Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT ....... giao duc cac ky năng tri tuê cam xuc

Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT ....... giao duc cac ky năng tri tuê cam xuc Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT ....... giao duc cac ky năng tri tuê cam xuc Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT ....... giao duc cac ky năng tri tuê cam xuc Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT ....... giao duc cac ky năng tri tuê cam xuc Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT ....... giao duc cac ky năng tri tuê cam xuc

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Trong xã hội hiện đại ngày nay, con người có thể đạt được nhiều thứ mà họ mongmuốn Song đôi khi cuộc sống tinh thần của con người còn gặp không ít khó khăn do khônghiểu chính bản thân mình, không kiểm soát được hành vi của cá nhân, không hiểu được nhữngngười xung quanh và không đủ khả năng liên kết mọi người với mình trong học tập, làm việc.Đây là nguyên nhân của nhiều hiện tượng vẫn đang xảy ra trong xã hội chúng ta như xungđột, căng thẳng dẫn đến nhiều kết quả xấu không như mong muốn Vì thế, mỗi người đều cầnphải được trang bị những kỹ năng trí tuệ cảm xúc (các nhóm kỹ năng giảm sự căng thẳng,xung đột, nhận biết cảm xúc bản thân, nhận biết cảm xúc của những người xung quanh và có

kỹ năng giao tiếp không lời, )

Trí thông minh cảm xúc - trí tuệ cảm xúc (EQ) là một loại thông minh được các nhàkhoa học và con người ngày nay để tâm nghiên cứu nhiều vì nó liên quan đến sự thành công

và lạc quan trong cuộc sống của mỗi cá nhân: "Với IQ người ta tuyển lựa bạn, nhưng với EQ, người ta đề bạt bạn" hay “Chỉ số IQ chỉ chiếm 25% trong sự thành đạt trong khi đó chỉ số

EQ lại chiếm đến 75% sự thành đạt.” [ 12, 5 ]

Trong giáo dục, các nhà quản lý giáo dục đều nhận thấy rằng cần phải định hướng,giáo dục rèn luyện, phát triển các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh càng sớm trướckhi bước vào đời để tránh những va vấp, tổn thất không mong muốn Vì, lứa tuổi học sinh làthời kỳ then chốt để rèn luyện những thói quen, hành vi sẽ chi phối cuộc sống của cá nhânmỗi con người sau này Và cho dù IQ (trí thông minh) có thấp, khó cải thiện thì ngược lại ai

cũng có thể rèn luyện để nâng cao EQ "Việc học những kỹ năng tự quản lý bản thân là một ưu tiên với học sinh, nhưng những kỹ năng này hiếm khi được dạy một cách có hệ thống cho học sinh, đặc biệt là những học sinh có vấn đề về hành vi hoặc có vấn đề về học thuật".[3, 115] Đó

là lý do chúng em chọn đề tài: " Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh trường THPT " để nghiên cứu.

2 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

* Ý nghĩa khoa học:

Góp phần nghiên cứu tổng quan về nguồn gốc, bản chất và các yếu tố cấu thành nên trítuệ cảm xúc (EQ) và vai trò của trí tuệ cảm xúc đối với sự thành công trong cuộc sống củamỗi con người, ý nghĩa của việc giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc trong việc giáo dụcnhân cách cho học sinh THPT

Góp phần giáo dục phát triển toàn diện học sinh

* Ý nghĩa thực tiễn:

Từng bước thiết lập, định hướng ra con đường hình thành các kỹ năng tạo thành năng

lực quản lý cảm xúc theo hướng tích cực cho học sinh Mở rộng các hoạt động trải nghiệm

thực tiễn để nâng cao kỹ năng sống giúp giáo dục cho các bạn học sinh THPT có thêmnhiều kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ)

Từ những hoạt động tìm hiểu những giá trị của cuộc sống xung quanh (biết giúp đỡ,chia sẻ, cảm thông) xây dựng cho học trường THPT sống có suy nghĩ, có ý thức, có tráchnhiệm với bản thân và cộng đồng, hoàn thiện tâm lý cảm xúc, giúp học sinh có thể thích ứngvới sự thay đổi trong các hoàn cảnh sống, môi trường sống khác nhau từ đó nuôi dưỡng vàphát triển trí tuệ cảm xúc tích cực

Qua cách nghiên cứu và thực nghiệm mới có thể đánh giá được sự thay đổi thái độ,hành vi và tâm lí của học sinh trường THPT

Qua nghiên cứu và thực nghiệm về giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) cho họcsinh trường THPT , những trường học khác trên cùng địa bàn và những trường THPTkhác trong cả nước cũng có thể vận dụng để giáo dục học sinh, trong đó có sự phối hợp hiệuquả giữa cả gia đình - nhà trường - học sinh - xã hội

3 Mục tiêu nghiên cứu:

Giúp học sinh trường THPT có những hiểu biết về trí tuệ cảm xúc và tích lũy chobản thân những kinh nghiệm để kiểm soát, quản lý cảm xúc bản thân, hiểu những người xungquanh, điều khiển cảm xúc bản thân và sống hòa nhập

Khẳng định rằng trong việc giáo dục học sinh thì ngoài các kiến thức cơ bản được học

ở trường thì học sinh cần được giáo dục cả về trí tuệ cảm xúc Đây là một trong những nhân

tố quan trọng để mỗi học sinh có thể đạt được sự thành công trong học tập, công việc và cânbằng trong cuộc sống

Khẳng định rằng không phải chỉ có cách dạy về trí tuệ cảm xúc trên lớp học mà có thểdạy và rèn luyện, nâng cao các kỹ năng trí tuệ cảm xúc cho học sinh (nhất là học sinh THPT)trước khi vào đời bằng những con đường và cách thức khác nhau và có sự góp sức của nhiềunguồn lực khác nhau

4 Giới hạn phạm vi nghiên cứu đề tài:

- Lĩnh vực nghiên cứu: Khoa học xã hội và hành vi

- Thời gian nghiên cứu: từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2015

- Đối tượng nghiên cứu: HS trường THPT , GV các cấp học ở TP Bảo Lộc, PHHS có

con là HS tham gia thực nghiệm kiểm chứng

- Địa điểm nghiên cứu:

+ Trường THPT - Bảo Lộc - Lâm Đồng

+ Mái ấm Tín Thác (Thanh Xuân - Lộc Thanh - Bảo Lộc)

+ Trường Tư thục Khiếm thính Ánh Sao ( 403 - Nguyễn Văn Cừ - Lộc Phát - Bảo Lộc ) + Trung tâm Nuôi con nạn nhân chất độc da cam và trẻ em khuyết tật TP Bảo Lộc( 29Nguyễn Viết Xuân, thôn 1, xã Đambri, TP Bảo Lộc).

+ Trường Mầm non Hoa Hồng (Bảo Lộc)

+ Trường Tiểu học Thăng Long (Bảo Lộc)

+ Trường Trung học cơ sở Phan Chu Trinh (Bảo Lộc)

5 Giả thuyết khoa học:

Học sinh trường THPT đã được trang bị các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) và đãquản lý tốt trí tuệ cảm xúc của mình chưa? Nếu đem các kỹ năng về trí tuệ cảm xúc (EQ)(giảm căng thẳng, nhận biết và quản lý cảm xúc, giao tiếp không lời, giải quyết các xung đột)vào giáo dục trong trường thì khả năng nhận thức cảm xúc và quản lý trí tuệ cảm xúc của cácbạn học sinh sẽ cải thiện và tốt hơn không?

6 Phương pháp nghiên cứu:

* Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:

- Tìm hiểu các khái niệm, thuật ngữ liên quan đến trí tuệ cảm xúc và các nhóm kỹ năng của trítuệ cảm xúc

- Thu thập tài liệu, thông tin liên quan đến đề tài đề tổng hợp phân tích phục vụ cho đề tài

*Phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

- Phương pháp điều tra, khảo sát:

+ Điều tra các đơn vị, cơ sở có thể giúp cho học sinh THPT có thêm về trảinghiệm để nâng cao trí tuệ cảm xúc

+ Điều tra cơ bản, điều tra số liệu ban đầu để thống kê số liệu về tình hình học sinh cóhiểu biết về EQ và tự nhận thức về trí tuệ cảm xúc của học sinh

+ Điều tra thăm dò ý kiến giáo viên các cấp học ở địa bàn thành phố Bảo Lộc và ýkiến của phụ huynh học sinh về trí tuệ cảm xúc

+ Khảo sát học sinh tham gia thực nghiệm kiểm chứng đề rút ra nhận định hoặc sựthay đổi về trí tuệ cảm xúc trong nhóm này

+ Phương pháp thống kê, so sánh, phân tích đổi chiếu kết quả các cuộc điều tra, khảosát để rút ra kết luận

- Phương pháp quan sát: Hành vi, thái độ, của học sinh khi tham gia thực nghiệm.

7 Nội dung nghiên cứu:

- Nghiên cứu lý thuyết để làm cơ sở lý luận cho đề tài và đề ra các biện pháp tác độngphù hợp để giáo dục trí tuệ cảm xúc (EQ) cho học sinh THPT

- Điều tra, thăm dò phụ huynh học sinh, giáo viên về việc giáo dục các kỹ năng trí tuệcảm xúc cho học sinh THPT

- Đề xuất các biện pháp nhằm giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc cho học sinhTHPT từ hoạt động trải nghiệm thực tiễn, trải nghiệm sáng tạo từ đó khảo sát rút ra đánhgiá kết luận, kiến nghị.

8 Những điểm mới của đề tài:

Học sinh dù chưa biết hay không biết về trí thông minh cảm xúc nhưng sau khi thamgia vào thực nghiệm, các bạn đã được tiếp cận về những kiến thức về trí tuệ cảm xúc theocách mới (học sinh và phụ huynh được cung cấp nguồn thông tin tài liệu liên quan đến trí tuệcảm xúc và cách quản lý trí tuệ cảm xúc cùng với các hoạt động trải nghiệm thực tiễn mà họcsinh học tập được) Điều này chứng minh rằng bản thân học sinh ngày nay cùng với phụhuynh học sinh có thể tự chủ động, tự học, tự dạy, tự rèn luyện nâng cao các kỹ năng trí tuệcảm xúc

Đây có thể xem là mô hình (mẫu) định hướng cho sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình,nhà trường, xã hội trong việc giáo dục con em học sinh có thêm các kỹ năng sống, kỹ năng trítuệ cảm xúc để đào tạo ra những con người thích ứng với cuộc sống hiện đại mà không đặtgánh nặng giáo dục lên một ai

Có hiệu quả giáo dục cao đối với học sinh, từ những hoạt động trải nghiệm này, họcsinh sẽ sống có trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với gia đình và xã hội

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ NHU CẦU GIÁO DỤC CÁC KỸ NĂNG TRÍ TUỆ

CẢM XÚC CHO HỌC SINH TRƯỜNG THPT

1.1 Các khái niệm cơ bản:

1.1.1 Kỹ năng sống:

Theo bách khoa toàn thư Wikipedia: Kỹ năng sống là một tập hợp các kỹ năng

mà con người có được thông qua giảng dạy hoặc kinh nghiệm trực tiếp được sử dụng

để xử lý những vấn đề, câu hỏi thường gặp trong cuộc sống hàng ngày của con người[9] Tổ chức Y tế Thế giới WHO định nghĩa kỹ năng sống là "khả năng thích nghi và hành vitích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhu cầu và thách thức của cuộcsống hàng ngày" [9]

Cũng theo WHO, kỹ năng sống được chia thành 2 loại là kỹ năng tâm lý xã hội và kỹnăng cá nhân, lĩnh hội và tư duy, với 10 yếu tố như: tự nhận thức, tư duy sáng tạo, giải quyếtvấn đề, kỹ năng giao tiếp ứng xử với người khác, ứng phó với các tình huống căng thẳng

và cảm xúc, biết cảm thông, tư duy bình luận và phê phán, cách quyết định, giao tiếp hiệu quả

và cách thương thuyết [9]

1.1.2 Trí tuệ cảm xúc:

Thuật ngữ “Trí tuệ cảm xúc” được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau Hai nhà tâm lýhọc Mỹ Peter Salovey và John Mayer cho rằng trí tuệ cảm xúc là khả năng hiểu rõ cảm xúcbản thân và thấu hiểu cảm xúc của người khác, phân biệt và sử dụng chúng để hướng dẫn suynghĩ và hành động của bản thân Theo Daniel Goleman thì trí tuệ cảm xúc là khả năng giámsát các cảm giác và cảm xúc của bản thân và người khác, khả năng phân biệt chúng và sửdụng những thông tin nhằm định hướng suy nghĩ và hành động của mình Còn H Steve lạicho rằng trí tuệ cảm xúc là sự kết hợp giữa sự nhạy cảm về cảm xúc có tính tự nhiên với các

kỹ năng quản lý cảm xúc Theo Bar - On thì trí tuệ cảm xúc là một tổ hợp các năng lực phinhận thức và những kỹ năng chi phối năng lực của cá nhân nhằm đương đầu có hiệu quả vớinhững đòi hỏi và sức ép của môi trường Từ những quan niệm khác nhau có thể đi đến nhữngđịnh nghĩa: Trí tuệ cảm xúc là khả năng thấu hiểu cảm xúc của bản thân và của người khácdẫn tới định hướng hành động phù hợp [4]

1 2 Đặc điểm và các mô hình về trí tuệ cảm xúc:

1.2.1 Đặc điểm của trí tuệ cảm xúc:

Theo Daniel Goleman, trí tuệ cảm xúc có 5 đặc điểm sau [4]:

1 Tiếp nhận cảm xúc - khả năng phát hiện giải mã các cảm xúc trên gương mặt, tranh

ảnh, giọng nói và các giả tạo văn hóa (cultural artifact) Tiếp nhận cảm xúc đại diện chomột khía cạnh của TTXC, như là nó làm cho tất cả các xử lý thông tin cảm xúc khác trởthành có thể

2 Sử dụng cảm xúc - khả năng khai thác các cảm xúc để thuận tiện cho nhiều hành vi

nhận thức, như là nghĩ và giải quyết vấn đề Trí tuệ cảm xúc cá nhân có thể tích lũy đầy

đủ ngay lúc người ta thay đổi tâm trạng để phù hợp trực tiếp nhất với công việc

3 Hiểu cảm xúc - khả năng thấu hiểu các ngôn ngữ cảm xúc, hiểu rõ các mối quan hệ

phức tạp giữa các cảm xúc Ví dụ như hiểu cảm xúc hoàn thiện khả năng nhạy bén trướccác thay đổi rất nhỏ giữa các cảm xúc, và khả năng nhận biết và mô tả các cảm xúc tiếnhóa theo thời gian

4 Quản lý cảm xúc - khả năng điều chỉnh cảm xúc của bản thân và của người khác Vì

vậy, TTXC cá nhân có khai thác các cảm xúc, thậm chí cả những cảm xúc tiêu cực, vàquản lý chúng để đạt được mục tiêu đã định

1.2.2 Các mô hình về trí tuệ cảm xúc: Có nhiều quan niệm khác nhau và cho tới nay vấn đềnày vẫn được tiệp tục nghiên cứu và cơ bản thì chia thành các mô hình sau [31]:

Độc lập Phát triển toàn diện

Điều khiển cảm xúc Tự điều chỉnh:

Tự kiểm soát Đánh giá tin cậy

Có lương tâm Khả năng thích ứng Đổi mới

Khả năng thích ứng:

Kiểm soát thực tế Linh hoạt

Giải quyết vấn đề

Sử dụng cảm xúc Động lực:

Muốn đạt thành tích Trách nhiệm

Sáng kiến Lạc quan

Kiểm soát căng thẳng:

Chịu đựng căng thẳng Kiểm soát xung đột

Hiểu cảm xúc Thông cảm:

Hiểu người khác Phát triển người khác Không kiểm tra quá gắt gao

Với người khác:

Thông cảm Trách nhiệm xã hội Mối quan hệ giữa các cá

Đa dạng nhân với nhau

Các kỹ năng xã hội

Ảnh hưởng Giao tiếp Kiểm soát xung đột Lãnh đạo

Xúc tiến thay đổi Xây dựng mối ràng buộc Cộng tác/ Hợp tác Năng lực nhóm

Tâm trạng chung

Lạc quan Hạnh phúc

1.3 Các nhóm kỹ năng cơ bản của trí tuệ cảm xúc:

Để phát triển trí tuệ cảm xúc cho học sinh thì cần trang bị cho các bạn học sinh các kỹnăng quan trọng sau [1,180]:

 Kỹ năng giảm căng thẳng.

 Kỹ năng nhận biết và quản lý cảm xúc.

 Kỹ năng giao tiếp không lời.

 Kỹ năng giải quyết xung đột một cách tích cực và tự tin.

1.3.1 Kỹ năng giảm căng thẳng [1, 182 - 189]:

Điều đầu tiên là HS cần phải nhận diện ra trạng thái, dấu hiệu (nhận thức, tình cảm, cơthể, hành vi) của sự căng thẳng Đây là bước đầu tiên của việc giảm tác động của sự căngthẳng Sau đó, học sinh cần quan sát những thay đổi trên cơ thể, biến đổi trong cơ thể, hoạtđộng cửa cơ bắp, hơi thở, giọng nói Tìm ra nguyên nhân của sự căng thẳng và biết phản ứngcủa cơ thể với những căng thẳng này: tức giận kích động hay rụt rè co cụm né tránh hay cơthể bị đóng băng, tê liệt

Bước thứ hai là sử dụng các kỹ thuật giảm căng thẳng qua việc sử dụng lợi thế củacác giác quan của con người Cần biết rõ về sở thích của mình - phải là sở thích tích cực, sửdụng chính sở thích đó để giảm căng thẳng (Ví dụ có bạn thích nấu ăn, nấu ăn làm bạn hếtcăng thẳng hay là nghe nhạc cũng vậy, vậy bạn có thể ăn cái gì đó ban thích, nghe một loạinhạc ban đam mê, ra ngoài ngắm nhìn thế giới thiên nhiên, cuộc sống , có thể là vận động nhẹnhàng, ngửi mùi hương bạn yêu thích, trải nghiệm các cơ quan xúc giác của chính bạn, )

1.3.2 Kỹ năng nhận biết và quản lý cảm xúc:

Cảm xúc là gì: Theo bách khoa toàn thư Wikipedia thì "Cảm xúc hay xúc cảm là một

hình thức trải nghiệm cơ bản của con người về thái độ của chính mình đối với sự vật, hiệntượng của hiện thực khách quan, với người khác và với bản thân Sự hình thành cảm xúc làmột điều kiện tất yếu của sự phát triển con người như là một nhân cách.Cảm xúc có nhiềuloại: cảm xúc đạo đức, cảm xúc thẩm mỹ, cảm xúc trí tuệ Một đặc trưng của cảm xúc là cótính đối cực: yêu và ghét, ưa thích và không ưa thích, xúc động và dửng dưng Cảm xúc như

là sự rung động về một mặt nhất định của con người đối với các hiện tượng nào đó của hiệnthực Cảm xúc có đặc điểm là mang tính chất chủ quan" [32].

Cảm xúc thì ai cũng có, cảm xúc ở mỗi lứa tuổi thay đổi khác nhau tùy theo kinhnghiệm Xét về tính quy luật của cảm xúc: con người tạo ra cảm xúc, cũng có thể bị chịu ảnhhưởng lây lan cảm xúc từ người khác Cảm xúc không tồn tại mãi mãi mà luôn thay đổi tùytheo tâm trạng con người Ai có được cảm xúc tốt giống như có được liều thuốc cho sức khỏethể chất và đời sống tinh thần Những cảm xúc tốt được tạo ra trong tâm trí, truyền đi qua thái

độ, hành vi và hiện ra trong ánh mắt và nụ cười của bạn Nhận thức cảm xúc có nghĩa là bạnbiết những gì bạn đang cảm thấy và hiểu được lý do vì sao

Nếu một người có nhận thức cảm xúc tốt thì người đó có thể suy nghĩ rõ ràng, sángsuốt, có thể quản lý được căng thẳng và thách thức, có thể giao tiếp tốt với người khác, chophép họ có thể thể hiện được sự tự tin, đồng cảm, tin tưởng, tận hưởng các mối quan hệ tốthơn Nhận thức được cảm xúc là động lực để mỗi cá nhân hiểu được hành vi của mình và cóhành động phù hợp và còn giúp bạn "đọc" được chính xác mong muốn của người khác Điềunày góp phần hàn gắn vết thương, mâu thuẫn, giảm căng thẳng, xung đột mà các bạn HS haygặp phải, làm cho cuộc sống tươi đẹp hơn và xua tan không khí nặng nề trong cuộc sống củagia đình, tập thể, trong công việc, trong trường học - áp lực học tập; giúp bạn có quyết địnhsáng suốt, có động cơ hành động đạt mục tiêu đề ra [1,192]

Sau nhận thức cảm xúc là công việc kiểm soát, quản lý cảm xúc Cảm xúc tích cựcthường mang lại sự thoải mái cho mỗi người Nhưng cũng có rất nhiều người không biết làmsao để quản lý các cảm xúc tiêu cực, khó chịu Mà, việc né tránh những cảm xúc khó chịu nàykhông giúp chúng ta cải thiện cảm xúc và các môi quan hệ, đôi khi làm cho mọi việc trở lên tệhơn như mệt mỏi, tổn hại mối quan hệ mà bạn đã gây dựng Vậy, chúng ta cần phải làm quenvới tất cả các loại cảm xúc, hãy chấp nhận nó và sau đó mới cải thiện được cảm xúc đó Khi

đó cảm xúc sẽ đến và đi nhanh chóng theo ý của bạn Nói chung, nhận thức cảm xúc có mụcđích chính là tạo ra sự cân bằng giữa trí tuệ và cảm xúc của bạn giúp bạn giao tiếp tốt, dựđoán tốt, đưa ra quyết định đúng đắn Nhận thức cảm xúc là một kỹ năng ai cũng có thể họcđược ở bất kì môi trường nào trong cuộc sống thông qua những trải nghiệm thực tế

1.3.3 Kỹ năng giao tiếp không lời:

Người có khả năng giao tiếp tốt là nên tảng cho các mối quan hệ thành công Trong đókhả năng hiểu và sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ, ngôn ngữ cơ thể là một công cụ đắclực giúp bạn có thể kết nối, xây dựng các mối quan hệ tốt với mọi người

Một khi bạn đã phát triển được khả năng quản lý sự căng thẳng và nhận thức cảm xúcthì việc bạn đọc được các tín hiệu phi ngôn ngữ của người khác sẽ tốt hơn Vì giao tiếp không

lời là để củng cố những gì bạn nói (có thể phù hợp hoặc mâu thuẫn với lời người đó nói rakhông).

Các dấu hiệu của tín hiệu phi ngôn ngữ được biểu hiện qua nét mặt, cử chỉ, ánh mắt,giọng nói, chuyển động của cơ thể, tư thế cơ thể, không gian giao tiếp

Các tín hiệu phi ngôn ngữ đóng nhiều vai trò quan trọng [1,203]:

 Nó là hình ảnh lặp lại thông điệp mà người nói đang muốn truyền đạt

 Nó có thể chỉ ra cho chúng ta thấy rõ sự mâu thuẫn giữa lời nói mà người đó muốntruyền tại với suy nghĩ thật sự của họ

 Nó có thể thay thế cho mọi thông điệp bằng lời nói, làm cho lời nói đó sống động

 Nó có thể bổ sung cho lời nói làm cho lời nói đó trở nên dễ hiểu hơn

 Nó có thể nhấn mạnh những thông điệp bằng lời

Khi chúng ta chú ý tới các dấu hiệu phi ngôn ngữ và tín hiệu mình gửi và nhận thì khảnăng giao tiếp của mình sẽ cải thiện

1.3.4 Kỹ năng giải quyết xung đột một cách tích cực và tự tin:

Xung đột xảy ra khi các bên không nhận ra được cảm xúc của nhau, sự căng thẳng đãxuất hiện và cần phải có các kỹ năng giải quyết các xung đột hợp lý để thỏa mãn sự tôn trọng

từ đôi bên Đối với lứa tuổi HS thì các xung đột thì khá nhiều

Vậy muốn giải quyết được các xung đột theo hướng tích cực thì yêu cầu phải có thái

độ tích cực mong muốn giải quyết xung đột từ các bên, các bên cảm thấy được tôn trọng,được lắng nghe và giải pháp giải quyết phải thỏa đáng Đối với đối tượng HS có nhiều nguyênnhân dẫn đến xung đột, căng thẳng như: sự thay đổi về tâm sinh lý lứa tuổi vị thành niên, sựkhác biệt về suy nghĩ, quan niệm sống, khác nhau về nhu cầu, lợi ích cá nhân, quan điểm, tínhcách con người (thích gây hấn, hiếu chiến, bắt người khác phải phục tùng, lệ thuộc, định kiến,dèm pha, ) Người biết cách giải quyết xung đột là người phải có kỹ năng lắng nghe tíchcực, đồng cảm, tư duy phê phán, giải quyết vấn đề và ra quyết định đúng đắn [1, 218]

Các bước để giải quyết xung đột [1,218]:

 Các bên đồng ý sẽ giải quyết xung đột và có những nguyên tắc làm việc

 Thu thập đầy đủ thông tin về xung đột và nhu cầu của đôi bên

 Xác định chính xác nội dung của xung đột

 Đưa ra những dự kiến về giải pháp

 Chọn một phương án tối ưu

 Được sự đồng ý của đôi bên

Trường hợp một trong hai bên không đồng ý giải quyết xung đột thì có thể thươnglượng hẹn lần sau hoặc nhờ sự hỗ trợ của người hòa giải

1.4 Ý nghĩa của việc giáo dục các kĩ năng trí tuệ cảm xúc đối với học sinh:

- Người có trí tuệ cảm xúc cao có khả năng:

+ Liên kết suy nghĩ và cảm giác của bản thân với người khác

+ Liên kết suy nghĩ và cảm giác với hành động

+ Làm chủ được các trạng thái cảm xúc của bản thân

- Xét về góc độ quản lý giáo dục thì việc giáo dục các kĩ năng trí tuệ cảm xúc cho HS cónhiều lợi ích kể cả về hiệu suất học tập, sức khỏe thể chất và tinh thần:

+ HS hết lo âu, sợ hãi, rối loạn tâm lý mà cảm thấy được chào đón, được bảo vệ trongnhà trường

+ HS không còn các hành vi rụt rè, bất cần mà có cơ hội học tập các kỹ năng trí tuệ cảmxúc sẽ cư xử có trách nhiệm (thái độ học trên lớp, chuẩn bị bài vở, hợp tác với giáo viên

và bạn bè, lễ phép hơn) Vì HS sẽ có cơ hội thực hiện hành vi đạo đức và nghĩa vụ côngcộng, thể hiện tài năng của mình

+ Vì lúc này GV cũng như các HS khác đều phải thể hiện sự tôn trọng động cơ của nhau

và của tất cả HS, giúp đỡ nhau thành công

+ Từ đó hình thành một tập thể biết quan tâm và sống có đạo đức; đảm bảo cả việc giáodục riêng và mục tiêu giáo dục chung của nhà trường

.1.5 Các biện pháp rèn luyện trí tuệ cảm xúc:

Ai cũng có khả năng rèn luyện mình thành một người thông minh về cảm xúc theomột số cách như [29]:

- Tập thói quen hiểu rõ được tầm quan trọng của trí tuệ cảm xúc trong cuộc sống hàngngày, hiểu được cảm xúc của bản thân bằng cách tăng thêm năng lực nhận biết và gọi têncảm xúc, hiểu được nguyên nhân của những cảm xúc, nhận biết được sự khác nhau giữa xúccảm và hành động

- Học cách nhận biết nguyên nhân gây ra stress và cách thức xử lý, chế ngự cảm xúc củabản thân: chế ngự được sự tức giận; ứng xử khoan dung, hòa đồng với mọi người, tăng khảnăng làm chủ bản thân

- Cởi mở, ham học hỏi và sẵn sàng chấp nhận cái mới, hướng ngoại và tăng cường khảnăng đồng cảm bằng cách tự đặt mình vào vị trí của người khác để xem xét vấn đề, thấu hiểutình cảm người khác, biết lắng nghe người khác nói

- Rèn luyện kỹ năng giao tiếp mỗi ngày và xây dựng tốt các mối quan hệ xã hội cần rènluyện

-Năng lực phân tích và hiểu được quan hệ xã hội, khả năng giải quyết xung đột, tự tin vàkhôn khéo trong giao tiếp, gần gũi và cởi mở hơn với mọi người, quan tâm tới mọi ngườinhiều hơn

Hoặc làm theo các lời khuyên sau [14 ]:

1 Luôn tập trung vào mặt tích cực

2 Kết giao với những người suy nghĩ tích cực

3 Biết giữ giới hạn và quả quyết khi cần

4 Luôn suy nghĩ hướng về tương lai và bỏ qua quá khứ

5 Luôn tìm cách làm cho cuộc sống trở nên vui vẻ, hạnh phúc và thú vị hơn

6 Sử dụng năng lượng một cách thông minh

7 Không ngừng học hỏi và phát triển hướng đến sự độc lập

1 6 Nhu cầu giáo dục kỹ năng trí tuệ cảm xúc cho HS trường THPT :

Ở trường THPT cũng như nhiều trường THPT trên cả nước còn đối mặt với nhiềuvấn đề là có không ít HS giỏi thiếu kỹ năng sống, ít biết chia sẻ cảm xúc, ngại giao tiếp Còn

HS yếu thì lại rơi vào tình trạng ham chơi, bỏ bê việc học, yêu sớm, quan hệ tình dục sớm dokhông kiểm soát được bản thân, sống dựa dẫm vào cha mẹ, không định hướng nghề nghiệp,cuộc sống tương lai Hay nhiều HS có nhiều hành vi bất cần, không nghĩ đến hậu quả về sau:nhiều xung đột xảy ra như hành hung đánh nhau từ những xung đột cỏn con, gây sốc, tự tử,sùng bái thần tượng ảo không có ý nghĩa thực tế Mà nguyên nhân có lẽ là do các bạn học sinhnày thiếu đi nhưng kỹ năng quản lý trí tuệ cảm xúc Tuy vậy, mọi việc sẽ không bao giờ là trễ

để cải thiện tình hình này nếu các bạn học sinh được cung cấp thông tin, cách thức rèn luyện,phát triển các kỹ năng quản lý trí tuệ cảm xúc, kiểm soát bản thân Đây còn là cơ hội pháthiện và phát triển sở trường cá nhân và lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực của bảnthân các bạn học sinh

CHƯƠNG 2 THỰC NGHIỆM KIỂM CHỨNG HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC CÁC KỸ NĂNG TRÍ TUỆ CẢM XÚC (EQ) CHO HỌC SINH THPT

2.1 Đối tượng nghiên cứu:

+ Biến độc lập: Giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc

+ Biến phụ thuộc: Học sinh THPT

+ Biến kiểm soát:

 Học sinh lứa tuổi THPT trong cùng một trường học (lớp 10, 12),

 Cùng chịu sự quản lý chung (nhóm thực hiện đề tài, giáo viên hướng dẫn đề tài)

 Đa số bố mẹ làm vườn, buôn bán hoặc làm nghề

2.2 Vật liệu sử dụng để kiểm chứng: Phiếu điều tra, giấy, bút, máy tính để thống kê phân

loại

2.3 Thời gian, địa điểm kiểm chứng

- Thời gian: từ tháng 7 đến tháng 12 năm 2015

- Địa điểm: Trường THPT , TP Bảo Lộc, Tỉnh Lâm Đồng.

2.4 Công cụ đo và kết quả:

2.5 Tiến hành điều tra, thực nghiệm, lấy ý kiến chuyên gia:

2.5.1.2 Chuẩn bị:

- Soạn câu hỏi điều tra và tiêu chí đánh giá (06 -20/7/2015)

CÂU HỎI ĐIỀU TRA 1

CHỌN (√) Câu 1: Bạn có biết đến các chỉ số sau?

a IQ: Trí thông minh

b EQ: Trí thông minh cảm xúc

Câu 2: Bạn đang ở trong tình huống nào sau đây?

a Bạn tự tin cho rằng mình có khả năng quản lý tốt cảm xúc của bản thân,

điều khiển được cảm xúc của mình và làm cho người bạn đang giao tiếp hiểu

bạn muốn gì.

b Bạn cảm thấy khả năng hiểu được cảm xúc của bản thân và người xung

quanh tương đối khá

c Bạn cảm thấy còn nhiều căng thẳng, e ngại và khó khăn trong điều khiển

cảm xúc bản thân và giao tiếp với người khác

Bảng 1: Điều tra tình hình kiểm soát trí tuệ cảm xúc của HS trường THPT trước thực nghiệm

 Phân loại sắp xếp học sinh theo tiêu chí phân loại

* Tiêu chí phân loại khảo sát:

- Thống kê số lượng HS biết về các chỉ số:

+ IQ (Trí thông minh)+ EQ (Trí thông minh cảm xúc)

- Thống kê số lượng:

+ HS tự nhận mình có các kỹ năng trí tuệ cảm xúc tốt.

+ HS tự nhận mình có các kỹ năng trí tuệ cảm xúc khá

+ Hs tự nhận mình có trí tuệ cảm xúc chưa cao

2.5.2 Điều tra 2: Lấy ý kiến chuyên gia và đưa ra các biện pháp tác động.

2.5.2.1 Mục đích:

- Nhằm xác định ý kiến của giáo viên trong trường THPT , giáo viên các cấp học

ở địa bàn TP Bảo Lộc và xin ý kiến Ban giám hiệu nhà trường về việc cần thiết phải giáo dụctrí tuệ cảm xúc học sinh trong nhà trường

- Đề nghị các biện pháp góp phần giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc cho học sinh

2.5.2.2 Chuẩn bị:

- Phiếu thăm dò ý kiến của giáo viên về giáo dục các kỹ năng trí tuệ cảm xúc (EQ) chohọc sinh THPT

- Đề nghị BGH nhà trường đồng ý cho nhóm được triển khai thực hiện đề tài và hỗ trợ

tổ chức các hoạt động phối hợp ( tiếp tục làm thiện nguyện ở Mái Ấm Tín Thác nhưng dựatrên tinh thần tự nguyện không cần giám sát; tổ chức thăm hỏi, giúp đỡ, quyên góp ủng hộ cácđơn vi như Mái Ấm Tín Thác, Trường giáo dục khiếm thính Ánh Sao, Trung tâm Nuôi dưỡngcon em nạn nhân chất độc da cam và trẻ em khuyết tật trên địa bàn TP Bảo Lộc)

2.5.2.3 Tiến hành

- Thời gian: 3/8/2015

- Đối tượng điều tra, nhờ hỗ trợ: Giáo viên, Ban giám hiệu

- Quy mô điều tra: 100 GV thuộc các cấp học ở TP Bảo Lộc (Mầm non Hoa Hồng,Tiểu học Thăng Long, THCS Phan Chu Trinh, THPT )

- Phát và thu phiếu điều tra giáo viên:

PHƯƠNG

ÁN CHỌN (√) Câu 1: Thầy (cô) có biết đến chỉ số EQ (Trí tuệ cảm xúc: nhận biết cảm xúc, hiểu

được cảm xúc, tạo ra cảm xúc, quản lý cảm xúc )?

a Có

b Không

Câu 2: Thầy (cô) được tiếp cận với chỉ số EQ qua những kênh nào sau đây?

a Chưa được biết đến trước đây

b Được biết từ khảo sát này

c Do thầy (cô) tự tìm hiểu qua tài liệu

d Thầy (cô) được tập huấn, được học trong quá trình đào tạo

về chuyên môn

Câu 3: Theo thầy (cô) thì giáo viên có cần được tập huấn, trang bị thêm kiến thức

về EQ trong quá trình giáo dục học sinh không?

c Chỉ cần cho các giáo viên dạy chuyên biệt

d Cần thiết cho tất cả giáo viên

Câu 5: Theo thầy (cô), vấn đề nào gây khó khăn cho học sinh và giáo viên trong trong việc tư vấn hay giải quyết các vấn đề liên quan đến học sinh (xung đột, căng thẳng, hòa nhập, )?

a Kinh nghiệm công tác của giáo viên

b Sự hợp tác của học sinh với giáo viên

c Sự quan tâm phối hợp của gia đình, nhà trường và xã hội

d Bạn bè của học sinh

Câu 6: Theo thầy (cô) thì có những yếu tố nào ảnh hưởng đến sự rèn luyện, kiểm soát và phát triển EQ ở học sinh?

a Nền tảng giáo dục gia đình

b Chương trình giáo dục của nhà trường

c Ý thức tiếp thu của bản thân học sinh

d Kinh nghiệm tích lũy từ bản thân học sinh, giáo dục của

gia đình và nhà trường, tiếp xúc xã hội.

Câu 7: Thầy (cô) nghĩ rằng việc giáo dục, rèn luyện và nâng cao năng lực quản lý trí tuệ cảm xúc cho học sinh nên được bắt đầu từ khi nào?

a Từ bé (bậc mầm non)

b Từ bậc THPT

c Khi nào cần thì học cũng được

d Không cần thiết phải dạy, học sinh có thể tự học trong cuộc sống

Bảng 2: Điều tra ý kiến của thầy cô giáo các cấp học ở Bảo Lộc về việc giáo dục trí tuệ cảm xúc cho học sinh.

2.5.3 Khảo sát 1:

2.5.3.1 Mục đích:

- Từ việc phân loại học sinh theo tiêu chí, chúng tôi có thể bước đầu đánh giá về sự chuyểnbiến, thay đổi trí tuệ cảm xúc học sinh của nhóm tham gia thực nghiệm sau các hoạt động trảinghiệm thực tiễn do nhóm nghiên cứu đề ra để từ đó có biện pháp tác động, điều chỉnh phùhợp hơn

CÂU

Câu 1: Bạn có thể dễ dàng chia sẻ cảm xúc của mình với người khác (bạn bè, thầy cô,

ba mẹ) không ?

c Hiếm khi tôi chia sẻ với ai cảm xúc của mình 2

Câu 2: Bạn có kiểm soát được tính tình của bạn ngay cả trong tình huống bạn găp phải sự căng thẳng, xung đột không?

d Không 1

Câu 3: Nếu có ai đó có lỗi với bạn và sau đó xin lỗi bạn thì bạn sẽ:

b Tha thứ nhưng sẽ không chơi với bạn đó 2

c Nói thẳng cho bạn đó cảm xúc của mình khi bị xúc phạm như

d Tha lỗi vì nghĩ rằng ai cũng có thể phạm sai lầm 4

Câu 4: Trong học tập và cuộc sống, bạn có bao giờ đặt mình vào hoàn cảnh, vị trí của người mà bạn đang tranh luận với không?

a Có (chuyện này thường xảy ra với tôi) 4

c Tôi ít quan tâm hay đặt mình vào hoàn cảnh người mà tôi

d Tôi chưa bao giờ đặt mình vào hoàn cảnh, vị trí của người

Câu 5: Khi bạn thay đổi cảm xúc của mình với ai đó (tích cực hoặc tiêu cực) thì bạn có thấy khó khăn trong diễn đạt cảm xúc của mình với người đó không?

a Rất khó khăn để tôi diễn tả cảm xúc của mình với người đó 1

b Tôi thường phải nhờ người khác để giúp tôi nói cho người đó

c Đôi lúc tôi cũng không biết phải diễn đạt cảm xúc của tôi như

d Lúc nào tôi có thể diễn đạt cảm xúc của mình theo ý mình 4

Câu 6: Khi gặp tình huống có vấn đề (xung đột, mâu thuẫn), bạn có đủ khả năng và tự tin để tự giải quyết vấn đề của mình không?

Câu 7: Trong các mối quan hệ của bạn, bạn thấy mình có đủ khả năng để xây dựng niềm tin về bản thân mình đối với bạn bè không?

a Có, tôi đủ khả năng làm được việc này 4

b Đôi khi tôi cảm thấy không tự tin lắm về khả năng của mình 3

c Ít ai tin vào việc tôi làm hay hành động của tôi 2

Câu 8: Bạn có thể tự nhận ra mình và những vấn đề của chính mình từ những phản hồi của người khác không?

Câu 10: Khi tham gia vào các nhóm chuyên biệt này, vì sao bạn sẵn sàng gia nhập vào các nhóm đó?

a Không thích nhưng vẫn phải tham gia nếu không thì sợ mình

b Phải tham gia do sự phân công bắt buộc 2

d Do tôi thích vì nhóm chuyên biệt đó phù hợp với năng lực và

Câu 11: Nếu bạn được phân công công việc là làm nhóm trưởng - người điều phối, bạn sẽ:

a Hào hứng, chuẩn bị tích cực cho công việc 4

c Cảm thấy mệt mỏi, nặng nề vì trách nhiệm mình phải gánh

d Lo lắng về nhiệm vụ được giao và cố gắng làm 3

Câu 12: Nếu nói chuyện với ai đó mà họ cố che dấu cảm xúc thực của họ thì bạn sẽ:

a Dễ dàng phát hiện ra cảm xúc thực của họ 4

b Không phải lúc nào bạn cũng nhận ra được cảm xúc thực của

c Không hiểu được cảm xúc của người đó 2

d Hiểu nhầm cảm xúc mà người đó đang cố che dấu 1

Câu 13: Bạn nghĩ rằng việc rèn luyện trí tuệ cảm xúc nên được bắt đầu từ khi nào?

d Không cần thiết phải dạy, học sinh có thể tự học trong cuộc

Câu 14: Có nghiên cứu khoa học cho rằng: “Với IQ người ta tuyển lựa bạn, nhưng với

EQ, người ta đề bạt bạn" hay “Chỉ số IQ chỉ chiếm 25% trong sự thành đạt trong khi đó chỉ số EQ lại chiếm đến 75% sự thành đạt.” Bạn nghĩ như thế nào nếu học sinh được

trang bị, cung cấp kiến thức, rèn luyện trí tuệ cảm xúc (EQ) trước khi bước vào đời?

c Chỉ cần cho các học sinh giỏi, học chuyên 2

Câu 15: Bạn có thể nhận diện những dấu hiệu căng thẳng(stress), mất kiểm soát cảm xúc, xung đột của mình và người xung quanh không?

c Chán nản, đôi khi bi quan, có khi đố kị với ai đó 2

d Đi học vì trách nhiệm, nghĩa vụ bắt buộc nên phải cố gắng 1

Câu 17: Hãy cho chúng tôi được biết, bạn có bao giờ bị stress, gặp xung đột hay không kiểm soát được cảm xúc hay không?

Câu 18: Bạn có thể liệt kê ra cho chúng tôi những dấu hiệu của sự căng thẳng (stress)

mà bạn đã trải qua không? Câu 19: Để giảm bớt những căng thẳng (stress), xung đột hay sự mất kiểm soát bản thân trên thì bạn đã làm gì?

Bảng 3: Khảo sát sự thay đổi về trí tuệ cảm xúc của học sinh trường THPT sau thực nghiệm.

* Tiêu chí phân loại khảo sát: Tiêu chí xếp loại về các kỹ năng trí tuệ cảm xúc của học sinh

THPT theo căn cứ tính điểm:

- Từ 16 điểm đến 39 điểm: HS có các kỹ năng trí tuệ cảm xúc ở mức thấp cần được học hỏi, rèn luyện

- Từ 40 điểm - 49 điểm: HS có các kỹ năng trí tuệ cảm xúc ở mức khá tốt nhưng cần cố gắng để hoàn thiện

- Từ 50 - 62 điểm: HS có các kỹ năng trí tuệ cảm xúc EQ đạt loại tốt, HS biết quản lý trítuệ cảm xúc của mình, cần duy trì và phát huy

*Phần câu hỏi mở (câu 17, 18,19): Mục đích là để học sinh tự trả lời và phát biểu cảm xúc

của bản thân khi được tham gia các hoạt động chung, có ý nghĩa với học sinh hay không, họcsinh có thật sự hiểu cảm xúc của bản thân mình chưa, đã hiểu những người xung quanh và cóhòa nhập với cộng đồng không, có thấy căng thẳng hay mất tự tin như ban đầu không

2.5.3.3 Tiến hành

- Thời gian: 19/10/2015

- Phát phiếu khảo sát lần 1

- Thu thập phiếu điều tra sau khi học sinh trả lời ở nhóm thực nghiệm

- Phân loại học sinh theo tiêu chí phân loại

2.5.4 Khảo sát 2:

2.5.4.1 Mục đích:

- Sau các hoạt động thực tiễn, phối hợp với nhà trường và đề nghị PHHS hỗ trợ trong việcnâng cao, rèn luyện, tăng trải nghiệm cho HS, chúng tôi tiến hành khảo sát này trên 50 HS/100HS thuộc nhóm thực nghiệm để kiểm chứng thêm một lần nữa hiệu quả của việc đề ra cácbiện pháp giáo dục có làm học sinh THPT có thêm các kỹ năng trí tuệ cảm xúc haykhông?

2.5.4.2 Chuẩn bị:

- Chuẩn bị soạn câu hỏi khảo sát lần 2 đối với 50/100 HS thuộc nhóm thực nghiệm (100HS)trong thời gian từ 19/10 đến 23/11/2015