Thực tế cho thấy năm học 2022 - 2023 đã đưa môn hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp vào chương trình dạy học ở lớp 10 nhằm mục đích hình thành, phát triển ở học sinh năng lực thích ứng v
Trang 1PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích nghiên cứu 2
3 Nhiệm vụ, phạm vi và đối tượng nghiên cứu 2
3.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 2 3.2 Phạm vi nghiên cứu 3 3.3 Đối tượng nghiên cứu 3 4 Phương pháp nghiên cứu 3
4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 3 4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiến 3 4.3 Phương pháp thực nghiệm 3 4.4 Nhóm phương pháp xử lý thông tin 3 5 Tính mới và đóng góp của đề tài 3 PHẦN II NỘI DUNG ĐỀ TÀI 5 1 Cơ sở lý luận 5
1.1 Kỹ năng sống 5 1.2 Giáo dục hướng nghiệp cho học sinh trung học phổ thông 7 1.3 Hoạt động trải nghiệm STEM 8 2 Cơ sở thực tiễn 9
2.1 Thực trạng sử dụng các phương thức giáo dục kỹ năng sống 9
2.2 Thực trạng việc định hướng nghề nghiệp cho học sinh THPT 11
3 Giải pháp thực hiện 13
3.1 Xây dựng kế hoạch trải nghiệm STEM với chủ đề “Tìm hiểu nghề nghiệp và hiểu bản thân để chọn nghề phù hợp” 13
3.2 Dạy thực nghiệm kế hoạch trải nghiệm STEM đã xây dựng nhằm giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tại lớp 10D2 trường THPT Đô Lương 1 31
4 Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của giải pháp đề xuất 40
Trang 24.4 Kết quả khảo sát về tính cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề
5 Kết quả đạt được 44
1 Một số kết luận 47
2 Những kiến nghị đề xuất 48
Trang 3PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Lý do chọn đề tài
Mục tiêu của giáo dục phổ thông ở nước ta đang được chuyển hướng từ trang
bị kiến thức sang trang bị năng lực cần thiết cho các em học sinh Trong tiến trình đổi mới ấy, giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong chương trình xây dựng môn học Thực tế cho thấy năm học 2022 -
2023 đã đưa môn hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp vào chương trình dạy học ở lớp 10 nhằm mục đích hình thành, phát triển ở học sinh năng lực thích ứng với cuộc sống, năng lực thiết kế và tổ chức hoạt động, năng lực định hướng nghề nghiệp; đồng thời góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung quy định trong Chương trình tổng thể
Hiện nay, nhiều nước trên thế giới đã quan tâm đến việc đưa kỹ năng sống vào nhà trường, giáo dục kỹ năng sống dưới nhiều hình thức khác nhau Ở nước ta, theo công văn số 463/BGDĐT-GDTX ngày 28 tháng 01 năm 2015 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc hướng dẫn triển khai thực hiện giáo dục kỹ năng sống tại các cơ sở Giáo dục mầm non, Giáo dục phổ thông và Giáo dục thường xuyên yêu cầu “…đẩy mạnh hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh theo định hướng phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực của học sinh gắn với định hướng nghề nghiệp…”
Kỹ năng sống giữ vai trò quan trọng đối với cá nhân và xã hội Nó chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi, thói quen tích cực, lành mạnh Người có kỹ năng sống phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp; họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình Tuy nhiên không ít bộ phận học sinh còn thiếu nhiều kỹ năng sống cần thiết như: Kỹ năng hợp tác, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng đặt mục tiêu, kỹ năng quản lí thời gian, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng tự nhận thức về bản thân, kỹ năng đàm phán, kỹ năng phân tích, tổng hợp, sáng tạo, kỹ năng lắng nghe tích cực… Đặc biệt, với học sinh khối 10 nhiều em chưa xác định
rõ nghề nghiệp mong muốn trong tương lai của mình, chưa biết rõ các ngành nghề
và cũng chưa có kế hoạch lựa chọn nghề nghiệp cho bản thân chính vì thế việc quan tâm, chú trọng đến giáo dục kỹ năng sống cho các em trong lĩnh vực này là hết sức cần thiết
Vấn đề đặt ra là làm thế nào để giáo dục kỹ năng sống một cách hiệu quả, gây được hứng thú tiếp nhận từ phía học sinh Gần đây không chỉ trường THPT Đô Lương 1 mà qua tìm hiểu tôi thấy có rất nhiều trường đã và đang đa dạng hóa phương thức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh như: Giáo dục thông qua lồng ghép vào chương trình giáo dục chính khóa; thông qua hoạt động văn hóa nghệ thuật; thông qua hoạt động vui chơi giải trí, thể dục thể thao; thông qua chương
Trang 4trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; thông qua hoạt động xã hội, thiện nguyện, nhân đạo; thông qua xây dựng các câu lạc bộ năng khiếu; Giáo dục bằng hình thức truyền thông… Trong đó giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các chương trình hoạt động trải nghiệm, trải nghiệm hướng nghiệp được đặc biệt quan tâm trong năm học này khi mà chương trình giáo dục phổ thông 2018 được
áp dụng cho khối 10 Hơn nữa mấy năm gần đây Sở Giáo Dục và Đào tạo Nghệ An cũng rất chú trọng đến các phương pháp dạy học trong đó có dạy học Stem Chính
vì những lý do trên tôi đã chọn đề tài “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm STEM chương trình trải nghiệm, hướng nghiệp lớp
10 – CTGDPT 2018 tại trường Đô Lương 1”
2 Mục đích nghiên cứu
- Giúp học sinh định hướng được nghề nghiệp dựa trên hiểu biết về nghề, nhu cầu thị trường lao động, sự phù hợp của nghề được lựa chọn với năng lực và hứng thú của cá nhân; xây dựng được kế hoạch đường đời; có khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới
- Học sinh thực hành trải nghiệm tạo ra một sản phẩm thuộc nhóm nghành lĩnh vực STEM
- Rèn luyện cho học sinh (HS) các kỹ năng cần thiết trong học tập và cuộc sống; Giúp HS tự tin trong giao tiếp trước đám đông, tự tin trong khả năng thuyết trình, hùng biện, tranh biện
- Nâng cao kỹ năng hợp tác, kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng đặt mục tiêu, kỹ năng quản lí thời gian, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm, kỹ năng tự nhận thức về bản thân, kỹ năng lập kế hoạch, kỹ năng tư duy phê phán…
- Sử dụng một phương pháp và hình thức dạy học mới với nhiều hình thức tổ chức các hoạt động khác nhau góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học góp phần phát triển năng lực toàn diện cho học sinh
3 Nhiệm vụ, phạm vi và đối tượng nghiên cứu
3.1 Nhiệm vụ nghiên cứu
Trên cơ sở mục đích nghiên cứu ở trên, tôi đề ra các nhiệm vụ và kế hoạch nghiên cứu cụ thể như sau:
- Nghiên cứu nội dung tổng thể của chương trình hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp 10
- Nghiên cứu các kỹ năng sống cần thiết của học sinh THPT
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của đề tài
- Nghiên cứu vai trò của phương pháp dạy học trải nghiệm Stem
- Nghiên cứu cách thức thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm Stem
Trang 5- Nghiên cứu sử dụng một số phần mềm ứng dụng; một số website để thiết
kế các hoạt động giáo dục
- Phân tích mục tiêu, nội dung chủ đề “Tìm hiểu nghề nghiệp và hiểu bản thân để chọn nghề phù hợp”
- Thực nghiệm sư phạm
3.2 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài được nghiên cứu và thực nghiệm trong quá trình dạy học tại trường THPT nơi công tác
3.3 Đối tượng nghiên cứu
Học sinh khối 10 trường THPT Đô lương 1
4 Phương pháp nghiên cứu
4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu các Nghị quyết của Đảng, Nhà nước, Bộ giáo dục và đào tạo,
Sở giáo dục và đào tạo của tỉnh liên quan đến đề tài nghiên cứu
- Các tài liệu về lý luận dạy học Stem, tài liệu hướng dẫn chuyên môn
- Các phương pháp, kỹ thuật dạy học nhằm phát triển năng lực toàn diện của
học sinh
- Tham khảo từ các tài liệu về giáo dục kỹ năng sống cho học sinh
4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiến
- Quan sát, thăm lớp, dự giờ, trao đổi với giáo viên và học sinh
- Khảo sát thực nghiệm
- Thực nghiệm sư phạm
- Phân tích tổng hợp và rút kinh nghiệm từ thực tiễn
4.3 Phương pháp thực nghiệm
- Dạy thực nghiệm tại một số lớp khối 10 trường THPT nơi chúng tôi công tác giảng dạy
4.4 Nhóm phương pháp xử lý thông tin
- Sử dụng Google form; toán học thống kê, phần mềm EXCEL, và một số phần mềm liên quan
5 Tính mới và đóng góp của đề tài
- Góp phần đổi mới phương pháp dạy học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh những kỹ năng cần thiết cho cuộc sống, đem lại niềm vui, hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh
Trang 6- Đề tài đã xây dựng được bản kế hoạch trải nghiệm STEM với chủ đề “Tìm hiểu nghề nghiệp và hiểu bản thân để chọn nghề phù hợp” một cách khoa học, phù hợp để dạy cho toàn bộ học sinh khối 10
- Giúp Giáo viên có cách nhìn nhận mới, hướng tiếp cận mới trong quá trình thiết kế bài dạy, tạo cơ hội dạy học, học tập mọi lúc, mọi nơi, cá nhân hóa việc dạy
và học
- Mặt khác, đề tài cũng đã đưa ra những giải pháp, những hoạt động có lồng ghép kỹ năng sống mà ở đó, giáo viên định hướng, gợi mở cho học sinh tự hình thành và rèn luyện kỹ năng của bản thân một cách tự nhiên, nhẹ nhàng, không gò
bó, không áp đặt học sinh Đề tài đưa ra được cách thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống; kích thích, lôi cuốn học sinh tham gia một cách tích cực, hào hứng, say mê Giúp học sinh chủ động trong quá trình hình thành, rèn luyện và phát triển năng lực cho bản thân một cách tự giác đặt mình trong khuôn khổ khi tham gia các hoạt động Từ đó, ý thức rèn luyện và mức độ vận dụng kỹ năng sống của học sinh được nâng cao
- Giáo viên tích lũy được kinh nghiệm tổ chức các hoạt động cho HS, có khả năng ứng xử các tình huống linh hoạt hơn trong quá trình dạy học Sáng kiến có thể áp dụng dễ dàng với nhiều trường trong Huyện, trong Tỉnh
Trang 7PHẦN II NỘI DUNG ĐỀ TÀI
1 Cơ sở lý luận
1.1 Kỹ năng sống
Để một con người có thể sống và tồn tại trong xã hội này, ngoài những kiến thức và tri thức về khoa học, kỹ thuật, con người còn cần phải biết và nắm bắt được những kỹ năng sống Đây cũng là một trong những vấn đề mà cả xã hội, nhà trường và gia đình đều đặc biệt quan tâm để giáo dục cho học sinh
Kỹ năng sống là một khái niệm được sử dụng rộng rãi và phổ biến với rất nhiều đối tượng, tầng lớp cũng như độ tuổi
Theo quan niệm từ tổ chức UNESCO, “Kỹ năng sống gắn với 4 trụ cột của giáo dục thế kỷ XXI: Học để biết - Học để làm - Học để chung sống - Học để làm người Theo đó kỹ năng sống được định nghĩa là những năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày”
Còn theo định nghĩa từ Tổ chức Y tế thế giới (WHO): “Kỹ năng sống là những kỹ năng mang tính tâm lý xã hội và kỹ năng về giao tiếp được vận dụng trong các tình huống hàng ngày để tương tác một cách có hiệu quả với người khác, giúp các cá nhân có thể ứng xử hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày”
Như vậy, kỹ năng sống được hiểu là một tập hợp các hành vi tích cực và những khả năng thích nghi cho phép mỗi cá nhân đối phó hiệu quả với các nhu cầu
và thách thức của cuộc sống hàng ngày
Những kỹ năng sống này, con người nói chung và học sinh nói riêng được tiếp thu qua giáo dục hoặc trải nghiệm trực tiếp, để giúp cho con người, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông có những thông tin và phương pháp xử lý những vấn
đề mà cuộc sống đặt ra và trả lời được các câu hỏi thường gặp trong cuộc sống 1.1.1 Vai trò của việc rèn luyện và phát triển kỹ năng sống
Cùng với quá trình phát triển của xã hội, việc thay đổi phương pháp giáo dục cũng như có thêm những yêu cầu mới đối với giáo dục ngày càng trở thành một trong những vấn đề quan trọng và trọng tâm Vậy nên, việc rèn luyện và phát triển
kỹ năng sống cũng trở thành một vấn đề có vai trò quan trọng, cấp thiết đối với học sinh, đặc biệt là học sinh trung học phổ thông
Rèn luyện và phát triển kỹ năng sống giúp cho học sinh được phát triển một cách toàn diện, phù hợp với khoa học giáo dục ngày nay
Rèn luyện và phát triển kỹ năng sống giúp cho học sinh có nền tảng cơ bản
về những kỹ năng sống để tồn tại, thích ứng cũng như khẳng định được sự tồn tại của bản thân trong môi trường xã hội công nghiệp, hiện đại Mà trong xã hội ấy, học sinh không chỉ cần có kiến thức về các môn văn hóa, mà còn cần có những
Trang 83 Giải pháp thực hiện
3.1 Xây dựng kế hoạch trải nghiệm STEM với chủ đề “Tìm hiểu nghề nghiệp và hiểu bản thân để chọn nghề phù hợp”
A Mục tiêu
1 Kiến thức
Sau chủ đề này, học sinh có được các kiến thức về:
- Các lĩnh vực ngành nghề lao động, kinh doanh, dịch vụ tại khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở địa phương
- Biết về sự đa dạng của nghề nghiệp
- Biết được xu hướng nghề nghiệp trong tương lai, cơ hội tuyển dụng, phát triển nghề nghiệp ở Việt Nam
- Những điều kiện đảm bảo an toàn trong từng lĩnh vực nghề nghiệp cũng như những yếu tố đảm bảo sự thành công và thất bại trong nghề nghiệp
- Học sinh hiểu bản thân để chọn nghề phù hợp
- Học sinh thực hành trải nghiệm tạo ra một sản phẩm thuộc nhóm nghành lĩnh vực STEM
2 Năng lực
2.1 Năng lực chung
- Tự chủ trong việc tự đọc sách, tự tìm hiểu các nguồn tài liệu tham khảo trên
mạng về các nhóm nghành, đặc biệt là nhóm nghành mới STEM – nhóm nghành
“khát” nguồn nhân lực số trong tương lai
- Tích cực thực hiện các nhiệm vụ học tập được giao như: Nghiên cứu trước các nội dung học mà giáo viên yêu cầu, hoàn thành các phiếu học tập, thực hiện cài đặt được hệ điều hành Windowns
- Tự đánh giá về quá trình tham gia làm việc nhóm và kết quả
- Học sinh (HS) tham gia hoạt động hợp tác theo nhóm đã được phân công
- Học sinh báo cáo kết quả nghiên cứu kiến thức nền đã được chuẩn bị ở nhà theo nhóm
2.2 Năng lực đặc thù
- Trình bày được những hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của địa phương và nêu được thông tin, yêu cầu cơ bản về các nhóm nghề này
- Trình bày được các thông tin về nhóm nghề mình quan tâm, yêu cầu về năng lực, phẩm chất theo nhóm nghề
- Tìm hiểu được những điều kiện đảm bảo an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp
Trang 9- Tìm hiểu được nhóm nghành nghề đang được quan tâm hiện nay (Nhóm nghành thuộc lĩnh vực STEM)
- Đánh giá được điểm mạnh, điểm yếu của bản thân đối với từng nhóm nghề
và chỉ ra được phẩm chất và năng lực của bản thân phù hợp hoặc không phù hợp với nhóm nghề lựa chọn
3 Phẩm chất
a) Chăm chỉ: Trong tìm kiếm thông tin trong sách giáo khoa và các nguồn tài liệu do giáo viên cung cấp Tích cực trao đổi, chia sẻ, đưa ý kiến đóng góp cá nhân khi thực hiện nhiệm vụ
b) Trách nhiệm: Trong việc thực hiện các nhiệm vụ được phân công trong
nhóm
c) Trung thực: Trong việc ghi chép nội dung, nhận xét và đánh giá kết quả
một cách khách quan của nhóm mình và các nhóm bạn
B Thiết bị dạy học và học liệu
- Máy tính, máy chiếu, giấy A4, bút màu, bút dạ
- Các siled powerpoint về nội dung bài học
- Phương tiện đi lại, sổ tay ghi chép hoặc video
- Phiếu học tập; Phiếu đánh giá
C Tiến trình thực hiện
1 Hoạt động 1: Xác định vấn đề
a Mục tiêu
- Học sinh xác định được rõ nhiệm vụ học tập, hoạt động theo nhóm chuẩn
bị các kiến thức liên quan đến bài học và tạo bài báo cáo về nhóm nghành và sự đa dạng của nghề nghiệp
- Học sinh hoàn thành được một số phiếu học tập
- Nắm rõ các kiến thức cần tìm hiểu để cài đặt được hệ điều hành Windows
b Dự kiến sản phẩm
- Mỗi nhóm có một bản ghi chép đầy đủ các nội dung cần nghiên cứu
c Nội dung hoạt động
- Giáo viên đưa ra các nội dung chính cần làm rõ trong chủ đề:
+ Thứ nhất: Tìm hiểu về các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tại khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chợ ở địa phương
+ Thứ hai: Tìm hiểu những điều kiện đảm bảo an toàn và sức khoẻ nghề nghiệp trong từng lĩnh vực nghề nghiệp
Trang 10+ Thứ ba: Biết về sự đa dạng của nghề nghiệp Đặc biệt là các nghề thuộc nhóm nghanh đang được quan tâm trong thời gian tới
+ Thứ tư: Xác định sở thích, năng lực, phẩm chất, tính cách, giá trị và nghề nghiệp của bản thân
+ Thứ năm: Trải nghiệm một hoạt động thuộc nhóm ngành STEM (Ngành công nghệ thông tin) – Cài đặt hệ điều hành windown cho máy tính
- Giáo viên phát tài liệu học tập và gợi ý một số từ để học sinh có thể tìm kiếm trên internet,
- Giáo viên giao nhiệm vụ:
+ Lớp chia thành 4 nhóm tương ứng với 4 tổ (Mỗi tổ có tổ trưởng, tổ phó, thư ký và các thành viên)
+ Các tổ cùng nhau nghiên cứu các nội dung mà giáo viên nêu ở trên Tạo slide báo cáo trước lớp
- Học sinh thảo luận, đặt câu hỏi để giáo viên giải đáp làm rõ các vướng mắc
d Cách thức tổ chức hoạt động
- Tổ chức dạy tại phòng học
- Chia nhóm
- Giao nhiệm vụ
- Giải thích thắc mắc
2 Hoạt động 2: Nghiên cứu kiến thức nền và lựa chọn giải pháp
a Mục đích của hoạt động
Cung cấp kiến thức cơ bản liên quan đến bài học cho học sinh Khuyến khích tính chủ động nghiên cứu và tìm hiểu kiến thức
b Dự kiến sản phẩm
- Học sinh biết được sự đa dạng của nghề nghiệp
- Học sinh hoàn thành được các phiếu học tập để hiểu bản thân trong việc chọn nghề cho tương lai
- Mỗi nhóm có một bản ghi chép kế hoạch cài đặt hệ điều hành Windowns
c Nội dung và cách thức tổ chức hoạt động
* Thứ nhất: Tìm hiểu về các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tại khu công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, chợ ở địa phương
- Bước 1: Giáo viên chia học sinh trong lớp thành các nhóm nhỏ Học sinh ở các nhóm thảo luận và ghi ra giấy A4 những nghề nghiệp tại địa phương của các
em cùng vai trò, đặc điểm, tính chất,… của nghề đó