ĐĂM SĂN ĐI BẮT NỮ THẦN MẶT TRỜI Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Êđê -Đề số 1: Phân tích nhân vật Đăm Săn trong “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Ê-
Trang 1ĐĂM SĂN ĐI BẮT NỮ THẦN MẶT TRỜI
Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Êđê
-Đề số 1: Phân tích nhân vật Đăm Săn trong “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời”
(Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Ê-đê)
I MỞ BÀI
Nghệ thuật luôn là tấm gương chân phản ánh đời sống mà trong đó, văn chương chính là môn nghệ thuật phản ánh xã hội và con người một cách rõ nét nhất Theo mạch nguồn đó, văn học dân gian nói chung và thể loại sử thi nói riêng ra đời từ rất sớm đã phản ánh chân thật về xã hội và con người thời cổ đại Trong kho tàng văn học dân gian
Việt Nam, Đăm Săn là một trong những tác phẩm sử thi tiêu biểu nhất được sáng tạo từ
trí tưởng tượng phong phú, bay bổng, lãng mạn của đồng bào Ê- đê Tây Nguyên Đoạn
trích “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời” thể hiện rõ những đặc trưng của thể loại sử thi
và đã dựng lên một bức chân dung khá trọn vẹn về người anh hùng Đăm Săn với sức mạnh, tài năng và vẻ đẹp phi thường, tiêu biểu cho tinh thần, ý chí, khát vọng của cả cộng
đồng Đúng như nhận xét của một nhà nghiên cứu người Nga: “Trong sử thi, con người
biến thành những nhân vật trác việt, lập được nhiều chiến công vĩ đại mà con người trong đời thường không thể lập được Vì vậy không thể thuật lại mà chỉ có thể ca hát
về những chiến công đó”.
II THÂN BÀI
1 Khái quát
- Giới thiệu về sử thi: Sử thi (còn gọi là anh hùng ca) là tác phẩm tự sự ra đời vào thời
cổ đại, có quy mô lớn, bằng văn vần hoặc văn xuôi kết hợp văn vần, xây dựng những hình tượng hào hùng, kì vĩ để kể về những sự kiện lớn diễn ra trong đời sống cộng đồng của cư dân thời cổ đại
- Giới thiệu về sử thi Đăm Săn:
+ Tác phẩm thuộc loại sử thi anh hùng, ca ngợi người anh hùng Đăm Săn Từ đó, phản ánh khát vọng lớn của tộc người Ê đê trong buổi đầu xây dựng bộ tộc và cho ta thấy khát vọng của con người thời cổ đại
+ Sử thi Đăm Săn thường được diễn xướng theo lối kể khan, trong đó già làng vừa
kể, hát, vừa sử dụng nét mặt, điệu bộ để diễn tả câu chuyện bên bếp lửa nhiều đêm liền, trong các nhà dài trên chòi rẫy, vào dịp lễ hội hay lúc nông nhàn Nghe kể Đăm Săn là một truyền thống văn hóa của người Ê-đê
+ Ngoài ra, tác phẩm còn thể hiện một cách sinh động các phong tục, tập quán cùng những nét sinh hoạt đời thường thời kì mẫu hệ tại Tây Nguyên qua cách sắp xếp nhà cửa: "Tòa nhà dài dằng dặc", "chiêng xếp đầy nhà ngoài, cồng xếp đầy nhà trong", khi
Trang 2khách đến nhà sẽ có người hầu chạy ra đón khách "kẻ giữ ngựa, kẻ tháo yên, người đưa lời thăm hỏi",
=> Là tài sản nghệ thuật vô giá trong kho tàng VHDG VN
- Giới thiệu đoạn trích: Sử thi thường xoay quanh những biến cố trọng đại liên quan đến
vận mệnh của toàn thể cộng đồng như chiến tranh hay công cuộc chinh phục thiên nhiên
để ổn định và mở rộng địa bàn cư trú Cốt truyện trong Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt
Trời gồm nhiều sự kiện và biến cố nối tiếp nhau như: Đăm Săn đi gặp người bạn, bằng
hữu thân thiết của mình là Đăm Par Kvây để nhờ giúp đi bắt Nữ thần Mặt Trời về làm vợ
và bị ngăn cản vì đường đi nguy hiểm, có thể chết trong Rừng Đen; Đăm Săn quyết chí lên đường, vượt biết bao là rừng rậm núi xanh… đến nhà của Nữ Thần Mặt Trời; Đăm Săn cầu hôn Nữ Thần Mặt Trời, muốn nàng làm vợ lẽ của mình và bị nàng từ chối; Đăm Săn ra về, bị lún dần xuống mặt đất và cuối cùng cả người và ngựa đều chết trong Rừng Đen
2 Vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn
Nhân vật sử thi là người anh hùng đại diện cho sức mạnh, phẩm chất lí tưởng và khát vọng chung của cộng đồng, có sức mạnh, tài năng, phẩm chất và vẻ đẹp phi thường, dũng cảm xả thân vì cộng đồng trong chiến đấu chống kẻ thù và chinh phục tự nhiên Có
ý kiến cho rằng “Trong thần thoại, thế giới là thế giới các thần, nhân vật trong đó là các
vị thần, con người chưa có vai trò gì Đến sử thi, lần đầu tiên, con người mới thực sự xuất hiện và là nhân vật trung tâm, tuy thế giới các thần vẫn ngự trị” Đây là ý kiến hoàn
toàn có cơ sở bởi nhân vật trung tâm trong sử thi Đăm Săn cũng như nhiều sử thi khác,
nhân vật người anh hùng chỉ là người bình thường Tuy nhiên, Đăm Săn là một người bình thường mang vẻ đẹp của một vị thần từ vẻ ngoài đến sức mạnh, tài năng và phẩm chất
a Vẻ đẹp về thân hình, diện mạo
Đăm Săn được miêu tả trong đoạn trích là một tù trưởng giàu mạnh, đầu đội khăn nhiễu, vai mang nải hoa Khi đến nhà Đăm Par Kvây vẻ đẹp của chàng được miêu tả: Chàng giậm chân trên sàn sân, hai lần sàn sân làm như vỗ cánh, bảy hàng cột nhà chao qua chao lại từ đông sang tây; Chàng giắt chà gạc lên, rồi ngồi xuống, trông nghênh nghênh như con rắn trong hang, ngang ngang như con cọp trong đầm, như con tê giác trong thung; Chàng nói nói cười cười, tiếng oang oang như sấm gầm sét dậy
Vẻ đẹp Đăm Săn hiện rõ hơn khi chàng bước chân vào lãnh địa của Nữ Thần Mặt Trời "Đăm Săn xuống ngựa, tháo yên Chàng vươn bước lên cầu thang thì trong nhà người ta đã nghe Chàng vươn người trên sàn nhà thì trong nhà người ta đã nghe Chàng dậm chân bước trên sàn hiên thì người ta đã thấy", "Người đi ra đi vào nhà trong nhà ngoài đưa mắt nhìn chàng, thấy chàng oai như một vị thần” Tôi tớ của Nữ Thần Mặt Trời nói về chàng “Khách này mặc một áo lụa đẹp, thêm một áo chiến cũng thật là đẹp Lông chân như chải, lông đùi như chuốt Tiếng nghe như chong chóng gõ mỏ Khắp các
tù trưởng đầu làng không có một ai như khách cả”
Trang 3=> Người kể chuyện nhấn mạnh vẻ đẹp vừa lãng mạn vừa đầy sức mạnh của Đăm Săn, trong đó, thủ pháp so sánh được sử dụng triệt để và Đăm Săn mang vẻ đẹp của một
vị thần
b Có khát vọng to lớn, lòng dũng cảm vô song và ý chí kiên cường
* Khát vọng to lớn: Sau khi đã chiến thắng Mtao Grư và Mtao Mxây để giải cứu
Hơ Nhị, Hơ Bhị, Đăm Săn trở thành một tù trưởng giàu mạnh, vang danh đến thần, tiếng tăm lừng lẫy khắp núi rừng Nhưng chàng vẫn quyết tâm ra đi để chinh phục Nữ thần Mặt Trời, muốn bắt nàng về làm vợ lẽ cho mình, để “từ người Ê-đê bên bờ sông cho đến người Mnông ở dưới thấp không còn một ai dám trái lời”, không một tù trưởng nào có thể sánh với chàng
Từ hành động này, Đăm Săn hiện lên với đầy đủ những vẻ đẹp của người anh hùng, là một hình mẫu kết tinh cho vẻ đẹp của một cộng đồng Một trong những phẩm chất tốt đẹp của chàng là khát khao của con người về tình yêu và hạnh phúc, về sự chinh phục thiên nhiên và vũ trụ rộng lớn Hơn nữa, dân tộc Ê đê thuộc chế độ mẫu hệ, bởi vì vậy, chỉ có người vợ mới được bắt chồng chứ không có những người chồng được đi hỏi
vợ Hành động đi bắt Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ lẽ của Đăm Săn là muốn khẳng định sức mạnh của mình cũng như xuất phát từ mong muốn dựa vào sức mạnh của nữ thần làm cho cuộc sống của cộng đồng trở nên ấm no hơn
* Lòng dũng cảm và ý chí kiên cường
- Xuất phát từ khát vọng lớn, Đăm Săn không nghe lời khuyên ngăn của vợ và lên đường Khi đến nhà Đăm Par Kvây, Đăm Săn được đón tiếp như khách quý: họ trải chiếu một chiếu trắng, trải trên một chiếu đỏ làm chỗ ngồi, mang cả hòm, cả sọt, gùi thuốc sợi, thuốc lá, trầu cho Đăm Săn hút, ăn Họ giết một gà mái đẻ, giã gạo trắng như hoa ê pang, sáng như ánh mặt trời, nấu cơm mời khách, ché tuk da lươn, ché êbah M’nông, ai đi lấy nước cứ đi lấy nước, ai đánh chiêng cứ đánh chiêng, ai cắm cần cứ cắm cần… nhưng không cầm được bước chân Đăm Săn
- Đăm Par Kvây và mọi người đều khuyên chàng không nên đến nhà Nữ Thần Mặt Trời
vì đó là hành trình đầy khó khăn, nguy hiểm:
+ Rừng này nhiều cọp, đường này nhiều rắn, không ai vào bắt Nữ Thần Mặt Trời được đâu! Đường đi hái cà người ta trồng chông lớn, đường đi hái ớt người ta trồng chông nhỏ, người lớn đi chết đằng người lớn, nhà giàu đi chết đằng nhà giàu, dũng tướng đi chết đằng dũng tướng”
+ Nước thì nhiều đỉa, rừng thì nhiều vắt, người ta chưa hề đem nhau đi vào đó bao giờ Ven rừng đầy xương người Trong rừng đầy xương bò, xương trâu Biết bao tù trưởng nhà giàu, biết bao dũng tướng anh hùng đã bỏ mạng nơi đây
+ Rừng Đen đất nhão là nơi đã chôn vùi nhiều tù trưởng nhà giàu
+ Đăm Par Kvây ngăn cản quyết liệt hơn khi nói rằng: Tôi cột diêng bằng thừng, tôi trói diêng bằng dây, tôi không cho diêng đi vào đấy đâu Tôi xin cúng cầu phúc cho diêng một lợn, tôi xin tiễn chân diêng một trâu, tôi không cho diêng đi vào rừng thiêng của Nhà
Trang 4Trời đâu Ở đấy, chông lớn nhiều như lông nhím, chông nhỏ nhiều như lông chó, con sóc nhảy vào thân nó cũng khó mà vẹn toàn nữa là!
- Đăm Săn vẫn quyết tâm ra đi:
+ “Gặp cọp, tôi sẽ giết cọp Gặp tê giác, tôi sẽ giết tê giác…”
=> Chàng tự tin không ai dám chống lại người tù trưởng giàu mạnh đầu đội khăn nhiễu, vai mang vải hoa đầy sức mạnh như mình
c Có sức mạnh thể lực phi thường
Sở hữu sức mạnh, tài năng và lòng dũng cảm phi thường, Đăm Săn vượt qua nhiều thử thách để đến được nhà Nữ Thần Mặt Trời "Chàng đi hết rừng rậm đến núi xanh, cỏ tranh xé tay, gai mây đâm chân, không màng ăn uống… Mười ngày ngủ lại, 6 đêm nằm lại dọc đường, đi suốt 1 năm Chàng đủ sức mạnh để giết tê giác dưới vực thẳm, giết hùm trong núi cao, giết quạ diều trong cây trồng, giết ma quỷ trên các đường đi Nghệ thuật phóng đại tô đậm thêm vẻ đẹp thể lực và tinh thần phi thường của Đăm Săn và rồi chàng cũng đến được bãi thả trâu, bò, rồi bãi thả diều làng ông Đu, ông Đie
d Thất bại nhưng vẫn quyết giữ danh dự của người anh hùng
* Đăm Săn bị Nữ Thần Mặt Trời từ chối:
Đứng trước Nữ Thần Mặt Trời xinh đẹp, Đăm Săn đã dũng cảm bày tỏ mong muốn của mình và tin rằng nữ thần sẽ chấp nhận lời cầu hôn Những nữ thần lại kiếm cớ để từ chối lời cầu hôn ấy, “nếu ta đi thì lợn dưới gà trên, cọp tê giác,… sẽ chết hết”, “Chết cả người Khơ me, người Lào”, “Chết cả người Ê đê Ê ga”, “Cây trong rừng sẽ tuyệt diệt, cây trên rú sẽ chết khô” Nữ thần từ chối lời cầu hôn của Đăm Săn “Thôi ngươi hãy đi lấy gùi nước về đi, Ta sắp ra đi đây” Đăm Săn vẫn rất cương quyết, một mực bày tỏ niềm mong muốn lấy được Nữ Thần: “tôi không về”, “Tôi thương nàng da diết, lòng dạ tôi không nguôi, vì vậy tôi đã đến đây với nàng, muốn cùng nàng nên nghĩa vợ chồng, có lấy được nàng tôi mới về” Sự quyết tâm và kiên định của Đăm Săn cho thấy chàng là một người hết sức mạnh mẽ và quyết đoán Nhưng dù vạy, nữ thần vẫn không thay đổi quyết định, Đăm Săn đành từ bỏ “tôi đành quay về làng hoang nhà cũ của tôi vậy”
* Cảnh Đăm Săn chết trong Rừng Đen:
Vậy là cuộc cầu hôn của Đăm Săn đã thất bại, chàng liền quyết định ra về Mặc lời can ngăn của Nữ thần “Ấy, ngươi đừng ra về vội! Ta ra đi bâv giờ đây, ngươi chết mất thôi” Đăm Săn bất chấp sống chết để trở về “Sống được chết đành! Tôi về đây” Đăm Săn một mình một ngựa phi như bay ra khỏi vùng đất của Mặt trời Mặt trời lên cao, ngựa bắt đầu bị dính ở chân Ngựa tiếp tục chạy cho đến khi bị dính ngang đầu gối, nó phải đi bước một, cứ bước một đi mãi Mặt trời lên quá cây xà dọc, ngựa đã lún đến sát bẹn, nhưng nó vẫn rang bước tới Mặt trời đứng bóng, nó không bước được nữa Cuối cùng cả ngựa Đăm Săn đều chìm xuống, chết lún trong Rừng Sáp Đen của bà Sun Y-rít
Vậy là cuối cùng, người anh hùng ấy đã hy sinh vì những lí tưởng, khát vọng của chính mình Đăm Săn đã sống tuyệt đẹp với khát vọng và chiến công và đã chết trong tư
Trang 5thế hiên ngang của người anh hùng kết tinh vẻ đẹp của bộ tộc người Ê-đê Bởi vậy, trong tâm hồn người Ê-đê và con người Việt Nam, chàng dũng sĩ Đam Săn đã trở thành bất tử Ngoài ra, cái chết bi tráng của Đăm Săn còn mang ý nghĩa bi kịch của lịch sử, của thời đại vô cùng sâu sắc: nói lên mâu thuẫn gay gắt giữa khả năng hữu hạn và khát vọng vô hạn của người anh hùng
Mặt khác, chàng Đăm Săn tuy đã thất bại nhưng đó không phải là một sự thất bại hoàn toàn Bởi vì muốn đem lại hạnh phúc cho cộng đồng mà hy sinh nên đã để lại tiếng thơm muôn đời, mãi mãi in sâu vào trong tâm trí của cộng đồng dân tộc Từ hình tượng người anh hùng Đăm Săn, ta có những bài học vô cùng quý giá về lí tưởng trong cuộc sống Sống một cuộc đời giống như Đăm Săn không bao giờ lãng phí, thậm chí đó là một cuộc đời mà nhiều người mơ ước
5 Đánh giá chung
a Nghệ thuật
- Đan xen lời kể chuyện (Người kể chuyện trong đoạn trích ở ngôi thứ 3, giấu mình) và lời đối thoại của các nhân vật, tạo nên sự sinh động và màu sắc dân gian Việc sử dụng ngôi kể thứ ba với giọng điệu ngợi ca đã cho thấy thái độ ngưỡng vọng, thành kính của người kể chuyện sử thi
- Cách kể chuyện: Kết hợp kể và tả, văn vần với văn xuôi tự nhiên, hấp dẫn, dùng nhiều cách ví von, so sánh độc đáo, sử dụng các thủ pháp trùng điệp, phóng đại để tạo ấn tượng mạnh mẽ, diễn tả được tính chất kì vĩ, hùng tráng của sự việc, hành động nhân vật
- Ngôn ngữ: giàu hình ảnh,thành kính, trang trọng, có tính bi hùng, thiêng liêng
- Nhân vật Đăm Săn được lí tưởng hoá, thần thánh hoá với những yếu tố kì ảo và sức mạnh phi thường Ngôn ngữ đối thoại của Đăm Săn và Nữ thần vô cùng chặt chẽ, linh hoạt, thể hiện được đầy đủ tính cách qua từng lời nói của nhân vật, chính vì vậy sử thi Đăm Săn trở nên vô cùng gần gũi với bạn đọc Các yếu tố phiêu lưu, trải nghiệm trong chuyện cũng đã góp phần làm nên thành công, không chỉ là những bài học khô khan nhạt nhẽo
b Nội dung
Đoạn trích là một trong những phần hay nhất của sử thi, ca ngợi người anh hùng Đăm Săn có vẻ đẹp lí tưởng, mang tầm văn hoá: có vẻ đẹp thân hình, diện mạo, có ý chí, lòng dũng cảm và sức mạnh phi thường, khát vọng lớn lao, tất cả suy nghĩ, hành động theo nguyên tắc danh dự, vì lợí ích của bộ tộc Đăm Săn chính là kết tinh toàn vẹn tính cách anh hùng trong sử thi Ê đê Khi tìm hiểu đoạn trích "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời", chúng ta sẽ hiểu rõ hơn vẻ đẹp cả người anh hùng Đăm Săn và khát vọng của người Ê-đê thời cổ đại
Hơn nữa, câu chuyện về chàng Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời có ý nghĩa thể hiện sự không đồng tình, phản đối tục lệ nối dây (chuê nuê) và bộc lộ khát vọng của người anh hùng, dân tộc anh hùng muốn mở rộng địa bàn cư trú; khám phá, chinh phục
và làm chủ thiên nhiên đầy bí ẩn Khát vọng chinh phục nữ thần của Đăm Săn cũng chính
Trang 6là mong ước chinh phục tự nhiên của người Ê-đê cổ đại Đúng như nhà nghiên cứu
Nhi-cu-lin đã từng nhận xét về sử thi Đăm Săn nói chung: " Sử thi Đăm Săn là câu chuyện về cuộc đời người dũng sĩ và những chiến công của chàng Những người diễn xướng không chỉ ca ngợi thủ lĩnh của bộ lạc là Đăm Săn mà cất lời ca ngợi tất cả cộng đồng
- tất cả người làng" Tuy nhiên, kết cục của Đăm Săn cũng là lời cảnh tỉnh với con người,
không nên theo đuổi mục tiêu quá giới hạn
III KẾT LUẬN
Sử thi Đăm Săn đã mở ra trong cảm xúc của người đọc những điều tuyệt vời về cuộc đời của một người anh hùng dân tộc, một người anh hùng của thời đại Lí tưởng trong người chàng là những thứ cao đẹp và đầy tính nhân văn, nó không chỉ góp phần thể hiện một đời sống phong phú dân tộc mà còn mang ý nghĩa giáo dục, thẩm mỹ vô cùng sâu sắc Không đơn thuần là một người anh hùng bước ra từ những trang sử thi với những yếu tố kì ảo mà còn là một tượng đài kì vĩ về những điều tuyệt vời trong đời sống, người anh hùng văn hoá tạo dựng những nét đẹp phi thường cho cộng đồng, dân tộc
Đề số 2: Phân tích nhân vật Nữ Thần Mặt Trời trong “Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt
Trời” (Trích sử thi “Đăm Săn” của dân tộc Ê-đê)
I MỞ BÀI
II THÂN BÀI
1 Khái quát
- Giới thiệu về sử thi:
- Giới thiệu về sử thi Đăm Săn:
- Giới thiệu đoạn trích:
2 Nhân vật Nữ Thần Mặt trời
a Ngôi nhà của Nữ Thần Mặt Trời
- Được miêu tả là nơi rừng núi quạnh hiu, vắng như không Đến tận nơi mới có quang cảnh tấp nập
- Hình dung về ngôi nhà Nữ Thần Mặt Trời: cảnh vật mà trước giờ chưa bao giờ nhìn thấy ở buôn làng của mình
+ Tòa nhà dài dằng dặc, voi vây chặt sàn sân, chiêng xếp đầy ngoài nhà, cồng chất đầy nhà trong
+ Có bãi thả trâu, thả bò
+ Có sương mù bảo phủ
+ Bờ rào làng dưới giăng dây đồng, trên giăng dây sắt
+ Cái thang trông như cầu vồng
+ Cối giã gạo bằng vàng, chày cũng bằng vàng
Trang 7+ Tôi tớ trai gái như ong đi lấy nước, như vò vẽ đi chuyển hoa, các xà ngang xà dọc đều thếp vàng
=> Lung linh, đẹp đẽ, hào nhoáng nhưng có nét gần gũi với con người
b Nữ thần mặt trời mang nét đẹp diệu kỳ, vẻ đẹp của thần ánh sáng
Vẻ đẹp của Nữ Thần Mặt Trời rất rực rỡ và diễm lệ Khi Đăm Săn tới cầu hôn, nàng thay không biết bao nhiêu bộ váy, cuối cùng nàng cũng đã chọn được chiếc váy ưng
ý, “Nàng mặc một váy ánh như sét, loáng như chớp” Lúc này trông nữ thần như một vị tiên giáng trần, “Mái tóc vén bên tai trông thật là đẹp”, “Đi trông như diều bay liệng, như nước lững lờ trôi”, Chàng Đăm Săn khi thấy vẻ đẹp kiều diễm ấy lại càng say mê hơn nữa, trước mặt chàng là một vị nữ thần vô cùng xinh đẹp và tài giỏi, “Thân hình như cái
nụ tai, với một cái cổ như con công” Những điều đó càng khiến cho Đăm Săn muốn chinh phục hơn nữa Tiếng của nàng lanh lảnh khẽ hỏi Đăm Săn : “Hỡi con người trần thế, ngươi muốn gì” Đăm Săn trả lời lại : “Tôi muốn có người nấu cơm canh tôi ăn, dệt khố áo tôi mặc”, chàng tỏ ý muốn lấy nữ thần mặt trời làm vợ mình, “muốn đưa nàng xuống trần làm juê, làm êm tai , làm chị em với Hơ Nhị, Hơ Bhị”,
=> Cách miêu tả và ngôn ngữ so sánh giàu hình ảnh tạo nên một nữ thần vừa có vẻ đẹp của một cô gái Ê Đê bình dị, nữ tính vừa có vẻ đẹp siêu nhiên, quyền uy của nữ thần
b Nữ thần Mặt trời – nguồn sức mạnh, nguồn sống của giới tự nhiên trần thế.
- Nàng là con của Thần Đất và Thần Trời và có năng lực siêu nhiên huyền bí Khi
Nữ Thần Mặt Trời ra đi thì mọi sinh vật sẽ không còn sức sống "Nhưng nếu ta đi thì lợn dưới gà trên, cọp, tê giác, ngựa, trâu sẽ chết hết Cả người Khơ-me, người Lào vì hết đất làm nương Chết cả người Ê-đê, Ê-ga vì không còn nước uống Chết cả gầm ghì cu xanh
vì không có trái ăn Nếu ta đi, cây trong rừng sẽ tuyệt diệt, cây trên rú sẽ chết khô, lau lách sẽ ngừng đâm chồi, cỏ cây sẽ lụi tàn, đất đai sẽ nứt nẻ, sông suối sẽ cạn khô"
→ Nữ thần mang vẻ đẹp và sức mạnh của thiên nhiên vũ trụ, quyết định vận mệnh sống còn của muôn loài mà vẫn có nét gần gũi Cách miêu tả cho thấy người Ê-đê cổ đại thể hiện sự ngợi ca thiên nhiên, họ tôn vinh vẻ đẹp của nữ thần Mặt Trời
3 Ý nghĩa của hành động Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời
- Biểu tượng Mặt Trời trong văn hóa nhân loại : là biểu tượng khá phổ biến ở các nền văn hóa khác nhau Ví dụ ở trong kinh Vệ Đà mặt trời là con mắt của thế giới, ở Úc là con trai của Đấng Sáng Tạo, trong thần thoại Hy Lạp mặt trời được nhân hóa thành thần Hê-li-ớt, điều khiển cỗ xe phân phát ánh sáng cho thế gian…
- Nữ thần Mặt Trời trong sử thi Đăm Săn:
+ Đại diện cho sự sống của mặt đất (nếu Nữ Thần ra đi thì cây cối con người sẽ chết), sức mạnh, quyền uy và sự hủy diệt (khi Đăm Săn trở về lúc mặt trời lên)
+ Là biểu tượng của mục tiêu khát vọng vươn tới chiếm lĩnh cái đẹp tuyệt đối – lí tưởng của người anh hùng Đăm Săn
+ Đại diện cho chế độ mẫu hệ của người Ê-đê
+ Thể hiện quan niệm thẩm mĩ của người Tây Nguyên về cái đẹp
Trang 8- Hành động Đăm Săn đi bắt Nữ thần Mặt Trời có ý nghĩa:
+ Thể hiện sự không đồng tình, phản đối tục lệ nối dây (chuê nuê)
+ Khát vọng của người anh hùng, dân tộc anh hùng muốn mở rộng địa bàn cư trú; khám phá, chinh phục và làm chủ thiên nhiên đầy bí ẩn
3 Đánh giá chung
a Nghệ thuật
- Đan xen lời kể chuyện (Người kể chuyện trong đoạn trích ở ngôi thứ 3, giấu mình) và lời đối thoại của các nhân vật, tạo nên sự sinh động và màu sắc dân gian
- Cách kể chuyện: Kết hợp kể và tả, tự nhiên, hấp dẫn, dùng nhiều cách ví von, sao sánh độc đáo, sử dụng các thủ pháp trùng điệp, phóng đại để tạo ấn tượng mạnh mẽ, diễn tả được tính chất kì vĩ, hùng tráng của sự việc, hành động nhân vật
- Ngôn ngữ: giàu hình ảnh,thành kính, trang trọng, có tính bi hùng, thiêng liêng
b Nội dung
- Thông qua nhân vật Nữ Thần Mặt Trời, đoạn trích ca ngợi người anh hùng Đăm Săn có
vẻ đẹp lí tưởng, mang tầm văn hoá: có vẻ đẹp thân hình, diện mạo, có ý chí, lòng dũng cảm và sức mạnh phi thường, khát vọng lớn lao, tất cả suy nghĩ, hành động theo nguyên tắc danh dự, vì lợí ích của bộ tộc Đăm Săn chính là kết tinh toàn vẹn tính cách anh hùng trong sử thi Ê đê Đồng thời, tác phẩm cũng thể hiện rõ trí tưởng tượng bay bổng của người cổ đại về tự nhiên và khát vọng chinh phục tự nhiên của họ
Ngữ liệu Đọc – hiểu
Nói một chuyện đời xưa
Trên đồi, ta truyền lại cho con bướm bạc
Dưới nước, ta truyền lại cho con chạng kha(1)
Trên trời ta truyền lại cho sông Ngân hà
Trong cửa, trong nhà
Người già truyền cho con cháu
Muốn có lụa để may quần may áo
Muốn có vải trắng bông gạo để nhuộm phẩm tím phẩm xanh
Muốn dệt gấm ở sân rộng
Muốn trải vải trắng áng cao ([1])
Con nhà con người
Ngày mai phải lên đồi trồng bông cho sớm
Muốn ăn thịt nai nướng, thịt nai khô
Muốn ăn cá kho, cá gắp
Con người con nhà
Trang 9Ngày mai phải đi sông thả lưới
Đi suối đơm đó, đơm rắc, làm chặng, làm uông ([2])
Con trai đi rừng có bạn súng
Con gái giã gạo có bạn thúng, bạn nong
Muốn biết chuyện người Mường ngày xửa ngày xưa
Thì trông ra mà nghe kể lại
Người già con nít nghe chuyện quên đói
Con trai con gái nghe chuyện bỏ cả áng xim ([3])
ở mường xa chìm xa nổi
Nghe một chuyện nên rõ rõ
Tỏ một chuyện nên lớn lớn
Nghe hết ngọn hết ngành
No buổi, no ngày cho lòng đỡ nhớ.
(Trích Đẻ đất đẻ nước- Phan Ngọc, Tuyển tập truyện thơ Mường, NXB Khoa học xã hội,
1986) (1) Chạng kha : con gọng vó
([1]) áng cao : sân trên sàn rộng, nơi ngồi vui chơi
([2]) Làm chặng, làm uông : làm như đăng cá ở miền xuôi, cái đăng này chặn một đoạn khe
([3]) áng xim : nơi tìm hiểu tình tự Xim cũng có nghĩa là tình yêu
Nhận bản đầy đủ, chi tiết, sửa được tham gia nhóm
Giáo án miễn phí Ngữ Văn THCS - THPT Sách mới
https://www.facebook.com/groups/giaoanmienphinguvan
https://www.facebook.com/giaoannguvan/