex Becc) vμ mây nếp (Calamus tetradactylus Hance) dưới tán một số trạng
thái rừng phục hồi
Lê Thu Hiền, Nguyễn Tử Kim, Lưu Quốc Thành Phòng Nghiên cứu Tài nguyên thực vật rừng
I Đặt vấn đề:
Trong vài thập kỷ qua lâm sản ngoài gỗ đã thu hút được sự quan tâm đáng kể của giới khoa học và sản xuất kinh doanh; đóng vai trò quan trọng trong bảo tồn đa dạng sinh học và xoá đói giảm nghèo Lâm sản ngoài gỗ có thể khai thác một cách bền vững mà ít tác động
đến tính bền vững của hệ sinh thái rừng, là nguồn thu nhập cho người dân đang sống bên trong và quanh rừng
Do có các đặc tính bền, bóng đẹp, dẻo dễ uốn nên song mây là nguyên liệu để sản xuất nhiều mặt hàng như đồ gia dụng, bàn ghế, sản phẩm mỹ nghệ dùng trong nước và xuất khẩu Hàng song mây của nước ta chủ yếu xuất sang các nước và vùng lãnh thổ như Đức, ý, Nhật, Hồng Kông, Singapo và Cu Ba Mỗi năm ước tính nhu cầu cần tới 15.000 tấn mây để làm hàng xuất khẩu (Nguyễn Quốc Dựng, 2000), [7] Thời gian vừa qua, việc khai thác song mây không được kiểm soát nên người dân vào rừng khai thác tràn lan, không đảm bảo tính bền vững, vì vậy nguồn cung cấp này ngày càng bị giảm cả về số lượng và chất lượng
Hiện nay, trong Dự án 661 Nhà nước có chủ trương khuyến khích người dân nhận khoán trồng cây đặc sản dưới tán rừng (3 loại rừng) nhằm nâng cao thu nhập Song mật và mây nếp là một trong những loài cây lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao và nằm trong danh sách các loài cây được ưu tiên tuyển chọn gây trồng
Xuất pháp từ tình hình thực tế đó, đề tài “Thiết lập mô hình trồng song mật (Calamus platyacanthus Warb.ex Becc) và mây nếp (Calamus tetradactylus Hance) dưới tán một số trạng thái rừng phục hồi” được triển khai tại Trung tâm thực nghiệm lâm sinh Cầu Hai và
Trạm nghiên cứu môi trường và rừng phòng hộ sông Đà
II phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp nghiên cứu:
• Việc điều tra, đách giá các các mô hình trồng song mật và mây nếp đã có được tiến hành trên các ô tiêu chuẩn tạm thời, diện tích mỗi ô tiêu chuẩn là 500-1000m2 Trên mỗi ô tiêu chuẩn tiến hành đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng như đường kính thân (cây cao trên 3m
đối với song mật và trên 2m đối với mây nếp) hoặc đường kính gốc, chiều cao thân, số cây/khóm; dung lượng mẫu quan sát n≥30 Đánh giá tình hình sâu bệnh hại và các yếu tố ngoại cảnh ảnh hưởng đến sinh trưởng của song mật và mây nếp như loại đất, thực bì, độ tàn che, các kỹ thuật được áp dụng Việc điều tra, đánh giá các mô hình đã có được tiến hành trên hai loại đối tượng đó là song mật, mây nếp trồng dưới tán rừng trồng và dưới tán rừng phục hồi tại Cầu Hai, Lương Sơn, Cúc Phương, Ba Rền, Kon Hà Nừng và Tuy Hoà
• ứng dụng các tiến bộ đã có (các hướng dẫn kỹ thuật và kết quả đánh giá hiện trường của các đề tài nghiên cứu trước đây), từ đó lựa chọn các biện pháp kỹ thuật để xây dựng mô hình ở Cầu Hai, mây nếp được trồng dưới tán rừng sau khai thác kiệt, kiểu IIIA1, có độ tàn che khoảng 0,5 ở độ cao 80m so với mực biển Nhiệt độ trung bình 23,50C, lượng mưa bình quân từ 1700-1900mm Đất feralit vàng đỏ, độ pH KCL từ 5,5 đến 6, tỷ lệ mùn 3-% Đối tượng lựa chọn để xây dựng mô hình trồng song mật và mây nếp ở Hoà Bình là trạng thái rừng phục hồi sau khai thác kiệt, kiểu IIB có độ tàn che 0,4-0,5, độ cao
so với mực nước biển 400m Nhiệt độ trung bình 240C, lượng mưa bình quân từ
Trang 21500-1800mm Đất feralit vàng đỏ, độ pH từ 5,5-6, hàm lượng mùn trên 3%
• Tiêu chuẩn cây con mây nếp đem trồng: Cây con được cấy trong bầu, có từ 3-4 lá, sinh trưởng tốt, không bị sâu bệnh Tại Cầu Hai tuổi của cây con là 12 tháng, có chiều cao trung bình đạt 15 cm, ở Hoà Bình cây con được 18 tháng tuổi, chiều cao trung bình là 20
cm Các biện pháp kỹ thuật áp dụng khi xây dựng mô hình trồng mây được tổng hợp vào bảng sau:
Bảng 1: Các biện pháp kỹ thuật trồng mây nếp dưới tán rừng
Các biện pháp kỹ thuật Công thức Địa điểm
Xử lý thực bì, làm đất khi trồng Chăm sóc
Xử lý thực bì theo lỗ trống (cụm) có
đường kính 3m Mật độ 750 cây/ha (250 cụm/ha, 3 hố/cụm, 1 cây/hố)
Làm đất cục bộ theo hố, đào hố 30x30x30cm Bón lót 1kg phân chuồng hoai và 0,1kg NPK
Hai năm đầu 3lần/năm, hai năm sau 2lần/năm Bón thúc 0,05kg phân NPK/gốc vào năm thứ 2
Cầu Hai và Hoà Bình
CT 1
Xử lý thực bì theo lỗ trống (cụm) có
đường kính 3m Mật độ 1000 cây/ha (250 cụm/ha, 2 hố/cụm, 2 cây/hố)
Làm đất cục bộ theo hố, đào hố 30x30x30cm Bón lót 1kg phân chuồng hoai và 0,1kg NPK
Hai năm đầu 3lần/năm, hai năm sau 2lần/năm Bón thúc 0,05kg phân NPK/gốc vào năm thứ 2
Cầu Hai và Hoà Bình CT2
CT 3
(HDKT
năm1996)
Xử lý thực bì: Phát luỗng toàn bộ dây leo, cây bụi theo băng có chiều rộng 2m, băng cách nhau 5m Mật độ 1000 cây/ha (500 hố, 2 cây/hố) Làm đất cục
bộ theo hố, đào hố 30x30x30cm
Hai năm đầu 3 lần/năm Những năm sau chăm sóc
1 lần
Hoà Bình
CT 4 Xử lý thực bì: Phát luỗng toàn bộ dây
leo, cây bụi theo băng có chiều rộng 1,5m, băng cách nhau 4m Mật độ 4950 cây/ha (1650 hố, 3 cây/hố) Làm đất cục bộ theo hố, đào hố 30x30x30cm
Hai năm đầu 3 lần/năm Những năm sau chăm sóc
1 lần
(HDKT
năm 1992) Hoà Bình
• Tiêu chuẩn cây con song mật đem trồng: Trồng bằng cây con có bầu, được 24 tháng tuổi, chiều cao trung bình đạt 34cm, có từ 4-5 lá, sinh trưởng tốt, không bị sâu bệnh Các biện pháp kỹ thuật áp dụng khi xây dựng mô hình được tổng hợp vào bảng sau:
Bảng 2: Các biện pháp kỹ thuật trồng song mật dưới tán rừng
Các biện pháp áp dụng Công thức
Xử lý thực bì, làm đất khi trồng Chăm sóc
Xử lý thực bì theo lỗ trống (cụm) có đường kính 4m Mật độ 750 cây/ha (250 cụm/ha, 3 hố/cụm, 1 cây/hố) Làm đất cục bộ theo hố,
đào hố 40x40x40cm Bón lót 1kg phân chuồng hoai và 0,1kg NPK
Hai năm đầu 3lần/năm, hai năm sau 2lần/năm Bón thúc 0,05kg phân NPK/gốc vào năm thứ 2
và 3
Công thức 1
Xử lý thực bì theo lỗ trống (cụm) có đường kính 4m Mật độ 500 cây/ha (250 cụm/ha, 2 hố/cụm, 1 cây/hố) Làm đất cục bộ theo hố,
đào hố 40x40x40cm Bón lót 1kg phân chuồng hoai và 0,1kg NPK
Hai năm đầu 3lần/năm, hai năm sau 2lần/năm Bón thúc 0,05kg phân NPK/gốc vào năm thứ 2
và 3
Công thức 2
Công thức 3
(theo HDKT
Xử lý thực bì: Phát luỗng toàn bộ dây leo, cây bụi theo băng có chiều rộng 2m, băng cách Hai năm đầu 3 lần/năm
Trang 3năm 1996) nhau 8m Mật độ 624 cây/ha (312 hố, 2
cây/hố) Làm đất cục bộ theo hố, đào hố 30x30x30cm
Công thức 4 Xử lý thực bì: Phát luỗng toàn bộ dây leo, cây
bụi theo băng có chiều rộng 2m, băng cách nhau 8m Mật độ 356 cây/ha (178 hố, 2 cây/hố) Làm đất cục bộ theo hố, đào hố 30x30x30cm
(theo HDKT
• Thu thập số liệu theo cách định vị hàng và cụm Các chỉ tiêu đo đếm gồm có đường kính
gốc, chiều cao của cây, theo dõi tình hình sâu bệnh hại, số lượng nhánh Số liệu được thu
thập định kỳ 6 tháng/lần và xử lý theo phương pháp thống kê sinh học áp dụng trong lâm
nghiệp
III Kết quả nghiên cứu vμ thảo luận:
3.1 Điều tra, đánh giá các mô hình trồng song mật và mây nếp của các đề tài
nghiên cứu trước đây:
3.1.1 Điều tra, đánh giá các mô hình trồng song mật:
* Những thông tin chung về các mô hình trồng song mật:
ư Các mô hình trồng song mật được tiến hành tại các địa điểm: Cầu Hai, Lương Sơn,
Cúc Phương, Ba Rền và Kon Hà Nừng
ư Song mật đã được trồng thí nghiệm trên tổng diện tích 11,8 ha; trong đó 10,7 ha
trồng dưới tán rừng phục hồi và 1,1 ha trồng dưới tán rừng trồng Diện tích trồng
song mật dưới tán rừng trồng ít nên rất khó khăn cho việc đánh giá
ư Các mô hình này được trồng thí nghiệm sớm nhất vào năm 1990 và muộn nhất là
năm 1993
* Khái quát về điều kiện thự nhiên nơi xây dựng mô hình trồng song mật: Các địa điểm
trồng song mật có điều kiện tự nhiên như nhiệt độ trung bình 21,60C-23,10C, lượng mưa từ
1800mm đến 2100mm, độ cao 150-400m so với mực nước biển, loại đất và địa hình phù hợp
so với yêu cầu sinh thái của Song mật Tuy nhiên, độ tàn che ở rừng phục hồi cao (>0,6) vượt
quá ngưỡng sinh thái của song mật
* Tình hình sinh trưởng của song mật ở các mô hình:
Tổng hợp kết quả điều tra, đánh giá về các biện pháp kỹ thuật áp dụng khi xây dựng mô
hình và tình hình sinh trưởng của song mật ở các mô hình được ghi vào bảng 3
Bảng 3: Các kỹ thuật áp dụng khi xây dựng mô hình và tình hình sinh trưởng của song
mật
Kỹ thuật trồng Tình hình sinh trưởng
Địa điểm Xử lý thực bì, làm
đất
Mật độ (hố/ha)
Số cây/hố
T (%)
C/k
h
H (m)
D (cm)
Phát băng 2m; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
Cầu Hai
L26/K1
Cầu Hai
L17/K3
Phát băng 1m; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
Lương Sơn
L17/K3
Phát băng 2m; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
Lương Sơn Phát băng 1m; làm 830 1 7 40 1 0,8 1,8 ít
Không điều tra vì tỷ lệ sống thấp
(2-3 khóm/ha)
Trang 4L17/K3 đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm Phát băng 2m; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
Lương Sơn
L12/K7
Phát luỗng phát toàn
bộ dây leo cây bụi;
làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm
Cúc Phương
L22/KA
Ba RềnL2/
K19C làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm Phát luỗng phát toàn
bộ dây leo, cây bụi;
làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm
Kon Hà
Nừng
L1/K6
(T: Tỷ lệ sống; C/kh: Số cây có trong một khóm; H: Chiều cao cây; D: Đường kính thân; SB:
Sâu bệnh)
Từ kết quả ở bảng 5 kết hợp với quan sát thực tế có thể rút ra một số nhận xét sau:
- Các mô hình đều áp dụng biện pháp làm đất cục bộ theo hố, kích thước hố
30x30x30cm Có hai nhóm biện pháp kỹ thuật chính khác nhau được áp dụng để trồng là: Xử
lý thực bì theo băng rộng 1m, mật độ 830 hố/ha, trồng 1 cây/hố (830cây/ha) và xử lý thực bì
theo băng rộng 2m, mật độ 1100 hố/ha , trồng 2 cây/hố (2200 cây/ha) Ngoài ra, ở Cúc
Phương và Kon Hà Nừng tiến hành xử lý thực bì theo phương pháp luỗng phát toàn bộ dây
leo, cây bụi
- Phương pháp xử lý thực bì theo băng hoặc phát luỗng toàn bộ dây leo cây bụi và
trồng song mật với mật độ cao tác động mạnh, làm thay đổi cấu trúc của lâm phần
- Do không được chăm sóc và bảo vệ nên tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng ở các mô
hình thấp
3.1.2 Điều tra, đánh giá các mô hình trồng mây nếp:
* Những thông tin chung về các mô hình trồng mây nếp: Mây nếp được trồng thí nghiệm
ở 6 địa điểm (Cầu Hai, Lương Sơn, Cúc Phương, Ba rền, Kon Hà Nừng, Tuy Hoà) với tổng
diện tích là 26,1ha Trong đó, mây được trồng dưới tán rừng phục hồi là 18,8 ha, trồng dưới
tán rừng trồng là 7,3 ha Nơi trồng sớm nhất là năm 1990 và sau cùng là năm 1995
* Khái quát về điều kiện thự nhiên nơi xây dựng mô hình trồng Mây nếp: Nhiệt độ trung
bình từ 21,60C đến 26,60C, lượng mưa 1800mm-2100mm, độ cao 80-400m so với mực nước
biển, loại đất và địa hình là phù hợp với yêu cầu sinh thái của cây mây nếp Độ tàn che ở các
mô hình trồng mây nếp dưới tán rừng trồng từ 0,45 đến 0,6 là phù hợp với nhu cầu sinh thái
của cây ở các mô hình trồng mây nếp dưới tán rừng phục hồi có độ tàn che cao (0,6-0,8),
vượt quá ngưỡng sinh thái của mây nếp
* Tình hình sinh trưởng của mây nếp ở các mô hình:
Bảng 4: Các kỹ thuật áp dụng khi xây dựng mô hình và tình hình sinh trưởng của
mây nếp
Kỹ thuật trồng Tình hình sinh trưởng
Địa điểm Xử lý thực bì, làm
đất
Mật độ (hố/ha)
Số cây/hố
T (%)
C/k
h
H (m)
D (cm)
Cầu Hai Luỗng phát toàn bộ
dây leo, cây bụi;
L19/K3
Trang 5làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm Lương Luỗng phát toàn bộ
dây leo, cây bụi;
làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm
Sơn
L9/K1
Lương Sơn Luỗng phát toàn bộ
dây leo, cây bụi;
làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm
L3/K4
Cúc Phương Luỗng phát toàn bộ
dây leo, cây bụi;
làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm
L22/ khuA
Ba Rền
L13,14/K26
Luỗng phát toàn bộ dây leo, cây bụi;
làm đất cục bộ; đào
hố 30x30x30cm
Kon Hà
Nừng
Luỗng phát toàn bộ dây leo cây bụi; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
1,5-2 1,16 ít LG1/K6
Kon Hà
Nừng
Luỗng phát toàn bộ dây leo cây bụi; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
1,5-2 1,16 ít LG3/K9
Kon Hà
Nừng
Luỗng phát toàn bộ dây leo cây bụi; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
Lv1/K6
Tuy Hoà
LM1
Luỗng phát toàn bộ dây leo, cây bụi; làm
đất cục bộ; đào hố 30x30x30cm
1,5-2 1,12 ít
Tuy Hoà
LM1
Luỗng phát toàn bộ dây leo, cây bụi; làm
đất cục bộ;
2-2,5 1,26 ít
đào hố 30x30x30cm (T: Tỷ lệ sống; C/kh: Số cây có trong một khóm; H: Chiều cao cây; D: Đường kính thân; SB:
Sâu bệnh)
Các biện pháp kỹ thuật áp dụng khi trồng mây nếp dưới tán rừng phục hồi và rừng
trồng bao gồm: Luỗng phát toàn bộ dây leo cây bụi, làm đất cục bộ, hố trồng có kích thước
30x30x30cm và mỗi hố trồng 2 cây Mây nếp được trồng với hai công thức mật độ: 2200
cây/ha (1100 hố/ha) và 6600 cây/ha (3300 hố/ha)
ở các mô hình trồng mây nếp dưới tán rừng phục hồi có độ tàn che cao (0,6-0,8) và
kéo dài là nguyên nhân chính làm mây nếp bị chết hoặc sinh trưởng kém
Xử lý thực bì theo phương pháp phát luỗng toàn bộ dây leo, cây bụi và trồng mây nếp
với mật độ cao (>2200cây/ha) tác động mạnh đến cấu trúc của rừng
Do không được chăm sóc và bảo vệ nên tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng ở các mô
hình thấp
Trang 63.2 Kết quả xây dựng mô hình:
Kết quả xây dựng mô hình được tổng hợp vào bảng sau:
Bảng 5: Diện tích mô hình trồng song mật và mây nếp
Năm trồng Địa điểm Loài cây Công thức Diện tích (ha)
Công thức 3 0,12 Mây nếp
Công thức 4 0,08
Năm 2002 Hoà Bình
Công thức 3 0,3 Song mật
Công thức 4 0,5
3.3 Đánh giá tình hình sinh trưởng của song mật và mây nếp:
3.3.1 Sinh trưởng của mây nếp ở Cầu Hai:
a) Tình hình sinh trưởng của mây nếp ở Cầu Hai:
Sau 42 tháng (3,5 năm) xây dựng mô hình, kết quả đánh giá về tình hình sinh trưởng
của mây nếp được trình bày vào bảng 6
Bảng 6: Sinh trưởng của mây nếp sau 42 tháng
136±4 121±5
H (cm) TB
Chiều cao
09±0,1 1,0±0,1
Do (cm) TB
Đường kính gốc
Từ kết quả ở bảng 6 có thể rút ra một số nhận xét sau:
ắ Tỷ lệ sống của mây nếp ở hai công thức thí nghiệm là rất cao, trong đó ở công thức 1 có tỷ lệ
sống là 97% cao hơn so với công thức 2 (93%) Một trong những nguyên nhân làm cây chết
là do khi cây còn nhỏ bị lá khô rụng phủ lên ngọn cây
ắ Sinh trưởng về chiều cao ở hai công thức thí nghiệm có sự chênh lệch Công thức 1 có chiều
cao trung bình đạt 136cm; còn công thức 2 con số đó là 121cm Sự sai khác về trị số trung
bình này đã được khẳng định qua kiểm định thống kê ngang bằng về phương sai
(Ftính=1,116<F05=1,304) và sai dị về chiều cao trong tổng thể (ttính=2,353>t05=1,966)
ắ Hệ số biến động về chiều cao ở cả hai công thức là khá lớn ở công thức 1 hệ số biến động
44,5%, cây có chiều cao cao nhất đạt tới 350cm và chiều cao thấp nhất chỉ đạt 42cm; ở công
thức 2 các giá trị tương ứng là 47,3%, 332cm và 35cm Như vậy, trong cả 2 công thức, mây
nếp sau hơn 3 năm trồng đã có sự phân hoá đáng kể về chiều cao Sở dĩ có hiện tượng phân
hoá về chiều cao như vậy có thể do nguồn giống vẫn dựa vào thu hái tự nhiên, chưa được
Trang 7chọn lọc và cải thiện
ắ Sinh trưởng về đường kính gốc ở công thức 1 là 0,9cm và ở công thức 2 là 1cm Qua kiểm
định thống kê cho thấy sự khác nhau về đường kính gốc giữa hai công thức thí nghiệm không
có ý nghĩa trong tổng thể (ttính=1,548<t05=1,966), với trị số phương sai ngang bằng nhau (Ftính=1,155<F05=1,304)
ắ ở cả hai công thức thí nghiệm sinh trưởng về đường kính là tương đối đồng đều Hệ số biến
động về đường kính ở công thức 1 là 13% và ở công thức 2 là 13,5%; cây có đường kính gốc lớn nhất là 1,2cm và đường kính gốc nhỏ nhất là 0,7cm
ắ Trong suốt quá trình theo dõi mô hình chưa thấy hiện tượng mây nếp bị sâu bệnh phá hoại Tuy nhiên, do công tác bảo vệ chưa được tốt nên một số cây ở phía chân đồi của công thức 1
đã bị trâu ăn lá
Tăng trưởng về chiều cao của song mây là chỉ tiêu quan trọng nhất để đánh giá tốc độ sinh trưởng của cây Trên cơ sở số liệu thu thập định kỳ về sinh trưởng có thể tính toán được lượng tăng trưởng hàng năm và lượng tăng trưởng bình quân Kết quả tính toán lượng tăng trưởng hàng năm
được trình bày ở biểu đồ sau:
5
22.6
55
38
3.5
18
48
36
0 10 20 30 40 50 60
Biểu đồ 1: Tăng trưởng hàng năm về chiều cao của mây nếp ở Cầu Hai
Số liệu ở Biểu đồ 1 cho thấy:
• Tốc độ sinh trưởng về chiều cao của mây nếp ở Cầu Hai có chiều hướng tăng dần theo tuổi ở tuổi 1 mây nếp sinh trưởng là rất chậm, tăng trưởng về chiều cao ở công thức1
là 5cm và công thức 2 là 3,5cm; tuổi 2 và tuổi 3 tăng trưởng về chiều cao đã khá hơn ở cả hai công thức; đến sáu tháng đầu của tuổi 4 tăng trưởng về chiều cao ở công thức 2
là 36cm và công thức 1 đạt 38cm
• Tăng trưởng bình quân trong 3 năm đầu ở công thức 1 là 27,5cm/năm và công thức 2 là 23cm/năm So với nghiên cứu về sinh trưởng ở Đảo Hải Nam và Quảng Đông - Trung Quốc (từ tuổi 1 đến tuổi 3, chiều cao trung bình là dưới 30cm/năm) thì sinh trưởng của mây nếp ở cả hai công thức được đánh giá vào loại trung bình ở tuổi 3, tăng trưởng về chiều cao của mây nếp trồng ở Đảo Hải Nam và Quảng Đông chỉ đạt 50cm tương
đương với tăng trưởng về chiều cao của mây nếp trồng ở Cầu Hai (công thức 1 đạt 55
cm và công thức 2 là 48 cm)
• Tăng trưởng hàng năm về chiều cao của mây nếp ở công thức 1 (tuổi 1 là 5 cm, tuổi 2
là 22,6 cm, tuổi 3 là 55 cm và 6 tháng đầu của tuổi 4 là 38cm) luôn cao hơn so với công thức 2 (3,5; 18; 48 và 36cm) Tuy nhiên, trong 6 tháng đầu của tuổi 4 sự chênh lệch về tăng trưởng chiều cao giữa hai công thức dường như đã được rút ngắn Để có được kết luận chính xác về vấn đề này cần có thêm thời gian theo dõi
b) Tỷ lệ đẻ nhánh của mây nếp ở Cầu Hai:
Kết quả tính toán tỷ lệ đẻ nhánh của mây nếp trồng theo hai công thức mật độ ở Cầu Hai được thể hiện trong bảng 7
Trang 8Bảng 7: Tỷ lệ đẻ nhánh của mây nếp ở Cầu Hai
Tỷ lệ đẻ nhánh của CT1 (%) Tỷ lệ đẻ nhánh của CT 2 (%) Thời điểm
theo dõi 1 nhánh 2 nhánh 3 nhánh ∑ 1 nhánh 2 nhánh 3 nhánh ∑
Như vậy, sau khi trồng 12 tháng, cả hai công thức thí nghiệm mây đều chưa đẻ
nhánh Khi được 18 tháng tuổi, mây đã đẻ 1 nhánh, lúc này tỷ lệ đẻ nhánh ở công thức 1 là
5,3% và công thức 2 mới chỉ có 1% số cây
Tỷ lệ đẻ nhánh ở công thức 1 luôn cao hơn công thức 2 Công thức 1, tỷ lệ đẻ nhánh
tăng từ 5,3% (18 tháng tuổi) đến 65,3% (42 tháng tuổi); còn ở công thức 2, tăng tương ứng
từ 1% lên 37,2%
Số lượng nhánh đẻ tăng dần theo thời gian Khi được 30 tháng tuổi bắt đầu xuất hiện
nhánh thứ 2, công thức 1 đã có 4,1% mây đẻ 2 nhánh và ở công thức 2 con số đó là 1,5%
Đến 36 tháng tuổi, tỷ lệ đẻ 3 nhánh ở công thức 1 đạt 2,1% và tăng lên 4,6%; cùng thời điểm
theo dõi, ở công thức 2 vẫn chưa xuất hiện mây đẻ nhánh thứ 3
3.3.2 Sinh trưởng của mây nếp ở Hoà Bình:
a) Sinh trưởng của mây nếp ở Hoà Bình:
Kết quả đánh giá tình hình sinh trưởng của mây nếp sau 30 tháng tuổi (2,5 năm) trồng
tại Hoà Bình được trình bày ở bảng 8
Bảng 8: Sinh trưởng của mây nếp sau 30 tháng
Các chỉ tiêu Công thức 1 Công thức 2 Công thức 3 Công thức 4
201±10,4 190±9,3 112±5,5 79±4,6
H (cm) TB
Chiều cao
1,0±0,02 1,1±0,03 1,0±0,03 1,0±0,02
Do (cm) TB
Đường kính
gốc
Từ số liệu ở bảng 12 cho biết tỷ lệ sống của mây nếp trồng tại Hoà Bình là tương đối
cao Tỷ lệ sống của các công thức từ 1 đến 4 là 91%, 83%, 94% và 87% Nguyên nhân chính
làm cây chết là do lá rụng vào ngọn cây khi cây còn nhỏ và do người dân đi lấy củi phát cụt
ngọn cây Chưa thấy có hiện tượng sâu bệnh hại mây nếp trong suốt quá trình theo dõi
Sinh trưởng về chiều cao của mây nếp có sự khác biệt nhau Sử dụng tiêu chuẩn phi
tham số của Kruskal và Wallis để kiểm định sự khác nhau này Kết quả tính toán như sau:
H=32,73>χ205=7,81 Như vậy, sự khác biệt về chiều cao ở 4 công thức đã khẳng định Sinh
trưởng về chiều cao giảm dần từ công thức 1 (201cm), công thức 2 (190cm), công thức 3
(112cm) và công thức 4 (79cm)
Sau hơn 2 năm trồng, mây nếp ở Hoà Bình đã có sự phân hoá về chiều cao Cây có
chiều cao thấp nhất của bốn công thức chênh lệch nhau không đáng kể, giá trị tương ứng của
Trang 9các công thức từ 1 đến 4 là 60cm, 53cm, 58cm và 46cm Tuy nhiên, cây có chiều cao lớn nhất ở 4 công thức lại khác xa nhau ở công thức 1, cây cao nhất vươn tới 368cm, cây thấp nhất là 60cm và hệ số biến động là 38,8% Cây có chiều cao lớn nhất của công thức 4 chỉ đạt 123cm, chiều cao nhỏ nhất là 46cm và hệ số biến động là 23,7%
Sinh trưởng về đường kính gốc của 4 công thức thí nghiện là tương đương nhau
Đường kính gốc của các công thức từ 1 đến 4 là: 1,0cm; 1,1cm; 1,0cm và 1,0cm Qua kiểm
định thống kê bằng tiêu chuẩn phi tham số của Kruskal và Wallis cho thấy H=4,47<χ2
05=7,81 Như vậy, sinh trưởng về đường kính gốc ở các công thức thí nghiệm là
đồng nhất
ở cả bốn công thức, cây có đường kính gốc lớn nhất giao động từ 1,2cm đến 1,4cm
và đường kính gốc nhỏ nhất là 0,8-0,9cm Sự chênh lệnh giữa cây có đường kính gốc cao nhất và thấp nhất của cả bốn công thức là không đáng kể nên hệ số biến động của chúng không cao Hệ số biến động cao nhất là ở công thức 2 (16%) và thấp nhất công thức 4 (11,9%)
Số liệu tính toán về lượng tăng trưởng về chiều cao của mây nếp trồng tại Hoà Bình
được thể hiện trong biểu đồ 3
19
69
94
15
63
92
7
30
55
5
23
32
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
Biểu đồ 3: Tăng trưởng hàng năm về chiều cao của mây nếp ở Hoà Bình
Tăng trưởng hàng năm về chiều cao của tất cả các công thức tăng dần từ tuổi 1 đến tuổi 2,5 Công thức 1, lượng tăng trưởng tăng dần từ 19cm ở tuổi 1, 69cm đến 94 cm trong thời gian 6 tháng đầu năm thứ 3; công thức 2, tăng dần từ 15cm, 63cm đến 92cm; công thức
3, tuổi 1 đạt 7cm, tuổi 2 là 15cm, sáu tháng đầu của tuổi 3 đạt 55cm và các giá trị đó ở công thức 4 tương ứng là 5cm, 23cm và 32cm
Tốc độ sinh trưởng về chiều cao ở các tuổi đều giảm dần từ công thức 1 đến công thức
4 So sánh với nghiên cứu của Trung Quốc (ở tuổi 3 tăng trưởng về chiều cao chỉ đạt 50cm) thì công thức 1 (tuổi 2 là 69cm và 6 tháng đầu của tuổi 3 đạt tới 94cm) và công thức 2 (tuổi 2
là 63cm và 6 tháng đầu của tuổi 3 đạt tới 92cm) xếp vào loại sinh trưởng rất nhanh; công thức 2 xếp vào loại sinh trưởng khá (sáu tháng đầu năm tuổi 3 là 55cm) và công thức 4 xếp vào loại trung bình (sáu tháng đầu năm thứ 3 là 32cm)
b) Tỷ lệ đẻ nhánh của mây nếp ở Hoà Bình:
Tỷ lệ đẻ nhánh của mây nếp được theo dõi định kỳ 6 tháng/lần, kết quả tính toán tỷ lệ
đẻ nhánh được tổng hợp vào bảng 9
Biểu 9: Tỷ lệ đẻ nhánh của mây nếp ở Hoà Bình
Trang 10Tỷ lệ đẻ nhánh (%)
Số lượng nhánh
6 tháng
Sau
12 tháng
Sau
18 tháng
Sau
24 tháng
Sau
30 tháng
Công thức 1
Công thức 2
Công thức 3
Công thức 4
Sáu tháng sau khi trồng thì tất cả các công thức đều chưa thấy hiện tượng đẻ nhánh
Đến tháng thứ 12, công thức 1 đã có tới 8,6% và công thức 2 có 3,4% mây đẻ nhánh, lúc này
công thức 3 và 4 chưa để nhánh Vào tháng thứ 18, ở công thức 3 và 4 mới thấy hiện tượng đẻ
nhánh (công thức 3 được 2% và công thức 4 được 1,3%)
Trong suốt quá trình theo dõi ở công thức 3 và 4 chưa thấy mây đẻ 2 đến 3 nhánh
Bên cạnh đó, công thức 1 có tới 9,3% và công thức 2 có 1,2% mây đẻ 2 nhánh vào 18 tháng
tuổi; tỷ lệ đẻ nhánh thứ 3 ở công thức 1 và 2 tương ứng là 8% và 4,2% vào 24 tháng tuổi
Tính đến 30 tháng tuổi, tỷ lệ đẻ nhánh của mây ở các công thức tăng dần từ công thức
4 (7,8%), công thức 3 (15,8%), công thức 2 (55,3%) và đến công thức 1 (68,1%) Trong đó,
công thức 1 đã có 20,2% mây đẻ 2 nhánh và 17,1% mây đẻ nhánh thứ 3; ở công thức 2, các
con số đó là 17,4% và 11%
Nhận xét chung:
♦ Mây nếp trồng dưới tán rừng phục hồi có độ tàn che 0,4-0,5, gần mặt nước lòng hồ Hoà
Bình là rất phù hợp; thêm vào đó, cây giống đem trồng đã được 18 tháng tuổi, chiều cao
đạt 19,6cm nên tốc độ sinh trưởng của chúng ở cả 4 công thức được xếp vào loại từ trung
bình đến rất nhanh Sinh trưởng về chiều cao nhanh nhất là công thức 1 (3 hố/cụm, trồng
1 cây/hố) đạt 201cm, đến công thức 2 (2 hố/cụm, trồng 1 cây/hố) đạt 190cm; còn công
thức 3 (2 cây/hố) là 112cm và công thức 4 (3 cây/hố) là 79cm xếp vào loại trung bình
♦ So sánh sinh trưởng về chiều cao của mây nếp trồng ở Cầu Hai thì sinh trưởng chiều cao
của mây nếp trồng tại Hoà bình có tốc độ sinh trưởng nhanh hơn và ở cả 2 địa bàn nghiên
cứu công thức 1 luôn tỏ ra vượt trội hơn so với công thức 2 Công thức1 (3 hố/cụm, trồng
1 cây/hố) sau 42 tháng trồng ở Cầu Hai đạt 136cm; còn ở Hoà Bình sau 30 tháng đạt tới
201cm Công thức 2 (2 hố/cụm, trồng 1 cây/hố) con số đó tương ứng là 121cm và 190cm
3.3.3 Tình hình sinh trưởng của mây nếp ở Hoà Bình:
a) Tình hình sinh trưởng của song mật ở Hòa Bình:
Sau 30 tháng tuổi, sinh trưởng của song mật ở các công thức thí nghiệm được tổng
hợp vào bảng 10
Nhìn vào bảng kết quả ở bảng 10 cho thấy:
