Môi Trường Học Tập Thân Thiện Ở Trường Tiểu Học Huyện Hòa An Tỉnh Cao Bằng.pdf

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http //www lrc tnu edu vn i ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM NÔNG THỊ HIẾU MÔI TRƢỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN Ở TRƢỜNG TIỂU HỌC HUYỆN HOÀ AN TỈ[.]

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Tính

Thái Nguyên - 2011

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới Ban giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Tâm lý – Giáo dục, khoa sau Đại học trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để em hoàn thành luận văn này

Em xin chân thành cảm ơn PGS TS Cô giáo Nguyễn Thị Tính đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn Ban lãnh đạo, tập thể giáo viên - học sinh của các trường Tiểu học Hưng Đạo, Trường Tiểu học Trưng Vương, Trường Tiểu học Hồng Nam, Trường Tiểu học Nà Roác Huyện Hoà An, Tỉnh Cao Bằng đã tạo điều kiên giúp đỡ tôi hoàn thành công trình nghiên cứu của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả đề tài

Nông Thị Hiếu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU i

CHƯƠNG 1.CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC 6

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 6

1.1.1.Trên thế giới 6

1.1.2 Ở Việt Nam 7

1.2 Một số khái niệm công cụ 8

1.2.1 Khái niệm môi trường 8

1.2.2 Khái niệm thân thiện 9

1.2.3 Khái niệm môi trường học tập 10

2.2.4 Khái niệm môi trường học tập thân thiện 12

1.3 Các vấn đề cơ bản về xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học 14

1.3.1 Đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học và vai trò của xây dựng môi trường học tập thân thiện đối với việc nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học 14

1.3.2 Nội dung xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học 18

1.3.3 Vai trò của giáo viên và học sinh trong xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học 27

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng môi trường học tập thân thiện ở các trường tiểu học 30

KẾT LUẬN CHƯƠNG I 34

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN HOÀ AN - TỈNH CAO BẰNG 35

2.1 Vài nét về trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 35

2.2 Thực trạng xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 36

2.2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên và học sinh về môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 36

2.2.2 Thực trạng về ảnh hưởng của phương pháp dạy học của giáo viên đến xây dựng môi trường học tập của học sinh ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 47

2.2.3 Thực trạng về cơ sở vật chất phục vụ cho học tập của học sinh trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 56

2.2.4 Thực trạng về quan hệ ứng xử của giáo viên và học sinh, học sinh và học sinh trong dạy học ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 58

KẾT LUẬN CHƯƠNG II 67

CHƯƠNG 3 BIỆN PHÁP XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HUYỆN HOÀ AN - TỈNH CAO BẰNG 68 3.1 Cơ sở xác định các biện pháp xây dựng môi trường học tập thân thiện ở

trường tiểu học huyện Hoà An - tỉnh Cao Bằng 68

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo phù hợp với đặc điểm học sinh tiểu học và điều kiện hoàn cảnh của nhà trường 68

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện và tính cân đối 69

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và tính hiệu quả 69

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo quan điểm hệ thống- cấu trúc trong dạy học 69

3.1.5 Nguyên tác đảm bảo tính mục đích 69

3.2 Các biện pháp xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng 70

3.2.1 Tăng cường cơ sở vật chất đảm bảo môi trường học tập an toàn cho học sinh 70

3.2.2 Xây dựng quan hệ thầy- trò thân thiện, đồng nghiệp thân thiện, trò - trò thân thiện 72

3.2.3 Tăng cường đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “ lấy người học làm trung tâm” 74

3.2.4 Tăng cường tổ chức các hoạt động giáo dục và hoạt động vui chơi để đáp ứng mọi nhu cầu đa dạng của các em về môi trường học tập 76

3.2.5 Đánh giá khách quan và đối xử công bằng với học sinh trong quá trình dạy học 78

3.2.6 Bổ sung những nội dung dạy học và giáo dục phù hợp với địa phương, đặc biệt là các nội dung văn hóa bản địa 80

3.2.7 Tăng cường sự tham gia của cha mẹ và cộng đồng vào quá trình thực hiện, giám sát và đánh giá môi trường học tập thân thiện 82

3.2 8 Mối quan hệ giữa các biện pháp 83

3.3 Khảo nghiệm tính khả thi các biện pháp 84

KẾT LUẬN CHƯƠNG III 88

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 89

1.Kết luận 89

2 Kiến nghị 91

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 1: Nhận thức của giáo viên về mức độ ảnh hưởng của môi trường học tập thân thiện đến việc nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học 37 Bảng 2: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố trong môi trường học tập thân thiện đến chất lượng dạy học 39 Bảng 3: Nhận thức của học sinh về mức độ và nguyên nhân gây khó khăn trong học tập 42 Bảng 4: Nhận thức của học sinh về lí do tham gia các hoạt động học tập 43 Bảng 5: Mức độ thân thiện của môi trường học tập 45 Bảng 6: Đánh giá của cán bộ quản lí về những biểu hiện chưa thân thiện 46 Bảng 7: Biểu hiện của giáo viên trong việc vận dụng phối hợp các phương pháp dạy học 48 Bảng 8: Thực trạng vận dụng các phương pháp dạy học của giáo viên ở trường tiểu học huyện Hòa An 49 Bảng 9: Mức độ hưởng ứng của học sinh đối với các phương pháp dạy học 51 Bảng10: Những biện pháp giáo viên sử dụng trong các giờ học để nâng cao ảnh hưởng của phương pháp dạy học đến môi trường học tập thân thiện 54 Bảng 11: Thực trạng thái độ và hành vi của học sinh khi tham gia các hoạt động học tập 55 Bảng 12: An toàn cho học sinh học tập, vui chơi 56 Bảng 13 Lượng và chất của tài liệu, phương tiện cho hoạt động dạy học 58 Bảng 14: Quan hệ của GV với học sinh 59 Bảng 15: Mức độ thân thiện của giáo viên với học sinh trong các giờ học 60 Bảng 16: Thái độ của giáo viên đối với học sinh trong các giờ học trên lớp 60 Bảng 17: Thực trạng về sự chia sẻ giữa giáo viên với học sinh 62 Bảng 18: Ý kiến của HS về sự quan tâm giúp đỡ của GV 63 Bảng 19: ý kiến của học sinh về thái độ của giáo viên khi học sinh trả lời câu hỏi 64 Bảng 20 HS quan hệ tốt với bạn trong lớp 65 Bảng 21: Thái độ của HS đối với các bạn học kém 66

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Giáo dục là động lực quan trọng thúc đẩy sự phát triển xã hội Nhiệm

vụ quan trọng hàng đầu của giáo dục hiện nay là nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường nhằm phát triển toàn diện nhân cách con người Xã hội hiện đại đặt ra các tiêu chí về phẩm chất và năng lực của con người đòi hỏi xã hội và nhà trường phải dốc sức để tìm ra các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục Trong những năm qua, sự nghiệp giáo dục đã có những bước phát triển mới, đạt được những kết quả đáng khích lệ trong việc

mở rộng quy mô, tăng cơ hội tiếp cận giáo dục cho mọi người và chuẩn bị nguồn nhân lực cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tuy vậy, sự phát triển giáo dục của nước ta còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với vị trí giáo dục là quốc sách hàng đầu, chất lượng giáo dục- đào tạo nhìn chung còn thấp, công tác quản lí còn kém hiệu quả, môi trường giáo dục tồn tại nhiều yếu tố tiêu cực

Bộ Giaó dục và Đào tạo đã ban hành công văn số: 307/KH- BGDĐT về triển khai phong trào thi đua “ xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông năm học 2008- 2009 và giai đoạn 2008-

2013 nhằm cải thiện linh hoạt các hoạt động dạy học và giáo dục trong các trường phổ thông, nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục Một trong năm nội dung trọng tâm của “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”

là phải xây dựng môi trường học tập thân thiện cho học sinh

Cao Bằng là một tỉnh miền núi, có tỉ lệ dân tộc thiểu số cao, địa bàn vùng núi cao, kinh tế - xã hội kém phát triển Vì vậy việc triển khai và thực hiện phong trào “trường học thân thiện, học sinh tích cực” gặp nhiều khó khăn Vấn đề phát triển môi trường học tập thân thiện ở các trường tiểu học

Bằng chưa có công trình nào nghiên cứu xây dựng môi trường học tập thân thiện ở các trường tiểu học Việc nghiên cứu, đề xuất các biện pháp xây dựng môi trường học tập thân thiện trong thời điểm này là rất cần thiết sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vì vậy chúng tôi chọn đề tài “xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An- Cao Bằng”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp xây dựng môi trường học tập thân thiện nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của dạy học và giáo dục ở các trường tiểu học của một tỉnh miền núi phía Bắc, đáp ứng yêu cầu đổi mới thực tiễn giáo dục

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học

3.2 Đối tượng nghiên cứu: Xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận về xây dựng môi trường học tập thân thiện 4.2 Nghiên cứu thực trạng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An – Cao Bằng

4.3 Đề xuất biện pháp xây dựng môi trường học tập thân thiện nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học huyện Hoà An – Cao Bằng

5 Phạm vi nghiên cứu

Khái niệm môi trường học tập rất rộng bao gồm môi trường học tập trong nhà trường và môi trường học tập ngoài nhà trường Tác giả đề tài chỉ đi sâu nghiên cứu môi trường học tập trong quá trình dạy học ở nhà trường tiểu học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hoạt động dạy học tiểu học

Nghiên cứu khảo sát trên phạm vi 4 trường tiểu học trên địa bàn huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu tài liệu, văn bản, các quan điểm lí luận có liên quan để làm

rõ các khái niệm, nội dung, tiêu chí, vai trò của việc xây dựng và phát triển môi trường học tập thân thiện

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.2.1 Phương pháp quan sát

Quan sát hoạt động dạy học trên lớp và cơ sở vật chất nhà trường để tìm hiểu thực trạng mức độ ảnh hưởng của phương pháp dạy học của giáo viên và mức độ an toàn của cơ sở vật chất trong nhà trường tiểu học huyện Hoà An - tỉnh Cao Bằng Qua đó đánh giá mức độ thân thiện của môi trường học tập trong các nhà trường đó

6.2.2 Phương pháp phỏng vấn

Trao đổi, trò chuyện với cán bộ quản lí, giáo viên và học sinh nhằm tìm hiểu nhận thức, thái độ của họ đối với việc đổi mới phương pháp dạy học, các mối quan hệ trong dạy học và những khó khăn gặp phải trong xây dựng môi trường học tập trở nên thân thiện hơn; đồng thời tìm hiểu ý kiến đánh giá của

họ về mức độ thân thiện của nhà trường nơi họ đang công tác và học tập 6.2.3 Phương pháp điều tra

Điều tra bằng bảng hỏi nhằm thu thập những thông tin về nhận thức của cán bộ quản lí, giáo viên và học sinh trong các nhà trưòng tiểu học về ảnh hưởng của môi trường học tập đến chất lượng dạy học, về việc sử dụng các phương pháp dạy học của giáo viên nhằm phát huy ảnh hưởng của các phương pháp đó đến môi trường học tập, các mối quan hệ trong nhà trường và các yếu tố cơ sở vật chất trong nhà trường nhằm tạo môi trường học tập cho học sinh

6.2.4 Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

Trao đổi với các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm nhằm tiếp thu ý kiến của họ về tính cần thiết, tầm quan trọng và tính khả thi của các biện pháp

đề xuất để có những kết luận chính xác và định hướng vận dụng các biện pháp

đó vào trong thực tiễn

6.2.5 Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động

Nghiên cứu các báo cáo tổng kết của nhà trường về quá trình đổi mới phương pháp dạy học, tham gia thực hiện phong trao trường học thân thiện học sinh tích cực; tiến hành dự giờ ở các trường tiểu học…để bổ sung thông tin về các vấn đề đã điều tra

6.3 Phương pháp bổ trợ

Để có những nhận xét khách quan về kết quả nghiên cứu, chúng tôi đã

sử dụng phương pháp thống kê toán học sau:

* Tính số trung bình cộng:

Công thức:

1

n i i

x X

7 Gỉa thuyết khoa học

Môi trường học tập góp phần tạo nên mục đích học tập, tạo động cơ và phương tiện học tập, tạo động lực cho việc học đạt hiệu quả cao Nếu nhà trường tiểu học và giáo viên có được các biện pháp xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện nhằm tạo động lực cho quá trình học tập của học sinh

sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mục lục, mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục; cấu trúc đề tài bao gồm 3 chương cơ bản:

Chương 1: Cơ sở lí luận về xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

Chương 2: Thực trạng xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng

Chương 3: Biện pháp xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG

HỌC TẬP THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

1.1.1.Trên thế giới

Mô hình trường học thân thiện với tên gọi khác là “mô hình trường học thân thiện vì trẻ em” (child-friendly school, viết tắt là CFS) do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc đề xướng lần đầu tiên được triển khai tại Thái Lan 1997 Đây được xem là một trong những hành động thiết thực hóa “Công ước quốc tế về quyền trẻ em’’ trong nhà trường Việc xây dựng một môi trường học tập thân thiện không chỉ có ý nghĩa đối với trẻ em mà còn là một chính sách mang tầm chiến lược của một nền giáo dục ưu việt trong thế kỉ XXI Mô hình trường học thân thiện đã được áp dụng thí điểm tại các quốc gia đang phát triển trên thế giới như Papua New Guinea được áp dụng từ 2004 Các khái niệm trong ý tưởng về trường học thân thiện với trẻ của Papua New Guinea bao gồm việc chấp nhận tất cả học sinh đến trường mà không phân biệt giới tính, chủng tộc, tôn giáo, tư vấn về sức khỏe, thể chất và tinh thần cho học sinh, khuyến khích giáo viên sáng tạo trong bài giảng, tổ chức các hoạt động thực tế ở địa phương với chiến lược biến trường học thành một nơi thân thiện với trẻ, tạo cho trẻ hứng thú đến trường Tại Papua có 5 trường trong tỉnh được ưu tiên thực hiện

mô hình này

Singapore là đất nước có nền giáo dục chất lượng cao với hệ thống các trường quốc lập được xếp hạng cao trên thế giới Đã có nhiều công trình nghiên cứu về trường học thân thiện và triển khai thực nghiệm mô hình trường học thân thiện Họ có chung khẩu hiệu: “ Nhà trường tư duy, quốc gia học tập, trường học thân thiện, học sinh tích cực” Các trường này cung cấp cho học sinh một môi trường học tập thực sự lý tưởng với hệ thống giáo giáo trình

phong phú, máy móc thiết bị hiện đại hỗ trợ cho học tập và giảng dạy Hệ thống phòng đọc, phòng học, phòng chơi nhạc, phòng máy tính nối mạng Internet phục vụ miễn phí giúp cho sinh viên dễ dàng tra cứu tài liệu và thực hành việc học ngôn ngữ Trong những năm 1990 Singapore là nước triển khai rất thành công các hoạt động nghiên cứu và xây dựng môi trường học tập thân thiện, những nghiên cứu về xây dựng văn hóa nhà trường được triển khai rộng rãi trong đó có nội dung xây dựng môi trường học tập thân thiện

Hiện đã có nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng mô hình này và đạt được kết quả rất khả quan

1.1.2 Ở Việt Nam

Tiếp thu có chọn lọc và phát triển mô hình trường học đi trước, cùng với sự phối hợp của Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc Unicef, sáng ngày 15/5/2008 tại trường THCS Vạn Phúc (Hà Đông - Hà Tây, G.S Nguyễn Thiện Nhân, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó thủ tướng, Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo đã chính thức phát động cuộc vận động “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, đánh dấu sự ra đời của mô hình mang tên “trường học thân thiện” ở Việt Nam Thấy rõ lợi ích của nó, ngày 22/7/2008 Bộ Giáo dục và đào tạo đã quyết định ra chỉ thị số 40/2008 phát động phong trào thi đua “xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông giai đoạn 2008 - 2013 Mới đầu Bộ thí điểm ở 50 trường tiểu học và trung học cơ sở (trong đó có một số trường ở thành phố Hồ Chí Minh) Kết quả đem lại rất khả quan, tỉ lệ bỏ học đã giảm hẳn, tỉ lệ nhập học ngày càng tăng, trình độ học sinh ngày càng được nâng cao Từ kết quả thí điểm đó Bộ Giáo dục đã triển khai đại trà trong năm học 2008, 2009 ở tất cả các trường tiểu học và trung học cơ sở trong toàn quốc Sau hai năm thực hiện đã có 94%

số trường học trên cả nước đăng kí tham gia Những chuyển biến cả về lượng

sức mạnh lan tỏa về mặt hình thức mà đã phát triển cả về bề rộng và chiều sâu, bởi phong trào đã đáp ứng được yêu cầu của một nền giáo dục mang đậm nét dân tộc trong giai đoạn hội nhập và phát triển

Bàn về môi trường học tập thân thiện đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến, tuy nhiên mới chỉ ở một khía cạnh nào đó mà thôi, tiêu biểu như công trình “môi trường học tập trong lớp” của tác giả Vũ Thị Sơn Rộng hơn môi trường học tập thân thiện là môi trường văn hóa nhà trường Về vấn

đề này có “môi trường con người và văn hóa” của Trần Quốc Vượng, “Thực trạng xây dựng môi trường văn hóa nhà trường ở trường tiểu học Dĩnh Kế - thành phố Bắc Giang tỉnh Bắc Giang” của Đồng Thị Thanh, khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Diễm Đào về xây dựng môi trường học tập thân thiện

ở tỉnh Tuyên Quang, đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh , Nam Định, 2004 về nghiên cứu xây dựng môi trường sư phạm nhằm tăng cường giáo dục phẩm chất nghề nghiệp cho sinh viên CĐSP Nam Định của Lã Văn Mến

1.2 Một số khái niệm công cụ

1.2.1 Khái niệm môi trường

- Theo từ điển tiếng việt thông dụng: 1.Môi trường là toàn thể hoàn cảnh tự nhiên tạo thành những điều kiện sống bên ngoài của một sinh vật 2

Môi trường là toàn thể hoàn cảnh xã hội( phong tục, tín ngưỡng, sinh hoạt văn hoá, nghề nghiệp, gia đình…) chung quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống và sự phát triển của con người.[25 tr58]

- Theo từ điển Anh - Việt: “Environment” là điều kiện, hoàn cảnh, những sự vật xung quanh; sự bao quanh, sự bao vây, sự vây quanh làm tác động đến đời sống của mọi người.[23 tr61]

- Theo từ điển văn hoá giáo dục: Khái niệm môi trường được hiểu là toàn bộ những nhân tố bao quanh con người hay sinh vật và tác động lên đời sống của nó.[11 tr55]

Như vậy, môi trường là tập hợp tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội bao quanh con người, ảnh hưởng tới con người và tác động đến các hoạt động sống của con người

Trong quá trình tồn tại và phát triển của con người cần có các nhu cầu tối thiểu về không khí, độ ẩm, nước, nhà ở…cũng như các hoạt động xã hội khác Môi trường cung cấp những điều kiện giúp con người thoả mãn những nhu cầu đó

Qúa trình hình thành nhân cách và sự phát triển nhân cách chỉ có thể thực hiện trong một môi trường nhất định Môi trường tạo nên động cơ, mục đích, cung cấp phương tiện cho hoạt động và giao lưu cá nhân Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng của môi trường đối với cá nhân còn tuỳ thuộc vào thái độ,

xu hướng và năng lực của cá nhân trong các hoạt động và giao lưu

Vì vậy, nhận thức đúng về vai trò của môi trường sẽ giúp nhà giáo dục định hướng cho trẻ tiếp nhận những ảnh hưởng tốt đẹp của môi trường, đồng thời có khả năng chống lại những ảnh hưởng xấu của môi trường

1.2.2 Khái niệm thân thiện

- Thuật ngữ “thân thiện” trong tiếng anh “Friendly” dùng để chỉ sự thông cảm, sự giúp đỡ, sự không thù địch, tình bằng hữu, hữu nghị

- Trong tiếng việt “thân thiện” có nghĩa là có tình cảm tốt, đối xử tử tế

và thân thiết với nhau Nó hàm chứa sự bình đẳng, dân chủ và tình người

Như vậy, thân thiện là sự đối xử với nhau một cách tốt đẹp giữa con ngưòi với con người trong các mối quan hệ xã hội Sự thân thiện giúp con

người hình thành nên những tình cảm tích cực giúp con người dễ thấu hiểu, cảm thông và chia sẻ, sẵn sàng giúp đỡ khi người khác gặp khó khăn, giúp

cho mỗi người có cảm giác an toàn, tự tin trong các hoạt động Khái niệm

thân thiện hàm chứa sự bình đẳng, dân chủ về pháp lý và sự đùm bọc, cưu

Ngày nay, thuật ngữ thân thiện được mở rộng hơn và được sử dụng khá phổ biến trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống để nhấn mạnh bản chất xã hội trong con người, thể hiện trong các hoạt động sống như: thân thiện với môi trường, trường học thân thiện, thương mại thân thiện, phần mền thân thiện, thư viện thân thiện, đường link thân thiện…

1.2.3 Khái niệm môi trường học tập

- Theo từ điển tiếng việt: Học tập là học và luyện tập để hiểu biết, để có

kĩ năng [25 tr 32]

- Theo PGS.TS Phạm Hồng Quang: “Môi trường học tập là tập hợp

những yếu tố không gian, nhân lực, vật lực và tài lực, tạo ra những điều kiện

- Trong tài liệu “Curriculum Development a Guide to Practice” [tr4] đã quan niệm môi trường học tập gồm:

+ Môi trường học tập theo truyền thống: Nhà trường là môi trường đơn độc, tĩnh lặng và trật tự Bầu không khí này là kết quả của áp lực: theo nghĩa hẹp của nền giáo dục chính quy, cửa vào giới hạn cho một số người và theo phong cách giáo huấn, mô phạm (nói, nghe) đối với việc học tập Học sinh trở nên thụ động và máy móc trong quá trình học tập

+ Môi trường học tập mới: Có cơ cấu tổ chức hoàn toàn trái ngược với phong cách truyền thống Chúng thường được mở rộng hơn, ồn ào hơn và đôi khi như những trung tâm với các hoạt động hỗn loạn Các trường học như thế

là kết quả của cả hai sự thay đổi Từ đó họ có cách hiểu mới về môi trường học tập

Có 3 tiêu chuẩn để đánh giá môi trường học tập của nhà trường: Mối liên hệ giữa nhà trường với cộng đồng xung quanh, cấu trúc và cách sử dụng các toà nhà và sân bãi, cách tổ chức không gian học tập và các hoạt động dạy học

Mối liên hệ giữa nhà trường và cộng đồng được thể hiện: Nhà trường khuyến khích sự tham gia của cộng đồng vào các hoạt động của nhà trường

Sự trao đổi và cải tiến trong mối quan hệ này biểu thị ở nhưng hoạt động có liên quan đến nhà trường, cộng đồng và nhà trường có sự hỗ trợ lẫn nhau

Cấu trúc và cách sử dụng các toà nhà và sân bãi: Một toà nhà buồn tẻ, u

ám, chán ngắt có thể thể hiện một quá trình giáo dục đơn điệu, buồn tẻ Một toà nhà sinh động có thể thể hiện một trung tâm học tập chủ động, sáng tạo Toà nhà với không gian rộng rãi, đầy màu sắc…có thể đoán ra được triết lí giáo dục của nhà trường

Không gian lớp học và các hoạt động dạy - học: Theo cách truyền thống, không gian lớp học được sắp xếp để cho tất cả nhìn và tập trung chú ý vào người thầy, các hoạt động dạy - học trùng khớp với cách sắp xếp của không gian lớp học và các phương tiện dạy học Tuy nhiên, không gian học tập hiện nay có thể được sắp xếp theo nhiều khả năng khác nhau tạo ra những khoảng không gian nhiều mục đích, có thể di chuyển dễ dàng dưới sự kiểm soát của giáo viên Các hoạt động dạy - học diễn ra theo tình huống bối cảnh, phụ thuộc vào mục đích nhất định

Như vậy, Môi trường học tập là tập hợp nhũng yếu tố tự nhiên và

xã hội (vật chất và tinh thần) tạo điều kiện thuận lợi cho việc học và luyện tập đạt kết quả tốt

Môi trường học tập tác động đến nhận thức, tình cảm, thái độ của chủ thể học tập Nếu được tổ chức hợp lý sẽ làm cho người học cảm thấy thoải mái, tăng hứng thú học tập, nâng cao khả năng tư duy sáng tạo và tưởng tượng cho người học

Chất lượng và hiệu quả của hoạt động day - học chịu ảnh hưởng rất lớn

từ môi trường học tập Những kinh nghiệm giáo dục tiên tiến trên thế giới đã

đặt ra những yêu cầu nhất định Nhưng một môi trường học tập đúng nghĩa phải là môi trường học tập an toàn và bình đẳng mà ở đó quyền trẻ em được công nhận

2.2.4 Khái niệm môi trường học tập thân thiện

- Hoạt đông học tập của người học là hoạt động căng thẳng về thần kinh đòi hỏi phải thực hiện một khối lượng lớn nhiệm vụ được giao Một trong những nguyên nhân làm hạn chế hiệu quả học tập của người học là môi trường học tập chưa được xây dựng và cải tạo hợp lí để tác động tối ưu đến tâm lí người học

- Các nhà giáo dục trên thế giới đã nỗ lực đưa ra các sáng kiến để cải tạo bầu không khí học tập nhằm xây dựng một môi trường học tập thân thiện, lành mạnh Các nước có nền giáo dục tiên tiến như: Mỹ, Newzealand, Singapore…đã đạt được nhiều thành công và đúc kết được nhiều kinh nghiệm

về việc cải tạo môi trường học tập Trường học thân thiện là một mô hình trường học do Quỹ nhi đồng liên hợp quốc (UNICEF) đề xướng, xây dựng và triển khai từ vài thập kỉ qua ở nhiều nước trên thế giới nhằm tạo ra một môi trường học tập tối ưu trong các nhà trường

- Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, Bộ GD – ĐT đã phối hợp với UNICEF tổ chức thí điểm xây dựng mô hình trường học thân thiện và đã đạt được những thành công bước đầu Theo đánh giá của các nhà giáo dục học, đây là môi trường thực hiện tốt nhất, có hiệu quả nhất các quyền cơ bản của trẻ em như: quyền được sống, quyền được chăm sóc và bảo vệ… Ở đây các

em được phát triển một cách toàn diện về thể chất và tinh thần

- Theo quan điểm của UNICEF[24]: Môi trường học thân thiện hay còn gọi là trường học dựa trên quyền trẻ em là nơi mà các hoạt động học tập và giáo dục đều theo quan điểm: coi học sinh là nhân vật trung tâm; nơi mà nhà trường hoạt động không riêng lẻ mà trong sự phối hợp liên thông giữa các

môi trường giáo dục gia đình, nhà trường và cộng đồng Những hoạt động của nhà trường đều mang ý nghĩa gần gũi, thân thiện với trẻ

Môi trường học tập thân thiện là một môi trường an toàn để học tập,

một môi trường không có bạo lực và lạm dụng; nâng cao nhiệt huyết của giáo viên; có tinh thần và động cơ làm việc với trẻ và vận động sự hỗ trợ của cộng đồng cho nền giáo dục

- Môi trường học tập thân thiện có những đặc điểm cơ bản sau:

+ Là nơi thực sự đảm bảo quyền trẻ em trong học tập: Mỗi học sinh dều bình đẳng trong các cơ hội học tập và phát triển Đặc biệt, học sinh dân tộc thiểu số, học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh khuyết tật…được tạo điều kiện thuân lợi về trang thiết bị, tăng cường vốn tiếng việt, được giúp đỡ để các em hoàn thành tốt nhất nhiệm vụ học tập

+ Là nơi đảm bảo chất lượng dạy học: Mọi học sinh được khuyến khích tham gia các hoạt động học tập và rèn luyện, được tạo điều kiện để thành công trong học tập, hình thành những kĩ năng sống cơ bản Giáo viên luôn đổi mới tư duy, vận dụng linh hoạt, sang tạo nhiều phương pháp dạy học, chú ý thái độ ứng xử trong dạy học

+ Là nơi diễn ra các mối quan hệ thân thiện giữa nhà trường, gia đình

và cộng đồng: Sự kết hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng vì mục tiêu nâng cao hiệu quả học tập của học sinh

Như vậy, môi trường học tập thân thiện là môi trường học tập an toàn

và bình đẳng, dân chủ và tình người giúp người học cảm nhận được sự thoải mái trong các hoạt động học tập, làm cho việc học tập của người học trở nên nhẹ nhàng và hiệu quả

Môi trường học tập thân thiện còn góp phần thúc đẩy hoà bình, nhân phẩm và lòng khoan dung, tự do, công bằng và đoàn kết, giúp người học nhân

ra rằng các em có quyền được hưởng một nền giáo dục có chất lượng, một môi trường an toàn để học tập

Môi trường học tập thân thiện bao gồm sự thân thiện giữa tập thể sư phạm với học sinh, thân thiện giữa học sinh với học sinh, thân thiện giữa tập thể sư phạm với nhau và thân thiện giữa nhà trường với địa phương Môi trường học tập thân thiện là môi trường đáp ứng mọi yêu cầu về cơ sở vật chất phục vụ cho việc học tập cho học sinh; là nơi mà các quan hệ ứng xử phù hợp với chuẩn mực; là nơi có các mối quan hệ nhóm, lớp, cá nhân bình đẳng và tôn trọng

Đối với học sinh tiểu học, năng lực học tập còn hạn chế, chưa biết cách

tự học và chưa có kĩ năng xử lí các tác động phức tạp của môi trường học tập, việc xây dựng môi trường học tập thân thiện là vô cùng cần thiết Trong khi

đó, ở các nhà trường tiểu học, điều kiện vật chất phục vụ cho học tập còn thiếu thốn; công tác quản lí hoạt động dạy học còn chưa chặt chẽ; giáo viên còn hạn chế về khả năng vận dụng sáng tạo các phương pháp dạy học mới Vì vậy, để xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học, chúng ta phải nhận thức rõ vai trò của môi trường học tập thân thiện với việc nâng cao chất lượng dạy học tiểu học; vai trò của giáo viên và học sinh trong xây dựng môi trường học tập thân thiện ở tiểu học; nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

1.3 Các vấn đề cơ bản về xây dựng môi trường học tập thân thiện ở

trường tiểu học

1.3.1 Đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học và vai trò của xây dựng môi trường học

tập thân thiện đối với việc nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học

1.3.1.1 Đặc điểm tâm lý học sinh tiểu học

Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi từ 7 đến 11 tuổi Đây là lứa tuổi các em trở thành một học sinh ở trường phổ thông, một chuyển biến rất quan

trọng trong sự phát triển của trẻ em và là một đặc trưng quan trọng của lứa tuổi này

Học sinh tiểu học khi bước chân đến trường đã có sự thay đổi căn bản

vị trí của các em trong xã hội, trong thay đổi cả nội dung và tính chất của mọi hoạt động Hoạt động học tập trở thành hoạt động chủ đạo của các em Nội dung học tập với nhiều tri thức phong phú, nhiều môn học có tính chất khác nhau đề ra những yêu cầu cao đối với các em, buộc các em phải phấn đấu, nỗ lực vượt mọi khó khăn trở ngại Các em mới đến trường thường gặp một số khó khăn sau:

- Mối quan hệ của các em với thầy cô, bạn bè, với tập thể lớp Các em chưa quen sinh hoạt với tập thể, thường lo ngại, rụt rè, thậm chí sợ sệt với mọi người

- Hoạt động học tập làm trẻ cảm thấy mệt mỏi, uể oải nhưng cũng có nhiều thích thú mới lạ như: thích thú vì trường học rộng rãi, sạch đẹp, nhiều bàn ghế đẹp, nhiều tranh ảnh, nhiều bạn vui chơi…

- Hoạt động học tập đòi hỏi các em phải có nề nếp, phải dậy sớm, đến trường đúng giờ, làm bài tập đúng hạn, có cách học tập thích hợp…

Những khó khăn trên cần được nhà trường tiểu học, đặc biệt là giáo viên chú ý giúp các em có một môi trường học tập tốt nhất để phát triển tâm

lý cho các em

Tuy nhiên, để giúp các em khắc phục được những khó khăn đó đòi hỏi các nhà giáo dục phải nắm được những đặc điểm nhân cách đặc trưng của lứa tuổi này

Về các quá trình nhận thức: Ở lứa tuổi này diễn ra sự phát triển toàn diện về các quá trình nhận thức Tri giác của các em phát triển hơn hẳn so với lứa tuổi mẫu giáo, trí nhớ phát triển mạnh, tưởng tượng phong phú hơn, tư

ngôn ngữ phát triển rất rõ rệt, nhưng chú ý không chủ định chiếm ưu thế hơn

so với chú ý có chủ định

Đời sống xúc cảm, tình cảm của học sinh tiểu học khá phong phú, đa dạng và cơ bản là mang tính tích cực Các em rất thích thú vì có bạn mới, tự hào vì được gia nhập Đội, hãnh diện vì được giáo viên và chỉ huy đội giao cho những công việc cụ thể Trạng thái cảm xúc của các em đã bắt đầu ổn định, tâm trạng sảng khoái, vui tươi thường bền vững, lâu dài hơn so với tuổi mẫu giáo Các em dễ xúc cảm trước hiện thực, sống nhiều bằng tình cảm và chịu ảnh hưởng nhiều bởi tình cảm Thầy cô và bạn bè ảnh hưởng rất quan trọng đến đời sốn tình cảm của các em Đây là những điều kiện thuận lợi để giáo dục những chuẩn mực đạo đức và những phẩm chất xã hội và trí tuệ cần thiết ở trẻ em tiểu học

1.3.1.2 Vai trò của xây dựng môi trường học tập thân thiện đối với việc nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học

Môi trường học tập thân thiện giúp học sinh hình thành động cơ học tập tốt, nâng cao năng lực học tập của học sinh Trong một môi trường học tập thân thiện, nhu cầu học tập của học sinh được đảm bảo; học sinh được học tập trong một môi trường vui tươi, thoải mái; các em không chỉ học tập với nhau

mà còn học tập lẫn nhau, kiến thức mà các em thu được là sự đóng góp của nhiều người Các em cảm thấy tự tin, mạnh dạn, có động lực để hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập,đạt được kết quả học tập tốt nhất

Môi trường học tập thân thiện là môi trường lí tưởng để học sinh rèn luyện, phát triển trí tuệ, hình thành năng khiếu và tính tích cực học tập Học sinh được bày tỏ quan điểm và tham gia tích cực vào quá trình học tập, năng khiếu được bộc lộ, các phẩm chất trí tuệ được hình thành và phát triển Các hoạt động học tập trở nên hấp dẫn, thú vị đối với các em, kích thích các em tham gia xây dựng bài, nỗ lực vươn tới thành công trong học tập

Môi trường học tập thân thiện góp phần quan trọng vào việc phát triển các tình cảm xã hội của học sinh tiểu học Các em được học tập và vui chơi hợp lý trong một môi trường học tập an toàn, lành mạnh Học sinh được khuyến khích tham gia vào các hoạt động phong phú và đa dạng trong nhà trường, làm hình thành ở các em những tình cảm thân thiện giữa học sinh và học sinh, học sinh và giáo viên…Mọi trẻ em đều có nhu cầu tình cảm Khi có những biến động trong gia đình hoặc có những vấn đề nảy sinh trong quan hệ với bạn bè, nhà trường sẽ là nơi hỗ trợ học sinh vượt qua những khó khăn tâm

lý này thông qua sự quan tâm của giáo viên đối với học sinh, sự chia sẻ giữa các em học sinh với nhau Đó là sức mạnh tinh thần giúp các em vượt qua hoàn cảnh khó khăn để thành công và đạt hiệu quả trong việc học tập

Bên cạnh đó, môi trường học thân thiện giúp giáo viên phát triển kĩ năng tổ chức, điều khiển, lãnh đạo; tăng cường đạo đức và động cơ nghề nghiệp; đổi mới phương pháp dạy học Để tạo nên một bầu không khí thân thiện cho học sinh, giáo viên luôn chú ý đề cao kinh nghiệm sống và hướng tới sự tôn trọng, gần gũi với học sinh Điều đó thôi thúc giáo viên rèn luyện

và phát triển kĩ năng tổ chức, điều khiển, lãnh đạo các hoạt động học tập và

cố gắng trau dồi đạo đức và hình thành động cơ nghề nghiệp Đồng thời, những yêu cầu của môi trường học tập thân thiện là động lực để giáo viên tìm tòi, đổi mới, vận dụng linh hoạt và sáng tạo các phương pháp dạy học phù hợp với lứa tuổi tiểu học và mục tiêu bài giảng

Môi trường học tập thân thiện là nơi thu hút được các nguồn lực cùng tham gia phát triển nhà trường, tạo ra mối quan hệ gắn kết giữa nhà trường với cộng đồng, xã hội

Như vậy, việc xây dựng môi trường học tập thân thiện góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học Chúng ta cần nhận thức đúng đắn

dạy học để tránh những sai lầm trong quá trình dạy học ở các nhà trường nói chung và các trường tiểu học nói riêng

1.3.2 Nội dung xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

i Xây dựng cơ sở vật chất, cảnh quan nhà trường

Cơ sở vật chất và cảnh quan nhà trường có tác động mạnh đến cảm xúc, hình thành ấn tượng và niềm tự hào đối với học sinh Một môi trường xanh, sạch, đẹp với điều kiện cơ sở vật chất đựơc đảm bảo tạo cho học sinh cảm giác tự tin, vui tươi khi đến trường, hình thành nên hưng phấn tích cực đối với mọi hoạt động Cơ sở vật chất và cảnh quan nhà trường bao gồm các điều kiện tự nhiên nơi trường đóng và các phương tiện kĩ thuật phục vụ cho mọi hoạt động của nhà trường

- Các trường tiểu học cần phải đảm bảo các điều kiện tối thiểu cở sở vật chất như: không gian trong lớp học đa dạng và phong phú; bàn ghế cơ động; các phương tiện dạy học như bảng, tranh ảnh, sách giáo khoa, Internet và các phương tiện máy tính, máy chiếu…hoạt động tốt và an toàn Các tài liệu học tập được cung cấp theo yêu cầu của học tập ở tiểu học Cấu trúc phòng học, ánh sáng, âm thanh đạt yêu cầu về chất lượng, hệ thống nhà được xây dựng đúng tiêu chuẩn

- Về cảnh quan nhà trường phải đảm bảo các điều kiện cơ bản như: Phòng học cần được quyét dọn thường xuyên, hệ thống cây xanh, thảm cỏ, cây cảnh được phối hợp hài hoà tạo nên sự thân thiện, dễ chịu cho học sinh trong mọi hoạt động Không khí trong lành, không gian dành cho các hoạt động được mở rộng và sạch sẽ

Việc xây dựng cơ sở vật chất và cảnh quan nhà trường là một nội dung

cơ bản để có một môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học Nếu các yếu tố trên không được đảm bảo thì không thể tạo ra được những ảnh hưởng

tích cực đến nhận thức, tình cảm của học sinh làm hạn chế chất lượng dạy học trong các nhà trường tiểu học

Nhà trường phải có sân chơi, có nhà vệ sinh, có đủ nước uống hợp vệ sinh cho trẻ, có nhà tập thể thao, có đủ đồ dùng học tập, sách và tài liệu tham khảo cho học sinh Đây là những điều kiện giúp học sinh có thể học tập thành công và hiệu quả Nhà trường phải có vườn trường, có thư viện thân thiện thu hút học sinh tham gia

ii Vận dụng các phương pháp dạy học có hiệu quả, phù hợp với lứa tuổi

học sinh tiểu học, giúp các em tự tin trong học tập

Qúa trình dạy học đòi hỏi giáo viên và học sinh cần nỗ lực tìm ra các giải pháp để dạy và học đạt hiệu quả ngày càng cao, trong đó, việc giáo viên vận dụng phương pháp dạy học phù hợp với nhu cầu, trình độ và các đăc điểm tâm lý khác của lứa tuổi học sinh tiểu học được coi là một giải pháp tốt nhất Các phương pháp dạy học khác nhau phát triển những kĩ năng và những phẩm chất khác nhau của học sinh; phương pháp dạy học đa dạng làm cho bài giảng của giáo viên trở nên thú vị và học sinh cảm thấy hứng khởi hơn trong giờ học

Các phương pháp đem lại hiệu quả cao trong dạy học nhằm xây dựng môi trừơng học tập thân thiện ở trường tiểu học có thể kể đến các phương pháp sau:

- Phương pháp thảo luận: Đây là phương pháp có nhiều ưu điểm và được sử dụng phổ biến trong dạy học hiện nay Phương pháp này tạo cơ hội cho học sinh trình bày ý kiến và suy nghĩ của mình, đồng thời nghe và đánh giá ý kiến của các bạn trong lớp Các buổi thảo luận được quản lí tốt sẽ làm cho không khí học tập trở nên sôi nổi, thú vị và học sinh học được rất nhiều

Nó tạo ra một môi trường an toàn cho các em kiểm chứng ý kiến của mình và

pháp thảo luận có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng sự đồng cảm và tôn trọng giữa học sinh với học sinh, học sinh với giáo viên và kiểm soát các giá trị đạo đức và xã hội Thông qua các buổi thảo luận học sinh hiểu nhau hơn và cảm thấy thoải mái khi giao tiếp với nhau và giúp cho học sinh nhút nhát, thường ít phát biểu trong lớp có môi trường động viên để tham gia xây dựng bài, hình thành những kĩ năng sống cần thiết cho bản thân Phương pháp thảo luận tạo ra mối quan hệ hợp tác, chia sẻ trong học tập giúp học sinh có

cơ hội trải nghiệm suy nghĩ và hành vi của cá nhân

- Phương pháp ôn luyện, tập luyện: Giáo viên nên sử dụng thường xuyên phương pháp ôn luyện, tập luyện và khuyến khích học sinh tham gia tích cực Phương pháp ôn luyện, tập luyện tạo ra sự tương tác tích cực giữa học sinh và học sinh trong một môi trường đòi hỏi sự tương trợ lẫn nhau, cùng nhau đạt được những điều mà các em không thể làm được một mình Trong các giờ ôn luyện, tập luyện đòi hỏi giáo viên phải hướng dẫn, giám sát, kiểm tra và đánh giá chặt chẽ quá trình làm việc của học sinh Giáo viên chú ý giúp học sinh nảy sinh ý tưởng, trao đổi ý kiến với bạn, giúp đỡ các bạn khác khi đã hoàn thành nhiệm vụ của mình Thông qua đó, mỗi học sinh đều thấy

tự tin vào bản thân, khắc phục mọi khó khăn tâm lý để hoàn thành tốt các nhiệm vụ học tập

- Phương pháp nêu vấn đề: Đây là một phương pháp giáo viên có thể lựa chọn để cải thiện bầu không khí và năng suất công việc trong lớp học Dạy học nêu vấn đề có khả năng kích thích hứng thú học tập, tạo nên ở học sinh thái độ tích cực khi học tập Nêu vấn đề được giáo viên sử dụng tốt sẽ làm cho bài học trở nên hấp dẫn và có tính thuyết phục cao, nâng cao cơ hội học tập cho mọi học sinh trong lớp Nêu vấn đề là một phương pháp dạy học

mà ở đó giáo viên sử dụng các kỹ thuật dạy học nhằm tích cực hóa hoạt động

học tập của học sinh nhằm tạo ra mối quan hệ thống nhất biện chứng giữa dạy

và học, giữa thầy và trò

- Phương pháp dạy học trực quan: Phương pháp dạy học trực quan được sử dụng hợp lý có thể đem lại thành công trong việc xây dựng một môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học Giáo viên sử dụng phương pháp dạy học trực quan để hỗ trợ cho bài giảng của mình như tranh, ảnh, mô hình, máy chiếu hoặc các vật dụng khác Nó làm cho bài giảng của giáo viên trở nên sống động hơn, lôi cuốn hơn, kích thích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập Sự tập trưng chú ý của cả lớp vào bài giảng sẽ làm tăng sự

tự tin, mạnh dạn trong giờ học Phương pháp dạy học trực quan giúp cho giờ học gắn với thực tế cuộc sống và tạo ra hứng thú học tập ở học sinh

- Phương pháp tổ chức trò chơi: Giáo viên có thể sáng tạo ra các trò chơi phù hợp với đặc thù của nhóm học sinh và mục tiêu bài học Phương pháp tổ chức trò chơi có tác dụng thu hút học sinh một cách mạnh mẽ vào các hoạt động học tập, giúp các em duy trì cảm xúc say mê đối với môn học và luôn luôn hoà đồng với bạn bè Trong dạy học ở tiểu học, giáo viên nên mạnh dạn và cố gắng áp dụng phương pháp trò chơi một cách thường xuyên Tuy nhiên, có thể có nhóm học sinh quen với không khí trầm, các em thường ít hoà đồng hoặc tỏ ra miễn cưỡng lúc đầu Nhưng trò chơi bao giờ cũng mang bản chất hấp dẫn và lôi cuốn đối với mọi đối tượng, nó kích thích niềm ham

mê đối với học tập Vì vậy, nếu được giáo viên chú ý sử dụng, nó sẽ mang lại ảnh hưởng tích cực trong xây dựng môi trường học tập thân thiện

- Phương pháo đóng vai: Phương pháp đóng vai có vai trò to lớn trong việc phát triển kĩ năng giao tiếp cho học sinh Khi đóng vai, học sinh có cơ hội được thực hành kĩ năng sống trong một môi trường được đảm bảo Phương pháp này có ưu điểm giúp học sinh nhút nhát giảm mặc cảm sân

giao tiếp Đúng vai làm cho việc dạy và học mang màu sắc thực tế hơn, mang đến cho học sinh những kinh nghiệm mà cỏc em chưa bao giờ được trải qua trong thực tế, hạn chế tớnh thụ động, nõng cao sự đồng cảm giữa những học sinh với nhau

- Ph-ơng pháp dự án: Ph-ơng pháp dự án là ph-ơng pháp giáo viên h-ớng dẫn ng-ời học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành, nhằm phát huy vai trò tự học, tự tìm tòi, tự thực hiện của học sinh, để thực hiện có hiệu quả mục đích, nhiệm vụ học tập đề ra

Ưu điểm của ph-ơng pháp dự án là phát huy vai trò tự học, tự rèn luyện của học sinh, giáo dục tinh thần ý thức trách nhiệm đối với hoạt động học tập cho học sinh Giúp học sinh vận dụng lý thuyết vào thực tiễn để giải quyết những yêu cầu, nhiệm vụ do giáo viên đặt ra, đồng thời tạo ra môi tr-ờng học tập và rèn luyện cho ng-ời học, phát huy hứng thú học tập ở ng-ời học

Thông qua sử dụng ph-ơng pháp dự án giúp học sinh rèn luyện kĩ năng sống, nh- kĩ năng ra quyết định, kĩ năng thích ứng, kĩ năng giải quyết vấn đề,

kĩ năng giao tiếp vv Dạy học dự ỏn giỳp cho học sinh gần gỳi với mụi trường sống, quan hệ thõn thiện với bạn trong nhúm lớp, tạo sự hợp tỏc và chia sẻ kinh nghiệm

Ví dụ: Tổ chức cho học sinh thực hiện dự án sau:

- Đền ơn đáp nghĩa các gia đinh thương binh, liệt sĩ khi dạy b¯i “Biết ơn thương binh, liệt sĩ”

Giúp các bạn học sinh nghèo vượt khó khi dạy b¯i “chia sẻ buồn vui cùng bạn”

Vệ sinh trường lớp, trồng cây, hoa l¯m đẹp sân trường khi dạy b¯i “Giữ gìn trường lớp sạch đẹp”

- Phương phỏp nghiờn cứu tỡnh huống: Nghiờn cứu tỡnh huống thường xuất phỏt từ một cõu chuyện được viết ra nhằm tạo ra tỡnh huống “thật” để minh chứng cho một hoặc một loạt vấn đề Đụi khi cú thể nghiờn cứu tỡnh huống trờn một đoạn video, hay một băng cỏt xột, hoặc dưới dạng hỡnh vẽ

Tỡnh huống giáo dục là một sự kết hợp các yếu tố vật chất (tài liệu, ph-ơng tiện trực quan, các mối quan hệ, không gian và thời gian, cảnh quan vĩ mô, ngôn ngữ, hành vi, phi ngôn ngữ, các sự kiện khác, các mối liên hệ, vv ) các yếu tố tinh thần (tâm lý nhóm, tri giác, chú ý, ký ức, thái độ, kinh nghiệm làm việc, tình cảm, phong cách, vv và các hoạt động tâm lý cá nhân) với hình thức và cấu trúc đ-ợc tổ chức s- phạm, có nội dung chứa đựng những mối liên hệ nhất định đối với quá khứ và kinh nghiệm đang đ-ợc huy động lúc

đó của ng-ời học

Tình huống giáo dục là một thể thống nhất các nhân tố tâm lý, xã hội, s- phạm, sinh học, vv Nó là những yếu tố khách quan đối với ng-ời học nh-ng lại ảnh h-ởng đến tâm lý chủ quan bên trong của ng-ời học Đũi hỏi người học phải cú khả năng ứng xử linh hoạt, sỏng tạo hay đưa ra những lời nhận xột đỳng đắn

Việc tạo ra tình huống giáo dục là công việc hoàn toàn chủ động của giáo viên, song giá trị s- phạm và tác dụng thật của tình huống giáo dục thì lại phụ thuộc vào trạng thái tâm lý và vốn kinh nghiệm, trình độ nhận thức của từng ng-ời học Từ vấn đề trên cho thấy dù thế nào thì giáo dục cho học sinh vẫn phải thực hiện theo chiến l-ợc cá nhân hoá Tức là giáo viên phải có những biện pháp cá nhân hoá quá trình học tập ở ng-ời học Kế hoạch đú hoạt động

đú thực sự hữu hiệu khi người học được trải nghiệm qua những mụi trường an toàn đú là tham gia vào cỏc tỡnh huống giỏo dục do giỏo viờn tạo ra

Những phương phỏp dạy học trờn phải được giỏo viờn lựa chọn và sử dụng phự hợp dựa trờn cở sở điều kiện phũng học, cỏc phương tiện dạy học và đặc điểm tõm lý học sinh tiểu học để tạo nờn một khụng khớ học tập lý tưởng nhất

Việc đổi mới tư duy và vận dụng một cỏch sỏng tạo cỏc phương phỏp dạy học giỳp giỏo viờn đỏp ứng được yờu cầu ngày càng cao về vai trũ khụng

giáo viên cần mạnh dạn thử nghiệm càng nhiều phương pháp càng tốt Đôi khi, việc áp dụng một phương pháp nào đó chưa cho kết quả tốt khi mới sử dụng, nhưng nó sẽ giúp giáo viên khẳng định những phương pháp nào là phù hợp để tạo cho học sinh tiểu học một môi trường học tập thân thiện

Ngoài ra, giáo viên cần coi trọng các hoạt động của nhà trường nhằm huy động trẻ em trong độ tuổi đi học để thực hiện mục tiêu phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi; tìm ra những biện pháp giúp đỡ học sinh học lực yếu kém, học sinh hạnh kiểm yếu, học sinh có hoàn cảnh khó khăn và công tác bồi dưỡng học sinh giỏi

Học sinh được động viên khuyến khích đề xuất sáng kiến, suy nghĩ sáng tạo, nỗ lực tự giác, chăm chỉ học tập, cải tiến phương pháp học tập

iii Phát triển các mối quan hệ tốt đẹp giữa giáo viên với học sinh, giữa học sinh với học sinh

Để xây dựng một môi trường học tập thân thiện nhằm khai thác mặt giá trị và cảm xúc của học sinh trong qua trình học tập thì các mối quan hệ trong dạy học có vai trò quyết định Quan hệ giữa giáo viên với học sinh, giữa cá nhân học sinh với nhau, giữa cá nhân với nhóm, giữa nhóm và cả lớp được phát triển theo xu hướng tăng cường sự tương tác, hợp tác và cạnh tranh, tham gia và chia sẻ

Thực tế dạy học đã chứng minh rằng, nếu quan hệ giữa người dạy và người học được đạt trong điều kiện tốt đẹp, quan hệ ảnh hưởng sư phạm, dân chủ thì sẽ trở thành yếu tố thúc đẩy hoạt động dạy học diễn ra thuận lợi Cụ thể: Khi giáo viên say mê giảng dạy, có trách nhiệm cao với học sinh, gợi mở

và dẫn đường cho học sinh, tạo cơ hội bình đẳng cho tất cả mọi học sinh… thì hứng thú học tập của học sinh đựơc nâng cao rõ rệt, tạo nên một môi trường học tập tốt

Quan hệ thầy trò tốt đẹp được dựa trên sự tôn trọng lẫn nhau Học sinh tôn trọng giáo viên bởi kĩ năng giảng dạy, phẩm chất cá nhân, kiến thức và trình độ chuyên môn; giáo viên tôn trọng học sinh vì mỗi học sinh là một là một nhân cách với những nỗ lực học tập Mỗi giáo viên phải thấy rằng, sự tôn trọng mỗi cá nhân học sinh không phải là tôn trọng một cách chung chung đối với cả lớp mà phải được biểu lộ thông qua thái độ, tình cảm và hành vi cụ thể của học sinh mà giáo viên có thể cảm nhận được

Giáo viên không nên phân biệt đối xử mà phải làm cho tất cả mọi học sinh đều được chấp nhận một cách tích cực và bình đẳng, những nỗ lực học tập của các em phải được nhìn nhận và đánh giá không thiên vị Những học sinh có năng lực và chăm chỉ cần được động viên phát huy, những học sinh nhút nhát cần được giúp đỡ nhiều hơn để tất cả mọi học sinh đều nhận được

sự công bằng từ phía giáo viên Đối với học sinh nam hay học sinh nữ, giáo viên có thể có thái độ đối xử khác nhau do đặc điểm tâm lý giới nhưng cố gắng tạo cơ hội bình đẳng cho mọi học sinh

Mối quan hệ tốt đẹp giữa giáo viên với học sinh được biểu hiện cụ thể thông qua thái độ, cử chỉ, điệu bộ, ngôn ngữ của giáo viên trong dạy học Học sinh sẽ cảm thấy tự tin hơn khi giáo viên tươi cười hay có lời khen để động viên học sinh học tập; nó có thể thay đổi một trường hợp được coi là tiêu cực trở thành tích cực Giáo viên cần tỏ ra hài lòng khi học sinh thành công trong học tập; nhiệt tình hướng dẫn và giải đáp thắc mắc cho học sinh; động viên các em bày tỏ nhu cầu, nguyện vọng học tập và biết giúp đỡ, chia sẻ kinh nghiệm học tập với bạn; nhận xét và đánh giá kết quả học tập đảm bảo sự công bằng…

Như vậy, giáo viên là người chủ động tạo ra và điều khiển mối quan hệ giữa thầy và trò, dùng ảnh hưởng của mối quan hệ đó để xây dựng các mối

quan hệ tốt đẹp giữa cá nhân và cá nhân học sinh, giữa cá nhân với nhóm và giữa cá nhóm và cả lớp

Trong các giờ lên lớp hay hoạt động tập thể, giáo viên cần quan tâm đến hoạt động của cá nhân với cá nhân, cá nhân với nhóm của học sinh nhằm tạo ra mối quan hệ chia sẻ, cộng đồng hợp tác giữa học sinh với học sinh trong môi trường nhóm lớp Đó là sự giúp đỡ nhau trong học tập, trong quan

hệ ứng xử, trong cuộc sống đời thường

iv Rèn các kĩ năng sống cho học sinh tiểu học

Thông qua hoạt động học tập trên lớp, với sự giúp đỡ của giáo viên, học sinh có thể hình thành được các kĩ năng sống cần thiết cho bản thân như:

Kĩ năng chia sẻ, kĩ năng hợp tác, kĩ năng chung sống hoà bình, kĩ năng nhận thức và biểu đạt vấn đề, kĩ năng ứng xử thân thiện trong mọi tình huống trong cuộc sống, kĩ năng thuyết phục, kĩ năng lắng nghe tích cực, thói quen và kĩ năng làm việc theo nhóm, kĩ năng hoạt động xã hội …

Các kĩ năng trên được hình thành trong quá trình các em tham gia giải quyết các nhiệm vụ học tập cùng với sự tác động của phương pháp dạy học của giáo viên Các phương pháp dạy học khác nhau phát triển những kĩ năng sống khác nhau của học sinh Tuy nhiên, phương pháp dạy học theo nhóm nhóm, phương pháp dạy học dự án, phương pháp dạy học bằng tình huống được nhấn mạnh hơn cả trong việc rèn kĩ năng sống cho các em Khi làm việc theo nhóm, khi xử lý tình huống hay tham gia dự án Ý kiến của mọi thành viên được tôn trọng và chấp nhận Học sinh tiểu học chưa phát triển khả năng

tự học, tự nghiên cứu, tự giải quyết các vấn đề nên làm việc theo nhóm, xử lý tình huống là yếu tố vô cùng quan trọng để rèn các kĩ năng sống cho các em

Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học còn phụ thuộc vào năng lực tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của giáo viên trong quá trình giảng dạy Một giáo viên có kinh nghiệm trong tổ chức hoạt đông dạy học sẽ mang lại nhiều

thành công trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh Việc rèn kĩ năng sống cho học sinh đòi hỏi giáo viên phải lồng ghép vào trong từng bài học từ việc xây dựng kế hoạch bài học, xác định nội dung bài học đến việc tổ chức, hướng dẫn, kiểm tra và giám sát thường xuyên để thúc đẩy việc hình thành kĩ năng sống của học sinh

v Tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh

Các hoạt động tập thể có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần xây dựng một môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học Giáo viên cần chú ý tổ chức các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao; các trò chơi dân gian, hội thi biểu diễn dân ca và các hoạt động vui chơi giải trí lành mạnh khác để phát huy vai trò chủ động, tích cực của các em trong học tập Các hoạt động đó phải phong phú và đa dạng, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh tiểu học, đạt hiệu quả trong giáo dục nhân cách

Việc tổ chức các hoạt động tập thể giúp học sinh cảm thấy thoải mái khi việc học của mình vừa gắn với kiến thức trong sách vở, vừa thông qua sự thâm nhập, trải nghiệm của chính bản thân Như vậy việc học tập của các em trở nên nhẹ nhàng, chơi mà học và mỗi ngày các em đến trường là một ngày vui

1.3.3 Vai trò của giáo viên và học sinh trong xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

1.3.3.1 Vai trò của giáo viên trong xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

Trong nhà trường phong kiến, người thầy được đặt vào vị trí tôn kính nhất, kiến thức và uy quyền của người thầy là tuyệt đối Môi trường học tập của học sinh bị khép kín trong một khuôn khổ đã định sẵn, những yếu tố tâm

lý của học sinh không được quan tâm, khuyến khích bộc lộ và thể hiện

Trong nhà trường hiện nay, vị trí của người thầy được đặt trong mối quan hệ bình đẳng, lấy học sinh làm trung tâm Sự hợp tác thầy – trò là môi trường lí tưởng giúp người học huy động kinh nghiệm của họ vào các nhiệm

vụ học tập, gỡ bỏ những rào cản tâm lý nảy sinh trong điều kiện nghi thức giao tiếp và những phương thức hoạt động gò bó

Giáo viên là người đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học, là người tổ chức, động viên, hướng dẫn, điều khiển các hoạt động nhằm giúp học sinh đạt kết quả học tập tốt nhất Các mối quan hệ trong quá trình dạy học diễn ra dứơi sự tác động và quản lí của người giáo viên

Trong các giờ học, giáo viên không hành động một chiều mà tìm cách

để việc dạy của mình được người học hưởng ứng, ủng hộ Họ không phải là người vạch sẵn con đường mà là người tạo điều kiện, tạo cơ hội để học sinh phát huy tiềm năng vốn có Giáo viên nên tôn trọng tính chủ động khám phá, lĩnh hội kiến thức của học sinh, chú ý thái độ khen chê trong từng hoàn cảnh như: tránh tỏ thái độ khó chịu khi các em trả lời không đúng hoặc chưa đúng,

tỏ thái độ hài lòng hoặc có lời khen khi các em có thành tích trong học tập… Nhiệm vụ của người giáo viên trong các giờ học là luôn sẵn sàng giúp học sinh hướng tới làm việc độc lập và không nên giúp đỡ quá nhiều nếu thấy không cần thiết Lúc đó, giáo viên và học sinh trở thành hai cá nhân cùng cộng tác để xây dựng nên các mối quan hệ thân thiện trong dạy học

Trong quan hệ ứng xử với học sinh, giáo viên luôn giữ mối quan hệ gần gũi, thân thiết và tốt đẹp với học sinh, khuyến khích các em nói ra những điều mình nghĩ, bộc lộ quan điểm của bản thân để tất cả các buổi học trên lớp trở nên thoải mái, vui tươi và sôi nổi hơn Trong giờ lên lớp giáo viên phải là người phá vỡ tảng băng, hàng rào ngăn cách giữa giáo viên và học sinh để cả hai trở thành người bạn đồng hành cùng chung mục đích đó là vì sự tiến bộ

của người học Nhưng bên cạnh đó giáo viên phải quan tâm tạo ra môi trường hoạt động trong nhóm lớp giữa học sinh với học sinh, giữa học sinh với tập thể và nhóm để hợp tác hành động và chia sẻ kinh nghiệm Giáo viên không chỉ dạy cách chiếm lĩnh tri thức mà còn dạy học sinh cách hành động, cách ứng xử trong môi trường nhóm lớp

Để thực hiện được vai trò trên, giáo viên phải là người dạy học sinh không chỉ bằng kiến thức mà còn bằng cả tâm hồn và nhiệt huyết với nghề; tìm hiểu sâu sát để nắm được cá tính, hoàn cảnh, nhận thức và những đặc điểm tâm lý cá nhân của từng học sinh; phát huy tối đa tính chủ động, sáng tạo trong giảng dạy và giáo dục học sinh Đồng cảm và chia sẻ với học sinh những khó khăn trong học tập và trong cuộc sống Đó là sức mạnh lớn nhất để xây dựng một môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học

1.3.3.2 Vai trò của học sinh trong xây dựng môi trường học tập thân thiện

Học sinh tiểu học vừa là chủ thể nòng cốt, vừa là đối tượng được hưởng những thành quả của quá trình xây dựng môi trường học tập thân thiện

Trong mọi hoạt động, học sinh luôn là chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo, tự giác như: chủ động đề xuất sáng kiến, tích cực rèn luyện kĩ năng sống,

tự giác nhận nhiệm vụ học tập và chia sẻ kiến thức với bạn bè ; là những người đi đầu tham gia vệ sinh cảnh quan môi trường, trang trí lớp học, phòng học…Tuy nhiên, học sinh tiểu học còn hạn chế về ý thức tự giác và tính độc lập Do đó để phát huy tính tích tích cực, tự giác, chủ động của học sinh, giáo viên cần có sự đôn đốc, hướng dẫn và theo dõi một cách thường xuyên các hoạt động của học sinh Đồng thời phải chú ý tổ chức nhiều hoạt động phong phú, đa dạng để phát huy tính chủ thể của học sinh tiểu học

Môi trường học tập thân thiện luôn gắn bó chặt chẽ với việc phát huy tính tích cực, chủ động của học sinh Trong đó học sinh học tập hứng thú, chủ

hành, rèn luyện kĩ năng và phương pháp học tập, phát huy khả năng tự tìm hiểu, khám phá, sang tạo

Học sinh phải chủ động tìm kiếm tri thức từ thầy và từ bạn cũng như từ môi trường xung quanh, chủ động chia sẻ kiến thức kinh nghiệm với người khác, giám chấp nhận thất bại và coi thất bại là bài học để sửa chữa sai lầm, không giấu dốt, ham học hỏi và cầu tiến bộ, hợp tác với thầy và hợp tác với bạn để tìm kiếm tri thức, kinh nghiệm

Học sinh là đối tượng được hưởng những thành quả của môi trường học tập thân thiện Mọi hoạt động trong các nhà trường đều lấy học sinh làm trung tâm và tất cả vì học sinh Việc xây dựng trường lớp khang trang, sạch đẹp, đổi mới và nâng cao chất lượng trang thiết bị phục vụ dạy và học, đổi mới phương pháp dạy học, … nhằm giúp cho học sinh được đảm bảo về điều kiện

và không gian học tập hợp lý để đạt được kết quả học tập cao nhất

1.3.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến xây dựng môi trường học tập thân thiện ở

các trường tiểu học

1.3.4.1 Nhà trường

Nhà trường tiểu học gồm tập thể sư phạm, tập thể học sinh và toàn bộ

cơ sở vật chất là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học

- Giáo viên: là người quyết định sự hợp tác gắn bó giữa thầy và trò, giữa trò và trò Hình thức bên ngoài, đời sống nội tâm, phương pháp dạy học,

kĩ năng giao tiếp, phong cách sống…của giáo viên có tác động mạnh mẽ đến tâm lý học sinh Khi bài giảng của giáo viên được học sinh hưởng ứng, ủng

hộ có nghĩa là giáo viên đang ảnh hưởng tích cực đến môi trường học tập của học sinh

- Học sinh và tính tích cực học tập: Tất cả mọi hoạt động trong các nhà trường đều nhằm mục đích phát triển người học, người học được coi là yếu tố

trung tâm Việc xây dựng môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học cũng dựa vào học sinh và hoạt động của học sinh để khai thác mặt giá trị và cảm xúc trong học tập và giao tiếp Vì vậy, nếu không có học sinh và tính tích cực của họ thì nhà trường không có động lực để xây dựng và phát triển môi trường học tập thân thiện

- Cán bộ quản lí: Nhận thức và hành động của cán bộ quản lí là “cốt lõi” để tạo nên sự thân thiện giữa các thành viên trong nhà trường Trong mọi quan hệ, cán bộ quản lí phải dân chủ, minh bạch, công khai Giữa cán bộ quản

lí, giáo viên, học sinh phải thực sự tôn trọng lẫn nhau Không thể có môi trường học tập thân thiện nếu trong nhà trương các mối quan hệ thiếu dân chủ, bất bình đẳng; hiệu trưởng thiếu tôn trọng giáo viên, giáo viên không đồng tình với hiệu trưởng hoặc người trên quyền luôn luôn tạo áp lực với nhân viên dưới quyền…

- Cơ sở vật chất: Môi trường học tập của học sinh giới hạn trong một không gian nhất định, đó là trường học Mọi hoạt động của học sinh diễn ra trong phạm vi không gian lớp học với các yếu tố: bàn ghế, ánh sang, âm thanh cùng với các phương tiện phục vụ dạy và học, các thiết bị thực hành…Mỗi một trường tiểu học đều có sự khác nhau nhất định về cơ sở vật chất tuỳ vào nguồn lực kinh tế của nhà trường và địa phương Nhìn chung, các nhà trường tiểu học hiện nay đều phải hướng tới tiêu chuẩn tối thiểu về điều kiện cơ sở vật chất Tuy nhiên phần lớn các cơ sở giáo dục của Việt Nam còn rất thiếu thốn, nhất là các tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng hải đảo…

Một môi trường học tập tốt trước hết phải đảm bảo các điều kiện cơ sở vật chất tối thiểu Ngược lại, cơ sở vật chất thiếu thốn sẽ gây ra khó khăn về mọi mặt cho hoạt động học tập của học sinh

1.3.4.2 Gia đình

Chúng ta đã biết, sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ không thể tách rời khỏi môi trường gia đình, các giá trị cơ bản của nhân cách được hình thành tốt nhất trong gia đình truyền thống Có thể nói, giáo dục gia đình

là nguồn gốc, là nguyên nhân đầu tiên dẫn đến những cản trở tâm lý đối với học sinh tiểu học khi đến trường

- Các yếu tố trong gia đình như: truyền thống gia đình, bầu không khí tâm lý trong gia đình, hoàn cảnh gia đình, các mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình…có ảnh hưởng mạnh mẽ đến đời sống tinh thần của các

em Một lối sống lành mạnh và tích cực chỉ có thể có được khi những yếu tố trên được đảm bảo và chú ý trong giáo dục trẻ Thực tế cho thấy, sự thiếu thiện cảm trong gia đình là một nguyên nhân dẫn đến sự thiếu tự tin trong quá trình trẻ học tập ở trường

Vì vậy, việc xây dựng môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học cần dựa trên mối liên hệ mật thiết giữa nhà trường và gia đình Nhà trường cần chủ động trao đổi với gia đình, khuyến khích sự tham gia cúa gia đình phối hơp với nhà trường trong các hoạt động giáo dục của nhà trường nhằm tạo ra sự thống nhất tác động giáo dục trẻ Đồng thời nhà trường cần chú ý mở rộng các phản hồi của phụ huynh học sinh về những biểu hiện, diễn biến trong quá trình học tập của học sinh ở nhà

1.3.4.3 Xã hội

Toàn bộ các thành tố của môi trường xã hội với diễn biến của nó đang hành ngày, hàng giờ trực tiếp tác động, ảnh hưởng mạnh mẽ đến các giá trị giáo dục trong các nhà trường Nếu như nhân cách được phát triển trên nền tảng giáo dục gia đình thì xã hội là nơi thể nghiệm những giá trị nhân cách của thế hệ trẻ Đồng thời nó để lại những dấu ấn sâu đậm trong nhân cách của trẻ kể cả mặt tích cực và tiêu cực

Việc xây dựng môi trường học tập thân thiện không thể biệt lập với môi trường xã hội rộng lớn, nó ảnh hưởng và chịu ảnh hưởng sâu sắc từ môi trường xã hội Sự chuyển động của nền kinh tế, sự thay đổi các định hướng giá trị, các sự kiện chính trị xã hội, chế độ chính trị…của đất nước tác động đến môi trường giáo dục nhà trường nói chung và việc xây dựng môi trường học tập nói riêng

Các mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh, học sinh và học sinh trong quá trình dạy học tuân theo các giá trị và định chuẩn cho các hoạt động giáo dục do xã hội quy định Đồng thời, tính nhạy cảm, tính tích cực, chủ động của các nhà sư phạm có thể can thiệp một cách hiệu quả trong việc tiếp thu những giá trị tích cực và hạn chế những yếu tố tiêu cực của xã hội để xây dựng nên một môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học

Trong các nhà trường, nếu các hoạt động giáo dục càng gần với thực tiễn, coi trọng khả năng thực hành thì hiệu quả của việc xây dựng và phát triển môi trường học tập thân thiện càng được nâng lên rõ rệt Cộng đồng phải thường xuyên thu hút học sinh và nhà trường tham gia phát triển cộng đồng

và ngược lại cộng đồng luôn quan tâm giúp nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục nhằm cung ứng cho xã hội những sản phẩm tốt nhất

Như vậy, xây dựng môi trường học tập thân thiện chịu ảnh hưởng của 3 yếu tố cơ bản là: nhà trường, gia đình và xã hội Các yếu tố trên không thể tách rời nhau, nếu thiếu đi sự gắn kết giữa chúng thì môi trường học tập của học sinh trở nên thiếu thân thiện, hiệu quả giáo dục nhà trường bị hạn chế Các nhà sư phạm là những chủ thể phát huy giá trị bền vững của gia đình truyền thống, tiếp thu các giá trị tốt đẹp của xã hội kết hợp với phát triển các yếu tố của nhà trường để xây dựng một môi trường học tập thân thiện

KẾT LUẬN CHƯƠNG I

Môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học là một mô hình trường học tiến bộ giúp học sinh đúc kết các kinh nghiệm tích cực trong học tập; coi trọng nhân phẩm, lòng khoan dung, tự do, công bằng và đoàn kết nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện

Xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học có vai trò quan trọng đối với sự phát triển năng lực học tập và các phẩm chất nhân cách của trẻ Các nội dung cận hướng tới trong xây dựng môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học là : xây dựng cơ sở vật chất, phát triển các mối quan hệ, hình thành kĩ năng sống, dạy và học tích cực và tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh

Giáo viên và học sinh là hai nhân tố cơ bản nhất trong xây dựng môi trường học tập thân thiện ở trường tiểu học Giáo viên là người đóng vai trò quyết định, là người tổ chức, lãnh đạo, điều khiển các hoạt động xây dựng môi trường học tập thân thiện Học sinh vừa là chủ thể tích cực, chủ động hưởng ứng các hoạt động học tập, vui chơi; vừa là đối tượng được hưởng những thành quả của xây dựng môi trường học tập thân thiện

Môi trường học tập thân thiện chịu sự tác động ảnh hưởng của nhiều yếu tố: gia đình, nhà trường và xã hội Trong đó nhà trường là yếu tố chủ đạo,trực tiếp phối hợp với gia đình và cộng đồng nhằm tạo ra sự thống nhất trong quá trình xây dựng môi trường học tập thân thiện cho học sinh tiểu học

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG XÂY DỰNG MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP THÂN THIỆN Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC

HUYỆN HOÀ AN - TỈNH CAO BẰNG 2.1 Vài nét về trường tiểu học huyện Hoà An - Tỉnh Cao Bằng

Huyện Hoà An là một huyện giáp ranh, rải dài và bao quanh thị xã Cao Bằng Tuy nhiên, đây vẫn là một huyện nghèo, hầu hết các xã đều gặp rất nhiều khó khăn về mọi mặt, trong đó có giáo dục Huyện có 21 xã và một thị trấn, trong đó có nhiều xã thuộc khu vực đăc biệt khó khăn

Trong những năm qua huyện Hoà An đã nỗ lực phấn đấu khắc phục khó khăn thử thách hoàn thành nhiệm vụ chính trị mà Đảng và nhà nước giao phó Huyện Hoà An đã xây dựng các trường tiểu học tương ứng với mỗi xã, trong đó có những xã có hai đến ba trường tiểu học đáp ứng mục tiêu phát triển giáo dục của tỉnh nhà Sở giáo dục cũng đã động viên giáo viên và cán

bộ quản lí ở các trường tiểu học học tập, bỗi dưỡng thường xuyên để nâng cao trình độ

Hiện nay huyện Hoà An có 24 trường tiểu học đóng trên địa bàn các xã của huyện Hoà An Cán bộ và giáo viên trong các nhà trường tiểu học của huyện phần lớn đã được quan tâm đào tạo để chuẩn hoá trình độ Số lượng học sinh trơng các nhà trường là không lớn vì dân cư sống rải rác và tập trung nhỏ lẻ Vì vậy, mỗi trường tiểu học có một trường điểm và nhiều phân trường, thường thì khoảng 3 đến 6 phân trường

Huyện Hoà An có nhiều thành phần dân tộc sinh sống, do vậy học sinh trong các trường tiểu học ở đây gặp nhiều khó khăn trong giao tiếp, thường tỏ

ra thụ động và thiếu tự tin Tuy nhiên, so với các huyện khác của tỉnh Cao Bằng thì sự đa dạng về thành phần dân tộc là ít hơn, phần lớn là hai dân tộc