Phân tích những biến đổi của gia đình việt nam hiện nay là một thành viên trong gia đình em thấy mình cần phải có trách nhiệm gì trước những biến đổi đó để gia đình mình

Sự biến đổi của quy mô gia đình chothấy chính nó đang làm chức năng tích cực, thay đổi chính bản thân gia đình và đây là thay đổi hệ thống xã hội, làm cho xã hội trở nên thích nghi và ph

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

-

-BÀI TẬP LỚNMÔN: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC

Đề bài: Phân tích những biến đổi của gia đình Việt Nam hiện nay Là một thành viên trong gia đình em thấy mình cần phải có trách nhiệm gì trước những biến đổi đó để gia đình mình thực sự là một tổ ấm mang lại các giá trị hạnh phúc và sự hài hòa trong đời sống cá nhân của mỗi thành viên.

Họ và tên: Bùi Việt Nhàn

Mã SV: 11218137 Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Hào

Lớp: LLNL1107(222)_18

Hà Nội 2023

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

PHẦN I: PHÂN TÍCH SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY 2

1 Sự biến đổi về quy mô, kết cấu của gia đình 2

1.1 Sự biến đổi về quy mô gia đình 2

1.2 Sự biến đổi về kết cấu của gia đình 3

2 Sự biến đối trong thực hiện các chức năng của gia đình 4

2.1 Biến đổi chức năng tái sản xuất ra con người 4

2.2 Sự biến đổi chức năng kinh tế và tổ chức tiêu dùng 5

2.3 Sự biến đổi chức năng giáo dục (xã hội hóa) 5

2.4 Sự biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảm 7 3 Sự biến đối trong các mối quan hệ gia đình ở Việt Nam 7

3.1 Sự biến đổi quan hệ hôn nhân và quan hệ vợ chồng 7

3.2 Sự biến đổi giữa các thế hệ, các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình 8 PHẦN II: TRÁCH NHIỆM CÁ NHÂN TRƯỚC NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH VIỆT NAM HIỆN NAY 10

PHẦN KẾT LUẬN 14

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

This is a preview

Do you want full access? Go Premium and unlock all 17 pages

Access to all documentsGet Unlimited DownloadsImprove your grades

LỜI MỞ ĐẦU

Nghệ sĩ Opera người Tây Ban Nha Jose Carreras từng nói rằng: “I have awonderful shelter, which is my family I have a wonderful relationship with mybrother and sister; this makes me feel that I know always where I belong.” –dịch nghĩa ra là: “Tôi có một nơi ẩn náu tuyệt vời, đó là gia đình Tôi có mốiquan hệ tuyệt vời với anh chị em của tôi; điều này khiến tôi cảm thấy mình luônbiết mình thuộc về nơi đâu.” Thật vậy, gia đình từ lâu đã là khởi nguồn của tấtthảy mọi thứ, tác động trực tiếp đến sự hình thành và phát triển của xã hội loàingười Vì vậy, em quyết định chọn đề tài này để hoàn thành bài tiểu luận củamình

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới TS Nguyễn Thị Hào, Giảng viêncủa Bộ môn Chủ nghĩa xã hội khoa học – Trường Đại học Kinh tế Quốc dân đãtruyền tải cho em những tri thức quan trọng để em có thể phát triển và hoànthành tiểu luận này

Vì sự hạn chế về mặt kiến thức cũng như thời gian thực hiện, tiểu luậnnày sẽ còn nhiều thiếu sót Em chân thành mong muốn nhận được những lời góp

ý từ cô để có thể hoàn thiện hơn bài tiểu luận của mình

Em xin chân thành cảm ơn!

1

PHẦN I: PHÂN TÍCH SỰ BIẾN ĐỔI CỦA GIA ĐÌNH

VIỆT NAM HIỆN NAY

1 Sự biến đổi về quy mô, kết cấu của gia đình

Gia đình Việt Nam ngày nay có thể được coi là “gia đình quá độ” trong bước chuyển biến từ xã hội nông nghiệp cổ truyền sang xã hội công nghiệp hiện đại “Gia đình đơn” (hay còn gọi là gia đình hạt nhân) đang trở nên rất phổ biến

ở các đô thị và ở cả nông thôn, thay thế cho kiểu “gia đình truyền thống” (gia đình bao gồm nhiều thế hệ cùng chung sống với nhau) từng giữ vai trò chủ đạo trước đây Như vậy, sự giải thể hình thái cũ và hình thành hình thái mới là một điều tất yếu

Quy mô gia đình ngày nay tồn tại theo xu hướng thu nhỏ hơn so với trướckia, số thành viên trong gia đình trở nên ít đi Nếu như gia đình truyền thống xưa

có thể tồn tại đến ba, bốn thế hệ cùng chung sống dưới một mái nhà thì hiện nay, quy mô gia đình ngày càng được thu nhỏ lại Gia đình Việt Nam hiện đại chỉ có hai thế hệ cùng sống chung: cha mẹ - con cái, số con trong gia đình cũng không nhiều như trước, mỗi gia đình chỉ có 1 đến 2 con, cá biệt còn số ít gia đình đơn thân, nhưng phổ biến nhất vẫn là loại gia đình hạt nhân quy mô nhỏ Mỗi thành viên trong gia đình đều muốn được có khoảng không gian riêng, thoảimái để làm những gì mình thích, không phải bận tâm đến sự nhận xét của người khác Do có công ăn việc làm ổn định, con cái đến tuổi kết hôn cũng không phải phụ thuộc kinh tế nhiều vào cha mẹ, từ đó sẽ nảy sinh ra nhu cầu ở riêng cho thuận tiện về sinh hoạt Mặt khác, việc duy trì gia đình truyền thống sẽ kìm hãm

sự tự do, làm cho cái tôi, cá tính riêng, năng lực của con người không có cơ hội phát triển, dẫn đến sự thiếu hụt về lực lượng nhân tài cho đất nước trong thời buổi công nghiệp hóa hiện đại hóa

2

Quy mô gia đình Việt Nam ngày càng được thu nhỏ, đáp ứng những nhu cầu và điều kiện thời đại mới đặt ra: Sự bình đẳng nam- nữ được đề cao hơn, cuộc sống riêng tư của con người được tôn trọng hơn, tránh được những mâu thuẫn trong đời sống gia đình truyền thống Sự biến đổi của quy mô gia đình chothấy chính nó đang làm chức năng tích cực, thay đổi chính bản thân gia đình và đây là thay đổi hệ thống xã hội, làm cho xã hội trở nên thích nghi và phù hợp hơn với tình hình mới, thời đại mới.

1.2. Sự biến đổi về kết cấu của gia đình

Gia đình Việt Nam hiện đại có sự thay đổi về kết cấu so với gia đình ởthời kì phong kiến, người đàn ông làm trụ cột gia đình và có quyền quyết địnhtoàn bộ các công việc quan trọng trong gia đình, trong khi đó, người phụ nữ phảinghe theo chồng, họ không hề có quyền đưa ra quyết định Nguyên nhân gây ra

là do thời kì này bị ảnh hưởng bởi nho giáo, người phụ nữ trong gia đình luônphải tuân theo “ tam tòng tứ đức”

Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, kết cấu gia đình thay đổi, ởthời kì này, sự bình đẳng giới giữa nam và nữ được nâng lên nhiều so với thời kỳtrước, người phụ nữ được giải phóng khỏi những “xiềng xích vô hình” của xãhội cũ Một minh chứng rõ ràng đó là chế độ hôn nhân một vợ một chồng thay

vì đàn ông năm thê bảy thiếp Vậy nên quyền quyết định trong gia đình sẽ thayđổi theo chiều hướng tích cực hơn Họ ngày càng được đối xử bình đẳng hơn và

có nhiều điều kiện để phát triển, nâng cao vị thế xã hội của mình; vai trò của họtrong cuộc sống, trong sản xuất, ngày càng trở nên quan trọng hơn, gánh nặnggia đình cũng dần được chia sẻ từ hai phía Bình đẳng giới nói riêng và bìnhđẳng nói chung được tôn trọng làm cho mỗi người được tự do phát triển màkhông phải chịu nhiều ràng buộc bởi các định kiến xã hội truyền thống

Ngoài ra, ở thời kỳ này, các “gia đình khuyết” trở nên phổ biến hơn so vớithời kỳ trước Kết cấu của gia đình khuyết có thể thiếu đi bố hoặc mẹ, hay cócách nói khác là gia đình đơn thân Còn một loại gia đình khuyết khác đó là gia

3

This is a preview

Do you want full access? Go Premium and unlock all 17 pages

Access to all documentsGet Unlimited DownloadsImprove your grades

đình có vợ chồng nhưng không thể sinh con hoặc không có ý định sinh con vìmột lý do nào đó.

2 Sự biến đối trong thực hiện các chức năng của gia đình

Sự biến đổi chức năng tái sản xuất con người vai trò gia đình trong việcđáp ứng nhu cầu tình dục rõ ràng là giảm đi trong bối cảnh xã hội đang hàngngày thay đổi, kể cả trong nước và trên thế giới, khi quan niệm về quan hệ tìnhdục trước hôn nhân và ngoài hôn nhân không còn khắt khe như trong các xã hộitruyền thống

Hiện nay, hôn nhân vẫn là quyết định hệ trọng trong cuộc đời của ngườiphụ nữ Tuy vậy, cùng với sự tiếp nhận văn hóa phương Tây cộng với quyền cánhân ngày càng được pháp luật bảo vệ, người phụ nữ ngày càng có quyền quyếtđịnh việc kết hôn và có con Quyền làm mẹ không chỉ thể hiện sự biến đổi trongnhận thức mà còn là biểu hiện của sự nhân văn trong bảo vệ quyền của phụ nữ

Ở Việt Nam đã và đang thực hiện kế hoạch hóa gia đình, mỗi gia đình chỉ

có từ 1 đến 2 con vừa đảm bảo được sức khỏe cho mẹ lại đảm bảo được chấtlượng về cuộc sống cho gia đình và có điều kiện chăm sóc, dạy bảo các con.Quy mô gia đình ngày nay tồn tại xu hướng thu nhỏ so với trước kia, số thànhviên trong gia đình trở nên ít đi Gia đình Việt Nam hiện đại chỉ có hai thế hệ làcha mẹ và con cái, số con trong gia đình cũng không nhiều như trước

Đối với gia đình truyền thống, chức năng sinh sản là chức năng đầu tiênvàquan trọng nhất, tuy nhiên, hiện nay tại TP.HCM, chức năng này không phảiquan trọng nhất, thực tế cho thấy ở địa phương này, mức sinh giảm nghiêmtrọng ở các cặp vợ chồng Nguyên nhân của vấn đề này do áp lực của cuộc sốngcông nghiệp, côngviệc, kinh tế gia đình… làm xuất hiện xu hướng kết hônmuộn, sinh con muộn, sinh ít và không muốn sinh con ngày càng gia tăng

4

Chính vì vậy có thể nói, chức năng kinh tế đang đóng vai trò ngày càng quantrọng trong các gia đình hiện đại.

Vai trò gia đình trong tổ chức lao động ở các vùng nông thôn ngày càng bịhạn chế trong những điều kiện dân số ngày càng đông, đất đai canh tác ngàycàng bị thu hẹp

Sự dôi dư lao động ngày càng nhiều đã đẩy một tỷ lệ lớn những ngườitrong độ tuổi lao động đi tìm kiếm công việc ở bên ngoài, đi tới các khu côngnghiệp hay ra thành phố Ở thành phố Hà Nội hiện nay, ước tính có khoảng 80 -85.000 phụ nữ từ các vùng nông thôn ra làm nghề giúp việc gia đình Từ đó, giađình dần mất đi vai trò của đơn vị sản xuất và vai trò là đơn vị tiêu dùng ngàycàng thể hiện rõ ràng hơn (Theo“Chức năng gia đình và sự biến đổi từ tiếp cận

lý thuyết cấu trúc chức năng”, số 7-2018) Một nghiên cứu của nhóm tác giảĐặng Thị Ánh Tuyết, Hà Việt Hùng và PhanThuận (2016) cho thấy, trong quátrình hiện đại hóa, các chức năng gia đình đang thay đổi khá mạnh mẽ, trong đó

sự biến đổi chức năng kinh tế của gia đình đã dẫn tới sự thay đổi các chức năngkhác của gia đình

Chức năng kinh tế của gia đình ở mỗi chế độ xã hội đều có nội dung khácnhau Trong xã hội phong kiến, mỗi gia đình là một đơn vị kinh tế, còn hiện nay,gia đình không còn là một đơn vị kinh tế nữa, mà chức năng kinh tế chủ yếu củagia đình là tổ chức đời sống của mọi thành viên trong gia đình, thỏa mãn nhữngnhu cầu về vật chất và tinh thần của các thành viên trong gia đình Với nền kinh

tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế thị trường thì kinh tế gia đình chiếmmột tỷ trọng đáng kể và có vai trò quan trọng đối với đời sống gia đình, do vậyđây cũng là một chức năng chủ yếu của gia đình

5

2.3 Sự biến đổi chức năng giáo dục (xã hội hóa)

Chức năng giáo dục của gia đình là chức năng xã hội quan trọng của giađình nhằm tạo ra người con hiếu thảo, người công dân có ích cho xã hội bởi giađình là trường học đầu tiên, cha mẹ là những người thầy cô giáo đầu tiên trongcuộc đời mỗi con người Do đó nội dung của giáo dục gia đình cũng phải toàndiện bao gồm cả tri thức, kinh nghiệm, đạo đức, lối sống, ý thức cộng đồng,cách cư xử…

Sự phát triển của nền kinh tế trong mỗi giai đoạn lịch sử luôn có nhữngtác động tới các yếu tố xã hội khác Đối với việc thực hiện chức năng giáo dụccủa giađình, có thể thấy sự khác biệt rõ rệt giữa giai đoạn hiện nay và giai đoạnphong kiến khi trình độ kinh tế-xã hội có sự khác biệt đáng kể Nền kinh tế thịtrường đã tạo cơ hội cho mỗi cá nhân, mỗi gia đình có điều kiện tích lũy, làmgiàu và tự do đầu tư vào các hoạt động theo nhu cầu Nhờ đó chức năng giáodục của gia đình được cải thiện đáng kể Trong gia đình con trai và con gái đềuđược tới trường học tập và được chuẩn bị cơ sở vật chất cần thiết cho việc thựchiện giáo dục tại gia đình

Sự phát triển của khoa học, công nghệ tạo điều kiện để con người có cơhội tiếp xúc với các ứng dụng mới Sự phổ biến internet, điện thoại di động… đãgiúp việc thực hiện chức năng giáo dục ngày càng mở rộng, việc học tập và thiết

bị kết nối dễ dàng hơn

Về ảnh hưởng của yếu tố văn hóa, sự tác động của phong tục, tập quán cónhững ảnh hưởng nhất định đối với đời sống Trong thời kỳ phong kiến, do ảnhhưởng sâu đậm của tư tưởng Nho giáo nên trong gia đình, sự giáo dục thườngđược thực hiện bởi người đàn ông – người giữ vai trò gia trưởng Điều này đãhạn chế sự hiểu biết của mỗi cá nhân đối với các vấn đề xã hội bên ngoài giađình Ngày nay, với việc tăng cường quyền bình đẳng giới, trong gia đình vàngoài xã hội người phụ nữ được tôn trọng và được trao quyền nhiều hơn, cảtrong giáo dục con cái

6

This is a preview

Do you want full access? Go Premium and unlock all 17 pages

Access to all documentsGet Unlimited DownloadsImprove your grades

2.4 Sự biến đổi chức năng thỏa mãn nhu cầu tâm sinh lý, duy trì tình cảmTrong quá khứ, gia đình Việt Nam thường có chức năng truyền thống củamột gia đình đông người, trong đó người già định hướng các hoạt động của giađình, bảo vệ và hỗ trợ nhau Những người trẻ tuổi phải tuân theo các quy tắc giađình, học hỏi các giá trị truyền thống và chuẩn bị cho việc lập gia đình sau này.Tuy nhiên, hiện nay, với sự thay đổi của các giá trị xã hội và phát triển kinh tế,chức năng của gia đình Việt Nam đã trở nên đa dạng hơn Gia đình không chỉđóng vai trò là một nơi để sinh sống và truyền thống giá trị, mà còn trở thànhmột nơi để thể hiện tình cảm, đồng cảm và hỗ trợ cho nhau Ngày nay, gia đìnhViệt Nam đã trở thành một nơi để thúc đẩy sự phát triển cá nhân của mỗi thànhviên Cha mẹ không chỉ đóng vai trò của một người hướng dẫn và giáo dục, màcòn phải trở thành người bạn đồng hành, tạo điều kiện để con cái phát triển tối

đa khả năng của mình Điều này đòi hỏi sự linh hoạt trong việc thay đổi nhữngquy tắc gia đình truyền thống để đáp ứng các nhu cầu tâm sinh lý và phát triểncủa con cái Đồng thời, với sự phát triển của xã hội và kinh tế, các gia đình ViệtNam cũng đang phải đối mặt với nhiều thách thức mới Các vấn đề như giáodục, sức khỏe, công việc và sự chuyển đổi về giá trị văn hóa đang đặt ra nhữngyêu cầu mới đối với chức năng của gia đình Việt Nam

3 Sự biến đối trong các mối quan hệ gia đình ở Việt Nam

Trong những năm gần đây, quan hệ hôn nhân và quan hệ vợ chồng trongcác gia đình Việt Nam đã có những biến đổi đáng kể, bao gồm:

Tăng tỷ lệ ly hôn: Từ năm 2000 đến năm 2019, tỷ lệ ly hôn tăng đáng kểtại Việt Nam, từ 7% lên 40% Nguyên nhân của sự gia tăng này có thể bao gồm

sự thay đổi giá trị về hôn nhân, tình yêu, sự khác biệt về tư tưởng, kinh tế, côngviệc và sự tương phản giữa lý tưởng và thực tế trong quan hệ hôn nhân

7

Bên cạnh đó còn là sự thay đổi trong vai trò của phụ nữ: Phụ nữ Việt Namngày nay đang trở nên độc lập hơn trong việc định hình cuộc sống của mình.Nhiều phụ nữ ngày nay đang chọn cách sống một mình, chọn mối quan hệ đồngtính hoặc chọn việc không kết hôn Sự gia tăng của hôn nhân trên mạng: Internet

và các ứng dụng hẹn hò trực tuyến đang trở thành phương tiện phổ biến để tìmkiếm đối tác tình cảm và kết hôn Điều này đã làm thay đổi cách thức các cặpđôi tìm kiếm nhau, giúp cho việc tìm kiếm đối tác 8 tình cảm trở nên dễ dànghơn Sự thay đổi về quan niệm về hôn nhân: Trong quá khứ, hôn nhân được coi

là sự kết hợp giữa hai gia đình, tuy nhiên ngày nay, hôn nhân trở thành sự kếthợp giữa hai người, trong đó tình yêu và sự lựa chọn của mỗi người có vai tròquan trọng hơn

3.2 Sự biến đổi giữa các thế hệ, các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình

Trong bối cảnh xã hội Việt Nam hiện nay, quan hệ giữa các thế hệ cũngnhư các giá trị, chuẩn mực văn hóa của gia đình cũng không ngừng biến đổi.Trong gia đình truyền thống, một đứa trẻ sinh ra và lớn lên dưới sự dạy bảothường xuyên của ông bà, cha mẹ ngay từ khi còn nhỏ Trong gia đình hiện đại,việc giáo dục trẻ em gần như phó mặc cho nhà trường, mà thiếu đi sự dạy bảothường xuyên của ông bà, cha mẹ Ngược lại, người cao tuổi trong gia đìnhtruyền thống thường sống cùng với con cháu, cho nên nhu cầu về tâm lý, tìnhcảm được đáp ứng đầy đủ Còn khi quy mô gia đình bị biến đổi, người cao tuổiphải đối mặt với sự cô đơn, thiếu thốn về tình cảm

Những biến đổi trong quan hệ gia đình cho thấy, thách thức lớn nhất đặt racho gia đình Việt Nam là mâu thuẫn giữa các thế hệ, do sự khác biệt về tuổi tác,khi cùng chung sống với nhau Người già thường hướng về các giá trị truyềnthống, có xu hướng bảo thủ, áp đặt nhận thức của mình đối với người trẻ Ngượclại, tuổi trẻ thường hướng tới những giá trị hiện đại, có xu hướng phủ nhận yếu

tố truyền thống Gia đình càng nhiều thế hệ, mâu thuẫn thế hệ càng lớn

8