Sáng kiến một số biện pháp nâng cao kỹ năng đọc và phát huy văn hóa đọc cho học sinh lớp 42 trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học trà tập

Chúng ta đều biết giáo viên sẽ không thể mang lại cho các em tất cả kiến thức chỉ qua đọc sách, luyện đọc ở trường tuy nhiên các em đọc tốt, phát huy được văn hóa đọc trong nhà trường, n

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

BÁO CÁO SÁNG KIẾN MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO KỸ NĂNG ĐỌC VÀ PHÁT HUY VĂN HÓA ĐỌC CHO HỌC SINH LỚP 4/2 CỦA TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN

TỘC BÁN TRÚ TIỂU HỌC TRÀ TẬP.

1 Mô tả bản chất của sáng kiến

Đọc hiểu là hoạt động giúp con người tiếp nhận tri thức của đời sống Hiểu là nhu cầu của con người diễn ra đồng thời cùng với đọc nhằm tư duy nhận thức nội dung ý nghĩa của văn bản và từ đó khám phá cuộc sống thế giới này Chính vì vai trò vô cùng đặc biệt của đọc đúng yêu cầu nên bản thân tôi luôn chú trọng đến kỹ năng đọc hiểu của học trò mình Công tác tại một trường tiểu học thuộc huyện miền núi Nam Trà My, trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập là ngôi trường khá đặc biệt với hầu hết học sinh là người dân tộc thiểu số với những khó khăn về vị trí địa lý không thuận lợi cho các em đến trường cũng như đặc điểm ngôn ngữ về tiếng mẹ đẻ Điều này thật sự ảnh hưởng đến giáo dục chung của huyện Nam Trà My và giáo dục của trường chúng tôi với khá nhiều điều mà giáo viên đứng lớp còn trăn trở Được phân công giảng dạy lớp 4/2 ở trường, tôi nhận thấy kỹ năng đọc của các em còn khá chậm, khả năng hiểu, cảm nhận văn bản cũng

là điều không dễ dàng với các em

Làm thế nào để nâng cao kỹ năng đọc hiểu, để các em chủ động hơn trong quá trình tự đi tìm kiến thức cho mình Những bài học từ sách giáo khoa là còn khá

ít để các em khám phá Vậy giáo viên làm gì có thể giúp các em có hứng thú tập đọc, rèn đọc và đọc có hiệu quả những gì các em được đọc Quan sát nhiều lần tại góc đọc thư viện của lớp, có nhiều học sinh đến và tìm đọc truyện với tầng suất khá thường xuyên Đặc biệt, các tiết đọc ở thư viện, những học sinh này luôn tỏ ra khá hứng thú vì có nhiều đầu sách để chọn lựa hơn trên lớp Những em đó có thể tìm đọc truyện tranh, một số ít tìm đến truyện ngắn… Tuy thế, tôi cảm nhận các

mà các em đã đọc “Việc đọc rất quan trọng Nếu bạn biết cách đọc, cả thế giới

sẽ mở ra cho bạn”, đây là câu mà tổng thống Mỹ Barack Obama đã từng nói.

Chúng ta đều biết giáo viên sẽ không thể mang lại cho các em tất cả kiến thức chỉ qua đọc sách, luyện đọc ở trường tuy nhiên các em đọc tốt, phát huy được văn hóa đọc trong nhà trường, nâng cao kỹ năng đọc hiểu và cảm nhận văn bản tốt đóng là vai trò quan trọng hàng đầu trong giáo dục, đặc biệt là giáo dục từ học sinh tiểu học từ ngày đầu đi tìm kiến thức Với những lý do đó, với vai trò là giáo viên chủ nhiệm ở bậc Tiểu học, tôi chọn đề tài “Một số biện pháp nâng cao kỹ năng đọc và

phát huy văn hóa đọc cho học sinh lớp 4/2 trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập” nhằm phần nào giúp cho các em trang bị những kỹ năng cơ bản và thói quen hữu ích cho hành trình khám phá tri thức của chính mình

1.1 Các giải pháp thực hiện, các bước và cách thức thực hiện:

1.1.1 Các giải pháp thực hiện:

Đọc đúng, cảm nhận nội dung của tác phẩm là yêu cầu cần thiết của kỹ năng đọc Học sinh biết đọc và đọc đạt yêu cầu khi mà các em hiểu được nội dung mà các em đã đọc Nếu các em chỉ đọc mà không hiểu những từ mình đã đọc thì các

em sẽ không có hứng thú học tập, không có khả năng thành công Không biết đọc, đọc không hiệu quả thì cũng có nghĩa là giáo viên dạy, truyền đạt chưa hiệu quả, giáo dục chưa thành công Do vậy, đọc như thế nào, rèn luyện cách đọc làm sao để các em phát huy được kỹ năng đọc cho mình? Tôi thực hiện các biện pháp như sau:

Giải pháp thứ nhất: Chuẩn bị nội dung bài học phù hợp Có kế hoạch giáo dục với nội phân hóa cho từng nhóm học sinh cụ thể trong lớp Học sinh mỗi lớp

được phân chia thành nhiều nhóm Nhóm 1: Nhóm học sinh có khả năng đọc hiểu tương đối tốt Nhóm 2: Nhóm học sinh đọc tương đối nhưng khả năng hiểu và cảm nhận nội dung tác phẩm còn chậm Nhóm 3: Nhóm học sinh kỹ năng đọc và hiểu còn hạn chế… Là giáo viên, làm thế nào để các em có thể phát huy được khả năng đọc hiểu, khắc phục những hạn chế về ngôn ngữ, phát âm, đọc chính xác và nâng cao dần khả năng hiểu và cảm nhận nội dung của từ, câu, đọan và tác phẩm Để thực hiện được điều đó, giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo nội dung kế hoạch giáo dục cho mỗi bài đọc Giáo dục phù hợp cho những đối tượng riêng của lớp mình

Giải pháp thứ hai: Xây dựng tập thể đoàn kết, cùng tiến Trong lớp tôi sẽ

thành lập các đôi bạn cùng tiến để giúp đỡ nhau trong học tập, các đôi bạn sẽ cùng nhau đọc bài, những bạn học tốt hơn sẽ giúp đỡ và chỉnh sửa lỗi sai khi bạn trong nhóm của mình đọc chưa đúng, với những đôi bạn có tiến bộ tôi sẽ tuyên dương và tặng những món quà để khích lệ tinh thần như là bút, thước kẻ, màu tô, hay và bánh, kẹo…

Giải pháp thứ ba: Xây dựng “Góc thư viện của em” Phát huy văn hóa đọc trong lớp Hiện nay, với mục đích nâng cao “Văn hóa đọc”, hướng các em có lòng

đam mê và tình yêu đối với sách, đưa sách đến gần các em hơn, trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập đã triển khai phát huy hiệu quả của “Góc thư viện lớp” Nhờ vậy, mỗi học sinh dễ dàng và chủ động lựa chọn thời gian đọc sách trong những lúc rảnh rỗi Để nâng cao chất lượng văn hóa đọc, tôi hướng dẫn cho các em các kỹ năng đọc sách cơ bản cũng như định hướng cho học sinh cách chọn lựa các đầu sách hay, những cuốn sách bổ ích, trang bị cho các em kiến thức cần thiết trong cuộc sống cũng như trong học tập Rèn luyện kỹ năng đọc cũng như mong muốn xây dựng và phát triển “Văn hóa đọc” trong nhà trường

1.1.2 Các bước thực hiện giải pháp:

- Bước 1: Xây dựng kế hoạch từ đầu năm học

- Bước 2: Giáo viên lập sáng kiến sẽ áp dụng tại lớp mình đang dạy

- Bước 3: Thực hiện có hiệu quả các tiết đọc trên lớp với nội dung phân hóa

đã chuẩn bị theo đối tượng học sinh

- Bước 4: Xây dựng góc thư viện hiệu quả, nâng cao kiến thức bổ ích

- Bước 5: Theo dõi, kiểm tra khả năng đọc của các em qua mỗi tuần thực hiện

1.1.3 Cách thức thực hiện giải pháp:

- Xác định tầm quan trọng của việc đọc hiểu mang lại đối với học sinh tiểu học Giáo viên cần xác định rõ học sinh mình ở mức độ nào để triển khai thực hiện biện pháp một cách phù hợp và mang lại hiệu quả cao nhất

- Giáo viên không áp đặt gò bó lên học sinh Xác định mức độ phù hợp và gần gũi nhất đối với từng đối tượng học sinh mà mình giảng dạy Giúp các em có sự thoải mái, tìm hiểu kiến thức nhẹ nhàng, không gây áp lực với học sinh yếu

- Giáo viên luôn gần gũi với học sinh, là người luôn thể hiện được mình có ý thức tìm hiểu, học hỏi, luôn không ngừng nâng cao kiến thức bằng việc đọc sách,

hướng dẫn các em cách đọc cũng như những cảm giác thú vị khi đọc được những quyển sách hay, hiểu được nhiều điều qua đọc sách

- Từ những giải pháp trên chúng ta có thể nâng cao dần kỹ năng đọc - hiểu cho các em, xây dựng được niềm đam mê tìm và khám phá tri thức qua việc đọc sách Qua đó từng bước phát huy văn hóa đọc trong lớp và nhà trường

1.2 Phân tích tình trạng của giải pháp đã biết

Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học Trà Tập là ngôi trường ở huyện miền núi Học sinh hầu như hoàn toàn là người dân tộc thiểu số Từ nhỏ các em đã

sử dụng ngôn ngữ của địa phương mình Chính vì thế việc học tiếng phổ thông, đọc chuẩn, nắm vững ý nghĩa của bài học theo chương trình ở lớp còn là điều mà

cả cô và trò không ngừng nỗ lực

Bản thân là giáo viên giảng dạy nhiều năm, tôi nhận thấy khả năng làm quen học vần, đọc trơn ban đầu là điều mà các em luôn khá e dè Thế nên khi được phân công giảng dạy lớp 4, bản thân luôn trăn trở làm sao để các em có thể đọc và đọc như thế nào mang lại hiệu quả thực sự Việc rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh lớp 4/2 là một công việc vô cùng cần thiết mà bản thân tôi đặt ra hàng đầu Việc vận dụng hiệu quả những biện pháp mà bản thân mình đặt ra, không khuôn khổ, không áp đặt mà thật sự phù hợp Vận dụng ra sao, như thế nào cho đạt được yêu cầu? Bản thân tôi đã có những thuận lợi và khó khăn sau:

1.2.1 Thuận lợi:

- Ban giám hiệu hết sức quan tâm, tạo mọi điều kiện tốt nhất cho việc dạy và học đặc biệt là việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

- Bản thân được đào tạo chuẩn hoá về chuyên môn

- Với mục đích nâng cao “Văn hóa đọc”, hướng các em có lòng đam mê và tình yêu đối với sách, đưa sách đến gần các em hơn Từ năm học 2020 - 2021, nhà trường đã triển khai cuộc thi “Thư viện lớp em” nhằm phát huy hiệu quả của “Góc thư viện lớp” Nhờ vậy, mỗi học sinh làm quen và dễ dàng chủ động lựa chọn thời gian đọc sách trong những lúc rảnh rỗi

- Đa số học sinh trong lớp có ý thức ham học hỏi, ngoan, biết vâng lời, có ý thức tìm tòi

- Năm học qua, nhà trường đã xây dựng thành công thư viện xuất sắc và tạo điều kiện thuận lợi cho các em hằng tuần thực hiện tiết đọc thư viện hiệu quả với nhiều đầu sách mới được huyện trang bị và mạnh thường quân hỗ trợ…

- Mạng lưới trường lớp, điều kiện cơ sở vật chất cũng như đồ dùng, thiết bị dạy học cũng được nhà trường tăng cường đầu tư

- Bản thân là giáo viên trẻ, luôn yêu nghề, nhiệt tình, tâm huyết với nghề mà mình đã chọn

1.2.2 Khó khăn:

- Điều kiện học tập của các em còn thiếu thốn Đa số các em ở bán trú nên thầy

cô là người đồng hành chính cùng các em

- Học sinh là người dân tộc thiểu số nên cha mẹ còn ít có điều kiện quan tâm đúng mực đến việc học hành của con em

- Các em sử dụng ngôn ngữ địa phương để giao tiếp là chính Vì vậy việc phát

âm cũng như đọc chuẩn còn gặp rất nhiều khó khăn trong lúc dạy học

- Tỷ lệ chuyên cần của lớp đã dần cải thiện tuy nhiên năm học qua do ảnh hưởng covid nên một số em còn vắng dài ngày dẫn đến các bài học trên lớp tiếp cận còn chưa đạt kết quả nhất định

1.3 Nội dung đã cải tiến, sáng tạo để khắc phục những nhược điểm hiện tại Hiện nay, vấn đề nâng cao kỹ năng đọc cho học sinh không phải là mới và được quan tâm lần đầu Tuy nhiên nâng cao kỹ năng đọc và phát huy văn hóa đọc trong nhà trường là vấn đề cấp thiết, là một nhiệm vụ trong dạy học môn Tiếng Việt nói riêng và nhận thức phát huy kiến thức cho bản thân, hỗ trợ cho các môn học một cách toàn diện nói chung, đặc biệt là với học sinh người dân tộc thiểu số Đầu năm học, khi nhận lớp tôi tiến hành khảo sát kỹ năng đọc hiểu và thói quen đọc sách tại lớp của học sinh trong lớp với các kết quả như sau:

Qua khảo sát lần 1 ở lớp 4/2 đầu năm học với nội dung về kỹ năng đọc và thói quen đọc sách, kết quả cụ thể như sau:

Khảo sát kỹ năng đọc hiểu

Tổng số

HS

HS có kỹ năng đọc hiểu văn bản tốt

HS có kỹ nang đọc tốt nhưng khả năng hiểu văn bản còn hạn

chế

HS chưa thực hiện tốt cả kỹ năng đọc

và hiểu văn bản

Khảo sát mức độ yêu thích đọc sách của lớp

Tổng số HS

Tham gia đọc sách ở Góc thư viện của lớp

Yêu thích đọc và hứng thú Chưa có hứng thú đọc và ít

tham gia đọc tại góc thư viện

Qua khảo sát cho thấy, số học sinh thực hiện kĩ năng đọc hiểu chưa tốt, đọc nhưng chậm hiểu câu từ, nội dung văn bản còn chiếm tỉ lệ cao từ 40% đến hơn 50% Số học sinh trong lớp nhiều em học tốt môn Toán nhưng lại đọc hiểu chưa tốt cũng là điều ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả học tập chung của các em

Từ những thực trạng trên đây, tôi thấy việc giúp các em nâng cao kỹ năng đọc

và phát huy văn hóa đọc cho học sinh lớp 4/2 là một việc làm hết sức cần thiết và

có ý nghĩa quan trọng hàng đầu cho nhiệm vụ giáo dục của mình, giúp các em phát huy tốt khả năng của bản thân, tự tin học tốt và cảm nhận niềm vui từ việc khám phá tri thức Vì thế tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp sau:

Biện pháp 1: Chuẩn bị nội dung bài học phù hợp Kế hoạch giáo dục có nội phân hóa cho từng nhóm học sinh cụ thể trong lớp

Về nội dung: Hạn chế tối đa việc thực hiện giáo án không có hệ thống câu hỏi phát huy chiến lược sáng tạo của học sinh, có ít những tình huống nêu vấn đề

Tránh việc soạn giáo án sơ sài, nặng về hình thức, chung chung cho tất cả các đối tượng chưa thật sự phù hợp hoàn toàn cho học sinh mà mình giảng dạy Bên cạnh

đó, kiến thức phải chính xác, đúng, hợp logic, có hệ thống câu hỏi trong bài soạn phải phù hợp với nhiều đối tượng học sinh; phải dẫn dắt học sinh khám phá kiến thức một cách tích cực, chủ động và sáng tạo Cần chuẩn bị giáo án với nội dung phân hóa với các đối tượng học sinh

Phân hoá dạy học phù hợp với học sinh sẽ tạo ra động lực học tập cho các em, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển tối đa tư chất và năng lực của các học sinh Chỉ có phân hoá dạy học mới có khả năng loại trừ tình trạng quá tải đối với học sinh Những học sinh yếu không thể đọc và hiểu nội dung của những bài có quá nhiều từ ngữ mới như những học sinh đã có kỹ năng đọc tốt, ngược lại đối với đối tượng là học sinh đọc hiểu tương đối tốt thì cần có thêm nội dung bài tập để các em nâng cao kỹ năng đọc, áp dụng thực hành bài các bài tập

Phát hiện và bù đắp lỗ hổng kiến thức, tạo động lực thúc đẩy học sinh học tập với đối tượng là học sinh còn đọc yếu Giúp các em cảm nhận được mình được quan tâm, thầy cô giáo chính là người gần gủi đặc biệt và hỗ trợ đắc lực không bao giờ phân biệt đối xử với bất kỳ học trò nào

Việc tổ chức phân hoá theo kỹ năng đọc có thể căn cứ vào kết quả khảo sát đầu năm học Ví dụ:

Nhóm 1 - Có kỹ năng đọc hiểu tương đối tốt

Nhóm 2 - Có kỹ năng đọc tương đối nhưng khả năng hiểu nội dung văn bản còn hạn chế…

Nhóm 3 - Cả kỹ năng đọc hiểu đều còn hạn chế

Tuy nhiên, trong dạy học, ta cần lấy trình độ phát triển chung của học sinh trong lớp làm nền tảng, do đó những hoạt động cơ bản là hoạt động đồng loạt Ví

dụ như muốn học sinh đọc đúng trước tiên giáo viên phải đọc thật chuẩn, vì vậy trong mỗi giờ tập đọc tôi luôn đọc mẫu các bài đọc thật chuẩn, ở những câu dài tôi hướng dẫn các em cách ngắt, nghỉ hơi, hướng dẫn các em nhấn giọng ở mỗi câu,

hướng dẫn chung cho cả lớp làm theo Và qua những hoạt động này, thông qua quan sát, đàm thoại và kiểm tra, người giáo viên cần phát hiện những sự sai khác giữa các học sinh về tình trạng lĩnh hội và trình độ phát triển, từ đó có những biện pháp phân hóa nhỏ trong các hoạt động nhỏ khác Chẳng hạn như:

Học sinh có trình độ khác nhau được giao những nhiệm vụ phù hợp, vừa sức với từng loại đối tượng Những học sinh đã đọc và hiểu tốt nội dung bài giáo viên vừa hướng dẫn thì có thể yêu cầu các em thêm một số bài tập với kiến thức hiểu sâu và phát huy kỹ năng viết, cảm nhận nội dung nhiều hơn Khuyến khích học sinh yếu kém thuộc nhóm 3 khi các em tỏ ý muốn trả lời câu hỏi và tận dụng những tri thức và kĩ năng riêng biệt của từng học sinh… Ví dụ như giải thích những từ ngữ mới, có ý nghĩa nội dung mới lạ…

Cũng có thể phân hoá về số lượng: Để rèn luyện kỹ năng đọc hiểu tốt, số học sinh khá, giỏi có thể cần nhiều bài tập cùng loại hơn số học sinh trung bình hoặc yếu Các em ngoài đọc cần có bài tập về trả lời những câu hỏi từ mức độ khó về nội dung của bài đọc, giúp các em nâng cao kỹ năng cảm thụ nội dung văn bản cũng là giúp các em đạt hiểu quả cao nhất trong vấn đề đọc hiểu Vì thế, giáo viên cần ra đủ liều lượng bài tập như vậy cho từng loại đối tượng học sinh Những học sinh còn thừa thời gian, đặc biệt là học sinh giỏi, sẽ nhận thêm những bài khác để

đào sâu và nâng cao (Các bài tập nên thiết kế theo tinh thần tổng hợp của nhiều

bài tập nhỏ, các ý liên quan đến nhau) Theo đó, đối với học sinh trung bình trở

xuống cần để các em bám sát chuẩn kiến thức, kỹ năng đọc chuẩn đúng, dần dần tăng lên mức độ nhanh dần, tránh ôm đồm kiến thức dẫn đến quá tải cho học sinh Học sinh đọc chậm giáo viên nên cho học sinh thêm thời gian đọc nhiều hơn cũng như cho các em nội dung luyện ở nhà và có biện pháp kiểm tra phù hợp có thể là buổi học đêm hoặc đầu giờ học Bên cạnh giao bài tập, giải thích các câu từ cho các em thì giáo viên cần có thái độ mềm mỏng vừa thể hiện được sự quan tâm, giúp các em có động lực phát huy khả năng của mình và tránh áp lực cho các em, khiến các em sợ cảm giác nặng nề mỗi tiết đọc bài

Biện pháp 2: Xây dựng tập thể đoàn kết, cùng tiến.

Trong lớp, không chỉ là học tập giữa cô và trò, tôi thành lập các đôi bạn cùng tiến để giúp đỡ nhau trong học tập, các đôi bạn sẽ cùng nhau đọc bài những bạn học tốt hơn sẽ giúp đỡ và chỉnh sửa lỗi sai khi bạn trong nhóm của mình đọc chưa đúng, với những đôi bạn có tiến bộ tôi sẽ tuyên dương và tặng những món quà để khích lệ tinh thần như là bút, thước kẻ, màu tô, hay và bánh, kẹo… Học sinh không chỉ có điều kiện học tập với nhau mà còn học tập lẫn nhau Các em học yếu học ở các bạn học khả khả năng tập trung, kỹ năng giao tiếp, kĩ năng đọc nhanh, kĩ năng lắng nghe tích cực, tinh thần tương trợ được rèn luyện và phát triển Trong môi trường đó mỗi cá nhân được phép thể hiện tối đa khả năng nhận thức và kinh nghiệm của mình một cách tự tin và thoải mái bởi cảm giác an toàn Những em đọc còn chậm có thể không còn e dè rụt rè về khả năng đọc của mình, có thể thoải mái thể hiện bản thân với những người bạn của mình và sẽ được bạn mình luôn luôn lắng nghe, hỗ trợ, các em sẽ có ý thức cố gắng hơn, rèn luyện kỹ năng đọc cho mình hơn

Biện pháp 3 Xây dựng Góc thư viện của em, hình thành thói quen đọc sách, phát triển văn hóa đọc trong lớp học nhằm nâng cao kỹ năng đọc hiểu cho học sinh.

Đọc sách giúp phát triển khả năng đọc nhanh và tư duy nhanh cho học sinh: Lợi ích đầu tiên của việc đọc sách chính là giúp các em tiếp xúc với con chữ nhiều hơn Dù là thể loại sách gì đi chăng nữa thì chúng cũng có thể giúp các em rèn luyện khả năng đọc nhanh, tư duy nhanh và có lối suy nghĩ nhanh hơn

Đọc sách giúp học sinh tiếp nhận những kiến thức mà nhà trường không có đủ thời gian để giảng dạy, rèn luyện đọc bài ở trên lớp Kho sách là một trong những nguồn tri thức vô hạn và quý báu nhất của loài người, có vô số những loại sách thuộc rất nhiều những lĩnh vực khác nhau như tự nhiên, xã hội, văn học, thế giới,

du lịch, Nếu đọc sách nhiều, các học sinh có thể tiếp nhận những kiến thức mà nhà trường không giảng dạy Qua đó, vừa nâng cao trí tuệ, lại khiến cho việc học trên trường trở nên đơn giản hơn, không chỉ nâng cao khả năng đọc mà khả năng hiểu, cảm nhận nội dung cũng dần như thế tiến bộ mỗi ngày