A MỞ ĐẦU I Tính cấp thiết của đề tài Lịch sử đã chứng minh rằng, các nền kinh tế thị trường thành công nhất đều không thể phát triển một cách tự phát nếu thiếu sự can thiệp và hỗ trợ của Nhà nước Nền[.]
Trang 1A MỞ ĐẦU
I Tính cấp thiết của đề tài.
Lịch sử đã chứng minh rằng, các nền kinh tế thị trường thành công nhấtđều không thể phát triển một cách tự phát nếu thiếu sự can thiệp và hỗ trợ củaNhà nước Nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng dưới tác động bên ngoài ngàymột phức tạp nên sự can thiệp của Nhà nước xuất hiện như một yêu cầu tấtyếu cho sự hoạt động có hiệu quả của nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa
Nhà nước quản lý về kinh tế thông qua chức năng quản lý kinh tế.Chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước biểu thị sự tác động có chủ đích củaNhà nước đối với các mối quan hệ kinh tế, hoạt động kinh tế của các cá nhân,pháp nhân, các cộng đồng, tổ chức kinh tế, các ngành, khu vực kinh tế trongmột quốc gia nhất định
Việc đổi mới, nâng cao hiệu lực, hiệu quả chức năng quản lý nhà nước
về kinh tế trở thành yêu cầu cơ bản và cấp thiết trong điều kiện mới, đặc biệt
là trong quá trình phát triển, hoàn thiện nền kinh tế thị tường, định hướng xãhội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta hiện nay Do vậy, em
đã lựa chọn đề tài “Nhận xét về việc thực hiện các chức năng quản lý kinh
tế cơ bản ở Việt Nam”
II Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.
2.1 Mục đích nghiên cứu
Nhằm thực hiện tốt các chức năng quản lý kinh tế cơ bản ở Việt Namgóp phần hoàn thiện chức năng quản lý kinh tế của nahf nước ta trong giaiđoạn hiện nay
Trang 22.2 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Hệ thống hóa, rõ những chức năng kinh tế cơ bản ở Việt Nam Phântích và đánh giá thực trạng việc thực hiện các chức năng quản lý kinh tế ởViệt Nam hiện nay., Đề xuất phương hướng và giải pháp chủ yếu góp phầnnâng cao việc thực hiện các chức năng quản lý kinh tế ở nước ra hiện nay
III Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.
Tập trung nghiên cứu việc thực hiện chức năng quản lý Nhà nước vềkinh tế Từ đó rút ra một số đánh giá, nhận xét việc thực hiện chức nắng quản
lý kinh tế ở nước ta và đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả trong việcthực hiện chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước Việt Nam
IV Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp nghiên cứu: tìm kiếm, phân tích, tổng hợp số liệu, sosánh, phân loại, nghiên cứu tài liệu tại phòng đọc về chức năng quản lý kinh
tế của Nhà nước ta hiện nay và các văn kiện Đại hội đảng các nhiệm kỳ vềviệc đổi mới, nâng cao, hiệu quả quản lý nhà nước về kinh tế Từ đó thảoluận, đánh giá và nhìn nhận
V Kết cấu tiểu luận
Ngoài phần Mở đầu, Kết luân và Tài liệu tham khảo thì đề tài nghiêncứu của em gồm có 3 chương:
Chương I: Đặc điểm của chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và một
số vấn đề lý luận liên quan
Chương II: Thực trạng thực hiện các năng quản lý kinh tế cơ bản ởnước ta hiện nay
Chương III: Một số giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chức năngquản lý kinh tế của nhà nước Việt Nam hiện nay
Trang 3B NỘI DUNG.
Chương I: Đặc điểm của chức năng quản lý nhà nước về kinh tế và một
số vấn đề lý luận liên quan 1.1.Khái niệm “chức năng quản lý kinh tế” và một số khái niệm liên quan.
Chức năng là mặt hoạt động chủ yếu của một cơ quan, tổ chức Nếu
không xác định rõ chức năng chủ yếu, cơ quan, tổ chức đó sẽ không cụ thểđược các nhiệm vụ nội tại và do đó khó có thể bảo đảm được chất lượng, hiệuquả hoạt động của mình
Chức năng của nhà nước là đối tượng nghiên cứu của ngành khoa học
xã hội như luật học, triết học, kinh tế học, chính trị học, xã hội học,… đượchiểu chung là các mặt hoạt động của nhà nước Tuy nhiên, tùy theo nội dungcủa chức năng đó, nhà nước có sự can thiệp, điều chỉnh bằng các phương thứckhác nhau Đặc biệt, tùy thuộc vào từng giai đoạn lịch sử, từng hình thức nhànước mà nhà nước ở từng quốc gia khác nhau thực hiện chức năng của mìnhvới mô hình quản lý nhà nước khác nhau Chức năng của nhà nước được coi
là hoạt động của nhà nước, để thể hiện vai trò của nhà nước đối với xã hội
Quản lý kinh tế là quá trình lựa chọn và thiết kế hệ thống chức năng,
nguyên tắc, phương pháp, cơ chế, công cụ, cơ cấu tổ chức quản lý kinh tế,đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ quản lý và bảo đảm nguồn lực thông tin,vật chất cho các quyết định quản lý được thực thi
Quản lý Nhà nước về kinh tế là sự tác động có tổ chức và bằng pháp
quyền của Nhà nước lên nền kinh tế quốc dân nhằm sử dụng có hiệu quả nhấtcác nguồn lực kinh tế trong và ngoài nước, các cơ hội có thể có, để đạt đượcmục tiêu phát triển kinh tế đất nước đặt ra trong điều kiện hội nhập và mởrộng giao lưu quốc tế
Trang 4Chức năng quản lý kinh tế là tập hợp các hoạt động quản lý kinh tế
mang tính tất yếu của chủ thể quản lý, nảy sinh từ sự phân công chuyên mônhóa các hoạt động quản lý kinh tế nhằm đạt tới mục tiêu
Chức năng quản lý kinh tế là một mặt của chức năng kinh tế của nhànước Chức năng quản lý kinh tế gắn chặt với nhà nước, làm cho nhà nướckhác với các chủ thể khác Tuy nhiên, nhà nước ở các quốc gia khác nhau cóphương thức tổ chức thực hiện quyền lực khác nhau, với chức năng quản lýkinh tế khác nhau Mặt khác, ở mỗi quốc gia, trong từng giai đoạn phát triểnkhác nhau, nhà nước có thể điều chỉnh và có phương thức thực hiện chứcnăng quản lý kinh tế khác nhau
1.2 Các chức năng quản lý kinh tế cơ bản.
Theo cấp độ quản lý thì có 2 chức năng chình là :Quản lý nhà nước vềkinh tế và Quản trị doanh nghiệp
Theo lĩnh vực quản lý có 5 chức năng chính là : Quản lý tài chính;Quản lý khoa học và công nghệ; Quản lý marketing; Quản lý sản xuất kinhdoanh và Tổ chức bộ máy và công tác nhân sự
Theo giai đoạn của quá trình quản lý thì có 6 chức năng Để thấy rõhơn về việc thực hiện các chức năng quản lý kinh tế cơ bản ở nước ta thì dướiđây em xin tập trung phân tích 6 chức năng này
1.2.1 Chức năng dự báo
Dự báo là đoán trước các quá trình, các hiện tượng kinh tế có thể xảy ratrong thời gian tới, làm cơ sở cho việc hoạch định chiến lược, kế hoạch vàquyết định các giải pháp về phát triển kinh tế Trong quản lý kinh tế dự báo là
hệ thống các giả định về chất thải của đối tượng quản lý trong tương lai.Thông qua các công tác dự báo sẽ phát hiện ra xu hướng vận động của nềnkinh tế, sự tác động của môi trường bên ngoài, từ đó, phát hiện những cơ hộithuận lợi và có giải pháp ứng phó với những bất lợi có thể xảy ra
Trang 5Đóng một vai trò quan trọng và là một giai đoạn không thể thiếu đượccủa quá trình tiến hành các hoạt động kinh tế trên phạm vi nền kinh tế quốcdân, ngày kinh tế, địa phương cũng như các đơn vị kinh tế cơ sở Tuy kết quảcủa các dự đoán chỉ mang tính chất hướng dẫn Và không phải là những chỉ sốhoàn toàn chính xác nhưng dự báo bao giờ cũng dựa trên cơ sở khoa học.
Dự đoán bao giờ cũng dựa trên cơ sở khoa học, Vì thế nó là căn cứ để xâydựng phát triển kinh tế- xã hội ở tầm vĩ mô và kế hoạch sản xuất kinh doanh ởtầm vĩ mô
Chức năng này đòi hỏi nhà quản lý phải kết hợp các yêu tố khoa học,kinh nghiệm và sự mẫn cảm nghề nghiệp, Phải cập nhật những thông tin cóliên quan đến hoạt động kinh tế, Đặc biệt đối với lĩnh vực, sản phẩm mà mìnhđang trực tiếp kinh doanh
Các thông tin dự báo phải phản ánh đầy đủ cả mặt vật chất và mặtlượng, cả trước mắt và lâu dài, tạo nên những căn cứ khoa học cho việc xâydựng kế hoạch và phát triển kinh tế xã hội sản xuất kinh doanh
Thường tập trung vào các yêu tố thị trường, kỹ thuật, công nghệ, tàinguyên thiên nhiên, dân số, Sự biến động của nền kinh tế khu vực và thế giới.Trong nền kinh tế thị trường đầy biến động, hoạt động dự báo gặp rất nhiềukhó khăn nhưng lại vô cùng cần thiết
1.2.2 Chức năng kế hoạch.
Kế hoạch là một chức năng quản lý bao gồm xác định mục tiêu, đồngthời xây dựng chương trình hành động và các bước đi cụ thể nhằm đạt tớimục tiêu Như vậy, lập kế hoạch chính là việc ra quyết định quản lý Tiếntrình lập kế hoạch thực chất là quá trình nhận thức cơ hội, phân tích thựctrạng và lựa chọn các phương án, đồng thời tổ chức các phương tiện để đạt tớimục tiêu đã được xác định trước Ở đây có sự phân biệt giữa dự báo và kếhoạch.Cả hai phạm trù đều đi cập đến tương lai của sự vật, hiện tượng, xong
Trang 6dự báo chỉ là sự nhận định, tiên đoán Còn kế hoạch bao gồm không chỉ cóhoạt động dự báo mà quan trọng hơn là làm thay đổi, hạn chế hoặc thúc đẩy
xu hướng vận động của sự vật, hiện tượng Nói cách khác, dự báo chỉ lànhững hoạt động tiền kế hoạch
Việc thực hiện chức năng kế hoạch cho phép các nhà quản lý hình dung
và mô tả sự phát triển của một nền kinh tế, một ngành, địa phương và từngdoanh nghiệp của các thời kỳ, từ đó hình thành các phương án hoạt động trên
cơ sở dự kiến những rủi ro có thể gặp phải, cũng như những thuận lợi cầnphải tận dụng Như vậy, hoạt động trong lĩnh vực kế hoạch, một mặtSẽ tạo ratầm nhìn chiến lược cho các nhà quản lý kinh tế, giúp họ phát hiện chính xác
và đầu tư phù hợp vào những lĩnh vực, sản phẩm, thị trường mang lại hiệuquả cao về kinh tế xã hội., Mặt khác còn làm giảm những bất trắc và hạn chếcác hoạt động kinh tế trùng lặp, gây lãng phí cho các chủ thể kinh tế do thiếu
sự tính toán sắp đặt từ trước Ngoài ra công việc xác định mục tiêu và xâydựng chương trình phát triển kinh tế không chỉ là một chức năng quản lý kinh
tế mà còn là căn cứ để hình thành và thực hiện các chức năng khác như tổchức, điều khiển, kiểm tra và điều chỉnh, hoặc toán
Nội dung của chức năng kế hoạch bao gồm xác định mục tiêu, lựa chọncác phương án tổ chức và tổ chức các phương tiện dể thực hiện mục tiêu.Cácmục tiêu phương án và phương tiện ấy được xây dựng cho các thời kỳ ngắndài khác nhau, gọi là kế hoạch ngắn hạn, trung hạn và dài hạn
Yêu cầu của chức năng kế hoạch:
+Coi trọng công tác tiền kế hoạch, tất cả hoạt động dự báo, điều tra,thăm dò nhằm cung cấp luận cứ khoa học cho việc xây dựng chương trìnhphát triển kinh tế
+Kế hoạch phải có khả năng thích ứng với sự thay đổi của nhu cầu thị
trường, có thị trường vừa là đối tượng vừa là căn cứ của kế hoạch
Trang 7+Phân tích rõ ràng chức năng kế hoạch ở tầm vĩ mô và ở trong các đơn
+Phải kết hợp giữa ổn định và đổi mới về nội dung kế hoạch để mộtmặt tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện và mặt khác lại có thể thích ứng với
sự biến đổi của môi trường bên ngoài
1.2.3 Chức năng tổ chức.
Với tư cách là một chức năng quản lý kinh tế thì tổ chức là việc thiếtlập bộ máy quản lý trong đó gồm nhiều bộ phận được chuyên môn hóa, cóliên hệ với nhau nhằm thực hiện các nhiệm vụ quản lý vì một mục tiêu chung
Như vậy tổ chức chính là công việc xây dựng cơ cấu tổ chức quản lýcác cấp, các ngành trong nền kinh tế Cơ cấu đó được xây dựng trên cơ sở kếhoạch phát triển của các cấp, các ngành, đồng thời là lực lượng vật chất đểtiến hành các hoạt động điều khiển, kiểm tra, điều chỉnh và hoạch toán
Để thích ứng với nền kinh tế hàng hóa vận hành theo cơ chế thị trường
có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, việc xây dựng
cơ cấu tổ chức quản lý phải bảo đảm các yêu cầu cơ bản
Chức năng tổ chức đóng một vị trí quan trọng là công việc xây dựng cơcấu tổ chức quản lý các cấp, các ngành trong nền kinh tế Cơ cấu đó được xâydựng trên cơ sở kế hoạch phát triển của các cấp, các ngành; đồng thời là lựclượng vật chất để tiến hành các hoạt động điều khiển, kiểm tra, điều chỉnh vàtoán
Trang 8Yêu cầu của chức năng tổ chức:
+Phải căn cứ vào mục tiêu và nhiệm vụ phát triển kinh tế mà ký hoạch
đã đề ra, bao gồm cả mục tiêu nhiệm vụ trước mắt và lâu dài
+Cũng như các bản kế hoạch, phải kết hợp cả hai yêu tố ổn định vàbiến đổi trong quá trình xây dựng và vận hành cơ cấu tổ chức quản lý kinh tế.Nghĩa là bộ máy quản lý cần duy trì một số lượng cần thiết các bộ phận đượcchuyên môn hóa theo chức năng trong một thời gian nhất định Tuy nhiên, do
sự thay đổi của nhiệm vụ phát triển kinh tế và sản xuất kinh doanh, Bộ máyquản lý kinh tế, từng bước hoàn thiện cơ cấu tổ chức và phương thức hànhđộng
+Con người chính là chất liệu để xây dựng cơ cấu tổ chức, chất lượngcủa cơ cấu tổ chức phụ thuộc vào chất lượng của vật liệu tạo nên nó Vì thếphải lựa chọn được các chuyên gia thành thạo trong các chuyên môn nhấtđịnh để bố trí sắp xếp các bộ phận của bộ máy quản lý các cấp
Tổ chức là một chức năng không thể thiếu trong quản lý kinh tế,Bởivậy các nhà quản lý phải xuất phát từ nhu cầu của thực tiễn hoạt động kinh tế,năng lực của cán bộ đồng thời tiếp thu kinh nghiệm của thế giới để khôngngừng hoàn thiện bộ máy quản lý từ các cơ sở kinh tế đến tổng thể nên kinh tếquốc dân
1.2.4.Chức năng điều khiển.
Điều khiển là các hoạt động chỉ huy, phối hợp, liên kết các bộ phận vànhững người lao động trong nền kinh tế cũng như nội bộ một doanh nghiệp đểthực hiện kế hoạch
Hoạt động điều khiển đóng một vai trò quan trọng Các chức năng kiểuhoạch, tổ chức được thực hiện tốt đến đâu cũng không có hoạt động điềukhiển thì không thể chuyển biến được sự vật, hiện tượng Và có sự chỉ huy,điều khiển thì bộ máy quản lý kinh tế mới hoạt động tốt được
Trang 9Vì thế điều khiển là quá trình tổ chức thực hiện các quyết định quản lýkinh tế và chức năng điều khuyển có tác động phối hợp và liên kết các chứcnăng khác.
Nội dung của chức năng này bao gồm phối hợp, liên kết các bộ phậncấu thành của doanh nghiệp cũng như nền kinh tế nói chung nhằm tạo ra sựhoạt động ăn khớp, nhịp nhàng giữa các bộ phận ấy Phân công công việc, bốtrí con người và các nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, đồng thời liên kết họtrong một chỉnh thể nhằm tạo ra “ tính trội” theo lý thuyết hệ thống.Kết hợpcác yêu tố tài chính, lao động kĩ thuật công nghệ, nguyên vật liệu dể tiếnhành sản xuất kinh doanh với quả cao nhất Bên cạnh đó, hướng dẫn các cơquan quản lý và những người dưới quyền thực hiện các quyết định quản lýkinh tế đồng thời đóng vai trò dẫn dắt các chủ thể kinh tế khai thác, thâmnhập vào thị trường và lĩnh vực kinh doanh mới.Cuối cùng tạo ra động lực đểkhuyến khích, động viên các cấp các ngành và những người phát huy khảnăng sáng tạo để tăng năng suất lao động, tiết kiệm và đạt hiệu quả cao tronghoạt động kinh tế
Yêu cầu của chức năng điều khiển:
+ Nhà quản lý phải có quyên uy, đó là uy tín về phẩ chất, năng lực;phải mạnh dạn phân cấp cho người dưới quyền trên cơ sở xác định rõ ràngtrách nhiệm, quyên hạn và quyền lợi của mỗi người
+Nhà quản lý phải thông đạt chính xác các quyết định quản lý bao gồmmục tiêu, yêu cầu và các định mức cần thiết
+Phải kết hợp các phương pháp hành chính, kinh tế giáo dục động viêntrong hoạt động điều khuyển
+Nhà quản lý ngoài những kiến thức kinh tế và năng lực tổ chức điềuhành, con cần phải có tác phong linh hoạt, nhạy bén trong việc phán đoán, xử
lý tình huống
Trang 101.2.5.Chức năng kiểm tra và điều chỉnh.
Kiểm tra làm việc theo dõi, xem xét công việc có được thực hiện như
kế hoạch đã được vạch ra hay không, đồng thời chỉ ra những ưu điểm để pháthuy, và khắc phục những khuyết điểm
Kiểm tra, điều chỉnh đóng một vị trí quan trọng trong hoạt động quản lýkinh tế, nó là một yêu cầu khách quan của hoạt động quản lý mà là một chứcnăng không thể thiếu được của chủ thể quản lý kinh tế
Về chức năng kiểm tra mà các quá trình kinh tế được duy trì ổn định và
có cơ hội để phát triển Kết quả kiểm tra cho phép các chủ thể quản lý tự đánhgiá lại mình sau một chu kỳ sản xuất kinh doanh, từ đó có phương án hoànthiện chất lượng quản lý để đạt hiệu quả cao hơn
Yêu cầu của chức năng kiểm tra và điều chỉnh:
+Việc kiểm tra phải bao quát toàn bộ các cấp các ngành, các thànhphần kinh tế và xuyên suốt từ khâu đầu đến khâu cuối của quá trình tái sảnxuất mở rộng trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế cũng như các đơn vị kinh tế
cơ sở
+ Nội dung và phương pháp kiểm tra cần phải được lựa chọn sao chokhông làm cản trở đến hoạt động kinh tế, nhất là đối với các đơn vị kinh tế cơ
sở, mà vẫn thường xuyên theo sát được tình hình phát triển kinh tế
Nội dung kiểm tra tập trung vào các vấn đề sau: Kiểm tra việc thựchiện chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nhằm hướng các hoạtđộng kinh tế theo đúng quỹ đạo, đồng thời đảm bảo quyền tự chủ sản xuấtkinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sở
+Kiểm tra việc thực hiện nội quy do các đơn vị kinh tế đề ra nhằm pháthiện những lệch lạc qua đó lập lại kỷ cương
+Kiểm tra hiệu quả của việc quản lý và sử dụng các nguồn tài nguyên,lao động, vốn, công nghệ trong phát triển kinh tế và sản xuất kinh doanh
Trang 11+ Kiểm tra tình hình phân phối sản phẩm, quyền lợi của người laođộng
+ Kiểm tra tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước.+Kiểm tra không phải vì mục đích tự thân mà để phát hiện sai lệch củathực tế so với kế hoạch, từ đó có giải pháp điều chỉnh
Kiểm tra luôn gắn với điều chỉnh thể hiện ở việc: trong quá trình kinh
tế nếu phát hiện những sự mâu thuẫn, vi phạm hay rối loạn, thì người quản lýđều phải điều tiết, uốn nắn để các quá trình đó trở lại hoạt động một cách hiệuquả Nó còn thể hiện qua các quyết định quản lý bổ sung đối với những vấn
đề mới này sinh hoặc bản thân kế hoạch chưa lường hết được
1.2.6.Chức năng hoạch toán.
Hoạch toán bao gồm hoạch toán kĩ thuật, hoạch hoàn thống kê vàhoạch toán kế toán - là một trong những phương tiện nhằm cung cấp thông tinthực hiện cho nhà quản lý
Trong thực hiện sản xuất kinh doanh, hoạch toán là một chức năng rất
Bởi trước khi đưa ra các quyết định quản lý, nhà quản lý các cấp phải tínhtoán quyết định sản xuất sản phẩm gì, bằng công nghệ nào, tiếp thu ở đâu,tiếp thu như thế nào Quan trọng hơn là phải tính toán kết quả cuối cùng củamột chu trình ra quyết định quản lý kinh tế, từ khâu dự báo, xây dựng kếhoạch, tổ chức, điều khiển, kiểm tra và điều chỉnh
Do trong quản lý kinh tế, tiết kiệm và hiệu quả là một mục tiêu trực tiếpbuộc các chủ thể quản lý phải phấn đấu để đạt tới nên vai trò của chức nănghoạch toán không thể phủ nhận
Yêu cầu cảu chức năng hoạch toán :