Chữ người tử tù dạy thêm 10 kntt nâng cao

Không lặp lại bất cứ ai trong lịch sử văn học, Nguyễn Tuân trong “Chữ người tử tù” nhà văn đã sáng tạo một tình huống truyện vô cùng độc đáo, thể hiện năng lực của một nghệ sĩ lớn.. - Ng

nước và tinh thần dân tộc, suốt đời ông tôn thờ và đi tìm cái đẹp, cái thật, tha thiết vun đắp

“thiên lương” cho mỗi “cái tôi” cá nhân nảy nở và phát triển tốt đẹp Lòng yêu nước củaông có màu sắc riêng: gắn liền với những giá trị đạo đức và văn hóa cổ truyền của dân tộc

Có ý kiến cho rằng, sự nghiệp Nguyễn Tuân sẽ không thể toàn vẹn nếu thiếu đi “Vangbóng một thời”, là tập truyện ngắn tiêu biểu cho sáng tác của Nguyễn Tuân trước cáchmạng tháng tám Tập truyện gồm mười một truyện viết về một thời vàng son đã qua naychỉ con vương sót lại Nhân vật trong “Vang bóng một thời” hầu hết là các nhà nho, nhữngngười sinh nhầm thế kỉ, vào đúng lúc nho học đã tàn Dù sa cơ lỡ vận nhưng họ vẫn giữđược phẩm giá, nhân cách của mình Những nhà nho tài hoa ấy đã không chịu vứt bỏ lươngtâm, chạy theo danh lợi mà luôn giữ thiên lương cao đẹp “Chữ người tử tù” ban đầu tên là

“Dòng chữ cuối cùng”, được in trên tạp chí Tao đàn năm 1938 Sau đó được đưa vào introng tập “Vang bóng một thời” Trong truyện ngắn này, nhà văn đã xây dựng thành côngnhân vật Huấn Cao, một con người tài hoa, có khí phách và thiên lương trong sáng, mộttrang anh hùng, hảo hán sắp rơi đầu mà vẫn hiên ngang

II THÂN BÀI

1 Khái quát

- Nguyên mẫu: Huấn Cao được xây dựng từ một nguyên mẫu lịch sử có thật của thế

kỉ XIX Đó là Cao Bá Quát, người anh hùng trong cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương, một nhàthơ, nhà thư pháp lừng lẫy một thời Ông được người đời tôn vinh là thánh “Thần Siêu,thánh Quát”, ca ngợi văn chương của ông “Văn như Siêu, Quát vô tiền Hán” Sinh thời,Cao Bá Quát có hai câu thơ sáng ngời nghĩa khí:

Thập cổ luân giao cầu cổ kiếmNhất sinh đê thủ bái mai hoa(Mười năm lặn lội tìm gươm báuChỉ biết cúi đầu trước cành hoa mai)

Từ một nhân vật lịch sử trong thế kỉ XIX gắn liền với những giai thoại, những câuđối: “Một chiếc cùm lim chân có đế – Ba vòng xích sắt bước thì vương”…, Nguyễn Tuân

đã sáng tạo nên một hình tượng văn học Huấn Cao đẹp đẽ và đầy bi tráng

- Tình huống truyện: Nhà văn Nguyễn Tuân đừng bày tỏ quan điểm của mình: “Ở đâu có lao động thì ở đó có sáng tạo” Nhà văn Nam Cao cũng viết “Văn chương không cần những người thợ khéo tay, làm theo một vài kiểu mẫu đưa cho.Văn chương chỉ dung nạp những người biết đào sâu, biết tìm tòi, khơi những nguồn chưa ai khơi, và sáng tạo những cái gì chưa có " Không lặp lại bất cứ ai trong lịch sử văn học, Nguyễn

Tuân trong “Chữ người tử tù” nhà văn đã sáng tạo một tình huống truyện vô cùng độc đáo,

thể hiện năng lực của một nghệ sĩ lớn Ông viết về thú chơi chữ đẹp mà trong đó người xinchữ là một quản ngục, người cho chữ là người tử tù sắp ra pháp trường Xét trên bình diện

xã hội họ là hai kẻ kình địch, một người là đại diện cho thiết chế xã hội và một người làphản nghịch chống lại thiết chế xã hội ấy Nhưng xét trên bình diện nghệ thuật họ lại là tri

âm tri kỷ, Huấn Cao là người sáng tạo cái đẹp, là người có khí phách và thiên lương trongsáng và quản ngục là người quý trọng cái tài, cái đẹp Họ chính là “đồng thanh tương ứngđồng khí tương cầu”, như Bá Nha, Tử Kỳ, nhưng quản ngục bị ông trời “chơi ác”, bị “đemđày ải vào giữa một đống cặn bã” Tình huống truyện còn éo le hơn là ở chỗ hai kẻ ấy lạigặp nhau trong nhà ngục và nỗi khổ của quản ngục là có Huấn Cao trong tay, dưới quyềnmình nhưng lại không biết làm cách nào có được chữ của ông Chính trong trong tìnhhuống éo le ấy, vẻ đẹp của nhân vật Huấn Cao mới được bộc lộ rõ nhất

- Khái quát về vẻ đẹp của Huấn Cao: Mỗi tác phẩm của Nguyễn Tuân đều phải

xuất sắc, đạt đến trình độ hoàn mỹ và nhân vật hiện lên trong các tác phẩm của ông phải làhiện thân của cái đẹp Huấn Cao cũng giống như nhiều nhân vật khác trong “Vang bóngmột thời” là những người tài hoa nghệ sĩ, có thiên lương trong sáng Hơn nữa, Huấn Caocòn hiện lên là một trang anh hùng nghĩa sĩ, khí phách hơn người Bởi vậy, Huấn Cao đượcđánh giá là nhân vật có vẻ đẹp “toàn thiện, toàn bích” nhất và “Chữ người tử tù” cũng trởthành truyện ngắn xuất sắc nhất trong “Vang bóng một thời”

2 Vẻ đẹp của nhân vật Huấn Cao

Bằng một thứ văn xuôi điêu luyện gợi được không khí cổ kính của một thời đã qua,Nguyễn Tuân đã khắc họa thành công vẻ đẹp cũng như tính cách nhân vật nhất là nhân vậtHuấn Cao

nét đẹp văn hoá của thời trung đại Môn nghệ thuật này rất phổ biến ở các nước đồng văn,trong đó có nước ta Với ngọn bút lông mềm mại, người nghệ sĩ viết chữ đẹp không chỉphải có những nét chữ đẹp như rồng bay phượng múa để viết chữ mà như vẽ một bức tranh

mà chữ còn phải có ý nghĩa sâu sắc, thâm thúy Hơn nữa, chữ phải thể hiện được cốt cách

và tâm ý của người viết Người xưa thường xin chữ hay mua chữ về để treo trong nhà nhưtreo bức họa quý hoặc để thờ

- Nguyễn Tuân đã rất tinh tế khi không để nhân vật của mình xuất hiện trực diệnngay từ đầu mà trước hết xuất hiện qua cuộc trò chuyện của viên quản ngục và thầy thơ lại.Tài viết chữ của Huấn Cao như thế nào cứ nhìn thái độ của quản ngục và thầy thơ lại sẽ rõ.Viên quan quản ngục của một huyện nhỏ vô danh cũng biết đến tài viết chữ đẹp của HuấnCao nổi khắp vùng tỉnh Sơn và qua lời của hắn thì ông viết chữ rất nhanh và đẹp “Chữ ôngHuấn Cao đẹp lắm, vuông lắm” “Có được chữ ông Huấn Cao mà treo là có một báu vậttrên đời” Chữ của ông Huấn phải đẹp lắm, quý lắm thì quản ngục mới khao khát có đượcchữ của ông, mới có cái sở nguyện là “có một ngày kia được treo ở nhà riêng mình một đôicâu đối do tay ông Huấn Cao viết”

- Để xin được chữ ông Huấn Cao, viên quản ngục không những phải dụng công,phải kính cẩn mà còn “mất ăn mất ngủ” và phải liều mạng Bởi vì biệt đãi một tử tù nhưHuấn Cao là việc làm quá nguy hiểm, là mắc tội phản nghịch, có khi phải trả giá bằng tínhmạng của mình

- Huấn Cao ngoài cái tài viết chữ đẹp còn nổi tiếng là một tên tù nguy hiểm có “tài

bẻ khóa, vượt ngục” Việc bẻ khóa vượt ngục của Huấn Cao không phải là trò của bọn tiểunhân vô lại, của bọn đục tường khoét vách mà là hành động của người anh hùng, một nam

tử hán đại trượng phu không chịu cảnh tù đày mà bứt phá mọi gông cùm, coi nhà tù củatriều đình như chốn không người, “ra tay tháo cũi sổ lồng như chơi” Cái dũng khí phá bỏgông xiềng của ông Huấn cũng vang dội, loan truyền trong vùng như một huyền thoạikhiến những kẻ nắm giữ gông xiềng phải nể sợ Hóa ra, Huấn Cao không chỉ viết chữ đẹp

mà ông còn có tài võ Con người này quả là chỗ tuyệt mĩ, hoàn hảo, văn võ song toàn đúngnhư nhận xét của thầy thơ lại “Dạ bẩm, thế ra y văn võ đều có tài cả Chà chà!”

Quản ngục vì kính trọng, nể phục tài năng cũng như cốt cách của ông Huấn nên khácvới phong tục nhận tù nhân ngày thường, viên quản ngục đón những người tù mới bằngcặp mắt hiền lành “lòng kiêng nể, tuy cố giữ kín đáo mà cũng đã rõ quá rồi”

gông nặng bảy, tám tạ và dài tám thước và cái án tử dành cho ông và các bạn đồng chí củaông cho thấy họ đã dũng cảm chống lại triều đình và bị khép tội nặng như thế nào.

+ Nguyễn Du từng viết về người anh hùng Từ Hải lúc sa cơ “Hùm thiêng thất thế sa

cơ cũng hèn” Người đời cũng thường nói thế, song Huấn Cao, tuy sa cơ, thất thế, sắp rơiđầu hiên ngang, vẫn sống những ngày ung dung, đàng hoàng Người anh hùng ấy dù chothất thế nhưng vẫn giữ được thế lực, uy quyền của mình Dưới mắt ông, bọn người đại diệncho thế lực thống trị kia chỉ là “một lũ tiểu nhân thị oai” cho nên, mặc dù chịu sự giam giữcủa bọn chúng nhưng ông vẫn tỏ ra “khinh bạc” Khi bị giải đến đề lao, ông không hềkhúm núm, sợ hãi mà giữ thái độ bình thản, xem thường, vẫn dỗ gông, phủi rệp, hóm hỉnhđùa vui làm vỡ tan sự uy nghiêm của chốn cường quyền Bất chấp lời dọa nạt của tên lính

áp giải “Huấn Cao lạnh lùng, chúc mũi gông nặng, khom mình thúc mạnh đầu thang gôngxuống thềm đá tảng đánh thuỳnh một cái” xuống nền đá tảng

+ Đối với quản ngục, Huấn Cao rất lạnh lùng, khinh bạc xưng hô "ta - ngươi", thậmchí còn mắng té tát: “Ngươi hỏi ta muốn gì? Ta chỉ muốn có một điều Là nhà ngươi đừngđặt chân vào đây” Cách trả lời ngang tàng, ngạo mạn đầy trịch thượng như vậy là bởi vìHuấn Cao “đến cái chết chém cũng còn chẳng sợ nữa là…” Ông không thèm đếm xỉa đến

sự trả thù của kẻ đã bị mình xúc phạm Huấn Cao rất có ý thức được vị trí của mình trong

xã hội, ông biết đặt vị trí của mình lên trên những loại dơ bẩn “cặn bã” của xã hội “Bầntiện bất năng di, uy vũ bất năng khuất” Nhân cách của Huấn Cao quả là trong sáng nhưpha lê, không hề có một chút trầy xước nào

+ Người xưa thường nói “Nhất nhật tại tù thiên thu tại ngoại” (Một ngày ở trong tùbằng nghìn thu ở ngoài) Thay vì buồn rầu, chán nản “gậm một mối căm hờn trong cũi sắt”thì ông lại thản nhiên nhận rượu thịt và ăn uống no say coi như một việc vẫn làm trong cáihứng sinh bình Chứng tỏ ông chỉ xem nhà tù như một chốn dừng chân để nghỉ ngơi “Chạymỏi chân thì hẵng ở tù”

Có thể nói, Huấn Cao dù thất thế nhưng vẫn hiên ngang, thân xác bị xiềng xíchnhưng tinh thần hoàn toàn tự do Đó là phong thái, khí phách của người anh hùng xem cáichết nhẹ như lông hồng, chẳng vì biệt đãi mà bị lung lạc hay vì quyền thế mà run sợ

2.3 Thiên lương trong sáng

Mỗi nghệ sĩ có thể đến với văn chương và cuộc đời bằng con đường riêng của mình Nhưng tư duy nghệ thuật dù có đổi mới đến đâu đi nữa thì cũng không thể vượt

ra ngoài các quy luật của chân, thiện, mỹ, quy luật nhân bản Bởi vậy, không chỉ hết lời

ca ngợi cái tài hoa, khí phách mà Nguyễn Tuân còn hết lời ca ngợi thiên lương trong sángcủa Huấn Cao Thiên lương ở đây cần được hiểu là những phẩm chất tốt đẹp mà trời phúcho con người Xét cho cùng nó chính là cái tâm mà bàn về chữ tâm, đại thi hào Nguyễn

Du từng viết: Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài” Huấn Cao có cái tâm trong sáng của

người nghệ sĩ Cái tâm ấy cũng vuông vắn, cao khiết và đầy sức chinh phục như nét chữcủa ông vậy.

Lẽ ra với tài ấy, nếu chịu quy thuận triều đình, Huấn Cao có thể trở thành vị quanquyền cao chức trọng, bổng lộc đủ đầy; với nhân cách cao đẹp có thể là bậc thầy của bao

kẻ khác trong thiên hạ Mặc dù theo lễ giáo phong kiến, ông phải một lòng trung với triềuđình, nhưng trong bối cảnh xã hội thối nát, người bóc lột người, ông không chịu quỵ lụyvào luồn ra cúi, không chịu cảnh “cá chậu chim lồng”, ông nổi dậy chống lại triều đình bấtcông Sự nghiệp anh hùng không thành, ông bị bắt, bị khép vào tội đại nghịch và phải lãnh

án chém nhưng ông cũng không hề hối hận và run sợ

Mặc dù chữ của ông rất đẹp, nhiều người khao khát có được chữ của ông và coi đó

là vật báu để treo ở trong nhà nhưng tính ông vốn khoảnh nên ít chịu cho chữ Ông nói

“Ta nhất sinh không vì vàng bạc hay quyền quý mà ép mình phải viết chữ bao giờ” Khinhbạc vàng ngọc, quyền thế nên cả đời ông mới cho chữ có ba lần là hai bộ tứ bình và mộtbức trung đường cho ba người bạn thân thiết, đều là chỗ tri âm tri kỉ Huấn Cao đúng làmột con người ý thức sâu sắc được thiên chức và phẩm giá của nghệ thuật, một con ngườikhông bao giờ thị tài Đó là nhân cách của bậc quân tử không bao giờ bị lung chuyển trước

uy quyền phi nghĩa và đồng tiền phàm tục

Đáng trân trọng hơn đó là Huấn Cao còn biết trọng thiên lương của người khác.Điều này được thể hiện trong cách ứng xử chân tình mà ông dành cho quản ngục Khi chưahiểu được tấm lòng quản ngục, ông khinh bỉ, coi thường y như một thứ công cụ của tầnglớp thống trị Còn khi đã hiểu ra cái “sở nguyện cao đẹp” của y, ông hết sức cảm mến vàtrân trọng Huấn Cao kiêu bạc là thế mà vui vẻ nhận cho chữ, thậm chí còn tỏ ra cảm động:

“Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất một tấm lòng trong thiên hạ” Bởi vì ông đã nhận ra ở viênquản ngục như một đóa sen trong bùn và đã đem tấm lòng tri âm để đáp lại một người tri

kỉ Khi đã phát hiện ra một nhân cách cao quý giữa chốn tối tăm, ông không nỡ để chonhân cách ấy hoen ố đi Ông chân thành, ân cần dặn dò viên quản ngục những lời tâmhuyết sau khi cho chữ “Ở đây lẫn lộn Ta khuyên thầy quản nên thay chỗ ở đi…Ở đây…khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũng đến nhem nhuốc cả một đời lương thiện đi”

3 Vẻ đẹp của Huấn Cao kết tinh trong cảnh cho chữ

Nghệ thuật xây dựng nhân vật Huấn Cao rất đặc sắc và hầu như không có chi tiếtnghệ thuật nào thừa Tiếng đồn đại, lai lịch, cử chỉ, ngôn ngữ, hành động… của nhân vậtđược tác giả lựa chọn rất “đắt” làm hiện lên một Huấn Cao hiên ngang bất khuất, tài tử tàihoa, quý trọng bằng hữu và trân trọng những tấm lòng biệt nhỡn liên tài trong thiên hạ Vàtất cả những vẻ đẹp ấy của ông Huấn thể hiện kết tinh nhất, hài hòa nhất ở cảnh cho chữ,cảnh mà Nguyễn Tuân gọi là “một cảnh tượng xưa nay chưa từng có”

Người tử tù đã thực hiện lời hứa với viên quản ngục, đã thể hiện cái tài hoa tuyệt thếcủa mình trong một khung cảnh đầy xúc động Đêm hôm ấy khi trại giam tỉnh Sơn chỉ còn

văng vẳng tiếng mõ trên vọng canh, giữa gian nhà ngục chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạngnhện, đất thì bừa bài phân phân chuột và phân gián, khói tỏa như đám cháy nhà, ánh sángcủa một bó đuốc tẩm dầu, có ba cái đầu người đang chăm chú trên một tấm lụa bạch cònnguyên vẹn lần hồ Trong đó, một kẻ tử tù “cổ đeo gông, chân vướng xiềng” đang “đậm tôtừng nét chữ trên vuông lụa bạch trắng tinh” căng trên mảnh ván Quên rằng cổ đeo gông,chân vướng xiềng, người tử tù đang dồn hết tinh lực vào từng nét chữ Dường như lúc nàyHuấn Cao không còn là một tử tù mà là một nghệ sĩ đang thể hiện tài năng của mình Bêncạnh đó là thầy thơ lại run run bưng chậu mực và của viên quản ngục khúm núm cất nhữngđồng tiền kẽm đánh dấu ô chữ

Nhà văn Nguyễn Tuân đã gọi đó là cảnh tượng lạ lùng xưa nay chưa từng có vì nghệthuật thư pháp là một thú vui thanh cao, tao nhã Trong sự tưởng tượng của tất thảy mọingười thì nó phải diễn ra ở một khung cảnh phù hợp như thư phòng, thư sảnh hoặc mộtkhông gian có rượu, có hoa, có trăng… Vậy mà cảnh cho chữ ở đây là diễn ra trong nhàgiam bẩn thỉu, đầy bóng tối Lạ nữa vì ở đó có sự soán vị đổi ngôi, người tử tù bỗng chốctrở thành người nghệ sĩ tài hoa, uy nghĩ, lẫm liệt, tỏa đầy hào quang còn quản ngục và thầythơ lại đáng lẽ phải oai phong, bệ vệ, thét ra lửa bỗng trở nên khúm núm và run run

Trong đoạn văn miêu tả cảnh cho chữ, nhà văn Nguyễn Tuân đã sử dụng một cáchtriệt để nghệ thuật đối lập Thủ pháp nghệ thuật này vốn được sử dụng phổ biến trong vănhọc lãng mạn, được các nhà văn sử dụng để tô đậm cái phi thường Nguyễn Tuân sử dụngnghệ thuật đối lập để nhấn mạnh sự tương phản giữa vẻ đẹp của tấm lụa bạch còn nguyênvẹn lần hồ, mùi thơm của chậu mực, nét chữ vuông tươi tắn với cái dơ bẩn là cảnh buồngnhà ngục tối, chật hẹp, ẩm ướt, tường đầy mạng nhện, đất bừa bãi phân chuột, phân gián.Đối lập giữa ánh sáng của bó đuốc tẩm dầu cháy rừng rực và không gian u tối của chốnngục tù Đối lập giữa vẻ đẹp lồng lộng, sự uy nghi, lẫm liệt của Huấn Cao với sự khúmnúm, run run của quản ngục và thầy thơ lại Nghệ thuật đối lập không chỉ tô đậm vẻ đẹpphi thường của người tử tù Huấn Cao mà còn nhấn mạnh chiến thắng của cái đẹp, cái thiện

ở một nơi mà tưởng rằng cái xấu và cái ác ngự trị Cái đẹp, cái thiện thực sự đã chiến thắng

và tỏa sáng Cảnh cho chữ đã phá vỡ bóng tối nghìn đời ở chốn ngục tù khiến không giannhà tù bị đổ sụp Ở đó chỉ còn màu trắng của tấm lụa bạch, mùi thơm của chậu mực, không

có quản ngục và tử tù mà chỉ có một người nghệ sĩ đang phô diễn tài năng và những ngườicòn lại là những người yêu quý, tán thưởng, trân trọng và sùng kính cái tài cái đẹp Tất cảthể hiện nghĩa sâu sắc rằng cái đẹp, cái thiện có thể sản sinh từ nơi tội ác ngự trị, giữamảnh đất chết Nguyễn Tuân quả thực là một tài năng bậc thầy khi ông đã thực hiện đúng

thiên chức của một nhà văn “Công việc của nhà văn là phát hiện ra cái đẹp ở chỗ không

ai ngờ tới, tìm cái đẹp kín đáo và che lấp của sự vật, để cho người đọc một bài học trông nhìn và thưởng thức.” (Thạch Lam).

Ngày mai người tử tù kia sẽ phải ra pháp trường, nhưng dường như không phải ôngđang đi vào cõi chết mà đang đi vào cõi bất tử Những dòng chữ ông vừa viết là nhữngdòng chữ cuối cùng của ông Nhưng dù ông có chết đi thì những nét chữ vuông vắn, tươitắn nói lên hoài bão tung hoành của cả đời ông vẫn mãi còn đó Tài năng, khí phách vàthiên lương trong sáng của ông thể hiện qua từng nét chữ thì vẫn còn đó Thiên lương trongsáng ấy còn hiện qua lời khuyên với viên quản ngục của ông cũng vẫn mãi được người đờitrân trọng và ghi nhớ

Sau khi “đề xong lạc khoản”, Huấn Cao khen mùi mực thơm, “thở dài” đỡ viên quảnngục đứng thẳng người dậy, nói: “Tôi bảo thực đấy, thầy quản nên tìm về nhà quê mà ở đã,rồi hãy nghĩ đến chuyện chơi chữ Ở đây khó giữ thiên lương cho lành vững và rồi cũngđến nhem nhuốc mất cái đời lương thiện đi” Lời khuyên của Huấn Cao mang ý nghĩa cáiđẹp có thể nảy sinh ở nơi đất chết nhưng không thể nào và không bao giờ có thể cùng sốngđược với cái xấu xa, tàn bạo Con người chỉ có thể thưởng thức được cái đẹp khi có bảnchất trong sáng, nhân cách cao thượng mà thôi

Và khi quản ngục vái tử tù một vái, “nước mắt rỉ vào kẽ miệng” làm cho nghẹn ngàonói “Kẻ mê muội này xin bái lĩnh” thì cái vái lạy ấy không chỉ để tạ ơn người đã cho mìnhchữ mà còn là sự cúi mình trước vẻ đẹp của tài năng, khí phách và thiên lương trong sáng.Cái vái lạy ấy không phải là cái vái lạy đê hèn mà là cái vái lạy làm tôn lên vẻ đẹp thiênlương của quản ngục Bởi đó cũng chính là một sự cúi mình trước vẻ đẹp của hoa mai nhưCao Chu Thần từng viết “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa” Cái vái lạy ấy hơn nữa còn chothấy cái đẹp đã cảm hóa cái xấu, cái ác, khẳng định cái đẹp có sức mạnh cảm hóa và “cứuvớt con người” Từ đó, Nguyễn Tuân muốn thể hiện niềm tin vào con người và đưa ratuyên ngôn: cái đẹp phải gắn với cái thiện và người nghệ sĩ trước hết phải có thiên lươngtrong sáng

III KẾT BÀI

- Nghệ thuật: Nguyễn Tuân là nhà văn uyên bác và tài hoa, trong cả tư tưởng và

cách biểu hiện Ông đúng là bậc thầy về ngôn ngữ, rất lịch lãm uyên bác về lịch sử, về xãhội Đúng như lời Vũ Ngọc Phan đã nói “văn Nguyễn Tuân không phải thứ văn để ngườinông nổi thưởng thức” Trong “Chữ người tử tù” nhà văn đã xây dựng được một tìnhhuống truyện độc đáo, sử dụng bút pháp nghệ thuật lí tưởng hóa, nghệ thuật đối lập, nghệthuật kể chuyện với cấu trúc, tình tiết, lời thoại và độc thoại, miêu tả tâm lí nhân vật mộtcách tinh tế khắc họa tính cách nhân vật đặc sắc Ông đã sử dụng một loạt từ Hán Việt rấtđắt (pháp trường, tử tù, tử hình, nhất sinh, bộ tứ bình, bức trung đường, lạc khoản, thiên hạ,thiên lương, lương thiện…) tạo nên màu sắc lịch sử, cổ kính, bi tráng; phục chế lại đượcmột thời vàng son đã qua nay chỉ còn vương sót lại, làm hiện lên chân dung những conngười của một thời đại đã qua giờ chỉ còn mờ ảo qua màn sương của thời gian Đặc biệt,cái đẹp tuyệt đỉnh, tuyệt đối của nhân vật Huấn Cao không phải hiện lên trực tiếp qua sự

mô tả của tác giả mà thông qua sự đánh giá, nhận xét và thái độ của các nhân vật khác làquản ngục, thầy thơ lại Đây là sáng tạo độc đáo của Nguyễn Tuân Một mặt nó làm chochân dung nhân vật hiện lên khách quan, tránh được mọi sự gò ép, áp đặt Mặt khác, nócũng có tác dụng như một chiếc đòn bẩy, tôn cái tài, cái đẹp, cùng những phẩm chất đángquý của Huấn Cao lên gấp nhiều lần khiến người đọc có cảm giác nhân vật đã trở thànhmột huyền thoại, sống mãi trong niềm tôn thờ, ngưỡng mộ của người đời.

- Nội dung: “Chữ người tử tù” cũng như cả tập truyện “Vang bóng một thời” củaNguyễn Tuân “là một tác phẩm đạt gần tới sự toàn thiện, toàn mĩ” (Vũ Ngọc Phan) VàNguyễn Tuân đúng là người nghệ sĩ của cái đẹp và suốt đời đi tìm cái đẹp, có thể khẳngđịnh nhân vật Huấn Cao trong “Chữ người tử tù” là một hình tượng văn học hoàn mĩ, đẹp

đẽ bậc nhất trong nền văn học dân tộc Huấn Cao tượng trưng cho cái đẹp của khí phách,của tài hoa hòa hợp với thiên lương trong sáng Xây dựng hình tượng Huấn Cao, nhà vănNguyễn Tuân đã thành công trong việc xây dựng một chân dung nghệ thuật điển hình, lítưởng về cái đẹp Đối với Nguyễn Tuân, cái đẹp phải luôn song song cả “tâm” và “tài” thìmới thực sự có ý nghĩa Ông quan niệm, cái đẹp bao giờ cũng phải đi cùng cái thiện vàngười nghệ sĩ say mê cái đẹp trước hết phải có thiên lương trong sáng Ông có niềm tin vàosức mạnh của cái đẹp và cái thiện, khẳng định cái đẹp và cái thiện sẽ luôn chiến thắng, tỏasáng Hơn nữa, thông qua nhân vật Huấn Cao, tác giả đã kín đáo thể hiện tinh thần yêunước Bởi tác phẩm không chỉ tôn vinh một trang anh hùng dũng liệt mà còn tôn vinhnhững nét đẹp văn hóa truyền thống dân tộc, gián tiếp ca ngợi những người anh hùng xảthân vì nghĩa lớn, sẵn sàng hi sinh vì đất nước Đây cũng là sự giãi bày kín đáo niềm “…

khát khao theo đuổi một lý tưởng cao cả của người thanh niên Nguyễn Tuân khi mới bước chân vào đời” (Trường Chinh).

Đề bài 2: Phân tích nhân vật quản ngục trong “Chữ người tử tù” của Nguyễn Tuân

“Chữ người tử tù” lúc đầu tác phẩm có tên “Dòng chữ cuối cùng”, in trong tạp chí Tao Đàn năm 1938, sau đó được đổi tên và in trong tập “Vang bóng một thời” xuất bản năm 1940 là

tác phẩm tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật Nguyễn Tuân trước Cách mạng tháng Tám.Với cảm hứng lãng mạn, Nguyễn Tuân đã thành công trong việc xây dựng một chân dung

nghệ thuật điển hình, lí tưởng về cái đẹp Nhưng thật thiếu sót khi say mê tài hoa, khíphách và thiên lương trong sáng của Huấn Cao mà bỏ quên nhân vật quản ngục.

II THÂN BÀI

1 Khái quát

- Vị trí của nhân vật trong tác phẩm:

Tuy không phải là nhân vật chính nhưng viên quản ngục đóng vai trò quan trọngtrong tác phẩm Viên quản ngục luôn được nhà văn Nguyễn Tuân đặt cạnh Huấn Cao vàhai nhân vật khi trực tiếp khi gián tiếp, khi đối lập khi song hành tạo nên cốt truyện chặtchẽ, tình huống truyện độc đáo đặc sắc, góp phần tạo nên giá trị nhân sinh, nhân văn sâusắc của tác phẩm Thậm chí có nhiều ý kiến cho rằng vẻ đẹp của nhân vật quản ngục cũngkhông kém nhân vật Huấn Cao

- Tình huống truyện: Tk mục 1.2.đề 1

2 Nghề nghiệp

Nhân vật quản ngục trong tác phẩm không có tên tuổi cụ thể mà chỉ được gọi theochức danh Chức danh ấy cũng thể hiện nghề nghiệp của ông ta là người đứng đầu và caiquản nhà ngục, là công cụ đắc lực cho thiết chế xã hội tàn bạo, mục nát đương thời Chứcnăng của ông ta là áp chế và tiêu diệt tội phạm, trong đó có cả những người dám đứng lênchống lại triều đình và bảo vệ nhân dân Cảnh sống, thế giới cai trị của quản ngục là chốnngục tù, tăm tối, là thế giới của bóng đêm, tội ác dễ đẩy con người vào lọc lừa, tàn nhẫn.Những tưởng quản ngục cũng giống như bao kẻ khác trong bộ máy thống trị ấy, nhưng tráilại viên quản ngục lại là người có tính cách dịu dàng, biết trọng người ngay, biết được giátrị của con người Chức vụ quản ngục chỉ là “cái áo khoác ngoài của một tâm hồn đẹp”

3 Tính cách, phẩm chất

3.1 Là người yên phận, có nội tâm sâu sắc, trầm tĩnh

- Viên quản ngục trước hết là một con người cam chịu, yên phận và đúng là mộtcông cụ của giai cấp thống trị đương thời Khi nhận tù ông ta nói “Chuyện triều đình quốcgia chúng ta biết gì mà bàn bạc cho thêm lời Nhỡ lại bị vạ miệng thì khốn" Cái khuôn khổphong kiến, cái “phép nước” đã khiến quản ngục quen với việc nhận tù, giao tù, với

"những mánh khóe hành hạ thường lệ” Nhưng viên quản ngục không phải là một tên nô lệngoan ngoãn, trung thành mà bên trong con người đó còn có mầm sống tươi xanh của cáiđẹp Cái mầm ấy bị đè bẹp nhưng vần khắc khoải sống như chờ đợi một lúc nào đó đượcvươn lên

- Cũng ngay trong phần đầu của tác phẩm, nhà văn Nguyễn Tuân đã miêu tả một sốnét về ngoại hình gợi những ấn tượng ban đầu về nhân vật Quản ngục được miêu tả là mộtngười trung niên “đầu đã điểm hoa râm, râu đã ngả màu” Ông hiện lên với những nét suy

tư, khắc khổ “Đèn leo lét rọi vào một khuôn mặt đang nghĩ ngợi Ngục quan băn khoănngồi bóp thái dương” và sau đó là vẻ mặt điềm đạm, bình tĩnh, phúc hậu như “mặt nước ao

xuân, bằng lặng, kín đáo và êm nhẹ” Những nét miêu tả ngoại hình ấy đã làm hiện lên mộtcon người có nội tâm sâu sắc, kín đáo và trầm tĩnh Hình ảnh ấy hoàn toàn khác với vẻngoài hống hách, tàn ác của viên quan coi ngục thông thường Huấn Cao, con người văn võsong toàn xuất hiện trong nhà tù đã khiến quản ngục rơi vào một tình huống hết sức khó

xử Một cuộc đấu tranh âm thầm đã diễn ra trong nội tâm và rồi ông cũng phải quyết định

và quyết định ấy khiến tâm hồn ông trở nên bình lặng, êm nhẹ Cách đối xử của quản ngụctrong tình huống ấy đã thể hiện rõ thiên lương trong sáng của nhân vật

3.2 Thiên lương trong sáng

- Quản ngục là người có tâm hồn nghệ sĩ khát khao và trân trọng cái đẹp:

Thiên lương trong sáng của quản ngục trước hết thể hiện ở chỗ ông ta là một người

có tâm hồn nghệ sĩ biết biết quý trọng nâng niu cái đẹp và điều đó bộc lộ trước tiên ở sởthích chơi chữ đẹp Từ thuở đọc vỡ sách thánh hiền, ông luôn khao khát “được treo ở nhàriêng một đôi câu đối” do chính tay Huấn Cao viết, bởi “Chữ ông Huấn Cao đẹp lắm,vuông lắm” Ông luôn coi chữ ông Huấn là một vật báu trên đời Khát khao, lòng trântrọng cái đẹp của quản ngục mãnh liệt đến mức ông có thể bất chấp cả tính mạng và địa vị,mong sao có được mấy chữ của ông Huấn Và điều ông đau lòng nhất là ông Huấn dướiquyền mình nhưng chẳng biết làm cách nào để có thể xin chữ Biết tính ông Huấn “vốnkhoảnh, trừ chỗ tri kỉ, ông ít chịu cho chữ” quản ngục lo lắng nếu như không xin được chữông Huấn trước khi bị hành hình thì ông sẽ “ân hận suốt đời mất”

- Quản ngục là người có tấm lòng biệt nhỡn liên tài:

Có lẽ, chính niềm say mê, trân trọng cái đẹp đã khiến quản ngục có tấm lòng biệtnhỡn liên tài, cũng là một biểu hiện rõ nét của thiên lương trong sáng ở nhân vật Ở đây tahiểu biệt nhỡn là cái nhìn trân trọng đặc biệt, liên tài là biết quý cái tài Biệt nhỡn liên tài làcái nhìn quý trọng đặc biệt với người tài hoa

- Cái nhìn “biệt nhỡn liên tài” ấy thể hiện ngay từ khi quản ngục nói về kẻ tử tù vớimột thái độ kính trọng không che giấu “Tôi nghe rất đẹp đó không?” Khi Huấn Caobước chân vào nhà ngục, quản ngục vì kính trọng, nể phục tài năng cũng như cốt cách củaông Huấn nên khác với phong tục nhận tù nhân ngày thường, đã đón những người tù mớibằng cặp mắt hiền lành “lòng kiêng nể, tuy cố giữ kín đáo mà cũng đã rõ quá rồi”

- Vì trân trọng cái tài, cái đẹp mà quản ngục đã bất chấp sự nguy hiểm đến tínhmạng để biệt đãi Huấn Cao Ngày nào quản ngục cũng sai người đem rượu, thịt đến choông Huấn với mong muốn “Ta muốn biệt đãi ông Huấn Cao, ta muốn cho ông ta đỡ cựctrong những ngày cuối cùng còn lại” Để xin được chữ của ông Huấn, quản ngục khôngnhững phải dụng công, kính cẩn mà còn “mất ăn mất ngủ” và phải liều mạng Bởi vì biệtđãi một tử tù như Huấn Cao là việc làm quá nguy hiểm, là mắc tội phản nghịch có thể sẽphải rơi đầu

- Thậm chí, sợ sự biệt đãi vẫn còn chưa chu tất, quản ngục đem tất cả dũng khí vàogặp Huấn Cao Ông Huấn tỏ ra khinh bạc đến điều, tỏ thái độ miệt thị, coi thường và đợimột trận lôi đình báo thù Tuy nhiên, quản ngục chỉ khép nép lui ra và nói: “Xin lĩnh ý”.

Từ hôm ấy, quản ngục không để chân vào buồng giam của ông Huấn và mọi sự biệt đãivẫn diễn ra như cũ, thậm chí sự biệt đãi với ông Huấn và bạn đồng chí của ông còn hậuhĩnh hơn Bởi vì, trong mắt quản ngục: “những người chọc trời quấy nước, đến trên đầungười ta, người ta cũng còn chẳng biết có ai nữa, huống chi cái thứ mình chỉ là một kẻ tiểulại giữ tù”, trước một người như Huấn Cao quản ngục thấy mình nhỏ bé

- Ngày nhận được công văn, quản ngục “tái nhợt người đi”, nốt đêm nay thôi, ngàymai ông Huấn Cao đã bị giải đi để hành hình, vậy là sở nguyện xin chữ của ông có lẽ sẽmãi mãi không thể thực hiện Nhưng nhờ bên cạnh quản ngục có một thầy thơ lại cũng làngười có tấm lòng biệt nhỡn liên tài nên Huấn Cao thấu hiểu nỗi lòng viên quản ngục: “Tacảm cái tầm lòng biệt nhỡn liên tài của các ngươi Nào ta có biết đâu một người như thầyQuản đây mà lại có những sở thích cao quý như vậy Thiếu chút nữa, ta đã phụ mất mộttấm lòng trong thiên hạ” Chính nhân cách, phẩm chất của viên quản ngục đã làm choHuấn Cao cảm phục, xúc động mà nhận lời cho chữ Và có lẽ, Huấn Cao nhận lời cho chữkhông chỉ vì ông cảm động trước tấm lòng của quản ngục mà còn bởi ông nhận ra quảnngục chính là tri âm tri kỉ với mình Quản ngục không phải là người sáng tạo ra cái đẹpnhưng thật lòng yêu cái đẹp, biết trân trọng, gìn giữ cái đẹp nên Huấn Cao với quản ngục cókhác nào Tử Kì với Bá Nha, một người tài đàn và một người biết thưởng thức tiếng đàn ấy

3.3 Quản ngục là người có nhân cách đẹp, là biểu tượng của cái đẹp giữa cái trần tục, tầm thường.

- Viên quản ngục còn là một người có nhân cách đẹp, biểu tượng của cái đẹp đặt trêncái trần tục tầm thường Vẻ đẹp nhân cách được thể hiện ở lòng biết giá người, luôn lấy cáitài hoa, khí phách và nhân cách để làm thước đo giá trị con người Ông kín đáo và thậntrọng trong cử chỉ, ngôn ngữ khi dò hỏi viên thư lại về tử tù: "Tôi nghe ngờ ngợ HuấnCao? " Qua câu nói và thái độ của viên thơ lại, ông nghĩ “có lẽ lão bát này, cũng là mộtngười khá đây Một kẻ biết kính mến khí phách, một kẻ biết tiếc, biết trọng người có tài,hẳn không phải là kẻ xấu hay vô tình” Viên quản ngục nghĩ rằng "hắn cũng như mình,cũng chọn nhầm nghề mất rồi" Đó chính là con mắt nhìn người sâu sắc, nhìn người từ cáitài, cái tâm chứ không xuất phát từ xuất thân hay vẻ ngoài

- Quản ngục cũng không sợ cường quyền nên dám chơi chữ của một kẻ đại nghịch làHuấn Cao, dám xin chữ tử tù ngay trong nhà ngục, biến một tử tù thành thần tượng để tônthờ, dám đảo lộn trật tự nhà tù để thể hiện thái độ biệt nhỡn liên tài

- Vẻ đẹp của nhân cách, của thiên lương trong sáng ở nhân vật quản ngục nổi bật lêntrên cái nền xám xịt của chốn ngục tù Trong tác phẩm, Nguyễn Tuân đã viết về điều đó

“trong hoàn cảnh đề lao người ta sống bằng tàn nhẫn, lừa lọc, tính cách dịu dàng và lòng