Skkn một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy và học tập làm văn lớp 3

- Việc tổ chức dạy các giờ tập làm văn được coi là dạy mẫu ở các trường tiểu học chưa nhiều nên giáo viên chưa có cơ hội để học tâp lẫn nhau nhằm nâng cao năng lực giảng dạy.. Môn Tiếng

1 Mở đầu

1 1 Lý do chọn đề tài:

Giỏo dục đào tạo là quốc sỏch hàng đầu nhằm nõng cao dõn trớ, đào tạo nhõn lực, bồi dưỡng nhõn tài, đào tạo những con người lao động, tự chủ, năng động, sỏng tạo, cú những kĩ thuật, cú năng suất cao, đỏp ứng nhu cầu phõn cụng trong xó hội.Đặc biệt là giỏo dục bậc tiểu học là nền tảng cho cỏc bậc học phổ thụng Chớnh vỡ vậy, chỳng ta cần coi trọng việc nõng cao chất lượng đào tạo

Ở cấp tiểu học, mỗi mụn học đều gúp phần vào việc phỏt triển những cơ sở ban đầu quan trọng của nhõn cỏch con người Trong cỏc mụn học, mụn Tiếng Việt là một mụn học cú vị trớ quan trọng trong việc phỏt triển nhõn cỏch con người, kớch thớch sự sỏng sỏng tạo của học sinh, nú gúp phần giỳp học sinh phỏt triển ngụn ngữ, là nền tảng cho bậc học tiếp theo.Qua cỏch miờu tả quan sỏt cỏc

em nhận thức được một số mặt của thế giới xung quanh và biết cỏch hoạt động

cú hiệu quả trong đời sống

Mụn Tiếng Việt cựng với cỏc mụn học khỏc, cú nhiệm vụ cung cấp cho học sinh 4 kĩ năng đú là: “nghe-núi-đọc-viết” Trong đú mụn Tiếng Việt cú cỏc phõn mụn như: Tập đọc, Kể chuyện, Chớnh tả, Luyện từ và cõu, Tập viết, Tập làm văn…Trong đú, phõn mụn Tập làm văn là phõn mụn cú tớnh chất tớch hợp của cỏc phõn mụn khỏc Qua tiết Tập làm văn, học sinh cú khả năng xõy dựng một văn bản, đú là bài núi, bài viết Núi và viết là những hỡnh thức giao tiếp rất quan trọng, thụng qua đú con người thực hiện quỏ trỡnh tư duy-chiếm lĩnh tri thức, trao đổi tư tưởng, tỡnh cảm, quan điểm, giỳp mọi người hiểu nhau, cựng hợp tỏc trong cuộc sống lao động

Ngụn ngữ (dưới dạng núi-ngụn bản, và dưới dạng viết-văn bản) giữ vai trũ quan trọng trong sự tồn tại và phỏt triển xó hội Chớnh vỡ vậy, hướng dẫn cho học sinh núi đỳng và viết đỳng là hết sức cần thiết Nhiệm vụ nặng nề đú phụ thuộc phần lớn vào việc giảng dạy mụn Tiếng Việt núi chung và phõn mụn Tập làm văn lớp 3 núi rờng Vấn đề đặt ra là: người giỏo viờn dạy tập làm văn theo hướng đổi mới như thế nào để đỏp ứng được khả năng tiếp thu của học sinh?

Cỏch thức tổ chức, tiến hành tiết dạy Tập làm văn ra sao để đạt hiệu quả như mong muốn

1.2 Mục đích của đề tài :

Qua thực tế giảng dạy tụi nhận thấy phõn mụn Tập làm văn là phõn mụn khú trong cỏc phõn mụn của mụn Tiếng Việt Do đặc trưng phõn mụn Tập làm văn với mục tiờu cụ thể là: hỡnh thành và rốn luyện cho học sinh khả năng trỡnh bày văn bản (núi và viết) ở nhiều thể loại khỏc nhau như: miờu tả, kể chuyện, viết thư, tường thuật, kể lại bản tin, tập tổ chức cuộc họp giới thiệu về mỡnh và những người xung quanh.Trong quỏ trỡnh tham gia vào cỏc hoạt động học tập này, học sinh với vốn kiến thức cũn hạn chế nờn thường ngại núi Nếu bắt buộc phải núi, cỏc em thường đọc lại bài viết đó chuẩn bị trước Do đú, giờ dạy chưa đạt hiệu quả cao

Xuất phỏt từ thực tiễn đú, là một giỏo viờn,qua thực tế một số năm giảng

dạy tụi đó chọn viết sỏng kiến kinh nghiệm “Một số biện phỏp nõng cao chất lượng dạy và học Tập làm văn lớp 3 ”

1.3 Đối t-ợng nghiên cứu

- Học sinh lớp 3

- Là những bài tập thuộc mạch kiến thức “ Mụn Tập Làm Văn” trong

ch-ơng trình lớp 3 ở Tiểu học

1.4 Phương phỏp nghiờn cứu

Trong qua trỡnh nghiờn cứu, tụi đó ỏp dụng một số phương phỏp sau:

- Phương phỏp nghiờn cứu tài liệu, lớ luận

- Phương phỏp phõn tớch, tổng hợp

- Phương phỏp điều tra, khảo sỏt

- Phương phỏp luyện tập, thực hành

- Phương phỏp thống kờ

2 Nội dung sỏng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lý luận :

Tập làm văn là một trong những phân môn có vị trí quan trọng của môn Tiếng Việt Phân môn này đòi hỏi học sinh phải vận dụng những kiến thức tổng hợp từ nhiều phân môn Để làm được một bài văn, học sinh phải sử dụng cả bốn

kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết Phải vận dụng các kiến thức về tiếng việt, về cuộc sống thực tiễn

Phân môn Tập làm văn rèn luyện cho học sinh các kỹ năng tạo tập văn bản, trong quá trình lĩnh hội các kiến thức khoa học, góp phần dạy học sinh sử dụng tiếng việt trong đời sống sinh hoạt Vì vậy, tập làm văn được coi là phân môn có tính tổng hợp, có liên quan mật thiết đến các môn học khác Trên cơ sở nội dung, chương trình phân môn tập làm văn có rất nhiều đổi mới, nên đòi hỏi tiết dạy Tập làm văn phải đạt được mục đích cụ thể hơn, rõ nét hơn Ngoài phương pháp của thầy, học sinh cần có vốn kiến thức, ngôn ngữ về đời sống thực tế Chính vì vậy, việc dạy tốt các phân môn khác không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là phương tiện rèn kỹ năng nói, viết, cách hành văn cho học sinh Tóm lại: Dạy tập làm văn theo hướng đổi mới phải khích lệ học sinh tích cực, sáng tạo, chủ động trong học tập; biết diễn đạt suy nghĩ của mình thành ngôn bản, văn bản Nói cách khác, các phân môn trong môn Tiếng Việt là

phương tiện để hỗ trợ cho việc dạy tập làm văn được tốt

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

+ Về phía giáo viên:

Qua thực tế dự giờ thăm lớp của giáo viên tôi nhận thấy:

- Giáo viên còn thụ động kiến thức ở SGV mà không chịu tìm tòi đọc thêm tài liệu khác liên quan đến giảng dạy đặc biệt là khi dạy Tập làm văn nên ngôn ngữ của giáo viên còn hạn hẹp, bí từ

- Hình thức tổ chức dạy còn nghèo do giáo viên chưa thực sự đầu tư vào chất lượng bài soạn Việc làm đồ dùng và sử dụng đồ dùng của giáo viên còn nhiều hạn chế

- Giáo viên chưa chịu khó suy nghĩ, tìm tòi, vận dụng các phương pháp dạy học và hình thức dạy học khác nhau vào các tiết dạy mà chỉ giảng dạy theo một quy trình áp đặt rập khuôn

- Việc tổ chức dạy các giờ tập làm văn (được coi là dạy mẫu ) ở các trường tiểu học chưa nhiều nên giáo viên chưa có cơ hội để học tâp lẫn nhau nhằm nâng cao năng lực giảng dạy

+ Về phía học sinh:

Học sinh lớp 3 đang ở lứa tuổi rất thích học và ham học Môn Tiếng Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng có nội dung phong phú, sách giáo khoa được trình bày với kênh hình đẹp, trang thiết bị dạy học hiện đại, hấp dẫn học sinh, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi các em Các em ở lớp 2 đã nắm vững kiến thức, kỹ năng của phân môn Tập làm văn như kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tạo lập ngôn bản, kỹ năng kể chuyện miêu tả Đây là cơ sở giúp các em học tốt phân môn Tập làm văn ở lớp 3

Tuy nhiên do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, các em nhanh nhớ nhưng cũng mau quên, mức độ tập trung thực hiện các yêu cầu của bài học chưa cao Hơn nữa, Tập làm văn là một trong những phân môn khó nên học sinh không hứng thú học bằng các phân môn khác của Tiếng Việt

- Sự hiểu biết của học sinh lớp 3 về phân môn Tập làm văn còn hạn chế Bước đầu kế thừa, tập làm quen phân môn tập làm văn của lớp 2

- Kiến thức về cuộc sống thực tế của học sinh còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc tiếp thu bài học

- Vốn từ vựng của học sinh chưa nhiều cũng ảnh hưởng đến việc thực hành độc lập Cụ thể là: các em viết câu rời rạc, chưa liên kết, thiếu lôgic; tính sáng tạo trong thực hành viết văn chưa cao, thể hiện ở cách bố cục bài văn, cách chấm câu, sử dụng hình ảnh gợi tả chưa linh hoạt, sinh động

- Học sinh ở đây còn dùng nhiều tiếng địa phương nên khi nói, viết còn mắc nhiều lỗi do phát âm, các em còn nói tiếng địa phương và dùng từ ngữ của địa phương nhiều Do vậy ngôn ngữ văn học của các em còn tối nghĩa, câu văn

chưa trọn vẹn, ý văn còn nghèo nàn, dẫn đến phần trình bày văn nói chưa hấp dẫn, phần văn viết còn chưa trau chuốt do đôi chỗ diễn đạt theo ảnh hưởng của khẩu ngữ

-Nhiều học sinh còn phụ thuộc vào bài văn mẫu, áp dụng một cách máy móc, chưa biết vận dụng bài mẫu để hình thành lối hành văn của riêng mình Ví dụ: phần lớn học sinh dùng luôn lời cô hướng dẫn để viết bài của mình

Năm học ……… là năm học tôi nhận nhiệm vụ chủ nhiệm và giảng dạy lớp 3 Vào tháng 9 - tuần 3 tôi đã khảo sát học sinh lớp 3B với đề bài như sau:

Hãy kể về gia đình em với người bạn mới quen

* Kết quả khảo sát như sau: Tổng số học sinh lớp 3B: 32 em

Nội dung khảo sát Số học sinh Tỷ lệ%

3 Biết dùng từ ngữ, câu văn có hình ảnh 18/32 55,8

5.Bài viết học sinh đạt từ hoàn thành trở lên 22/32 68,2

Qua khảo sát cho thấy học sinh chưa biết cách diễn đạt câu văn có hình ảnh, vốn từ vựng chưa nhiều, hiểu biết thực tế còn ít; do vậy chất lượng bài viết của các em chưa cao, ý văn nghèo nàn, câu văn lủng củng Kết quả này cũng thể hiện phương pháp giảng dạy của giáo viên chưa phát huy được tính tích cực của học sinh trong giờ học

2.3 Nh÷ng gi¶i ph¸p đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

*Các giải pháp thực hiện:

- Nắm vững mục tiêu, cấu trúc nội dung chương trình của môn Tiếng Việt lớp 3 nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng

- Nắm vững phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học của phân môn Biết kết hợp các phương pháp và hình thức tổ chức một cách hài hoà và phù hợp nhằm làm cho tiết học đạt hiệu quả cao

- Chuẩn bị và xây dựng bài học cụ thể phù hợp với từng đối tượng học sinh lớp mình

- Có hiểu biết về tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 3 nhất là từng đối tượng học sinh trong lớp

- Có lòng yêu nghề mến trẻ, có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc được giao

- Luôn thực hiện việc tổng kết đánh giá rút kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy, mỗi phần kiến thức để bổ sung điều chỉnh ở các bài sau, năm học sau

Các dạng bài “Nghe - Kể lại chuyện” và “Kể hay nói, viết về một chủ đề”

trong phân môn tập làm văn về cấu trúc như sau: Số lượng bài tập ít hơn so với môn Tâp Làm Văn Lớp 2 nhưng nội dung có hệ thống cao hơn lớp 2 Mỗi bài học được trình bày từ 1 đến 2 bài tập - gồm bài tập rèn luyện kỹ năng nói và bài tập rèn kỹ năng viết Đối với hai dạng bài này thì nội dung được phân bổ như sau:

- Dang bài “Kể hay nói, viết về một chủ đề gồm có 16 bài tập như: Nói về đội TNTP Nói về thành thị hoặc nông thôn; Nói về quê hương; Nói, viết về cảnh đẹp đất nước

- Dạng bài “Nghe -Kể lại chuyện” gồm có 10 bài tập như : Nghe - Kể: Dại

gì mà đổi; Nghe - kể : Không nỡ nhìn ; Nghe kể: Tôi cũng như bác ; Nghe- kể: Giấu cày Tuy nhiên chương trình giảm tải của Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 19/9/2011 thì đã cắt bỏ một số bài tập không yêu cầu học sinh làm đó là: Nghe - kể: Tôi có đọc đâu( TLV tuần 11); Nghe - kể: Tôi cũng như bác( TLV tuần 14); Nghe - kể: Giấu cày( TLV tuần 15); Nghe - kể: Kéo cây lúa lên ( TLV tuần 16) Như vậy dạng bài này trong chương trình Tập làm văn lớp Ba dạy 6 bài tập còn lại Nội dung kiến thức và yêu cầu rèn luyện kỹ năng ở phân môn tập làm văn lớp 3 khá khó, nhiều bài tập mang tính thực hành từ thực tế xung quanh các em như: Kể về gia đình mình; Nói, viết về thành thị hoặc nông thôn Qua đó học sinh hình thành được các kỹ năng tạo lập văn bản Muốn dạy tập làm văn cho học sinh có hiệu quả, giáo viên cần:

- Nắm vững mục tiêu, nội dung bài học, lựa chọn và phối hợp các phương pháp dạy học; các hình thức dạy học phù hợp với yêu cầu của từng bài Có như thế mới nâng cao được chất lượng giờ học, bồi dưỡng được những tình cảm lành mạnh, tốt đẹp cho học sinh

- Chuẩn bị và xây dựng bài học cụ thể phù hợp với từng đối tượng học sinh lớp mình

- Có hiểu biết về tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 3 nhất là từng đối tượng học sinh trong lớp

- Có lòng yêu nghề mến trẻ, có tinh thần trách nhiệm cao đối với công việc được giao

- Luôn thực hiện việc tổng kết đánh giá rút kinh nghiệm sau mỗi tiết dạy, mỗi phần kiến thức để bổ sung điều chỉnh ở các bài sau, năm học sau

Trong phạm vi đề tài này, tôi chỉ đưa ra một số kinh nghiệm nhỏ giới hạn trong việc vận dụng phương pháp và hình thức dạy học phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả cho học sinh khi học các dạng bài “Nghe - kể lại chuyện” và “Kể hay nói, viết về một chủ đề” trong phân môn tập làm văn lớp 3 ở trường tiểu học hiện nay

a, Dạng bài “Nghe - Kể lại chuyện”

Đây là một đạng đề khá khó trong chương trình tập làm văn lớp 3 Ngữ liệu học tập của dạng đề này phần lớn là các chuyện vui nên năm học này Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình giảm tải nhằm bỏ bớt một số bài tập không yêu cầu học sinh thực hành Trong sách giáo viên, hầu hết các tiết dạy dạng đề này được triển khai theo cùng một hướng như sau:

- Giáo viên kể chuyện 2 hoặc 3 lần

- Giáo viên đưa ra câu hỏi gợi ý chi tiết để học sinh làm điểm tựa nhớ lại nội dung truyện

- Một vài học sinh kể: Học sinh kể theo nhóm ; Đại diện vài nhóm học sinh kể lại chuyện trước lớp

Để hoạt động của tiết học dạng đề trên đa dạng hơn, học sinh vui và tích cực học hơn, giờ học có hiệu quả hơn Tôi xin đưa ra những kinh nghiệm dạy học như sau:

Cách 1:

- Cho học sinh xem tranh và đoán nội dung truyện Giáo viên ghi những điều cơ bản nhân vật, một vài sự kiện mà học sinh đoán được lên bảng, cho học sinh làm việc cá nhân hay nhóm

Ví dụ: Nghe kể lại chuyện: “ không nỡ nhìn”( tiết TLV- tuần 7)

- Học sinh nghe giáo viên kể chuyện hai lần

- Học sinh đối chiếu giữa nội dung chuyện vừa được nghe với nội dung mình đã đoán để điều chỉnh những điều đã đươc ghi trên lớp vào phiếu học tập

- Học sinh trao đổi về một vài điều thú vị trong truyện hay ý nghĩa của truyện

- Học sinh kể lại chuyện theo nhóm Đại diện vài nhóm học sinh kể lại chuyện trước lớp (có thể nhập vai kể)

- Học sinh nhận xét, giáo viên bổ sung, nhận xét chung

Cách 2:

- Giáo viên kể một phần đầu của câu chuyện sau đó đặt câu hỏi đề nghị học sinh đoán sự kiện gì có thể xảy ra tiếp theo Giáo viên ghi một vài ý học sinh đoán lên bảng

- Học sinh nghe giáo viên kể tiếp rồi trao đổi đối chiếu điêu được nghe với điều đã đoán để điều chỉnh phần được ghi trên bảng

- Giáo viên kể lại chuyện 2 lần đề nghị học sinh nêu thêm một số tình tiết nữa phần đầu của truyện( ở hoạt động này giáo viên có thể dùng thẻ từ ghi các

sự kiện thể hiện trong phần đầu của ttruyện và học sinh chọn đưa vào dàn ý đã

có trên bảng)

- Học sinh trao đổi về ý nghĩa hoặc một vài chi tiết thú vị trong chuyện

- Học sinh kể lại chuyện theo nhóm Đại diện vài nhóm học sinh kể lại chuyện trước lớp

- Cả lớp nhận xét, giáo viên bổ sung và nhận xét chung

Ví dụ: Nghe kể lại chuyện: Dại gì mà đổi ”( tiết TLV- tuần 4)

- Các em thử đoán xem cậu bé trả lời như thế nào?

- Giáo viên ghi một vài ý học sinh đoán lên bảng :

Ví dụ :

+ Cậu bé òa khóc

+ Cậu bé hét lên

+ Cậu bé mừng rỡ

+ Cậu bé không đồng ý dổi

- Giáo viên kể tiếp câu chuyện và cho học sinh đối chiếu điều được nghe với điều đã đoán để điều chỉnh phần ghi ở bảng

- Giáo viên kể chuyện lần 2, đề nghị học sinh nêu lên một số tình tiết nửa phần đầu của truyện Giáo viên có thể đưa lên một số thẻ từ ghi một số tình tiết của chuyện

Ví dụ:

+ Mẹ sẽ chẳng đổi được đâu!

+ Vì sao mẹ đổi?

+ Mẹ không muốn đổi đứa con ngoan để lấy một đứa con nghịch ngợm

Cách 3:

- Giáo viên kể chuyện một lần và đề nghị học sinh cho biết: câu chuyện có mấy nhân vật? giáo viên phác hoạ hình các nhân vật đó lên bảng (băng cách vẽ ô tròn và trên đó ghi tên nhân vật)

- Học sinh nghe giáo viên kể chuyện lần 2 rồi viết xung quanh nhân vật một số từ hay cụm từ thể hiện hành động hay suy nghĩ của nhân vật (xây dựng mạng câu chuyện) Nếu học sinh có khó khăn thì giáo viên đặt một số gợi ý

- Học sinh trao đổi điều chỉnh mạng câu chuyện theo nhóm.Một số học sinh nhìn mạng câu chuyện rồi kể lại chuyện trước lớp

- Học sinh dựa vào mạng câu chuyện để kể lại chuyện theo nhóm

Học sinh thảo luận theo ý nghĩa của chuyện

Ví dụ: Nghe kể lại chuyện: “Người bán quạt may mắn” (tiết TLV- tuần

24)

Khi dạy dạng bài trên có rất nhiều cách để tiến hành giờ học dạy dạng bài

“Nghe - kể lại chuyện” Giáo viên có thể tuỳ vào tình hình của lớp, trình độ học sinh để chọn cách dạy phù hợp nhất.Cho dù dạy theo cách nào, giáo viên cũng phải có sự chuẩn bị bài trước (Tranh ảnh phục vụ nội dung truyện hoặc xây dụng mạng câu chuyện: Phiếu bài tập) để giờ học sinh động, gây hứng thú học tập cho học sinh hơn.Chú ý giao việc cho học sinh rõ ràng đặc biệt là khi hoạt động

Ông Vương Hi Chi

Bà lão bán quạt

nổi tiếng chữ

đẹp

lấy bút

mực ra viết

vào quạt

nghỉ mát

thu xếp bút mực ra đi

phàn nàn quạt ế

bắt đền ông Vương

thiu thiu ngủ

bán quạt chạy