Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay.

LÃ VĂN XỰ

Ý THỨC THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG VÀ DUY VẬT LỊCH SỬ

khoa học của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

Tác giả luận án

Lã Văn Xự

Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ Ý THỨC THỰC HIỆN

NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN THÀNH

THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY

HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN

-văn hóa hướng vào nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài luận án

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội là yếu

tố quan trọng, trực tiếp định hướng nhận thức, chỉ đạo hành động thực tiễn của họđối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự Khi mỗi thanh niên thành phố Hà Nội có

ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự đầy đủ, đúng đắn, họ sẽ tích cực, tự giác, tìnhnguyện, sẵn sàng tham gia và làm tròn bổn phận của mình trước Đảng, Tổ quốc vàNhân dân, góp phần hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ quốc phòng, quân sự củathành phố Hà Nội, tạo điều kiện xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa

Nhận thức rõ vai trò, tầm quan trọng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự củathanh niên Thủ đô, những năm qua, Đảng bộ, chính quyền, các ban, ngành, đoànthể của thành phố Hà Nội luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiệnnhiều biện pháp nhằm nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niêntrên địa bàn Vì vậy, nhận thức, thái độ và trách nhiệm đối với việc thực hiệnnghĩa vụ quân sự của đại đa số thanh niên Thủ đô đã có nhiều chuyển biến, tiến bộ

rõ rệt; nhiều thanh niên đã tự nguyện viết đơn xung phong lên đường nhập ngũ,hoàn thành tốt nghĩa vụ quân sự Tuy nhiên, so với yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra, ýthức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội vẫn còn một sốtồn tại, hạn chế nhất định

Trên thực tế, vẫn còn một bộ phận thanh niên nhận thức chưa đúng đắn ýnghĩa, tầm quan trọng của việc thực hiện nghĩa vụ quân sự; ham chơi, đua đòi;thiếu tự giác, vươn lên trong học tập, rèn luyện; thờ ơ, thậm chí tìm cách trốn tránhthực hiện nghĩa vụ quân sự; sa vào các tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật Bên cạnh

đó, công tác tuyên truyền, giáo dục và vận động thanh niên tham gia thực hiệnnghĩa vụ quân sự của một số chủ thể trên địa bàn thành phố Hà Nội có thời điểmhiệu quả chưa cao; chưa phát huy được yếu tố nội lực của bản thân người thanhniên Thủ đô đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự Những hạn chế này đang làlực cản đến ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Đặc biệt, giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, xâydựng Quân đội trong tình hình mới; sự tác động từ mặt trái của nền kinh tế thịtrường; sự chống phá của các thế lực thù địch đang đặt ra những thách thức khôngnhỏ đối với nhận thức, thái độ và trách nhiệm của thanh niên thành phố Hà Nộikhi tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự Thực tế này, đòi hỏi cấp uỷ đảng, chínhquyền các cấp của thành phố Hà Nội cần đặc biệt quan tâm, chăm lo xây dựng độingũ thanh niên Thủ đô có đủ phẩm chất và năng lực, có nhận thức, thái độ vàtrách nhiệm đúng đắn đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, để nghĩa vụ quân

sự không còn là bắt buộc mà trở thành nhu cầu tự thân, là niềm vinh dự, tự hàocủa mỗi thanh niên

Xuất phát từ những lý do trên, nghiên cứu sinh lựa chọn vấn đề “Ý thức

thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay” làm đề tài

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án

- Làm rõ một số vấn đề lý luận về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự củathanh niên thành phố Hà Nội

- Khảo sát, đánh giá thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự củathanh niên thành phố Hà Nội, làm rõ nguyên nhân, xác định yêu cầu nâng cao ýthức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

- Đề xuất giải pháp cơ bản nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự củathanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Về không gian: Các quận trên địa bàn thành phố Hà Nội, nhằm làm nổi bật

tính đặc thù về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố HàNội thuộc khu vực nội thành của Thủ đô

Về thời gian:Từ năm 2016 đến nay (khi Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015

vị trí, vai trò của thanh niên, về bảo vệ Tổ quốc, về nghĩa vụ quân sự

Cơ sở thực tiễn

Luận án sử dụng các tư liệu, số liệu, đánh giá trong các chỉ thị, nghị quyết,báo cáo tổng kết công tác tuyển quân, công tác quốc phòng, quân sự địa phương,công tác thanh niên của các cơ quan có liên quan thuộc thành phố Hà Nội và kếtquả điều tra, khảo sát thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên

ở các quận trên địa bàn thành phố Hà Nội

Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vậtlịch sử, luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa họcchuyên ngành và liên ngành, như: Lịch sử và lôgic; tổng hợp và phân tích; kháiquát hóa; hệ thống hóa; so sánh; điều tra xã hội học; thu thập và xử lý thông tin.

5 Những đóng góp mới của luận án

Đưa ra quan niệm và luận giải những nhân tố cơ bản quy định ý thức thựchiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Đề xuất một số giải pháp cơ bản nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân

sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận án

uỷ, uỷ ban nhân dân và Ban chỉ huy quân sự các quận, huyện, thị xã của thành phố

Hà Nội trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng kế hoạch nâng cao chất lượngthực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên trên địa bàn Thủ đô

Ngoài ra, luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo trong công tácnghiên cứu, giảng dạy tại các Học viện, nhà trường trong Quân đội

7 Kết cấu của luận án

Luận án gồm: Mở đầu, 4 chương (9 tiết), kết luận, danh mục các công trìnhkhoa học của tác giả đã công bố liên quan đến luận án, danh mục tài liệu thamkhảo và phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN

ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án

1.1.1 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến vấn đề lý luận về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Nguyễn Vĩnh Thắng (2008), “Một số vấn đề chủ yếu trong xây dựng ý thứcbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa cho nhân dân và lực lượng vũ trangthời kỳ mới” [135], đã đưa ra quan niệm, Ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hộichủ nghĩa “là một loại hình của ý thức xã hội xã hội chủ nghĩa, phản ánh tính tấtyếu, mục tiêu, nhiệm vụ, những vấn đề chiến lược, sách lược của Đảng Cộng sảnViệt Nam về bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ” [135, tr 23] Trên cơ sở đó, tácgiả đã chỉ ra, thực chất ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa là sựphản ánh thực tiễn hoạt động bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa củaĐảng, Nhà nước và nhân dân Việt Nam; phản ánh tính tất yếu, mục tiêu, yêu cầu,nhiệm vụ, đường lối, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam, chính sách, phápluật của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam về bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, truyền thống lịch sử - văn hoácủa dân tộc Việt Nam

Trương Thành Trung (2008), “Bước đầu tiếp cận ý thức bảo vệ Tổ quốc xãhội chủ nghĩa ở con người Việt Nam trong thời kỳ mới” [150], đã khẳng định:

“Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho người dân Việt Namtrong thời đại ngày nay chính là nâng cao giác ngộ của họ về giá trị của độc lập, tự

do, hạnh phúc” [150, tr 16] Trên cơ sở đó, tác giả đã luận giải một cách sâu sắc

về cơ sở của sự hình thành ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa ở con ngườiViệt Nam trên các khía cạnh, như: Truyền thống yêu nước; văn hóa giữ nước củadân tộc; sự giác ngộ về trách nhiệm xã hội của con người đối với độc lập dân tộc

và chủ nghĩa xã hội; sự ổn định chính trị và cuộc đấu tranh chống “diễn biến hòabình” ở Việt Nam

Nguyễn Quang Điển (2009), Giáo dục ý thức công dân cho thế hệ trẻ ở

thành phố Hồ Chí Minh [55], đã nhấn mạnh, ý thức công dân là sự tổng hòa nhận

thức, quan điểm, thái độ của công dân về quyền và nghĩa vụ của họ đối với nhà

nước mà họ mang quốc tịch Biểu hiện của ý thức công dân trong thực tế, đó lànhận thức, sự hiểu biết của công dân về Đảng Cộng sản Việt Nam, về Nhà nướcCộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; sự hiểu biết và thấm nhuần về lịch sử,truyền thống của dân tộc; tình yêu đối với quê hương, đất nước; quan điểm, thái

độ của công dân khi thực hiện nghĩa vụ, trách nhiệm đối với sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc,… Bên cạnh đó, tác giả cũng đã luận giải một cách sâu sắcrằng: chỉ khi có nhận thức đúng đắn về những vấn đề nêu trên, thế hệ trẻ mới xácđịnh tốt quan điểm, thái độ, mới hoàn thành được nghĩa vụ, bổn phận của mình đốivới sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Nguyễn Bá Dương (2009), “Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa củangười dân Việt Nam hiện nay - một số vấn đề cần quan tâm” [43], đã khẳng định,hiện nay, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của mọi người dân Việt Namđang có những nội dung mới Để hiểu thấu đáo và có cái nhìn biện chứng về nộidung này cần điều tra, khảo sát thực tế kỹ lưỡng và xem xét, đánh giá thận trọng.Bởi trên thực tế, “Ý thức nói chung, ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nóiriêng bao hàm cả chiều sâu của tiềm thức, không chỉ ở cấp độ cá nhân mà còn ởcấp độ cộng đồng” [43, tr 6]

Quá trình luận giải về các nội dung của ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa, tác giả cho rằng, cần phải bổ sung một thành tố quan trọng trong cấu trúccủa ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, bởi, đây chính là vấn đề nổicộm cần được quan tâm, nghiên cứu, giải quyết, đó là: “lòng yêu nước, yêu chủnghĩa xã hội, chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa quốc tế vô sản” [43, tr 8]

Vũ Dũng (2009), Ý thức cộng đồng, ý thức dân tộc và ý thức quốc gia [41],

đã tập trung luận giải về biểu hiện và mối quan hệ giữa ý thức cộng đồng, ý thức

dân tộc và ý thức quốc gia trong mỗi người dân Việt Nam đối với Tổ quốc Theotác giả, các loại hình ý thức này đóng vai trò là sức mạnh tinh thần, là nguồn lựcnội sinh trong quá trình xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tùy thuộc vào điều kiện,hoàn cảnh cụ thể mà mỗi loại ý thức trên được bộc lộ ra rõ hơn Chẳng hạn, tinhthần yêu nước, ý thức sẵn sàng xả thân vì Tổ quốc chỉ biểu hiện rõ nét khi đấtnước đứng trước những thời khắc của lịch sử Đề cập tới ý thức quốc gia, tác giảcho rằng, “đó là ý thức về đất nước mình và được thể hiện rõ nhất qua tình yêu đấtnước, lòng tự hào đất nước và tinh thần sẵn sàng hy sinh khi đất nước đứng trướccác nguy cơ đe dọa (khủng hoảng kinh tế, chính trị, thiên tai, sự xâm lược của kẻthù )” [41, tr 8]

Lê Minh Vụ (2009), Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

trong thời kỳ mới [166] đã khẳng định: Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa

của người dân Việt Nam trong thời kỳ mới “là tổng hòa nhận thức, thái độ, tìnhcảm, niềm tin và ý chí quyết tâm của mọi người dân, biểu hiện ở hành vi bảo vệnền độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, cốt lõi là bảo vệ Đảng, Nhà nước và chế

độ xã hội chủ nghĩa, [166, tr 34] Ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa đượccấu thành bởi các yếu tố, đó là: nhận thức, thái độ, tình cảm, niềm tin và ý chíquyết tâm của mọi người dân, được biểu hiện trong thực tiễn bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa Các yếu tố cấu thành ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủnghĩa có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất với nhau, cùng biểu hiện trong thực tiễnthực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc

Bạch Hoàng Khánh (2014), Vai trò của gia đình, dòng họ đối với việc thực

hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên hiện nay [62], đã làm rõ vai trò của gia

đình, dòng họ đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố

Hà Nội nói chung và thanh niên huyện Ứng Hòa nói riêng Theo tác giả, trong lịch

sử, thanh niên thành phố Hà Nội luôn là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc; không những thế, Hà Nội còn tự hào là nơi khởi xướngnhiều phong trào hành động cách mạng, đi đầu trong các cuộc kháng chiến của

dân tộc Giai đoạn hiện nay, việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên đang

bị chi phối bởi nhiều nhân tố Trong đó, gia đình, dòng họ là nhân tố có vai trò đặcbiệt quan trọng trong “động viên và tổ chức cho con em tham gia lực lượng vũtrang, sẵn sàng chiến đấu và bảo vệ Tổ quốc, đồng thời là hậu phương vững chắccho tiền tuyến đánh giặc” [62, tr 3]

Hà Sơn Thái (2017), Ý thức dân tộc trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo Việt

Nam của thanh niên quân đội hiện nay [131], đã luận giải về ý thức dân tộc trong

bảo vệ chủ quyền biển, đảo của thanh niên quân đội với ý nghĩa là ý thức thựchiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên trong một phạm vi, nhiệm vụ cụ thể - bảo vệchủ quyền biển, đảo Theo đó, ý thức dân tộc trong bảo vệ chủ quyền biển, đảoViệt Nam của thanh niên quân đội “là tổng hòa tri thức, tình cảm, ý chí quyết tâm

và niềm tin về quyền, lợi ích, danh dự, giá trị của dân tộc được thể hiện bằng hànhđộng cách mạng của thanh niên ” [131, tr 61] Những yếu tố cấu thành ý thứcdân tộc trong bảo vệ chủ quyền biển, đảo Việt Nam của thanh niên quân đội cómối quan hệ ràng buộc, gắn bó chặt chẽ với nhau, là cơ sở, tiền đề của nhau; trong

đó, tri thức là yếu tố cốt lõi nhất có tác dụng chi phối mức độ biểu hiện của các yếu

tố khác

Nguyễn Lương Ngọc (2020), Ý thức công dân với việc xây dựng Nhà nước

pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay [101], đã nghiên cứu ý thức công

dân từ những phương diện khác nhau, từ đó nêu bật tầm quan trọng của nó trongviệc chỉ đạo nhận thức và hành động của con người Theo tác giả, “ý thức côngdân phản ánh trình độ nhận thức, hiểu biết, tình cảm, thái độ, ý chí của công dân

về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của công dân trong mối quan hệ với nhà nước,

xã hội, cộng đồng và Tổ quốc” [101, tr 19 - 20] Không những thế, ý thức côngdân còn là đạo đức của mỗi cá nhân vượt lên trên trách nhiệm luật pháp, hìnhthành sự điều chỉnh hành vi trong cộng đồng xã hội Khi có ý thức công dân cao,mỗi người sẽ nhận thức đúng đắn về quyền lợi, nghĩa vụ của bản thân đối với Tổ

quốc, biết điều chỉnh hành động, việc làm của mình theo những nguyên tắc, chuẩnmực của xã hội, quy định của pháp luật.

Lê Văn Kiều (2022), Nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo của hạ sĩ

quan, binh sĩ ở Quân chủng Hải quân hiện nay [65], đã đưa ra quan niệm:

Ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quânchủng Hải quân là một hình thức biểu hiện ý thức bảo vệ chủ quyềnbiển, đảo Việt Nam của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân ViệtNam, phản ánh và thể hiện tập trung ở đặc điểm hệ thống tri thức, thái

độ và chuẩn mực hành vi của một chủ thể thường xuyên và trực tiếpthực thi nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc trong các

giai đoạn lịch sử khác nhau [65, tr 49].

Quá trình luận giải nội dung quan niệm ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảocủa hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân chủng Hải quân, tác giả đã chỉ ra những nhân tố cơbản quy định ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo của đối tượng này, bao gồm:Nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể; chất lượng giáo dục, rèn luyện; môitrường văn hóa quân sự ở các đơn vị Hải quân và nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan,binh sĩ ở Quân chủng Hải quân Những nhân này có mối quan hệ biện chứng vớinhau, trực tiếp hoặc gián tiếp quy định tới kết quả, chất lượng nâng cao ý thức bảo

vệ chủ quyền biển, đảo của hạ sĩ quan, binh sĩ ở Quân chủng Hải quân

1.1.2 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Phạm Khắc Chương (2003), Rèn luyện đạo đức và ý thức công dân

tầng lớp nhân đối với nhà nước và xã hội vẫn còn một số tồn tại, hạn chế nhấtđịnh; đặc biệt, vẫn còn một bộ phận người dân, nhất là thanh niên chưa nhận thứcđúng đắn về nghĩa vụ của bản thân đối với Tổ quốc, chấp hành pháp luật chưanghiêm Một trong những nguyên nhân chủ yếu đó là, chất lượng công tác tuyêntruyền, giáo dục đạo đức, lối sống và ý thức, trách nhiệm cho thế hệ trẻ còn cónhững hạn chế nhất định, chưa đáp ứng yêu cầu Không những thế, nội dung

tuyên truyền, giáo dục cho đối tượng này chưa thực sự đa dạng, phong phú, cònthiếu chiều sâu, chưa thiết thực; hình thức giáo dục còn thiếu sức hấp dẫn.

Nguyễn Thành Đô (2003), “Mấy suy nghĩ về nâng cao chất lượng công táctuyển quân hiện nay” [57], đã có những nhận định, đánh giá chung về công táctuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ ở các địa trong cả nước Theo tác giả, thờigian qua “các địa phương, đơn vị phối hợp ngày càng chặt chẽ, thực hiện khá tốtcác bước trong công tác tuyển quân, từ khâu đăng ký, quản lý nguồn tuyển chọn,đến việc thăm hỏi, động viên… tỉ lệ quân nhân đào, bỏ ngũ giảm hẳn, một số nơikhông còn quân nhân đào, bỏ ngũ” [57, tr 85]

Tuy vậy, tác giả cũng thẳng thắn chỉ ra những tồn tại, hạn chế của công tácnày, nổi lên là: Hiện tượng để lọt vào quân đội những thanh niên không đủ tiêuchuẩn sức khoẻ, văn hoá, thậm chí có cả tiêu chuẩn về đạo đức và chính trị.Nguyên nhân của tình trạng này có cả khách quan và chủ quan; trong đó, ở một sốđịa phương, “quy trình tiến hành các bước tuyển quân chưa đầy đủ, thiếu chặtchẽ… Hiện tượng tiêu cực (làm sai lệch hồ sơ, chạy chọt, trốn tránh nghĩa vụ quân

sự vẫn còn)” [57, tr 85]

Phạm Thị Ngọc Trầm (2006), “Nhà nước pháp quyền, xã hội dân sự vớivấn đề quyền và nghĩa vụ công dân” [147], đã chỉ rõ thực trạng ý thức, tráchnhiệm của công dân trong việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của bản thân đối với Tổquốc; trong đó tác giả nhấn mạnh, giai đoạn hiện nay, khi hệ thống pháp luật vẫncòn những “lỗ hổng”, chưa đầy đủ, thiếu đồng bộ; hiệu lực, hiệu quả quản lý nhànước chưa theo kịp với đòi hỏi của thực tiễn; ý thức, trách nhiệm của một bộ phậnnhân dân còn hạn chế, đặc biệt là “chưa tự ý thức được sự cân bằng giữa quyền lợi

và nghĩa vụ công dân đối với xã hội và đối với nhà nước” [147, tr 8]

Nguyễn Văn Chuộng (2009), “Phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam

xã hội chủ nghĩa cho học viên đào tạo sĩ quan dự bị ở nhà trường quân đội” [34],

đã có những nhận định, đánh giá khái quát về thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốcViệt Nam xã hội chủ nghĩa của học viên đào tạo sĩ quan dự bị ở các nhà trườngquân đội, đó là: Đa số họ đều “có tinh thần yêu nước, có ý thức giác ngộ cáchmạng; có tình cảm, thái độ đúng đắn và trách nhiệm đối với quê hương, đất nước;

có niềm tin, ý chí quyết tâm và tinh thần tự giác thực hiện nghĩa vụ của người côngdân đối với Tổ quốc” [34, tr 66]

Tuy nhiên, tác giả cũng chỉ ra, bên cạnh những ưu điểm, ý thức bảo vệ Tổquốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của một bộ phận học viên đào tạo sĩ quan dự bị ởcác nhà trường quân đội cũng còn những tồn tại, hạn chế, như: “nhận thức về quanđiểm, mục tiêu, yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc của Đảng ta hiện nay chưa thật sâu sắc

và triệt để; trình độ giác ngộ cách mạng chưa cao, bản lĩnh chính trị chưa thật vững vàng; tinh thần yêu

Đặng Cảnh Khanh (2010), Tuổi trẻ Thăng Long - Hà Nội - những nét đẹp truyền thống

và hiện đại [61], đã có những nhận định, đánh giá khái quát về thực trạng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ Tổ

quốc của thanh niên thành phố Hà Nội thời gian qua Theo tác giả, trong lịch sử dựng nước và giữ nướccủa dân tộc, các thế hệ trẻ Thăng Long - Hà Nội luôn là những người đi tiên phong trong học tập, laođộng và chiến đấu, gìn giữ những phẩm chất tốt đẹp, đặc trưng của người Tràng An Ngày nay,trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, thanh niên thành phố Hà Nội vẫn phát huy được nhữngtruyền thống quý báu của các thế hệ cha ông, đặc biệt là tính cách “xung kích và sáng tạo trong học tập,lao động, chiến đấu” [61, tr 7], luôn gương mẫu, đi đầu trong công cuộc đổi mới, xây dựng, kiến thiếtđất nước và bảo vệ Tổ quốc nói chung, trong thực hiện nghĩa vụ quân sự nói riêng

Nguyễn Đắc Vinh (2014), “Phát huy vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc hiện nay” [165], đã nhấn mạnh thực trạng phát huy vai trò của thanh niên trong sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Theo tác giả, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiệnnay, thanh niên vẫn luôn khẳng định được vai trò là lực lượng xung kích, đi đầu, “đại bộ phận thanhniên luôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng; trung thành, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội; nêu cao tinh thần yêu nước, sẵn sàng hy sinh vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của nhândân” [165, tr 5] Tuy nhiên, giai đoạn hiện nay, dưới tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường,

sự chống phá của các thế lực thù địch, dẫn tới vẫn còn một bộ phận “thanh, thiếu niên có biểu hiệnsuy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức; lối sống “lệch chuẩn”, chạy theo giá trị vật chất tầm thường,thiếu ý chí phấn đấu, vươn lên” [165, tr 6]

Đào Tuấn Anh (2016), “Thái Bình thực hiện tốt công tác tuyển chọn, gọi công dân nhậpngũ” [2], đã có những tổng kết, đánh giá về thực trạng việc thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanhniên ở một tỉnh thuộc khu vực đồng bằng Bắc Bộ trong những năm gần đây Theo tác giả, nguyênnhân của những thành công ưu điểm để Tỉnh luôn hoàn thành chỉ tiêu giao quân hằng năm, đó là:

Tỉnh đã chỉ đạo Hội đồng Nghĩa vụ quân sự các cấp làm tốt công tác đăng ký, quản lý công dântrong độ tuổi sẵn sàng nhập ngũ; tổ chức sơ tuyển, khám tuyển chặt chẽ, đúng quy trình, quy định;

đã làm tốt việc “bình cử” một cách dân chủ, công khai; “danh sách đăng ký nam thanh niên độ tuổi

17, độ tuổi từ 18 đến hết 25, danh sách khám tuyển nghĩa vụ quân sự, danh sách tạm hoãn, miễn gọinhập ngũ, được thông báo công khai trên hệ thống loa truyền thanh của xã” [2, tr 71] Bên cạnh

đó, tỉnh còn chỉ đạo các địa phương đẩy mạnh “kết hợp chặt chẽ giữa tuyên truyền, giáo dụcthường xuyên với tổ chức các đợt cao điểm trong mùa tuyển quân, chủ động lồng ghép, đưa các nộidung Luật Nghĩa vụ Quân sự, vào chương trình giảng dạy, bồi dưỡng kiến thức quốc phòng và anninh cho các đối tượng; phổ biến kiến thức pháp luật toàn dân” [2, tr 71]

Tô An (2017), “Đóng góp của thanh niên Thủ đô trong cuộc kháng chiến chống Mỹ” [1],

đã phân tích một cách khái quát, đồng thời làm nổi bật sự sục sôi cách mạng cùng những cống hiến tolớn của tuổi trẻ Hà Nội xuyên suốt cuộc kháng chiến hào hùng của dân tộc Theo tác giả, trongnhững năm kháng chiến, Hà Nội có vinh dự là nơi khởi nguồn cho phong trào “Ba sẵn sàng” và

“tuổi trẻ Thủ đô trở thành người thắp đuốc và truyền lửa cho một phong trào hành động cách mạng,một trường học, rèn luyện của thanh niên” [1, tr 27] Tiếp nối truyền thống đó, ngày nay các thế hệthanh niên Thủ đô đã và đang ra sức phấn đấu học tập, rèn luyện, tham gia tích cực vào các hoạtđộng, phong trào tình nguyện vì cộng đồng, ngày càng có nhiều tấm gương thanh niên xung phong,viết đơn tình nguyện lên đường nhập ngũ để thực hiện nghĩa vụ vẻ vang của công dân đối với Tổquốc

Phạm Tuấn Long (2021), “Quận Hoàn Kiếm với công tác tuyển chọn, gọi công dân nhập

và trách nhiệm của thanh niên đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự

niên bằng nhiều hình thức, biện pháp phong phú, sinh động, thiết thực, hiệu quả Nội dung tuyêntruyền ngắn gọn, dễ hiểu, “tập trung vào những nội dung chủ yếu của Luật Nghĩa vụ quân sự;quyền và nghĩa vụ của công dân đối với nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc; truyền thống vẻ vang của Quân

đội nhân dân, Công an nhân dân, các chế độ, chính sách mà quân nhân và gia đình được hưởng khitại ngũ, xuất ngũ” [69, tr 94]

của địa phương; đồng thời, xem kết quả của công tác này như là sự phản ánh một mặt ý thức thực

Cầu Giấy thường xuyên quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo bằng nhiều giải pháp quyết liệt, đồng bộ, khôngngừng nâng cao chất lượng

lượng tốt, được các đơn vị nhận quân và Bộ Tư lệnh Thủ đô đánh giá cao; đại đa số thanh niên đãxác định tốt nghĩa vụ của công dân đối với Tổ quốc, tích cực, chủ động thực hiện việc đăng ký,khám tuyển, lên đường nhập ngũ theo lệnh gọi Tuy nhiên, bên cạnh đó, vẫn còn một số thanh niênnhận thức chưa đúng đắn nghĩa vụ của bản thân đối với Tổ quốc, chấp hành thời gian theo lệnh gọichưa nghiêm, một số còn thờ ơ, thiếu chủ động, tự giác trong việc đăng ký, khám tuyển nghĩa vụ quânsự

1.1.3 Những công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến giải pháp nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Đinh Quốc Triệu (2008), “Về giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩacho thanh niên hiện nay” [148], cho rằng: “giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc cho thanh niên là tráchnhiệm của cả hệ thống chính trị, của tất cả các cấp, các ngành và mỗi địa phương, gia đình” [148, tr.56] Để nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩacho thanh niên hiện nay, cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp, như: Phát huy vai trò của gia đìnhtrong giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc cho thanh niên; nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thểtrong khơi dậy ý chí quyết tâm thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc của thanh niên; kết hợp chặt chẽgiữa gia đình với nhà trường và xã hội trong giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc cho thanh niên hiện nay

Phạm Văn Nhuận (2009), “Đổi mới phương thức xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa trong thời kỳ mới” [102], trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng ýthức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, bước đầu tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm đổi mớiphương thức xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới, đó là:

Một là, đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền, giáo dục ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa sâu rộng

trong nhân dân nhằm nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin, lý tưởng tạo động lực tinh thần cách mạng;

Hai là, tổ chức tốt các phong trào thi đua yêu nước sâu rộng trong toàn dân, tiếp tục nâng cao ý thức

bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới; Ba là, phối kết hợp chặt chẽ các lực lượng cùng

tham gia xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới

Lê Minh Vụ, Nguyễn Bá Dương (2011), Xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ

nghĩa cho người dân Việt Nam định hướng và giải pháp [166] đã nhấn mạnh đến sự tác động của

tình hình thế giới, khu vực, yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới đối với ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của người dân Việt Nam, cùng những tồn tại, hạn chế trong ý thức bảo

vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa của một bộ phận nhân dân Việt Nam Từ đó, đề xuất một số giải phápxây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cho người dân nói chung và thanh niên nói riêng,trong đó nhấn mạnh việc “bồi dưỡng truyền thống yêu nước, lòng tự tôn, tự hào dân tộc và giá trịvăn hóa giữ nước” [166, tr 249] cho người dân là giải pháp đặc biệt quan trọng

Võ Văn Thưởng (2011), “Phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong sự nghiệp xây

được kế thừa truyền thống vẻ vang của dân tộc, các thế hệ thanh niên Việt Nam luôn là lực lượng xã hội

to lớn, một trong những nhân tố quan trọng quyết định tương lai, vận mệnh dân tộc Giai đoạn hiện nay,

để phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, cần thực hiệnđồng bộ các giải pháp, như:

Tăng cường giáo dục nâng cao ý thức, trách nhiệm của tuổi trẻ đối với sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa; tiếp tục thực hiện có hiệu quảCuộc vận động “Tuổi trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác” và Chương trình

“Thắp sáng ước mơ tuổi trẻ Việt Nam vì dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng vănminh”; phát huy tính tự giác và khả năng sáng tạo của thanh niên trong tu dưỡng, rènluyện [141, tr 3 - 4]

Nguyễn Đình Bắc (2016), Tuổi trẻ quân đội phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong

thời kỳ mới [14], đã khẳng định, phát huy chủ nghĩa yêu nước ở tuổi trẻ quân đội là nhân tố trực tiếp

tác động đến việc nâng cao nhận thức, định hướng và điều chỉnh hành vi cho họ về nhiệm vụ củacách mạng, thực hiện các nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc

Để phát huy chủ nghĩa yêu nước ở tuổi trẻ quân đội, cần “khơi dậy, bồi đắp và phát triển trithức, tình cảm và ý chí của tuổi trẻ , trên cơ sở đó làm gia tăng động lực tinh thần thúc đẩy tuổi trẻquân đội sẵn sàng nhận và hoàn thành tốt các nhiệm vụ” [14, tr 42]; đồng thời cần thực hiện tốt một sốgiải pháp cơ bản, như: Nâng cao chất lượng giáo dục, bồi dưỡng và tự giáo dục, tự bồi dưỡng chủnghĩa yêu nước của thanh niên quân đội; tích cực đưa thanh niên quân đội vào hoạt động thực tiễn đểhiện thực hóa và kiểm nghiệm việc phát huy chủ nghĩa yêu nước của họ; giải quyết và thực hiệnđúng đắn các lợi ích cơ bản, tạo động lực phát huy chủ nghĩa yêu nước của thanh niên quân đội.

Bùi Trọng Quỳnh (2016), “Nâng cao chất lượng công tác tuyển chọn và gọi công dân nhập

ngũ trên địa bàn Thủ đô” [130], đã phân tích, đánh giá thực trạng công tác tuyển chọn và gọi công

dân nhập ngũ trên địa bàn thành phố Hà Nội thời gian qua, từ đó cho rằng, để nâng cao chất lượngcông tác tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ trên địa bàn Thủ đô hiện nay, cần thực hiện tốt một sốgiải pháp, như: Các quận, huyện, thị xã của Thành phố cần quán triệt nghiêm túc Nghị quyết của Đảng

bộ thành phố Hà Nội, các chỉ thị, hướng dẫn của Uỷ ban nhân dân Thanh phố và Bộ Tư lệnh Thủ đô;phát huy vai trò Hội đồng Nghĩa vụ quân sự các cấp của Thành phố trong tham mưu giúp Thành ủy,

Ủy ban nhân dân lãnh đạo, chỉ đạo nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tuyền truyền, giáo dục và

quy trình tuyển chọn và gọi công dân nhập ngũ trên địa bàn; đồng thời, phát huy vai trò, trách nhiệm,

sự đồng thuận vào cuộc của hệ thống chính trị và các ban, ngành, đoàn thể, địa phương các cấp

Lê Quang Chính (2017), “Nâng cao hiệu quả thực hiện Luật Nghĩa vụ quân sự” [28], từviệc chỉ rõ sự tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, những tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiệnLuật Nghĩa vụ quân sự của thanh niên trong thời gian qua, đã đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệuquả thực hiện Luật nghĩa vụ quân sự trong thời gian tới, đó là: Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo củacấp ủy, chính quyền các địa phương trong thực hiện Luật nghĩa vụ quân sự; Phát huy vai trò tráchnhiệm của cơ quan quân sự, các ban, ngành, đoàn thể trong việc tham mưu giúp cấp ủy, chínhquyền địa phương lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện Luật nghĩa vụ quân sự; Tiếp tục nghiên cứu

bổ sung, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm đồng bộ trong thực hiện Luật vàbảo đảm tốt chế độ, chính sách trong công tác tuyển quân Trong đó, đặc biệt chú trọng công tác tuyêntruyền, giáo dục Luật nghĩa vụ quân sự cho thanh niên hiện nay

Phạm Công Thưởng (2019), Phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay [142], đã chỉ rõ, phát triển ý thức bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam là quátrình tương tác giữa các chủ thể với hạ sĩ quan, binh sĩ làm chuyển hóa về chất tri thức, tình cảm,niềm tin, ý chí bảo vệ Tổ quốc của hạ sĩ quan, binh sĩ thực hiện nghĩa vụ quân sự tại ngũ theo hướngtiến lên, đáp ứng yêu cầu bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

Để phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ

đạo, chỉ huy các cấp và đổi mới công tác giáo dục, huấn luyện, rèn luyện trong phát triển ý thức bảo

vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam hiệnnay; Tích cực hóa nhân tố chủ quan của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam trong pháttriển ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của họ hiện nay; đồng thời, phải phát huyđược tác động tích cực của điều kiện kinh tế - xã hội và xây dựng môi trường văn hóa đơn vị cơ sởtrong phát triển ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của hạ sĩ quan, binh sĩ Quân độinhân dân Việt Nam hiện nay

Nguyễn Văn Thật (2022), “Phát huy vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc” [137], đã tập trung luận giải về vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của thanh niên trong sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay Theo đó, cần nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục

và vận động thanh niên tham gia các hoạt động xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; xây dựng môi trườngvăn hoá lành mạnh, tạo điều kiện thuận lợi cho thanh niên học tập, rèn luyện, phấn đấu và nâng cao nhậnthức, trách nhiệm của mỗi thanh niên trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Vũ Thị Thu Trang (2022), “Nâng cao ý thức chính trị cho thanh niên quân đội trong giaiđoạn hiện nay” [146], đã tập trung bàn về giải pháp nâng cao ý thức chính trị cho thanh niên quânđội, giúp họ nhận thức đúng đắn quyền và nghĩa vụ của bản thân đối với Tổ quốc Theo đó, cần

“Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chỉ huy các cấp đối với thanh niên quân đội; tăngcường công tác giáo dục chính trị tư tưởng, đạo đức, lối sống, bồi dưỡng nhận thức về chủ nghĩaMác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh;… cho thanh niên quân đội hiện nay” [146, tr 77 - 78]

1.2 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan và những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu

1.2.1 Giá trị của các công trình khoa học đã tổng quan đối với đề tài luận án

Từ tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án, với nhữngphương pháp, góc độ tiếp cận khác nhau, các công trình đã làm rõ nhiều vấn đề cơ bản có giá trị trênnhiều phương diện, cụ thể:

Giá trị về mặt lý luận Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đề cập một cách khá

phong phú, toàn diện dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau, từ triết học, chính trị học, luật học, khoa họclịch sử,… về những vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niênthành phố Hà Nội, như ý thức bảo vệ Tổ quốc, quan niệm, cấu trúc, quá trình hình thành, phát triển, nhân

tố cơ bản quy định ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chung, việc thực hiện quyền,nghĩa vụ của công dân đối với Tổ quốc nói riêng Qua đó, giúp nghiên cứu sinh hiểu rõ hơn các góc độtiếp cận về thực hiện nghĩa vụ của công dân đối với Tổ quốc, về ý thức bảo vệ Tổ quốc, thực hiện nghĩa vụquân sự, làm cơ sở cho việc tiếp cận, triển khai, luận giải những vấn đề lý luận cơ bản về ý thức thực hiệnnghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội theo hướng nghiên cứu của mình

Trên cơ sở tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án, nghiên

thức, thái độ và trách nhiệm của thanh niên trong thực tiễn thực hiện nghĩa vụ của họ đối với Tổ quốc

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên có quá trình hình thành, phát triển lâu dài cùng vớiquá trình phát triển của thực tiễn, gắn liền và chịu sự chi phối bởi bản chất của nhà nước, điều kiệnkình tế - xã hội, truyền thống lịch sử - văn hoá và chế độ xã hội mà công sinh sinh sống

Từ các vấn đề có liên quan trực tiếp đến đề tài luận án, thông qua nghiên cứu, tìm hiểu ở các côngtrình khoa học đã tổng quan, nghiên cứu sinh nhận thấy: Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanhniên là yếu tố cốt lõi cấu thành phẩm chất, nhân cách của họ; ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự đóngvai trò là động lực tinh thần định hướng nhận thức, chỉ đạo hành động thực tiễn, thôi thúc thanh niên sẵnsàng tham gia thực hiện nghĩa vụ của bản thân đối với Tổ quốc Trên thực tế, chỉ khi thanh niên đượcbảo đảm về quyền lợi của bản thân, được tuyên truyền, giáo dục, bồi dưỡng, có nhận thức đúng đắn

về quyền, nghĩa vụ của bản thân trước Tổ quốc; khi đó, họ sẽ phát huy được tính tích cực, tự giác,hoàn thành nghĩa vụ, bổn phận của mình trước Tổ quốc và ngược lại

Tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án đã gợi mở chonghiên cứu sinh cách tiếp cận ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nộitheo góc độ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, với tư cách là một hình thái

ý thức xã hội đặc thù, phản ánh một lĩnh vực đặc thù - thực hiện nghĩa vụ quân sự; là một chỉnh thể

có cấu trúc phức tạp với nhiều yếu tố cấu thành, đó là: nhận thức, thái độ và trách nhiệm của công dânđối với việc thực thi pháp luật hiện hành về nghĩa vụ quân sự Các yếu tố cấu thành ý thức thực hiệnnghĩa vụ quân sự có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, ràng buộc, tác động qua lại lẫn nhau và đều có ýnghĩa quan trọng trong quá trình hình thành, phát triển ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự

Tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án là nguồn tư liệuquý báu giúp nghiên cứu sinh có thể tham khảo, kế thừa và tiếp tục phát triển trong xây dựng quanniệm ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay theo góc độchuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Các công trình khoa học đã tổng quan cũng cho thấy, vấn đề ý thức bảo vệ Tổ quốc, thực

riêng không phải là sản phẩm chủ quan tư biện, cũng không phải là yếu tố bẩm sinh trong mỗi thanhniên, mà có quá trình hình thành, phát triển cùng với sự vận động, phát triển của thực tiễn xã hội, gắnliền với bản chất, chế độ chính trị - xã hội của nhà nước trong từng giai đoạn lịch sử và luôn chịu sự chiphối, quy định bởi những nhân tố cơ bản, như: Công tác tuyên truyền, giáo dục và vận động thanhniên; điều kiện kinh tế - xã hội, truyền thống lịch sử - văn hoá của dân tộc và địa phương cùng nhân tốchủ quan của bản thân mỗi thanh niên Đây là “chìa khóa” để tác giả luận án định hình, xây dựng vàluận giải những nhân tố cơ bản quy định ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thànhphố Hà Nội

Vì vậy, những kiến thức cơ bản rút ra từ kết quả tổng quan, có tác dụng định hướng, cungcấp cho nghiên cứu sinh những căn cứ, cơ sở khoa học quan trọng trong quá trình xây dựng và hoànhoàn thiện phần lý luận của đề tài luận án

Hai là, giá trị về mặt thực trạng

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu đã đánh giá theo những phương pháp, góc độ, mức

độ khác nhau về thực trạng ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chung, việc thực hiện

nghĩa vụ của công dân đối với Tổ quốc nói riêng trên cả hai mặt, ưu điểm và hạn chế Bên cạnh những

ưu điểm là cơ bản, như: Phần lớn công dân Việt Nam nói chung, thanh niên Việt Nam nói riêng đãphát huy được vai trò, trách nhiệm trong thực hiện nghĩa vụ đối với Tổ quốc; tuy vậy, các công trìnhnghiên cứu cũng đã chỉ ra những hạn chế về ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, việc

công dân, nhất là sự nhận thức chưa đầy đủ, sự thiếu tự giác, cố gắng của họ trong thực hiện nghĩa vụ củabản thân trước Đảng, Tổ quốc và Nhân dân

Các công trình nghiên cứu cũng đã chỉ ra cả nguyên nhân khách quan và chủ quan củanhững tồn tại, hạn chế đó, từ nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể, đến chất lượng công tác tuyêntruyền, giáo dục và vận động thanh niên, đến vai trò của điều kiện kinh tế - xã hội, truyền thống lịch sử

- văn hóa; đặc biệt là nguyên nhân hạn chế từ nhân tố chủ quan bản thân mỗi thanh niên trong thựchiện nghĩa vụ đối với Tổ quốc Từ đó, đã gợi mở cho nghiên cứu sinh cách tiếp cận, đánh giá thựctrạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội theo cấu trúc của nó Vìvậy, kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã tổng quan có giá trị, ý nghĩa quan trọng đốivới nghiên cứu sinh trong đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân của thực trạng ý thức thực hiệnnghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

Trong một số công trình nghiên cứu, bước đầu các tác giả đã đề cập đến một số yêu cầunhằm nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chung, việc thực hiện nghĩa vụ củacông dân đối với Tổ quốc nói riêng Từ kết quả các công trình khoa học đã tổng quan, nhất là từ thựctrạng và yêu cầu nâng cao ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chung, việc thực hiện

giải yêu cầu nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

Ba là, giá trị về mặt giải pháp

Những giải pháp ở các công trình khoa học đã tổng quan, với những góc độ tiếp cận vàphương pháp nghiên cứu khác nhau liên quan đến ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa

sinh cách tiếp cận, triển khai và xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ, có cơ sở lý luận và thực tiễn,gắn với thực trạng ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

Theo đó, để nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nộihiện nay, phải bắt đầu từ việc nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục và vận động thanhniên; đặc biệt là vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp của thành phố Hà Nội; sựtham gia vào cuộc của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, nhà trường, gia đình trongchăm lo giáo dục, bồi dưỡng và rèn luyện thanh niên Cùng với đó, cần chú trọng phát huy vai trò củađiều kiện kinh tế - xã hội, giá trị truyền thống lịch sử - văn hoá của của Thủ đô Hà Nội và phát huy nhân

tố chủ quan của bản thân người thanh niên thành phố Hà Nội đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sựhiện nay Đây là cơ sở, tiền đề quan trọng để nghiên cứu sinh có thể tham khảo, kế thừa và tiếp tục đisâu nghiên cứu, đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự củathanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu liên quan đến những vấn đề lý luận, thực trạng và giảipháp đối với ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội đều có ý nghĩathiết thực đối với quá trình xây dựng và hoàn thiện luận án Đây là nguồn tư liệu có giá trị để nghiên cứusinh có thể tham khảo, kế thừa, tiếp tục phát triển phục vụ trực tiếp cho quá trình nghiên cứu củamình Thực tế cũng cho thấy, cho đến nay, chưa có công trình khoa học nào nghiên cứu một cách có

thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay Do vậy, việc nghiêncứu một cách cơ bản vấn đề này dưới góc độ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vậtlịch sử được đặt ra cấp thiết trên cả phương diện lý luận và thực tiễn Theo đó, luận án là một hướng

đi riêng, một công trình khoa học độc lập được tác giả lựa chọn nghiên cứu, không trùng lặp với cáccông trình khoa học đã nghiệm thu, công bố

1.2.2 Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu

Từ kết quả tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án cho thấy, để thựchiện được mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra, luận án xác định những vấn đề tiếp tục nghiêncứu, giải quyết, đó là:

Về lý luận, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là một khái niệm tuy chưa có nhà khoa học nào

khác nhau Chính vì vậy, trên cơ sở những vấn đề có liên quan trực tiếp, việc nghiên cứu, khái quát,đưa ra quan niệm về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự nói chung; luận giải, chỉ ra tính đặc thù củathanh niên thành phố Hà Nội, làm rõ sự khác biệt về đặc điểm giữa thanh niên thành phố Hà Nội sovới đặc điểm của thanh niên ở các địa phương khác trong cả nước Từ đó, xây dựng quan niệm ýthức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội theo góc độ chuyên ngành chủnghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử có ý nghĩa quan trọng, mang tính cấp thiết.

công dân Việt Nam nói chung, cho thấy việc làm rõ những nhân tố cơ bản quy định ý thức thựchiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội là vấn đề lý luận cơ bản mà luận án phảitiếp tục nghiên cứu và giải quyết

Về thực trạng, thời gian qua, ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, việc thực hiện

phố Hà Nội nói riêng đã có sự phát triển; nhận thức, thái độ, trách nhiệm của thanh niên về nghĩa vụđối với Tổ quốc, về thực hiện nghĩa vụ quân sự từng bước được nâng lên, đáp ứng yêu cầu ngàycàng cao của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới Bên cạnh những ưu điểm

thành phố Hà Nội nói riêng vẫn còn bộc lộ một số tồn tại, hạn chế nhất định Khảo sát thực trạng để

có những tư liệu, căn cứ nhằm đánh giá khách quan, toàn diện về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sựcủa thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay là nhiệm vụ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là cơ sở đểnhận diện những tồn tại, vướng mắc trong thực tiễn; từ đó, xác định yêu cầu, đề xuất các giải pháp cơbản nhằm nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

Kết quả tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án cho thấy, vấn

phân tích, đánh giá trên những phương diện, góc độ, tiêu chí khác nhau, đa dạng và phong phú

thống, khách quan, toàn diện theo góc độ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch

sử về ưu điểm, hạn chế, rút ra nguyên nhân của ưu điểm, hạn chế về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân

sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay; đồng thời, xác định yêu cầu nâng cao ý thức thựchiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay là vấn đề cấp thiết đặt ra mà luận

án cần tập trung nghiên cứu

Về giải pháp, kết quả tổng quan cho thấy, hệ thống giải pháp các tác giả đã đề xuất, tuy khá

đa dạng, phong phú, nhưng, nhìn chung, đa phần các giải pháp đều mang ý nghĩa nhằm nâng cao ýthức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa, việc thực hiện nghĩa vụ của công dân đối với Tổ quốcnói chung theo cách tiếp cận của những ngành khoa học khác nhau Tuy nhiên, tiếp cận theo góc độ

nhằm nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên ở một địa bàn cụ thể là thành phố

Hà Nội, cho tới thời điểm hiện tại vẫn chưa có công trình khoa học nào tập trung nghiên cứu mộtcách chuyên sâu và mang tính hệ thống

Chính vì vậy, trên cơ sở khung lý luận và thực trạng đã phân tích, việc luận giải, đề xuất hệthống giải pháp cơ bản mang tính toàn diện và đồng bộ theo góc độ chuyên ngành chủ nghĩa duy vậtbiện chứng và duy vật lịch sử để nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thànhphố Hà Nội hiện nay, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ xây dựng và phát triển thành phố Hà Nội vănminh, giàu đẹp, góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trongtình hình mới là vấn đề mà luận án cần tập trung nghiên cứu

Kết luận chương 1

Với phương pháp tiếp cận tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án, đi từ

xa đến gần, từ lý luận đến thực trạng và giải pháp; trong đó, tác giả đã chú ý cập nhật các công trìnhkhoa học được công bố trong thời gian gần nhất Nhìn chung, dưới góc độ tiếp cận và phạm vinghiên cứu khác nhau, các nhà khoa học đã làm rõ được một số vấn đề cơ bản liên quan đến ý thứcbảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chung, việc thực hiện nghĩa vụ của công dân đối với Tổquốc nói riêng; đã luận giải một cách trực tiếp hoặc gián tiếp, từ đó làm sáng tỏ nhiều vấn đề liênquan đến quan niệm, cấu trúc, nhân tố quy định, thực trạng, yêu cầu và giải pháp nhằm nâng cao ýthức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa nói chung, việc thực hiện nghĩa vụ của công dân đối với

Tổ quốc nói riêng

Tổng quan các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án giúp nghiên cứusinh bổ sung kiến thức nền tảng, có cách nhìn toàn diện, sâu sắc về những vấn đề lý luận, thực trạng

và giải pháp liên quan đến ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội Đây

là nguồn tài liệu có giá trị giúp nghiên cứu sinh có thể tham khảo, kế thừa, tiếp tục phát triển và làmsâu sắc thêm vấn đề nghiên cứu dưới góc độ chuyên ngành chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vậtlịch sử

Kết quả tổng quan cho thấy, việc nghiên cứu trực tiếp, có hệ thống và chuyên sâu dưới góc

ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay đang là vấn đề cấp

thiết Theo đó, luận án xác định, cần tiếp tục nghiên cứu, khái quát, đưa ra quan niệm ý thức thực

hiện nghĩa vụ quân sự, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội; luậngiải, làm rõ nhân tố quy định ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội;đánh giá đúng thực trạng, xác định yêu cầu và đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản nhằm nâng cao ýthức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ Ý THỨC THỰC HIỆN NGHĨA VỤ QUÂN SỰ CỦA THANH NIÊN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Quan niệm về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự và ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội

2.1.1 Quan niệm về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự

* Nghĩa vụ quân sự

Theo Từ điển Tiếng Việt, “nghĩa vụ là việc bắt buộc phải làm đối với xã hội, đối với ngườikhác mà pháp luật hay đạo đức quy định” [151, tr 889]; trong khi, “quân sự là việc xây dựng lựclượng vũ trang và đấu tranh vũ trang” [151, tr 1056] Như vậy, nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ bắt buộc

và đấu tranh vũ trang

Ở những nước có quy định thực hiện nghĩa vụ quân sự bắt buộc, công dân được yêu cầuphải gia nhập quân đội trong một thời gian nhất định, bất chấp việc họ có mong muốn phục vụ trongquân đội hay không Bên cạnh đó, công dân có thể được chính phủ của họ yêu cầu thực hiện nhữngnghĩa vụ khác tương đương với nghĩa vụ quân sự Nếu trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ quân sự,công dân có thể chịu sự trừng phạt của pháp luật

Trong thực tế, nghĩa vụ quân sự đã xuất hiện từ thời cổ đại tại nhiều quốc gia và đối tượngthực hiện hầu hết đều là nam giới trong độ tuổi thanh niên Đây là nghĩa vụ của công dân đến tuổitrưởng thành phải tham gia vào lực lượng vũ trang

Theo từ điển Tiếng Việt, “Nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ của công dân tham gia lực lượngvũ trang” [151, tr 889] Đây là nghĩa vụ do pháp luật quy định đối với mỗi công dân trong một thờigian nhất định, nhằm xây dựng quân đội, bảo vệ đất nước

Ở Việt Nam, ngay bản Hiến pháp đầu tiên năm 1946, tại Điều 5 xác định: “Công dân ViệtNam có nghĩa vụ phải đi lính”; Điều 42, Hiến pháp năm 1959, quy định: “Công dân có bổn phậnlàm nghĩa vụ quân sự để bảo vệ Tổ quốc” Tiếp đó, tại Điều 77, Hiến pháp năm 1980, hiến định:

“Công dân có bổn phận làm nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng quốc phòng toàn dân” Điều

77, Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001), tiếp tục nhấn mạnh: “Công dân phải làmnghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng quốc phòng toàn dân” Điều 45, Hiến pháp nước Cộng hòa

xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2013 quy định: “Bảo vệ Tổ quốc là nghĩa vụ thiêng liêng và quyềncao quý của công dân Công dân phải thực hiện nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốcphòng toàn dân” [117, tr 34] Như vậy, theo quy định của Hiến pháp Việt Nam, công dân phải thựchiện nghĩa vụ quân sự và tham gia xây dựng nền quốc phòng toàn dân nhằm bảo vệ Tổ quốc ViệtNam xã hội chủ nghĩa.

Thực tiễn cho thấy, nghĩa vụ quân sự ở Việt Nam chính thức được xác định vào ngày04/11/1949, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh số 126-SL quy định nghĩa vụ quân sự cho namthanh niên từ 18 đến 45 tuổi [24] Từ đó đến nay, nghĩa vụ quân sự dần được luật hóa và ngày cànghoàn thiện Luật Nghĩa vụ quân sự đã được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Namthông qua tại kỳ họp thứ 2, ngày 30 tháng 12 năm 1981, được sửa đổi, bổ sung qua các năm 1990,

1994, 2005, 2015 Điều 4, Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 quy định: “nghĩa vụ quân sự là nghĩa

vụ vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân” [121, tr 8 - 9]

trách nhiệm và hành động vẻ vang của công dân tham gia phục vụ trong Quân đội nhân dân theo quy định của pháp luật; góp phần bảo vệ Tổ quốc ở từng giai đoạn lịch sử - xã hội nhất định

Theo đó, nghĩa vụ quân sự vừa là niềm vinh dự, tự hào, vừa là trách nhiệm và hành động vẻvang của công dân đối với Tổ quốc, được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm pháp luật domỗi Nhà nước ban hành Khi công dân tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự là họ đã thực hiện nghĩa

vụ thiêng liêng của mình đối với sự nghiệp xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ

Tổ quốc Vì vậy, trong các quy định về nghĩa vụ quân sự đối với công dân của một quốc gia cụ thể, cácnhà nước, giai cấp cầm quyền đều phải xuất phát từ thực tiễn tình hình kinh tế - xã hội, truyền thống lịch sử

- văn hoá của dân tộc, tương quan so sánh lực lượng, để quy định quyền, nghĩa vụ của công dân khitham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự; cùng với đó là sự đồng bộ của các chế độ, chính sách nhằm bảođảm quyền lợi của bản thân và gia đình họ Đặc biệt là các quy định nhằm thể hiện sự ghi nhận, tôn vinhcủa Nhà nước, xã hội và Nhân dân đối với sự cống hiến của mỗi công dân với Tổ quốc

Với tư cách là một phạm trù mang tính lịch sử, nghĩa vụ quân sự chỉ xuất hiện cùng sự ra đờicủa giai cấp, nhà nước và quân đội; nghĩa vụ quân sự hình thành, phát triển lâu dài, phụ thuộc vào chế

độ chính trị - xã hội, lợi ích của giai cấp cầm quyền và bản chất của các nhà nước khác nhau trongtừng giai đoạn lịch sử - xã hội Ở các chế độ chính trị - xã hội khác nhau (chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư

bản chủ nghĩa, xã hội chủ nghĩa), cũng như ở các giai đoạn lịch sử khác nhau (cổ đại, trung đại, cận đại,hiện đại), nghĩa vụ quân sự cũng khác nhau Và, khi xã hội phát triển đến trình độ cao, khi không còn giaicấp, không còn nhà nước và quân đội thì nghĩa vụ quân sự cũng không còn.

* Thực hiện nghĩa vụ quân sự

Theo Từ điển Tiếng Việt, thực hiện là “làm cho trở thành sự thật bằng những việc làm hoặc hành động cụ thể” [151, tr 1277] Theo đó, thực hiện nghĩa vụ quân sự là những việc làm hoặc hành

động cụ thể của mọi công dân khi đủ độ tuổi, có đủ những điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định của phápluật, tham gia phục vụ trong Quân đội nhân dân góp phần bảo vệ Tổ quốc Ở những Nhà nước khácnhau, việc quy định công dân tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự cũng khác nhau, có thể là bắt buộc, cóthể là tự nguyện, cũng có thể là kết hợp giữa tự nguyện và bắt buộc

Việt Nam là một trong số những quốc gia thực hiện chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc có tuyểnchọn, đồng thời kết hợp cả tự nguyện Luật Nghĩa vụ quân sự nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt

[121, tr 14] Bên cạnh đó, luật còn quy định, công dân nữ đủ 18 tuổi trở lên có ngành, nghề chuyênmôn phù hợp yêu cầu của Quân đội nhân dân, nếu tự nguyện, có thể đăng ký nghĩa vụ quân sự Đồngthời, Luật quy định rõ: “Thực hiện nghĩa vụ quân sự bao gồm phục vụ tại ngũ và phục vụ trongngạch dự bị của Quân đội nhân dân” [121, tr 8 - 9]; đối tượng thực hiện nghĩa vụ quân sự trong thờibình là: “công dân đủ 18 tuổi được gọi nhập ngũ; độ tuổi gọi nhập ngũ từ đủ 18 tuổi đến hết 25 tuổi;công dân được đào tạo trình độ cao đẳng, đại học đã được tạm hoãn gọi nhập ngũ thì độ tuổi gọinhập ngũ đến hết 27 tuổi” [121, tr 26] Không những thế, Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 còn quyđịnh việc thực hiện nghĩa vụ quân sự tại ngũ như sau:

1 Công dân nam trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự có nghĩa vụ phục vụ tại ngũtrong Quân đội nhân dân; 2 Công dân nữ trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự trong

tuổi phục vụ trong ngạch dự bị của hạ sĩ quan, binh sĩ, đối với: 1 Công dân nam đến hết

45 tuổi; 2 Công dân nữ đến hết 40 tuổi [121, tr 24]

Khi có lệnh tổng động viên hoặc động viên cục bộ, việc gọi nhập ngũ thực hiện theo quyếtđịnh của Thủ tướng Chính phủ và lệnh của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Mặc dù vậy, trên thực tế, chỉ

có một tỷ lệ nhất định công dân tham gia thực hiện nghĩa vụ quân sự tại ngũ trong các đơn vị Quân

đội nhân dân, các đơn vị thuộc lực lượng Cảnh sát biển; số còn lại hoặc thuộc diện được miễn, hoặcthực hiện nghĩa vụ trong ngạch dự bị, phục vụ trên tàu kiểm ngư, tham gia dân quân tự vệ, tham giacông an nhân dân

Tại khoản 4, Điều 4, Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015 quy định, công dân thuộc một trongcác trường hợp sau đây được công nhận hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại ngũ trong thời bình:

a) Dân quân tự vệ nòng cốt đã hoàn thành nghĩa vụ tham gia dân quân tự vệ, trong đó

có ít nhất 12 tháng làm nhiệm vụ dân quân tự vệ thường trực;

b) Hoàn thành nhiệm vụ tham gia Công an xã liên tục từ đủ 36 tháng trở lên;

c) Cán bộ, công chức, viên chức, sinh viên tốt nghiệp đại học trở lên, đã được đào tạo vàphong quân hàm sĩ quan dự bị;

d) Thanh niên đã tốt nghiệp đại học, cao đẳng, trung cấp tình nguyện phục vụ tại đoànkinh tế - quốc phòng từ đủ 24 tháng trở lên theo Đề án do Thủ tướng Chính phủ quyếtđịnh;

đ) Công dân phục vụ trên tàu kiểm ngư từ đủ 24 tháng trở lên [121, tr 9 - 10]

Như vậy, trên thực tế, thực hiện nghĩa vụ quân sự là một quá trình bao gồm nhiều khâu, nhiềubước, kể từ khâu đăng ký nghĩa vụ quân sự, khám tuyển nghĩa vụ quân sự, chấp hành lệnh gọi nhậpngũ, phục vụ trong lực lượng thường trực của Quân đội nhân dân và lực lượng Cảnh sát biển Đồngthời, thực hiện nghĩa vụ quân sự cũng có nhiều hình thức: Phục vụ tại ngũ; phục vụ trong ngạch dự bị;phục vụ trên tàu kiểm ngư; tham gia dân quân tự vệ; tham gia công an nhân dân, Thực chất, đó làquá trình tham gia, đóng góp một phần sức lực, trí tuệ của mỗi công dân cho sự nghiệp xây dựngquân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc Thực hiện nghĩa vụ quân sự không giốngnhư thực hiện những nhiệm vụ khác trong xã hội, như: Nhiệm vụ học tập; nhiệm vụ lao động sản xuất;

tham gia xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc

Từ những luận giải trên, có thể quan niệm, thực hiện nghĩa vụ quân sự là tổng hợp các hoạt

động thực thi pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân tham gia phục vụ trong Quân đội nhân dân theo những hình thức khác nhau, góp phần bảo vệ Tổ quốc ở từng giai đoạn lịch sử - xã hội nhất định

Để hoàn thành nghĩa vụ quân sự, mỗi công dân phải có ý thức cơ bản, đầy đủ, rõ ràng về hoạtđộng này Cụ thể, mỗi công dân phải có sự hiểu biết, nhận thức đúng đắn về nghĩa vụ, bổn phận củabản thân đối với Tổ quốc, có thái độ nghiêm túc, trách nhiệm cao trong quá trình thực hiện

* Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự

Ý thức là sự phản ánh hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người một cách năng động,sáng tạo; là “hình thức cao của sự phản ánh của thực tại khách quan, hình thức mà chỉ riêng conngười mới có” [153, tr 656] Ý thức thể hiện năng lực điều khiển, điều chỉnh hành vi của con ngườinhằm đạt được mục tiêu đề ra, là “hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan” [107, tr 138]

Ý thức không phải là hiện tượng thuần tuý cá nhân mà là một hiện tượng có tính chất xã hội.Trong đó, ý thức xã hội thuộc lĩnh vực đời sống tinh thần của xã hội, nảy sinh từ tồn tại xã hội, phảnánh tồn tại xã hội trong từng giai đoạn lịch sử, biểu hiện dưới nhiều hình thái, như: Ý thức chính trị, ýthức pháp quyền, ý thức đạo đức,… Giữa các hình thái ý thức xã hội có mối quan hệ biện chứng, tácđộng qua lại lẫn nhau, phản ánh quy luật nội tại trong quá trình phát triển của ý thức xã hội Dưới góc

độ triết học, luận án của tác giả tiếp cận ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là một loại hình đặc thù của ýthức xã hội, là sự tổng hoà các yếu tố nhận thức, thái độ và trách nhiệm của công dân đối với việc thựchiện nghĩa vụ quân sự

Từ sự luận giải trên, có thể quan niệm: Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là tổng hoà các

yếu tố nhận thức, thái độ và trách nhiệm, phản ánh thực tiễn hoạt động thực thi pháp luật về nghĩa vụ

vẻ vang của công dân phục vụ trong Quân đội nhân dân dưới những hình thức khác nhau, góp phần bảo vệ Tổ quốc ở từng giai đoạn lịch sử - xã hội nhất định

Về bản chất, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là kết quả của sự phản ánh thực tiễn thực hiện

nghĩa vụ quân sự của công dân ở các nhà nước khác nhau trong từng giai đoạn lịch sử Sự phản ánh

đó luôn chịu sự chi phối bởi lăng kính chủ quan của các chủ thể (các nhà nước, giai cấp, dân tộc và ởtừng con người, từng thời điểm lịch sử khác nhau; đặc biệt về mặt lợi ích)

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự dù nội dung là khách quan nhưng hình thức lại mangtính chủ quan, gắn liền với từng chủ thể, phản ánh và thể hiện đặc điểm chủ quan của mỗi chủ thể Ởmỗi chủ thể khác nhau, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự không hoàn toàn giống nhau Ý thức thực

hiện nghĩa vụ quân sự vừa tồn tại trong ý thức của mỗi cá nhân, vừa tồn tại trong ý thức cộng đồng

xã hội, phù hợp với từng điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của mỗi quốc gia, dân tộc

Về cấu trúc, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là tổng hoà các yếu tố nhận thức, thái độ và

trách nhiệm của công dân đối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự

Theo quan điểm Triết học Mác - Lênin, nhận thức là quá trình phản ánh biện chứng hiện

thực khách quan vào trong bộ óc của con người, có tính tích cực, năng động, sáng tạo, trên cơ sở thựctiễn; nhận thức là “kết quả của quá trình phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy; kết quả con người

tưởng và quan điểm thành sự hiểu biết có tính định hướng Ở đây, tri thức được hiểu là “những điều

Trong khi đó, thái độ là “tổng thể nói chung những biểu hiện của ý nghĩ, tình cảm được thể

hiện ra bên ngoài qua nét mặt, cử chỉ, lời nói, hành động trước một đối tượng, một sự việc nào đó”[151, tr 1195]; thái độ là một trạng thái cảm xúc của con người, là sự thống nhất chặt chẽ giữa nhậnthức với tình cảm và niềm tin Đây là một trong những động lực quan trọng đối với hoạt động củacon người

Còn, trách nhiệm là “phần việc được giao cho hoặc coi như được giao cho, phải bảo đảm làm

cơ giữa nhận thức với thái độ và ý chí tạo thành một xung lực chủ quan, trực tiếp quy định hành vicủa con người; trách nhiệm tạo thành một hệ thống chuẩn mực riêng có của chủ thể trong mọi hoạtđộng

Nhận thức, thái độ và trách nhiệm là các yếu tố cơ bản cấu thành ý thức thực hiện nghĩa vụ

quân sự, các yếu tố này luôn có mối quan hệ biện chứng, tác động qua lại, ảnh hưởng, ràng buộc lẫnnhau, quy định sự hình thành, phát triển ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của công dân Tuynhiên, vị trí, vai trò của các yếu tố là không ngang bằng nhau Trong đó, nhận thức là yếu tố cơ bản,quan trọng nhất; là cơ sở, tiền đề cho sự hình thành, tồn tại và phát triển của ý thức thực hiện nghĩa vụquân sự, đồng thời có vai trò chi phối, định hướng và quyết định mức độ biểu hiện của các yếu tốkhác

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự được biểu hiện ở một số nội dung cơ bản, đó là:

Thứ nhất, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự thể hiện nhận thức, thái độ và trách nhiệm của

công dân đối với hoạt động đặc biệt của xã hội - hoạt động quân sự Hoạt động quân sự được hiểu

là hoạt động về xây dựng lực lượng vũ trang, đấu tranh vũ trang, trong đó Quân đội nhân dân làmnòng cốt, nhằm thực hiện nhiệm vụ “sẵn sàng chiến đấu, chiến đấu bảo vệ Tổ quốc; thực hiện côngtác vận động, tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; laođộng sản xuất, phòng thủ dân sự, cùng toàn dân xây dựng đất nước; thực hiện nghĩa vụ quốc tế”[124, tr 36] Hoạt động quân sự phải tuyệt đối tuân thủ Hiến pháp, pháp luật do Nhà nước ban hành;đồng thời, phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp về mọi mặt của đảng cầm quyền, sự quản lý tập trung,thống nhất của Nhà nước

Hoạt động quân sự là tổng hợp các hoạt động giáo dục, rèn luyện, thực tập, diễn tập, huấnluyện chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu; hoạt động phải chịu nhiều áp lực về trí lực và thể lực, phải trảiqua nhiều cam go, thử thách, yêu cầu con người phải có bản lĩnh, sức khoẻ, tinh thần gan dạ, dũngcảm, sự chịu đựng khó khăn, gian khổ Chính vì thế, để hoàn thành nghĩa vụ quân sự, mỗi công dânphải nhận thức đầy đủ, sâu sắc về nghĩa vụ, bổn phận của bản thân trước Tổ quốc; có thái độ đúng đắn,trách nhiệm cao, luôn tích cực, chủ động, tự giác trong học tập, rèn luyện, không ngừng phấn đấunhằm nâng cao trình độ, sức khoẻ, bản lĩnh, tác phong, nhiệt tình, trách nhiệm trong quá trình thựchiện

Thứ hai, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự thể hiện nhận thức, thái độ và trách nhiệm của

công dân về một bổn phận cao cả - tham gia quân đội Đó là “nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao

quý của công dân” [117, tr 34] khi được tham gia vào sự nghiệp xây dựng Quân đội, củng cố quốcphòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc

Thực hiện nghĩa vụ quân sự là thực hiện nhiệm vụ đặc thù, nhiệm vụ mà chỉ những công dântrong độ tuổi quy định, có đủ điều kiện, tiêu chuẩn mới được tham gia, nhằm đóng góp một phầnsức lực, trí tuệ của bản thân cho công cuộc giữ gìn và bảo vệ sự toàn vẹn thống nhất của Tổ quốc,bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định để phát triển đất nước Quátrình tham gia quân đội, một mặt, thể hiện việc thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng và quyền cao quý củacông dân, giúp con người trưởng thành vượt bậc về bản lĩnh, ý chí, nghị lực và thể lực; mặt khác, quá trìnhnày cũng luôn chứa đựng sự thiệt thòi, hy sinh, mất mát (nhất là trong thời chiến) Vì vậy, đây là bổnphận cao cả của mỗi công dân khi thực hiện

Thứ ba, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự thể hiện nhận thức, thái độ và trách nhiệm của

Nhà nước Thực tế cho thấy, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của công dân luôn mang tính giai

cấp, phụ thuộc vào bản chất của giai cấp cầm quyền, gắn liền với thể chế chính trị của nhà nước Làcông dân, sống trong một nhà nước cụ thể, nhận thức, tư tưởng, quan điểm của mỗi công dân luôn có

sự ý thức về lợi ích của giai cấp, lợi ích dân tộc, quốc gia, từ đó luôn có sự tự ý thức để bảo vệ nhữnglợi ích đó Mặt khác, nghĩa vụ quân sự luôn được quy định cụ thể trong các văn bản quy phạm phápluật do các Nhà nước ban hành và bảo đảm thực hiện, đó là nghĩa vụ bắt buộc phải thực hiện, không

có quyền được từ chối, thoái thác Theo đó, xét trên một khía cạnh cụ thể, ý thức thực hiện nghĩa vụquân sự của công dân luôn chịu sự chế ước bởi bản chất của Nhà nước

Ở nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, công dân trong độ tuổi thực hiện nghĩa vụ quân sự,

“không phân biệt dân tộc, thành phần xã hội, tín ngưỡng, tôn giáo, trình độ học vấn, nghề nghiệp, nơi

cư trú phải thực hiện nghĩa vụ quân sự theo quy định” [121, tr 9] Chính vì vậy, mọi công dân trong

độ tuổi nếu có đủ điều kiện, tiêu chuẩn, không có lý do được miễn đều phải tham gia thực hiện nghĩa

vụ quân sự theo quy định của pháp luật Mọi trường hợp trốn tránh, vi phạm pháp luật khi thực hiệnnghĩa vụ quân sự đều bị xử lý nghiêm minh theo quy định

Thứ tư, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là một hình thái biểu hiện đặc thù của ý thức xã hội,

có mối quan hệ biện chứng với các hình thái ý thức xã hội khác, nhất là ý thức chính trị, ý thức phápluật và ý thức đạo đức

Trong quan hệ với ý thức chính trị, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là một hình thức biểu

hiện cụ thể của ý thức chính trị Theo đó, mối quan hệ giữa ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự với ýthức chính trị là mối quan hệ phụ thuộc, bao hàm Ý thức chính trị bao hàm ý thức thực hiện nghĩa

vụ quân sự; trong khi, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự lại phụ thuộc vào ý thức chính trị Nhận thức,thái độ, trách nhiệm đối với giai cấp, đảng phái lãnh đạo, sự quản lý, điều hành của nhà nước; mụctiêu, lý tưởng chiến đấu, yêu cầu, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc luôn chi phối, định hướng sự hình thành,phát triển ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của mỗi chủ thể nhất định Ngược lại, ý thức thực hiệnnghĩa vụ quân sự của mỗi chủ thể vừa là biểu hiện, vừa là điều kiện để củng cố, phát triển ý thứcchính trị của họ

Trong quan hệ với ý thức pháp luật, đó là biểu hiện của mối quan hệ nhân - quả Ý thức pháp

luật của mỗi chủ thể biểu hiện ở việc chấp hành pháp luật nhà nước, quy định của địa phương, cơquan, đơn vị mà họ là thành viên Các khâu, các bước của quá trình thực hiện nghĩa vụ quân sự liênquan mật thiết đến các quy định của pháp luật; cụ thể là Hiến pháp, hệ thống pháp luật của nhà nước vềquốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc, về nghĩa vụ quân sự Vì vậy, pháp luật không chỉ là phương tiện,công cụ quản lý nhà nước trong việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, mà còn là cơ sở, điều kiện để củng cố,điều chỉnh, phát triển ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của công dân

Khi mỗi công dân hoàn thành tốt nghĩa vụ quân sự chính là họ đã chấp hành nghiêm pháp luậtcủa nhà nước về nghĩa vụ quân sự Lúc này, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là một hình thức biểuhiện cụ thể của ý thức pháp luật Ngược lại, khi mỗi công dân luôn chấp hành nghiêm pháp luật của Nhànước nói chung, pháp luật về nghĩa vụ quân sự nói riêng, họ sẽ hoàn thành tốt nghĩa vụ quân sự theoquy định Do đó, xét ở một khía cạnh nhất định, ý thức pháp luật lại tạo điều kiện để từng bước củng cố,hoàn thiện và nâng cao ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của công dân

Trong quan hệ với ý thức đạo đức, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự có mối quan hệ biện

chứng, gắn bó chặt chẽ Ý thức đạo đức có chức năng điều chỉnh hành vi, mối quan hệ, kích thíchtính tự giác, tinh thần tự nguyện của mỗi chủ thể trong thực hiện nghĩa vụ quân sự Nhờ chức năngđiều chỉnh hành vi của ý thức đạo đức mà các mối quan hệ của chủ thể được điều chỉnh một cách tựgiác theo các nguyên tắc, chuẩn mực nhất định đã được xã hội thừa nhận Việc công dân thực hiện tốtnghĩa vụ quân sự, hay vi phạm, trốn tránh nghĩa vụ quân sự phản ánh sự tiến bộ hay thoái hoá trong đờisống đạo đức của một xã hội

Vì vậy, ở một khía cạnh cụ thể, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự là một hình thức biểu hiệncủa ý thức đạo đức Ý thức đạo đức đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy mỗi chủ thể tích cựchọc tập, nghiên cứu, tìm hiểu,… nhằm gìn giữ, phát huy các giá trị, chuẩn mực đạo đức tốt đẹp củadân tộc, quê hương, đất nước; từ đó, ngày càng củng cố, phát triển và nâng cao ý thức thực hiện nghĩa

ương Hà Nội là biểu tượng của một đất nước anh hùng, một dân tộc anh hùng, với truyền thốnghàng nghìn năm xây dựng và phát triển Chính vì vậy, Hà Nội luôn là hạt nhân, là địa bàn trọng điểm

mà các thế lực thù địch, phản động tập trung tìm mọi cách gây rối, chống phá Bên cạnh nhữngthuận lợi, Hà Nội cũng phải chịu những áp lực từ vai trò đầu tàu gương mẫu, là nơi triển khai, nhânrộng các mô hình, phong trào của thanh niên cả nước, đặc biệt là hoạt động xung kích, tình nguyện,các phong trào hành động trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nói chung và thực hiện nghĩa vụ quân

sự nói riêng

Thanh niên thành phố Hà Nội là một bộ phận của thanh niên Việt Nam, bao gồm nhữngcông dân sinh ra và lớn lên trên địa bàn thành phố Hà Nội Căn cứ vào phạm vi nghiên cứu đã xácđịnh, luận án chỉ tập trung vào đối tượng thanh niên thuộc khu vực nội thành của thành phố Hà Nội(gồm 12 quận) Theo đó, bên cạnh những nét chung của thanh niên Việt Nam, như: tuổi đời còn trẻ,năng động, nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm, dám chấp nhận mạo hiểm, giàu ước mơ hoài bão lớn,thích cái mới…; trong suốt chiều dài lịch sử, thanh niên thành phố Hà Nội còn có một số đặc điểm nổibật, đó là:

Thứ nhất, thanh niên thành phố Hà Nội là lực lượng đa dạng về thành phần xuất thân.

Với số lượng khoảng 83.240 thanh niên trong độ tuổi gọi nhập ngũ (tới thời điểm năm

2022), chiếm khoảng 27,6% dân số của 12 quận nội thành [Phụ lục 14], thanh niên thành phố HàNội có thành phần đa dạng, bao gồm cả những con em của gia đình xuất thân là công nhân, cán bộ,công chức, viên chức, tầng lớp trí thức, tiểu thương ; sinh sống, học tập, công tác tập trung ở khu vựctrung tâm nội thành của Thủ đô

Thanh niên thành phố Hà Nội là một lực lượng đông đảo, bao gồm nhiều bộ phận, có bộphận là dân gốc của Hà Nội, xuất thân từ địa bàn Thủ đô từ nhiều đời nay Phần nhiều trong số này đều làcon, em của những gia đình công nhân, cán bộ, công chức, viên chức, tầng lớp trí thức và tiểu thương,

họ luôn mang trong mình niềm kiêu hãnh, tự hào về mảnh đất và con người Tràng An, với bề dàytruyền thống hàng nghìn năm lịch sử Trong bản thân mỗi thanh niên luôn có ý thức thường trực vềtinh thần gan dạ, dũng cảm, lạc quan, trong cuộc sống cũng như trong thực hiện nghĩa vụ với Tổquốc

Bên cạnh đó, một bộ phận thanh niên thành phố Hà Nội không phải là dân gốc của Hà Nội,nhưng sinh ra và lớn lên trên địa bàn Thủ đô, trong đó có nhiều người là con em của những gia đình laođộng tự do, vì điều kiện công việc, sinh sống, gia đình đã chuyển về định cư ở Hà Nội từ nhiều năm nay.

Do đó, ngoài được thừa hưởng những điều kiện thuận lợi từ tiềm năng, vị thế của Thủ đô đem lại, họ vẫnchịu ảnh hưởng bởi quan điểm, lối sống của ông, bà, bố, mẹ (do phong tục, tập quán từ nguyên quáncủa ông, bà, bố, mẹ) trong cách nghĩ, lối sống, cách ứng xử, đối với công việc, xã hội, mọi người xungquanh, trong đó có thực hiện nghĩa vụ quân sự

Chính điều này, làm cho thanh niên thành phố Hà Nội thực sự đa dạng, phong phú về thànhphần, dẫn tới họ luôn có những nét riêng so với thanh niên ở các địa phương trong cả nước

Đặc điểm này, đặt ra cho các chủ thể trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, xây dựng kế hoạch, xácđịnh nội dung, hình thức, biện pháp tuyên truyền, giáo dục, vận động thanh niên tham gia thực hiệnnghĩa vụ quân sự, bảo đảm sự đa dạng, linh hoạt, hiệu quả, sát thực tiễn của từng đối tượng, nhằm đạtđược hiệu quả cao nhất

Thứ hai, thanh niên thành phố Hà Nội luôn mang trong mình niềm kiêu hãnh, tự hào là lực lượng xung kích, đi đầu, làm gương trong các phong trào hành động cách mạng cho thanh niên cả nước, nhất là thực hiện nghĩa vụ quân sự.

Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Đối với mọi công tác, thanh niên Thủ đôphải làm gương mẫu cho thanh niên cả nước” [99, tr 386] Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc,thanh niên thành phố Hà Nội luôn mang trong mình vai trò, trọng trách, với tinh thần “cả nước vì HàNội, Hà Nội vì cả nước” [12, tr 3]; là lực lượng tiên phong trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổquốc Bản thân họ là những người giàu lòng yêu nước, có ý chí tự cường dân tộc; có lý tưởng và khátvọng cống hiến, luôn xung phong đi đầu trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nói chung,trong thực hiện nghĩa vụ quân sự nói riêng [Phụ lục 12]

Không những thế, Hà Nội còn tự hào là nơi khởi nguồn cho phong trào “Ba sẵn sàng” và

“tuổi trẻ Thủ đô trở thành người thắp đuốc và truyền lửa cho một phong trào hành động cách mạng,một trường học, rèn luyện của thanh niên” [1, tr 27] Ở bất kỳ giai đoạn nào, thanh niên Hà Nộicũng xung kích, đi đầu trong các nhiệm vụ, đặc biệt là lao động sản xuất, thực hiện nghĩa vụ quân sự,

góp phần vào những thắng lợi vĩ đại trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Trong những nămkháng chiến, phần nhiều người lính Hà Nội đều là những học sinh, sinh viên, với truyền thống “xếpbút nghiên lên đường đánh giặc”, “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”,… tiêu biểu như: Những ngườilính của Đoàn quân Tây Tiến; liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc; liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thuỳ Trâm,… là minhchứng cho niềm kiêu hãnh, tự hào, luôn xung kích, đi đầu của thanh niên thành phố Hà Nội

Tiếp nối truyền thống hào hùng, oanh liệt đó, ngày nay các thế hệ thanh niên thành phố HàNội vẫn luôn thể hiện được vai trò tiên phong đi đầu, làm gương cho thanh niên cả nước học tập, noitheo; đặc biệt là ý chí nuôi dưỡng hoài bão, khát vọng xây dựng đất nước, thực hiện nghĩa vụ của côngdân đối với Tổ quốc [Phụ lục 15]

Thực tiễn cho thấy, thanh niên thành phố Hà Nội hiện nay vẫn gìn giữ, phát huy được những

sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; tiếp tục phát huy vai trò xung kích,sáng tạo, khẳng định bản lĩnh trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Thủ đô, đất nước” [9, tr 1] Đặcđiểm này, thể hiện trách nhiệm, sự gương mẫu, đi đầu của tuổi trẻ Thủ đô trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc nói chung, trong thực hiện nghĩa vụ quân sự nói riêng

Thứ ba, thanh niên thành phố Hà Nội là những người có trình độ học vấn, năng động, sáng tạo; tuy nhiên tính cố kết cộng đồng chưa cao.

Sinh sống, học tập, công tác ở khu vực trung tâm Thủ đô, nơi thường xuyên diễn ra các hoạtđộng văn hóa, chính trị, khoa học, giao lưu, đối ngoại… trong và ngoài nước; được tiếp xúc với cácphương tiện thông tin đại chúng; được tham gia vào nhiều hoạt động văn hóa, chính trị, khoa học kỹthuật bổ ích; được giao lưu với nhiều tầng lớp công dân trong và ngoài nước, thanh niên thành phố

Hà Nội sớm có ý thức về việc học tập, nghiên cứu, nâng cao trình độ học vấn để đáp ứng với yêu cầucủa công việc

Ở bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, thanh niên Thủ đô cũng tỏ rõ ưu thế là những người có nhậnthức tốt, có kiến thức, hiểu biết trên nhiều lĩnh vực, có tinh thần đổi mới, sáng tạo, có suy nghĩ nhanhnhạy, hoạt bát, tính cách năng động, cởi mở, dễ tiếp thu cái mới, có xu thế hướng ngoại, dễ hoà nhậpvới môi trường bên ngoài

Bước vào thời kỳ mới, thanh niên thành phố Hà Nội vẫn luôn phát huy được truyền thốngcầu thị và tinh thần ham học hỏi; tỷ lệ thanh niên tốt nghiệp trung cấp, cao đẳng, đại học, sau đại họccủa Hà Nội ngày càng tăng Tới thời điểm năm 2022, tỷ lệ thanh niên thành phố Hà Nội trong độtuổi nhập ngũ đã tốt nghiệp trung học phổ thông trở lên khá cao (78,89%); trong đó, tỷ lệ tốt nghiệptrung cấp, cao đẳng, đại học, chiếm (42,96%) [163, tr 4]; tỷ lệ thanh niên nhập ngũ thuộc 12 quận nộithành của Hà Nội trong những năm gần đây có trình độ trung cấp, cao đẳng, đại học, chiếm khoảng(53,26%) [Phụ lục 12] Nhiều thanh niên sớm có tư duy kinh tế, nhạy bén trong ứng dụng các thànhtựu khoa học công nghệ vào phục vụ cho công việc, thích ứng nhanh với xu thế toàn cầu hoá và hộinhập quốc tế Phần lớn trong số họ là những người có trình độ ngoại ngữ, tin học thành thạo, có hiểubiết về các lĩnh vực đời sống xã hội; năng động, nhạy bén trong công việc.

Giai đoạn hiện nay, do sinh ra và lớn lên ở khu vực trung tâm nội thành, cuộc sống củathanh niên thường gắn với những nghề thương mại, dịch vụ, du lịch, tài chính, ngân hàng,… vànhững ngành nghề phi nông nghiệp khác, cùng sự đòi hỏi, yêu cầu của công việc, vì vậy, sự di độngnghề nghiệp thường cao hơn khu vực nông thôn Điều này dẫn tới thanh niên thành phố Hà Nội cótính cách tự do, thiếu đi sự gắn kết với tổ dân phố, khu phố nơi họ sinh ra và lớn lên; tính cố kết cộngđồng vì thế cũng bị hạn chế; tinh thần nỗ lực cố gắng, sự bền bỉ, dẻo dai khi phải đối mặt với nhữngkhó khăn, thử thách không phải là thế mạnh của họ Đặc điểm này dẫn tới sự hạn chế nhất định của họđối với việc thực hiện nghĩa vụ quân sự

Tiếp cận ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội trên phươngdiện là một hình thái ý thức xã hội đặc thù, gắn với đối tượng cụ thể là thanh niên khu vực nội thànhcủa Thủ đô Theo đó, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội luôn có sựvận động, phát triển, vừa mang đầy đủ những đặc điểm chung của thanh niên Việt Nam; vừa mangnhững đặc điểm nổi bật của thanh niên thành phố Hà Nội (do truyền thống, vị thế và thế mạnh riêng

có của Thủ đô quy định)

Theo phạm vi nghiên cứu của luận án đã xác định, thực hiện nghĩa vụ quân sự chỉ khu biệt vàogiai đoạn đăng ký nghĩa vụ quân sự, khám tuyển nghĩa vụ quân sự, chấp hành lệnh gọi nhập ngũ

Từ những khái quát, luận giải trên có thể quan niệm: Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của

thanh niên thành phố Hà Nội là một hình thức biểu hiện ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên Việt Nam, phản ánh và thể hiện tập trung ở nhận thức, thái độ và trách nhiệm của thanh niên Thủ

đô trong giai đoạn đăng ký, khám tuyển nghĩa vụ quân sự, chấp hành lệnh gọi nhập ngũ theo quy định của pháp luật Việt Nam ở từng giai đoạn lịch sử

Từ quan niệm, có thể thấy ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố HàNội thể hiện trên một số nội dung cơ bản, đó là:

Thứ nhất, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội vừa mang đầy đủ những điểm chung về ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên Việt Nam, vừa mang những dấu ấn riêng của thanh niên trên địa bàn Thủ đô Hà Nội.

Ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội là sự phản ánh hoạt độngthực hiện nghĩa vụ quân sự của một bộ phận thanh niên Việt Nam, có quá trình hình thành, phát triển,gắn với lịch sử hình thành, phát triển của dân tộc Việt Nam, nhất là quá trình đấu tranh dựng nước vàgiữ nước của dân tộc Theo đó, cũng giống ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên ViệtNam nói chung, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội luôn gắn liền

và phục vụ lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và toàn thể dân tộc Việt Nam; gắn vớichế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Đó là sự thể hiện đường lối, quan điểm chính trị của ĐảngCộng sản Việt Nam, chính sách, pháp luật của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Namtrong tiến trình lịch sử, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm, hoàn cảnh về địa lý, văn hoá,truyền thống của dân tộc Việt Nam trong từng giai đoạn lịch sử; đặc biệt, từ khi có Đảng Cộng sản ViệtNam lãnh đạo, từ khi Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ra đời

Vì vậy, ý thức thực hiện nghĩa vụ quân sự của thanh niên thành phố Hà Nội là một loại hình ýthức xã hội được hình thành trên nền tảng hệ tưởng của Việt Nam là chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, hướng tới mục tiêu độc lập dân tộc và chủnghĩa xã hội, vì lợi ích quốc gia - dân tộc Chính vì vậy, nó luôn có những điểm chung, mang tính phổ

biến, như: Đó là niềm vinh dự, tự hào, là hoạt động tự nguyện, tự giác và vô điều kiện của mỗi

thanh niên