Anh (Chị) hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại

Anh (Chị) hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại. Pháp luật là quy tắc xử sự chung thể hiện ý chí của giai cấp thống trị do Nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước. Bên cạnh đó, đạo đức là hệ thống những chuẩn mực nhằm điều chỉnh và đánh giá quan hệ ứng xử giữa con người với con người trong xã hội. Chúng được thể hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội. Đạo đức không chỉ là các giá trị trong quan hệ giữa người và người, giữa con người với xã hội mà còn là tính tự trọng, sự tự ý thức về danh dự, nhân phẩm của mỗi con người. Như vậy, từ nội hàm của khái niệm trên, có thể rút ra kết luận rằng, pháp luật và đạo đức đều là những hệ thống chuẩn mực nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích duy trì, phát triển và bảo vệ trật tự xã hội theo quan điểm của giai cấp thống trị. Từ đó, Pháp luật và đạo đức có mối quan hệ tác động tương hỗ với nhau nhằm thực hiện nhiệm vụ điều chỉnh hành vi xử sự của con người và duy trì trật tự xã hội.

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TIỂU LUẬN MÔN

XÃ HỘI HỌC PHÁP LUẬT

Đề tài:

Anh (Chị) hãy phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về

lĩnh vực pháp luật thương mại

Họ và tên: ĐỖ HUYỀN TRANG

Ngày, tháng, năm sinh: 03/12/2002

MSSV: 451814 Lớp: N04.TL2

Ngành: Luật học

Hà Nội - 2022

MỤC LỤC:

A ĐẶT VẤN ĐỀ: 1

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ: 1

1 Mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức: 1

1.1 Sự tác động của pháp luật đến đạo đức: 1

1.2 Sự tác động của đạo đức tới pháp luật: 2

2 Ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại thể hiện mối liên hệ giữa chuẩn mực pháp luật và đạo đức: 3

C KẾT LUẬN: 5

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO: 6

1

A ĐẶT VẤN ĐỀ:

Pháp luật Việt Nam đã xây dựng những quy định cụ thể liên quan đến lĩnh vực pháp luật thương mại để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên khi tham gia vào quan hệ pháp luật thương mại Trong khi đó, đạo đức kinh doanh là một phần không thể thiếu để tạo ra lợi nhuận trong môi trường cạnh tranh, là quy tắc ứng không thể thiếu được với mọi doanh nghiệp cần sự trường tồn và phát triển bền vững Xuất phát từ những lý do trên, em xin đi vào nghiên cứu và làm rõ đề bài: “Phân tích mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức, cho ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại”

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

1 Mối liên hệ giữa pháp luật và chuẩn mực đạo đức:

Pháp luật là quy tắc xử sự chung thể hiện ý chí của giai cấp thống trị do Nhà nước đặt ra hoặc thừa nhận và được bảo đảm thực hiện bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước Bên cạnh đó, đạo đức là hệ thống những chuẩn mực nhằm điều chỉnh và đánh giá quan hệ ứng xử giữa con người với con người trong xã hội Chúng được thể hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội Đạo đức không chỉ là các giá trị trong quan hệ giữa người và người, giữa con người với xã hội

mà còn là tính tự trọng, sự tự ý thức về danh dự, nhân phẩm của mỗi con người Như vậy, từ nội hàm của khái niệm trên, có thể rút ra kết luận rằng, pháp luật và đạo đức đều là những hệ thống chuẩn mực nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội với mục đích duy trì, phát triển và bảo vệ trật tự xã hội theo quan điểm của giai cấp thống trị Từ đó, Pháp luật và đạo đức có mối quan hệ tác động tương hỗ với nhau nhằm thực hiện nhiệm vụ điều chỉnh hành vi xử sự của con người và duy trì trật tự xã hội

1.1 Sự tác động của pháp luật đến đạo đức:

Mối quan hệ giữa chuẩn mực đạo đức và pháp luật là mối quan hệ tác động qua lại, hỗ trợ lẫn nhau và bổ sung cho nhau trong quá trình điều chỉnh hành vi của con người Pháp luật không chỉ là sự ghi nhận các chuẩn mực đạo đức, mà còn là công cụ, phương tiện bảo vệ chuẩn mực đạo đức một cách hữu hiệu bằng các biện pháp, chế tài

cụ thể Ví dụ như quy định cha mẹ có nghĩa vụ yêu thương, nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục các con trong luật hôn nhân và gia đình đã góp phần củng cố, phát huy vai

trò, tác dụng thực tế của quan niệm, quy tắc đạo đức về vấn đề này Pháp luật giữ gìn

và phát huy những giá trị đạo đức của dân tộc, ngăn chặn sự thoái hóa, xuống cấp của đạo đức Bằng việc ghi nhận các quan niệm, chuẩn mực đạo đức trong pháp luật, nhà nước bảo đảm cho chúng được thực hiện nghiêm chỉnh trên thực tế Một khi được thể chế hóa thành pháp luật, việc thực hiện những chuẩn mực đạo đức đó trở thành nghĩa

vụ của toàn thể xã hội, các cá nhân, tổ chức dù không muốn cũng phải thực hiện theo Đặc biệt, bằng việc xử lý nghiêm những chủ thể có hành vi đi ngược với các giá trị đạo đức xã hội, pháp luật góp phần bảo vệ và giữ gìn các giá trị đạo đức của xã hội, ngăn chặn sự tha hóa, xuống cấp của đạo đức Pháp luật cũng có thể loại bỏ các chuẩn mực đạo đức đã lỗi thời, cải tạo các chuẩn mực đạo đức, góp phần tạo nên những chuẩn mực đạo đức mới, phù hợp hơn với tiến bộ xã hội Ví dụ quy định cấm cưỡng

ép kết hôn, tảo hôn trong luật hôn nhân và gia đình góp phần loại bỏ quan hệ đạo đức

“cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” trong hôn nhân

1.2 Sự tác động của đạo đức tới pháp luật:

Ngược lại, chuẩn mực đạo đức là nền tảng tinh thần để thực hiện các quy định của pháp luật Trong nhiều trường hợp, các cá nhân trong xã hội thực hiện một hành vi pháp luật hợp pháp không phải vì họ hiểu các quy định của pháp luật, mà hoàn toản xuất phát từ các quy tắc đạo đức Nhiều quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi của chuẩn mực đạo đức được nhà nước sử dụng và nâng lên thành quy phạm pháp luật Những quan niệm, quy tắc đạo đức trái với ý chí của nhà nước sẽ trở thành tiền đề để hình thành nên những quy phạm thay thế chúng, từ đó cũng góp phần hình thành nên pháp luật Ví dụ quan niệm “cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” trong hôn nhân trước đây trở thành tiền đề

để hình thành nên quy định hôn nhân là tự nguyện trên cơ sở giữ tình yêu nam và nữ trong luật hôn nhân và gia đình Mặt khác, khi xây dựng, ban hành pháp luật, nhà nước không thể không tính tới các giá trị đạo lí truyền thống, các quy tắc nhân văn thể hiện trong chuẩn mực đạo đức

Những quan niệm, quy tắc đạo đức được thừa nhận trong pháp luật góp phần làm cho pháp luật được thực hiện một cách nghiêm chỉnh, tự giác hơn, bởi vì chúng đã ngấm sâu vào tiềm thức của nhân dân nên ngoài những biện pháp của nhà nước, chúng còn được đảm bảo thực hiện bằng thói quen, bằng lương tâm và niềm tin của mỗi người, bằng dư luận của xã hội Ngược lại, những quan niệm, quy tắc đạo đức trái với

3

ý chí của nhà nước sẽ cản trở thực hiện pháp luật trong thực tế Ví dụ quan niệm trọng nam khinh nữ dẫn đến tình trạng một số người cố đẻ đến con thứ ba, thứ tư, tức là vi phạm chính sách và pháp luật về dân số của nhà nước Tình cảm đạo đức còn có thể khiến các chủ thể thực hiện hành vi một cách hào hứng, nhiệt tình, tận tâm, triệt để Người có ý thức đạo đức cao trong mọi trường hợp đều nghiêm chỉnh thực hiện pháp luật Ngược lại, đối với những người có ý thức đạo đức thấp thì thái độ tôn trọng pháp luật, ý thức tuân thủ pháp luật cũng không cao, họ dễ có các hành vi vi phạm, bất chấp pháp luật dù pháp luật đã có tính răn đe, nghiêm khắc

2 Ví dụ cụ thể về lĩnh vực pháp luật thương mại thể hiện mối liên hệ giữa chuẩn mực pháp luật và đạo đức:

Trong lĩnh vực pháp luật thương mại, mối liên hệ giữa chuẩn mực pháp luật và đạo đức được thể hiện cụ thể như:

Thứ nhất, căn cứ Điều 11 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11: “Nguyên tắc tự do, tự nguyện thỏa thuận trong hoạt động thương mại”quy định: “Các bên có quyền tự do thỏa thuận không trái với các quy định của pháp luật, thuần phong mỹ tục

và đạo đức xã hội để xác lập các quyền và nghĩa vụ của các bên trong hoạt động thương mại Nhà nước tôn trọng và bảo hộ các quyền đó” và “Trong hoạt động thương mại, các bên hoàn toàn tự nguyện, không bên nào được thực hiện hành vi áp đặt, cưỡng ép, đe doạ, ngăn cản bên nào” Quy định này đòi hỏi người xác lập thỏa thuận trong hoạt động thương mại không chỉ tuân thủ quy định pháp luật mà còn phải cân nhắc đến những quy tắc đạo đức Như vậy, pháp luật sẽ là yếu tố đảm bảo cho hành vi của con người phù hợp với đạo đức hơn

Thứ hai, Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 cũng dành nguyên một

Điều 14 để quy định về: “Nguyên tắc bảo vệ lợi ích chính đáng của người tiêu dùng”,

cụ thể: “Thương nhân thực hiện hoạt động thương mại có nghĩa vụ thông tin đầy đủ, trung thực cho người tiêu dùng về hàng hoá và dịch vụ mà mình kinh doanh và phải chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin đó” Bên cạnh đó, “Thương nhân thực hiện hoạt động thương mại phải chịu trách nhiệm về chất lượng, tính hợp pháp của hàng hoá, dịch vụ mà mình kinh doanh” Nguyên tắc này đã bảo vệ được quyền lợi của khách hàng nói riêng cũng như việc tôn trọng khách hàng về mặt đạo đức nói chung

Thứ ba, tại Điều 16 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11: “Thương nhân nước ngoài hoạt động thương mại tại Việt Nam” cũng cho thấy việc Việt Nam đang có những quy định phù hợp với đạo đức thể hiện qua việc tôn trọng với các đối tác đến từ nước ngoài trong phạm vi mà pháp luật Việt Nam điều chỉnh Đứng trên góc độ của những thương nhân trong nước, thương nhân nước ngoài chính là đối thủ cạnh tranh của họ nhưng quy định này đã giúp mọi thương nhân cạnh tranh lành mạnh và tôn trọng những lợi ích của nhau, hài hòa được quy định của pháp luật và chuẩn mực đạo đức Các hành vi cạnh tranh không lành mạnh và hạn chế cạnh tranh đã được quy định

và kiểm soát theo Luật cạnh tranh 2018 số 23/2018/QH14 Để có những hình thức xử

lý hoặc chế tài có tính răn đe cao hơn vấn đề này cũng được quy định tại Điều 217 BLHS 2015: “ Tội vi phạm quy định về cạnh tranh”

Thứ tư, đối với việc “Giao hàng và chứng từ liên quan đến hàng hóa” được quy định tại Điều 34 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11: “ Bên bán phải giao hàng, chứng từ theo thỏa thuận trong hợp đồng về số lượng, chất lượng, cách thức đóng gói, bảo quản và các quy định khác trong hợp đồng” Vì về mặt đạo đức, người bán hàng cần phải có chữ tín để duy trì hoạt động kinh doanh của mình, không dùng các thủ đoạn gian dối, xảo trá để kiếm lời bởi “Một lần bất tín, vạn lần bất tin” Vậy nên, nếu làm trái với lương tâm, đạo đức, “treo đầu dê bán thịt chó” cũng đồng nghĩa với việc vi phạm pháp luật

Thứ năm, Điều 77 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 về “Áp dụng các biện pháp khẩn cấp đối với hoạt động cung ứng hoặc sử dụng dịch vụ” cũng đặt ra trách nhiệm đối với xã hội đối với hoạt động thương mại quy định: “ Trong trường hợp cần thiết, để bảo vệ an ninh quốc gia và các lợi ích quốc gia khác phù hợp với pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên, Thủ tướng Chính phủ quyết định áp dụng các biện pháp khẩn cấp đối với hoạt động cung ứng hoặc sử dụng dịch vụ, bao gồm việc tạm thời cấm cung ứng hoặc sử dụng đối với một hoặc một số loại dịch vụ hoặc các biện pháp khẩn cấp khác đối với một hoặc một số thị trường cụ thể trong một thời gian nhất định” Điều này cho thấy trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được định nghĩa ngắn gọn như một sự cam kết của doanh nghiệp trong ứng xử phù hợp với lợi ích của xã hội trong các hoạt động liên quan đến lợi ích của quốc gia, dân tộc Theo đó, trách nhiệm xã hội được coi là một

5

phạm trù của đạo đức kinh doanh, có liên quan đến mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp

Nhưng đạo đức và pháp luật dù có mối quan hệ mật thiết để hướng con người tránh xa các hành vi lệch chuẩn cũng không thể bằng lợi nhuận tài chính to lớn Vậy nên, nước ta gần đây cũng đã xảy ra nhiều vụ việc mà trước tiên là yếu tố có thể dẫn đến phạm luật, sau là vi phạm đạo đức kinh doanh, thiếu trách nhiệm đối với xã hội Điển hình như, tình trạng gian lận thương mại thông qua giả mạo xuất xứ Việt Nam, giả mạo xuất xứ với hàng nhập khẩu từ nước ngoài để trốn thuế, trốn kiểm tra chất lượng, trốn kiểm soát chuyên ngành của một số doanh nghiệp nội thời gian qua Hay như vụ "Thao túng thị trường chứng khoán" xảy ra tại Công ty cổ phần Tập đoàn FLC

đã cho thấy nước ta cần nâng cao hơn mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và đạo đức để ngăn chặn tình trạng gian lận thương mại

C KẾT LUẬN:

Đạo đức và pháp luật có mối quan hệ biện chứng với nhau, tác động, ảnh hưởng lẫn nhau góp phần xây dựng được pháp luật Việt Nam nói chung cũng như pháp luật trong lĩnh vực thương mại nói riêng đến được gần hơn với đời sống, giúp dân biết, dân hiểu, dân tuân thủ Bởi một xã hội có nền tảng đạo đức tốt sẽ là cơ sở để pháp luật được thực hiện nghiêm chỉnh và tự giác Mặt khác, pháp luật nghiêm sẽ hỗ trợ đắc lực cho việc giữ gìn, phát triển nền đạo đức xã hội tốt đẹp

D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Luật cạnh tranh 2018 số 23/2018/QH14

2 Luật Hình sự 2015

3 Luật thương mại 2005 số 36/2005/QH11

4 Luật sư Nguyễn Văn Dương (2022), Mối quan hệ giữa chuẩn mực pháp luật và

chuẩn mực đạo đức, nguồn

https://luatduonggia.vn/moi-quan-he-giua-chuan-muc-

phap-luat-va-chuan-muc-dao-duc/#:~:text=%C4%90%E1%BA%A1o%20%C4%91%E1%BB%A9c%20v%C3%A0

%20ph%C3%A1p%20lu%E1%BA%ADt,%C4%91%E1%BB%A9c%20x%C3%A3% 20h%E1%BB%99i%20t%E1%BB%91t%20%C4%91%E1%BA%B9p!

5 Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình lý luận chung về nhà nước và pháp

luật, NXB CAND

6 Trường Đại học Luật Hà Nội (2018), Giáo trình xã hội học pháp luật, NXB CAND

7 TS Phạm Xuân Thành, ThS Trần Việt Hùng, Trần Thị Cẩm Hồng, Vũ Thị Thủy,

Phạm Thị Bích Hằng (2019), Đạo đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội của doanh

nghiệp trong nền kinh tế thị trường, nguồn

https://tapchitaichinh.vn/tai-chinh-kinh- doanh/dao-duc-kinh-doanh-va-trach-nhiem-xa-hoi-cua-doanh-nghiep-trong-nen-kinh-te-thi-truong-315658.html