Bài Giảng Tài Chính Công ( Combo Full Slides 6 Chương )

Bài giảng tài chính công KẾT CẤU MÔN HỌC Chương 1: Những vấn đề cơ bản về khu vực công và tài chính công Chương 2: Vai trò của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường Chương 3: Tổng quan về chi tiêu công cộng và quản lý chi tiêu công cộng Chương 4: Đánh giá chi tiêu công cộng Chương 5: Tổng quan về thuế và các tác động của thuế Chương 6: Tài trợ bội chi ngân sách Nhà nước

TÀI CHÍNH CÔNG KHOA NGÂN HÀNG – TÀI CHÍNH

BỘ MÔN: NGUYÊN LÝ TÀI CHÍNH – TIỀN TỆ

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về khu vực công

Chương 4: Đánh giá chi tiêu công cộng

Chương 5: Tổng quan về thuế và các tác động của thuế Chương 6: Tài trợ bội chi ngân sách Nhà nước

KẾT CẤU MÔN HỌC

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về khu vực công

Chương 4: Đánh giá chi tiêu công cộng

Chương 5: Tổng quan về thuế và các tác động của thuế Chương 6: Tài trợ bội chi ngân sách Nhà nước

KẾT CẤU MÔN HỌC

TÀI CHÍNH CÔNG

- Môn học này học về cái gì?

- Vận dụng vào thực tiễn như thế nào?

- Học để làm gì?

MỤC TIÊU MÔN HỌC

VỀ KIẾN THỨC: Người học được trang bị những kiến thức cơ bản về tài chính công, giúp người học hiểu được vai trò của Chính phủ trong nền kinh tế thị trường, đánh giá được tác động của các chính sách mà Chính phủ sử dụng để điều tiết kinh tế - xã hội nhằm thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ trong từng thời kỳ.

VỀ KỸ NĂNG: Người học có khả năng nghiên cứu, phân tích, tổng hợp và vận dụng có sáng tạo các chính sách, chế độ tài chính công vào đời sống thực tiễn

VỀ THÁI ĐỘ: Người học có thái độ đúng đắn, quan điểm khoa học về lĩnh vực tài chính công, nhận thức và nắm vững các quan điểm chính sách tài chính công, có

kỹ năng giải quyết vấn đề sát hợp thực tiễn

TÀI CHÍNH CÔNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Tài chính công tập trung nghiên cứu tài chính của khu vực công cộng, tìm hiểu các cách thức nhà nước sử dụng công cụ tài chính để tác động vào nền kinh tế nhằm thực hiện các mục tiêu trong từng thời

kỳ cụ thể

1 Xác định các hoạt động mà khu vực công có thể tham gia và cách thức tổ chức các hoạt động đó

Tài chính công thường tập trung vào 3 khía

cạnh chính:

2 Dự đoán và tiên liệu các tác động hay hậu quả mà các hoạt động của Chính phủ có thể gây ra cho nền kinh tế và khu vực tư nhân

3 Tài chính công tập trung đánh giá các phương án, chính sách công

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phân tích thực chứng

Phân tích chuẩn tắc

Là phương pháp phân tích khoa học nhằm tìm ra mối quan hệ nhân quả giữa các biến số kinh tế, phát triển và thử nghiệm các lý luận kinh tế

Là phương pháp phân tích dựa trên những nhận định chủ quan cơ bản về điều gì đáng có hoặc cần làm để đạt được những kết quả mong muốn

Ví dụ: Nếu Ngân hàng Nhà nước in thêm tiền thì điều gì sẽ xảy ra?

Gây ra

hiện tượng

lạm phát

Đầu cơ tích trữ

Ảnh hưởng đến đời sống xã hội, đặc biệt là người nghèo

Phương pháp thực chứng

Ví dụ: Khi lạm phát xảy ra thì biện pháp nào là biện pháp hữu hiệu nhất để kiềm chế lạm phát

Các biện pháp khác: Kiểm soát giá cả, ổn định giá vàng…

Phương pháp chuẩn tắc

Phân biệt 2 phương pháp

- Phân tích thực chứng dựa trên các yếu tố khách quan của chính sách, điều kiện để chính sách đó thực hiện

- Phân tích chuẩn tắc dựa trên nhận định chủ quan của cá nhân người phân tích

Mối quan hệ

- Phân tích thực chứng sẽ tạo những cơ sở lập luận vững chắc để các nhận định chuẩn tắc đưa ra có căn cứ

- Phân tích chuẩn tắc xác định các vấn đề và những khía cạnh mà phân tích thực chứng cần tập trung nghiên cứu để kiểm định tác động của các thay đổi chính sách dự kiến đến mục tiêu đề ra

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về khu vực công

Chương 4: Đánh giá chi tiêu công cộng

Chương 5: Tổng quan về thuế và các tác động của thuế Chương 6: Tài trợ bội chi ngân sách Nhà nước

KẾT CẤU MÔN HỌC

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bài giảng TCC - thầy Nguyễn Việt Dũng

2 Th.S Vũ Cương: Kinh tế và Tài chính công – Nhà xuất bản Thống kê 2012;

3 TS Phạm Văn Khoan (Chủ biên): Quản lý tài chính công – Nhà xuất bản Tài chính 2008;

4 PGS TS Phạm Văn Vận – Th.S Vũ Cương: Giáo trình kinh tế công cộng – Nhà xuất bản Thống kê 2006;

5 PGS TS Sử Đình Thành (Chủ biên): Lý thuyết Tài chính công – Nhà xuất bản Đại học Quốc Gia TP

Hồ Chí Minh 2009

6 Luật Ngân sách Nhà nước 2012

……

Chương 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KHU VỰC

CÔNG VÀ TÀI CHÍNH CÔNG

Khu vực công và những vấn đề kinh tế cơ bản

Những vấn đề cơ bản về tài chính công

Nhà nước quản lý TCC như thế nào?

Tại sao phải nghiên cứu khu vực công???

- Hiểu được Chính phủ vận hành như thế nào?

- Xây dựng Chính phủ hiệu quả hơn

1.1 Khu vực công và những vấn đề kinh tế cơ bản

1.1.1 Khái niệm và đặc điểm của khu vực công

1.1.1.1.Khái niệm

Từ điển giải nghĩa kinh tế - kinh doanh Anh – Việt

Trong một nền kinh tế nhiều thành phần, khu vực

kinh tế Nhà nước là bộ phận do các cơ quan chính quyền hay các công ty quốc doanh sở hữu và điều hành

1.1 Khu vực công và những vấn đề kinh tế cơ bản

Trong cuốn “Quản lý chi tiêu công” cho rằng:

* Chính phủ bao gồm tất cả các cơ quan quyền lực công

cộng và các công cụ của họ

- Tập hợp tất cả các tổ chức của Chính phủ gọi là Chính phủ chung, gồm các đơn vị hoạt động của các cấp chính quyền: Chính quyền trung ương, chính quyền địa phương, chính quyền bang, quỹ đảm bảo xã hội và trợ giúp xã hội

* Khu vực công cộng gồm: Chính phủ và các pháp nhân do Chính phủ sở hữu hoặc quản lý như: các

Doanh nghiệp Nhà nước hoặc các tổ chức tài chính

“Việt Nam quản lý tốt hơn nguồn lực Nhà nước Đánh giá chi tiêu công 2000”

“Khu vực Nhà nước (Khu vực công cộng): Chính quyền trung ương công với chính quyền địa phương (Tỉnh, huyện, xã) và tất cả các doanh nghiệp nhà nước ”

Theo Quỹ tiền tệ quốc tế, trong cuốn Cẩm nang

Thống kê tài chính Chính phủ năm 2001:

Khu vực công hợp thành bởi khu vực Chính phủ/Chính phủ và các doanh nghiệp công

Khi nhà nước ra đời, nền kinh tế chia làm hai khu vưc:

Là khu vực mà các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội gắn với chủ thể Nhà nước, do Nhà nước quyết định

- Phân bổ nguồn lực mang tính chất bắt buộc, bằng quyền lực chính trị của Nhà nước là chủ yếu nhằm thực hiện các mục tiêu của Nhà nước trong từng thời kỳ

 Khu vực công

 Khu vực tư nhân

Là khu vực mà các hoạt động do tư nhân trực tiếp quyết định

- Phân bổ nguồn lực theo cơ chế thị trường một cách tự nguyện nhằm mang lại lợi ích cao nhất cho người sở hữu nguồn lực đó

Khu vực Nhà nước (Khu vực công cộng): Là khu

vực mà các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội gắn với chủ thể Nhà nước, do Nhà nước quyết định.

Khu vực tư nhân: Là khu vực mà các hoạt động do tư nhân trực tiếp quyết định

Phân biệt khu vực công và khu vực tư nhân

Khu vực công cộng bao gồm: Chính quyền trung ương công với chính quyền địa phương (Tỉnh, huyện, xã) và tất cả các doanh nghiệp nhà nước”

- Trong một chế độ dân chủ, những người chịu trách

nhiệm lãnh đạo các cơ quan công lập đều được trực tiếp hay gián tiếp được công chúng bầu ra hoặc được chỉ định Trái lại, những người chịu trách nhiệm của khu vực tư nhân do 1 nhóm người bầu ra

Phân biệt khu vực công và khu vực tư nhân

- Các đơn vị trong khu vực công được giao 1 số quyền hạn nhất định có tính chất bắt buộc, cưỡng chế mà các

cơ quan tư nhân không có được Trong khi đó mọi trao đổi trong khu vực tư nhân đều là tự nguyện

1.1.1.2 Đặc điểm

- Khu vực công là khu vực mà các hoạt động kinh tế, chính trị, xã hội gắn với chủ thể Nhà nước, do Nhà nước quyết định

- Phân bổ nguồn lực mang tính chất bắt buộc, bằng quyền lực chính trị của Nhà nước là chủ yếu nhằm thực hiện các mục tiêu của Nhà nước trong từng thời kỳ

- Hoạt động của khu vực rộng lớn, bao gồm:

+ Hệ thống các cơ quan công quyền + Hệ thống các đơn vị kinh tế Nhà nước

Phạm vi hoạt động:

Hệ thống các cơ quan công quyền:

- Hệ thống các cơ quan quyền lực của Nhà nước: Quốc hội,

Hội đồng nhân dân các cấp, các cơ quan hành chính Nhà nước

- Hệ thống quốc phòng và các cơ quan an ninh, trật tự

an toàn xã hội…

- Hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật và xã hội: đường sá,

bến cảng, cầu cống, mạng lưới thông tin đại chúng, các đơn vị

sự nghiệp trong các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hoá thể thao…

- Hệ thống cơ quan cung cấp an sinh xã hội: quỹ Bảo hiểm

xã hội, quỹ Hỗ trợ phát triển, quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam…do Nhà nước thành lập, cấp vốn và quản lý trực tiếp.

Hệ thống các đơn vị kinh tế Nhà nước

- Các doanh nghiệp Nhà nước: Tập đoàn Phát triển nhà

và đô thị (HUD), Tập đoàn Bưu chính Viễn thông (VNPT)

…

- Các định chế tài chính: Gồm các tổ chức tín dụng, công

ty bảo hiềm, công ty quản lý quỹ, quỹ đầu tư và các những người môi giới đầu tư

- Ngân hàng trung ương

- Các đơn vị được Nhà nước cấp vốn hoạt động

1.1.2 Khu vực công và những vấn đề kinh tế cơ bản

 Những vấn đề cần giải quyết:

 Sản xuất cái gì?

 Sản xuất như thế nào?

 Sản xuất cho ai?

 Những lựa chọn tập thể được quyết định như thế nào?

1.1 Khu vực công và những vấn đề kinh tế cơ bản

Sự tồn tại của thất bại

thị trường

Phân phối lại thu nhập

Chính phủ phải can thiệp vào nền

kinh tế thị trường

- Thực tế, có nhiều loại hàng hoá mà tư nhân thường

bỏ ngỏ, không sản xuất vì lý do lợi nhuận

1.1.2.2 Sản xuất như thế nào?

Chính phủ nên trực tiếp sản xuất hay tác

động gián tiếp vào nền kinh tế?

Chính phủ sản xuất, cung ứng hàng hóa,

dịch vụ

Gián tiếp Trực tiếp

 Tạo lập những cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút

tư nhân tham gia sản xuất và khai thác, thu lợi nhuận

Chính phủ có thể thực hiện bằng các cách thức:

1.1.2.2 Sản xuất như thế nào?

 Ký hợp đồng với khu vưc tư nhân để sản xuất theo

đơn đặt hàng của chính phủ

 Chính phủ trực tiếp sản xuất thông qua các doanh

nghiệp Nhà nước

1.2.2.3 Sản xuất cho ai?

- Việc phân phối sản phẩm sẽ được Chính phủ xem xét và điều tiết:

+ Thông qua các chính sách về thuế, giá cả, trợ cấp + Đảm bảo cho những người nghèo, khó khăn cũng được hưởng thành quả từ nguồn lực xã hội

Hàng hóa, dịch vụ sẽ được phân phối như thế nào?

Quyết định của khu vực tư nhân được đưa ra nhằm mục đích gì? Ai là người đưa ra quyết định?

- Quyết định của khu vực tư nhân được đưa ra dựa trên mục tiêu lợi nhuận

- Do người chủ sỡ hữu doanh nghiệp hoặc người chủ sỡ hữu doanh nghiệp ủy quyền đưa ra

1.2.2.4 Những lựa chọn tập thể được quyết định như thế nào?

1.2.2.4 Những lựa chọn tập thể được quyết định như thế nào?

 Quyết định của khu vực công mang tính lựa chọn tập thể thông qua người đại diện chính là Nhà nước

Lựa chọn tập thể là những lựa chọn mà xã hội cùng

nhau ra quyết định

- Quyết định của khu vực công là một quá trình lựa

chọn tập thể phức tạp, có sự xung đột về lợi ích,

quan điểm của các nhóm người khác nhau, đòi hỏi

phải có cơ chế điều hòa

1.2 Những vấn đề cơ bản về Tài chính công

1.2.1 Khái niệm tài chính công

1.2.2 Đặc điểm của tài chính công

1.2.3 Chức năng của tài chính công

1.2.4 Vai trò của tài chính công

Tài chính công ra đời nhằm duy trì hoạt động của

bộ máy Nhà nước, thực hiện các chức năng, nhiệm

vụ đối với xã hội

1.2.1 Khái niệm tài chính công

1.2.1.1 Sự cần thiết khách quan của tài chính công

Thời kỳ nguyên thủy: không mâu thuẫn về lợi ích

Từ thời kỳ chiếm hữu nô lệ trở đi

- Mâu thuẫn lợi ích

- Xuất hiện giai cấp

- Nhà nước ra đời để duy trì trật tự xã hội

Nhà nước dùng quyền lực để tạo

nguồn thu cho các hoạt động

Xuất hiện khái niệm tài chính công

- Cùng với sự phát triển các chức năng của Nhà nước, tài chính công ngày càng trở nên cần thiết và quan trọng

- Trong nền kinh tế thị trường, Nhà nước là chủ thể duy nhất có khả năng và được phép sản xuất hàng hóa công cộng đặc biệt

1.2.1.1 Sự cần thiết khách quan của tài chính công

Tài chính công tồn tại và phát triển nhằm khắc phục thất bại của thị trường, đảm bảo các mục tiêu công bằng xã hội, ổn định và phát triển kinh tế

- Nền kinh tế thị trường sẽ làm cho các nguồn lực tài

chính được phân bổ một cách hiệu quả

- Bên cạnh thành tựu to lớn, nền kinh tế thị trường

còn có những khuyết tật: lạm phát, khủng hoảng kinh tế…

Tài chính công là một công cụ quan trọng

1.2.1.1 Sự cần thiết khách quan của tài chính công

Tài chính

công

Công (Công cộng) Tài chính

Tài chính công

1.2.1.2 Khái niệm tài chính công

Tài chính

Hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình phân phối các nguồn lực tài chính thông qua việc tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ nhằm thực hiện các mục tiêu của các chủ thể trong xã hội.

Trong quá trình tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, hàng loạt các quan hệ kinh tế dưới hình thức giá trị được hình thành trong các mối quan hệ sau:

- Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các doanh nghiệp

- Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với các cơ quan quản

lý Nhà nước, quản lý kinh tế xã hội

- Quan hệ kinh tế giữa Nhà nước với dân cư

- Quan hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp với thị trường

- Quan hệ kinh tế trong nội bộ doanh nghiệp

- Quan hệ kinh tế giữa trong nước và ngoài nước

Khu vực công hay khu vực Nhà nước luôn gắn liền với các hoạt động của Nhà nước

Công

(Công cộng)

Tài chính công dùng để phản ánh những hoạt động tài chính gắn liền với Nhà nước

Tài chính công là gì???

Tài chính công là tổng thể các quan hệ kinh tế phát sinh

trong quá trình phân phối các nguồn lực tài chính của xã hội thông qua việc tạo lập, phân phối và sử dụng các quỹ tiền tệ của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng vốn có của Nhà nước trong việc cung cấp hàng hóa công cộng, phục vụ lợi ích kinh tế - xã hội cộng đồng, không vì mục đích lợi nhuận

- Xét về mặt hình thức: Tài chính công là các hoạt động thu,

chi tiền tệ của Nhà nước gắn liền với quá trình tạo lập và sử dụng quỹ tài chính công

- Xét về mặt thực chất: Tài chính công phản ánh các quan hệ

kinh tế trong phân phối nguồn tài chính quốc gia phát sinh giữa các cơ quan công quyền của Nhà nước với các chủ thể khác.

Kinh tế giản đơn

1.2.2 Đặc điểm của tài chính công

1.2.2.1 Đặc điểm về tính chủ thể của tài chính công

Tài chính công thuộc sở hữu của Nhà nước

 Nhà nước là chủ thể duy nhất quyết định việc

sử dụng các quỹ công

Đặc điểm này có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo quyền lãnh đạo tập trung, thống nhất của Nhà nước, loại trừ sự phân tán, chia sẻ

1.2.2.2 Đặc điểm về tính công cộng của tài chính công Phạm vi ảnh hưởng của tài chính công rất rộng lớn

 Tài chính công có khả năng động viên, tập trung một phần nguồn lực quốc gia hình thành lên các quỹ công

 Bằng việc phân phối và sử dụng các quỹ công, tài chính công tác động đến mọi mặt kinh tế xã hội

 Khi phân tích tác động của một chính sách công

phải xem xét ở tầm vĩ mô

1.2.2 Đặc điểm của tài chính công

1.2.2.3 Đặc điểm về sự kết hợp giữa tính không bồi hoàn và bồi hoàn, kết hợp giữa tính bắt buộc và tính tự nguyện, phù hợp với các quan hệ thị trường

 Các khoản thu của tài chính công có thể được lấy

từ nhiều hình thức khác nhau

 Các khoản thu này luôn gắn liền với quyền lực chính trị của Nhà nước, chủ yếu mang tính chất không bồi hoàn và bắt buộc

 Trong cơ chế thị trường để sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả nguồn lực tài chính công, cần phải có sự kết hợp hài hòa giữa các khoản thu

1.2.3 Chức năng của tài chính công

1.2.3.1 Chức năng phân phối

Chức năng phân phối của tài chính công là khả năng khách quan mà nhờ vào đó Nhà nước có thể chiếm hữu và chi phối một phần của cải xã hội để tạo lập và sử dụng các quỹ tiền tệ, nhằm thực hiện các nhiệm vụ kinh tế - xã hội do Nhà nước đảm nhiệm

 Đối tượng phân phối: Các nguồn lực tài chính của xã hội

 Chủ thể phân phối: Nhà nước

 Kết quả: Các quỹ tiền tệ của Nhà nước được hình thành và sử dụng