3 3 ôn tập luyện kĩ năng viết giải thích httn bài 3 cd 8

Yêu cầu của kiểu bài thuyết minh giải thích về một hiện tượng tự nhiêna.. - Yêu cầu dạng bài: + Trọng tâm cần làm rõ: khái niệm cầu vồng là gì, phân loại, nguyên nhân khiến xảy ra hiện t

PHẦN 3 : ÔN TẬP PHẦN VIẾT LUYỆN KĨ NĂNG VIẾT VĂN BẢN THUYẾT MINH GIẢI THÍCH

VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN

I Lý thuyết

1 Khái niệm

Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thường gặp trong mọi lĩnh vực đời sống, có chức năng cung cấp tri thức về đặc điểm, tính chất, nguyên nhân, của các hiện tượng, sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng cách trình bày, giới thiệu, giải thích

2 Đặc điểm của văn bản thuyết minh

- Tri thức trong văn bản thuyết minh đòi hỏi tính khách quan, xác thực, hữu ích cho con người

- Các phương pháp thuyết minh thường dùng:

+ Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích: sử dụng câu trần thuật với

từ “là” nhằm giải thích, định nghĩa hay giới thiệu đối tượng-> thường xuất hiện ở phần mở bài khi giới thiệu về đối tượng thuyết minh, câu đầu của đoạn văn giải thích đối tượng

Phương pháp liệt kê: liệt kê các mặt, hoặc các phần, các tính chất hay các phương diện, của đối tượng theo trình tự nhất định → cung cấp cái nhìn toàn cảnh về đối tượng khách quan nhất.

+ Phương pháp nêu ví dụ: đưa ra ví dụ thực tiễn và sinh động, một cách chính xác và cụ thể

Tác dụng: tăng tính thuyết phục, tính thực tiễn

+ Phương pháp dùng số liệu: cung cấp những số liệu nghiên cứu, điều tra về đối tượng

Tác dụng: đối tượng thuyết minh trở nên cụ thể, tăng tính chính xác

+ Phương pháp so sánh: so sánh đối tượng hay các khía cạnh của đối tượng với những cái gần gũi, cụ thể trong cuộc sống → tiếp cận vấn đề một cách dễ hiểu và nhanh chóng

+ Phương pháp phân loại, phân tích: phân loại, chia ra từng phần theo những đặc điểm của đối tượng

3 Yêu cầu của kiểu bài thuyết minh giải thích về một hiện tượng tự nhiên

a Khái niệm: Văn bản thuyết minh giải thích một hiện tượng tự nhiên là loại văn bản thông tin nhằm giới thiệu những hiểu biết khoa học cơ bản về hiện tượng đó

b Yêu cầu đối với kiểu bài:

- Yêu cầu về nội dung: bài viết thường tập trung vào một số thông tin

+ Các thông tin của bài viết cần làm rõ các nội dung cơ bản sau:

Đó là hiện tượng gì?

Biểu hiện như thế nào?

Vì sao có hiện tượng này?

Những tác dụng hoặc tác hại của hiện tượng thiên nhiên ấy là

gì?

Tận dụng hoặc phòng chống, khắc phục tác động của hiện

tượng đó như thế nào?

Những điều bạn chưa biết về hiện tượng đó.

- Yêu cầu về hình thức:

+ Cách triển khai thông tin: theo một số kiểu cấu trúc như: trật tự thời gian, mức độ quan trọng của đối tượng, mối quan hệ nhân quả hoặc so sánh, đối chiếu

+ Trình bày thông tin: Có thể dùng thông tin chi tiết, đề mục và các dấu hiệu hình thức (in đậm, in nghiêng, số thứ tự, ) để làm nổi bật thông tin quan trọng

+ Phương tiện trình bày: phương tiện phi ngôn ngữ (sơ đồ, bảng biểu, hình ảnh ) để minh họa và làm nổi bật thông tin quan trọng

+ Cấu trúc thường gồm 3 phần: mở bài, thân bài, kết bài

4 Hướng dẫn quy trình viết

a Bước 1: Chuẩn bị

- Mục đích viết: cung cấp tri thức khoa học về hiện tượng.

- Người đọc: có thể là thầy cô giáo bộ môn, bạn bè cùng lớp, phụ huynh,

- Yêu cầu dạng bài:

+ Trọng tâm cần làm rõ: khái niệm núi lửa, phân loại, nguyên nhân, tác hại

và lợi ích của hiện tượng

+ Kiểu văn bản chính: thuyết minh giải thích về một hiện tượng tự nhiên.+ Phạm vi bằng chứng cần huy động: kiến thức địa lí và những hiểu biết xung quanh hiện tượng

+ + Tìm đọc tư liệu về hiện tượng tự nhiên mà em muốn giải

thích trên Internet, tạp chí/sách chuyên ngành, báo, sách giáo khoa, phim tư liệu, chương trình ti vi hoặc tham khảo ý kiến của các nhà nghiên cứu.

+ + Tìm hiểu yêu cầu của các cuộc thi, các tờ báo, trang web mà bài viết cần đáp ứng.

b Bước 2: Tìm ý và lập dàn ý

1 Giải thích hiện tượng tự nhiên.

2 Có thể phân loại hiện tượng được không?

3 Nguyên nhân xảy ra hiện tượng

Nguyên nhân khách quan: đến từ những yếu tố tự nhiên

Nguyên nhân chủ quan: do tác động của con người (đến từ thói quen, nếp sinh hoạt, hoạt động sản xuất, …)

4 Tác hại/ lợi ích mà hiện tượng tác động đến cuộc sống con người (nhìn trên các phương diện khác nhau như: vật chất, tinh thần, …

5 Những suy nghĩ đánh giá về hiện tượng: giải pháp phát huy/ khắc phục hiện tượng; những điều lí thú về hiện tượng (nếu có), cách nhìn nhận và quan điểm của người viết.

* Lập dàn ý: bằng cách chọn lọc, sắp xếp các ý đã tìm được, sắp xếp lại theo ba phần, gồm:

+ (3) Nguyên nhân xảy ra hiện tượng là gì + (4) Lợi ích/ tác hại của hiện tượng/

Kết bài - Vị trí: Đoạn cuối - Nội dung: Khẳng định lại thông tin cơ bản về

hiện tượng, bày tỏ suy nghĩ về hiện tượng.

c Bước 3: Viết

- Lần lượt viết mở bài, thân bài, kết bài.

- Khi viết phần thân bài, cần dựa vào số ý giải thích hiện tượng,

lí do xuất hiện hiện tượng, lợi ích/ tác hại, giải pháp khắc phục,

…(mỗi ý nên tổ chức riêng thành một đoạn, nêu đặt đề mục cho mỗi đoạn bằng một câu ngắn, có chủ ngữ vị ngữ rõ ràng hoặc bằng một câu hỏi nêu vấn đề).

- Giữa các đoạn nên dùng các từ chuyển tiếp phù hợp hoặc câu nối liên kết ý giữa đoạn văn trên và mở ra ý của đoạn văn kế tiếp

d Bước 4: Xem lại và chỉnh sửa, rút kinh nghiệm

- Tự kiểm tra, xem xét và điều chỉnh những chi tiết liên quan đến nội dung và cấu trúc của bài viết.

- Kiểm tra, chỉnh sửa lỗi chính tả, diễn đạt.

II Thực hành kĩ năng viết

Đề 1: Giới thiệu về hiện tượng cầu vồng, một hiện tượng thiên nhiên kì thú, đặc biệt ý nghĩ với tuổi thơ.

a Bước 1: Chuẩn bị

- Mục đích viết: cung cấp tri thức khoa học về hiện tượng cầu vồng

- Người đọc: có thể là thầy cô giáo bộ môn, bạn bè cùng lớp, phụ huynh,

- Yêu cầu dạng bài:

+ Trọng tâm cần làm rõ: khái niệm cầu vồng là gì, phân loại, nguyên nhân khiến xảy ra hiện tượng cầu vồng, ý nghĩa của màu sắc của cầu vồng, và những điều ít biết về cầu vồng

+ Kiểu văn bản chính: thuyết minh giải thích về một hiện tượng tự nhiên.

+ Phạm vi bằng chứng cần huy động: kiến thức địa lí và những hiểu biết xung quanh hiện tượng cầu vồng

+ Vì sao có hiện tượng cầu vồng? Tại sao cầu vồng có 7 màu?

+ + Cầu vồng xuất hiện là do hình ảnh phản chiếu của ánh sáng Mặt Trời qua những giọt nước trong không khí, hiện tượng này còn được gọi là sự khúc xạ ánh sáng

+ + Cầu vồng là một dải màu liên tục, trong đó có 7 màu nổi bật là đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím Các bức xạ hồng ngoại và tử ngoại nằm ngoài vùng ánh sáng nhìn thấy của mắt người, nên không hiển diện

+ Ý nghĩa của màu sắc của cầu vồng gì?

→ là hiện tượng thiên nhiên kì thú, đem lại cảm giác thích thú, hạnh phúc, vui vẻ cho người nhìn thấy

→ mang nhiều ý nghĩa khác nhau tùy thuộc vào từng nền văn hóa: đại diện cho thần linh, cảnh giới cao nhất khi giác ngộ, cho niềm tin, ước mơ, điều tốt đẹp

+ Những sự thật thú vị về cầu vồng mà có thể bạn chưa biết:

→Một số hiện tượng cầu vồng thú vị khác như: cầu vồng ban đêm; cầu vồng thác nước, cầu vồng trắng

* Lập dàn ý: bằng cách chọn lọc, sắp xếp các ý đã tìm được, sắp xếp lại theo ba phần, gồm:

- Mở bài: Giới thiệu trực tiếp hiện tượng, và ấn tượng về hiện tượng cầu

vồng:

Ví dụ 1: Giới thiệu vấn đề bằng câu hỏi để khơi gợi trí tưởng tượng kết hợp phương pháp nêu định nghĩa

Bạn đã bao giờ nhìn thấy cầu vồng chưa? Có lẽ, tuổi thơ ai cũng trải qua

phút giấy ngắm nhìn cầu vồng sau cơn mưa để biết mơ ước về điều tốt đẹp

ở phía trước Cầu vồng là một trong những hiện tự nhiên đẹp nhất mà chúng ta có thể dễ dàng quan sát sau những cơn mưa lớn vào ban ngày

Ví dụ 2: Giới thiệu bằng phương pháp so sánh để làm nổi bật hiện tượng

Cầu vồng không xa lạ gì với những đứa trẻ sinh ra ở miền quê Đợi cầu vồng xuất hiện sau mỗi cơn mưa mùa hạ cũng là niềm hạnh phúc của tuổi thơ Không giống những hiện tượng tự nhiên cực đoan như sét, dông, lốc,…cầu vồng là một hiện tượng

tự nhiên kì thú, xuất hiện trong phút chốc rồi tan biến nhưng vẫn là điều thi vị của cuộc sống.

Thân bài: Gồm nhiều đoạn văn Chú ý:

- Câu chủ đề viết ngắn gọn, đặt đầu hoặc cuối đoạn

- Trình bày đa dạng các kiểu đoạn văn: quy nạp, diễn dịch, song song, phối hợp Không nên dùng 1 kiểu duy nhất

- Dùng thêm đề mục để người đọc dễ nắm bắt thông tin.

- Hình ảnh minh họa cho bài viết sinh động.

Kết bài: Khái quát lại nội dung chính về hiện tượng và suy nghĩ của bản thân về hiện

tượng cầu vồng

Ví dụ: Tóm lại, cầu vồng là hiện tượng tự nhiên tuyệt đẹp, xuất hiện dù

chỉ là ảo ảnh nhưng đem lại cảnh sắc thiên nhiên hấp dẫn, là biểu tượng cho thành công của con người Khám phá về vẻ đẹp của cầu vồng là cách chúng ta biết trân quý từng phút giây của cuộc sống

Ví dụ 2: Nếu bạn chưa từng ngắm cầu vồng sau cơn mưa mùa hạ thì quả

là đáng tiếc Khi ấy, bạn hãy tìm cho mình một vị trí thích hợp, trên một con đê, nơi đầu làng, ngước mắt nhìn về phía đối diện với mặt trời, biết đâu đấy, bạn sẽ may mắn nhìn thấy cầu vồng Màu sắc rực rỡ của cầu vồng

và không gian rộng mở của bầu trời sau cơn mưa sẽ đem lại cho bạn cảm giác bình yên vô cùng!

c Bước 3: Viết

- Viết đoạn văn theo dàn ý đã lập Khi viết, cần sử dụng các từ ngữ, câu văn thể hiện được chính xác, kiến thức khoa học thể hiện quá trình khám phá của em về hiện tượng.

- Đảm bảo yếu tố về hình thức của một bài văn.

Bước 4: Xem lại, chỉnh sửa và rút kinh nghiệm

BẢNG KIỂM VỀ HÌNH THỨC VÀ NỘI DUNG CỦA BÀI VĂN THUYẾT MINH GIẢI THÍCH VỀ HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN

Phương diện

kiểm tra

Nội dung *Mở bài:

Giới thiệu khái quát về hiện tượng tự nhiên được thuyết minh

*Thân bài: Thuyết minh giải thích về hiện tượng bằng các đoạn văn

theo ý đã lập

- Đã cung cấp được tri thức cơ bản, chính xác, khoa học về hiện tượng

tự nhiên: khái niệm, nguyên nhân, tác hại và lợi ích của hiện tượng…;

tận dụng hoặc cách phòng chống những tác động của hiện tượng chưa?

- Nội dung cụ thể có sinh động, đặc sắc, giàu sức thuyết phục không?

- Đã chọn cách triển khai ý tưởng văn bản phù hợp chưa?

- Ngoài phương tiện ngôn ngữ, đã biết kết hợp phương tiện phi ngôn ngữ chưa?

- Có nêu được những suy nghĩ và cảm xúc sâu sắc về vấn đề không?

*Kết bài: Khái quát lại nội dung chính về hiện tượng và suy nghĩ của

bản thân về hiện tượng tự nhiên ấy

- Bài viết có mắc lỗi dùng từ, đặt câu, chính tả,…không?

Kết hợp với các yếu tố tự sự, miêu tả …để giải thích thuyết minh về hiện tượng một cách cụ thể, rõ ràng, hấp dẫn.

Bài viết tham khảo:

CẦU VỒNG- NGƯỜI BẠN MONG CHỜ CỦA TUỔI

Cầu vồng là gì?

Cầu vồng là hiện tượng quang học thiên nhiên mà hầu như ai trong chúng ta đều từng được chiêm ngưỡng Cầu vồng bản chất là sự tán sắc ánh sáng Mặt trời khi khúc xạ và phản xạ qua các giọt nước mưa Cầu vồng thực ra có rất nhiều màu sắc, trong đó có 7 màu nổi bật là đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím

Tùy vào số lần phản xạ mà người ta phân ra làm cầu vồng bậc

1, bậc 2… Trong đó cầu vồng bậc 1 là rõ nhất (chỉ có 1 lần phản

xạ nên năng lượng sáng mạnh nhất) Thường cầu vồng nhìn thấy

là cầu vồng bậc 1 Tuy nhiên đôi khi ta còn quan sát thêm được cầu vồng bậc 2 mà trật tự màu sắc lại ngược lại với cầu vồng bậc

1 và cường độ sáng yếu hơn.

Do cầu vồng được nhìn bởi cùng 1 góc (gần 42 độ với cầu vồng bậc 1 và 53 độ với cầu vồng bậc 2), là góc mà cường độ sáng của tất cả các tia mặt trời qua các giọt nước là đạt cực đại, nên cầu vồng có dạng một cung tròn.

Ánh sáng Mặt Trời là một hỗn hợp các màu sắc hòa trộn vào nhau mà mắt chúng ta không thể phát hiện ra các màu sắc này Chỉ khi được chiếu qua một lăng kính thủy tinh, các tia ánh sáng bị bẻ cong hay còn gọi là khúc

xạ để tạo thành một dải màu sắc liên tục mà ta gọi là quang phổ Do các tia màu đỏ bị bẻ cong ít nhất, sau đó đến các tia màu cam, vàng, xanh lá cây, xanh lam và cuối cùng là tia màu tím bị bẻ cong nhiều nhất

Các giọt nước cũng có thể thay thế vai trò của một lăng kính Khi ánh sáng Mặt Trời đi qua lăng kính, các tia sáng bị bẻ cong và sau đó bị phản

xạ lại và đi ra ngoài giọt nước theo một góc 42 độ Điều đó giải thích cho việc chúng ta chỉ có thể nhìn thấy cầu vồng khi quay lưng lại với Mặt Trời

và nhìn theo một góc 42 độ so với ánh sáng Mặt Trời

Hiện tượng khúc xạ trên xảy ra đối với hàng triệu giọt nước được chiếu sáng bởi Mặt Trời, do đó cầu vồng không phải là duy nhất Tuy nhiên chúng ta chỉ có thể nhìn thấy

một cầu vồng tại cùng một thời điểm Đó là do góc 42 độ mà chúng ta đã nói ở trên

Mắt của chúng ta chỉ có thể nhìn thấy những tia khúc xạ được tạo bởi các giọt nước mưa mà có một góc 42 độ so với ánh sáng Mặt Trời.

Và do đó, cầu vồng không phải duy nhất, khi nhìn ở một địa điểm khác chúng ta sẽ thấy một cầu vồng hoàn toàn khác.

Cầu vòng chỉ là ảo ảnh?

Do cầu vồng chỉ là một ảo ảnh nên nó không có điểm kết thúc thực sự Ánh sáng tạo nên cầu vồng hình thành ở một khoảng cách và góc nhất định với mắt người quan sát Khoảng cách này luôn tồn tại giữa người xem với hiện tượng Thay vào đó, vị trí của cầu vồng liên tục dịch chuyển theo góc nhìn của chúng ta.

Tia sáng mặt trời khúc xạ với những hạt mưa nhất định tạo ra hình ảnh cầu vồng trong mắt một người, nhưng đồng thời những tia sáng này cũng khúc xạ với những hạt mưa khác theo góc khác trong tầm mắt của ai đó Chính bởi vậy màu sắc cầu vồng nhìn thấy của mỗi người khác nhau, dù đứng cùng một vị trí và ngắm cùng một cầu vồng.

Tại sao cầu vồng có 7 màu?

Cầu vồng là một dải màu liên tục, trong đó có 7 màu nổi bật là

đỏ, cam, vàng, lục, lam, chàm, tím Các bức xạ hồng ngoại và tử ngoại nằm ngoài vùng ánh sáng nhìn thấy của mắt người, nên không hiển diện.

Ý nghĩa của cầu vồng

Màu cầu vồng là màu sắc đẹp đẽ, mãn nhãn, thư thái và đầy cảm xúc Mỗi sắc màu là một cảm xúc, mỗi trải nghiệm và mỗi câu chuyện Mỗi một màu sắc là một tính cách khác nhau Vì thế ngoài việc đại diện cho thế giới thứ ba, sự năng động, nhiệt huyết, màu cầu vồng còn đại diện cho tâm lý học Sự đa sắc ấy giống như sự đa dạng tính cách, đa dạng tâm lý người.

Và ở những nền văn hóa khác nhau cầu vồng còn mang những

ý nghĩa hết sức phong phú: đại diện cho thần linh, cảnh giới cao nhất khi giác ngộ, hoặc là hiện thân quỷ dữ

Màu cầu vồng thường được sử dụng trong nhiều vật phẩm như pha lê, đá quý Nó biểu đạt cho trí tuệ, sự hoàn mỹ, sức khỏe và yếu tố tâm linh Một kinh nghiệm dự doán thời tiết cũng được tích lũy qua cách nhìn cầu vồng như: “cầu vồng mống cụt chẳng lụt thì bão” Khi nhìn thấy trên trời xuất hiện cầu vồng mống cụt thì có thể chắc rằng sẽ có bão lụt Mặt khác, t ừ những ý nghĩa riêng biệt của từng màu sắc cho ta sự cảm nhận tuyệt diệu của bảy sắc cầu vồng Mỗi màu mỗi vẻ, ở chúng mang mỗi ý nghĩa

và sắc thái riêng Bảy sắc cầu vồng tác động rất nhiều và rất lớn đến cuộc sống chúng ta Nó làm cuộc sống chúng ta thêm nhiều thú vị và ý nghĩa.

Những sự

thật thú vị về cầu vồng mà

có thể bạn

chưa biết

Đôi khi chúng ta nhìn thấy hiện tượng cầu vồng đôi, đó là một cầu vồng phụ xuất hiện phía trên cầu vồng chính Với màu sắc bị đảo ngược so với cầu vồng chính và mờ nhạt hơn.

Hiện tượng này rất hiếm khi xảy ra, đó là do sự nhiễu xạ ánh sáng giúp chúng ta nhìn thấy được cả góc 52 độ so với ánh sáng Mặt Trời Ở góc 52

độ này chúng ta có thể thấy sự khúc xạ ánh sáng ở bên trong của các giọt nước, trước khi ánh sáng phản xạ và đi ra bên ngoài Chính vì thế mà cầu vồng phụ có các màu đảo ngược và mờ nhạt hơn Hiện tượng này xảy ra khi chúng ta có thể nhìn thấy đồng thời hai góc 42 độ và 52 độ so với ánh sáng Mặt Trời

Cầu vồng ban đêm

Hầu hết chúng ta đều thấy cầu vồng xuất hiện vào ban ngày, nhờ có ánh sáng Mặt Trời Tuy nhiên đôi khi xuất hiện những cầu vồng vào ban đêm mà các nhà thiên văn học gọi

là Moonbow, vì nó được tạo bởi ánh sáng của Mặt trăng Moonbow thường xuất hiện tại các hòn đảo nhiệt đới như vùng Caribbean, nơi có mưa lớn vào ban đêm Những hình ảnh chụp lại của Moonbow cho thấy cầu vồng này có màu trắng, nguyên nhân có thể do ánh sáng Mặt trăng có cường độ quá thấp so với ánh sáng Mặt Trời.

Cầu vồng thác nước

Nếu bạn có dịp đi đến các thác nước lớn thì khả năng bắt gặp cầu vồng cũng khá cao.

Không chỉ chờ đến trời mưa thì mới xuất hiện cầu vồng, bởi nếu bạn có dịp đi đến các thác nước lớn thì khả năng bắt gặp cầu vồng cũng khá cao Điều này là do các hơi nước bắn lên từ thác nước gặp sự phản chiếu của mặt trời

có thể tạo ra nhiều dạng cầu vồng đẹp mê hồn.

Cầu vồng màu trắng

Trước giờ bạn luôn nghĩ cầu vồng có 7 màu, nhưng thiên nhiên

kỳ thú luôn mang đến cho chúng ta nhiều bất ngờ thú vị “Cầu vồng trắng” hay còn gọi là “cầu vồng ma” là một hiện tượng vô cùng hiếm gặp Nếu cầu vồng 7 sắc được tạo từ ánh sáng mặt trời với những hạt mưa thì cầu vồng trắng lại được tạo ra từ những hạt sương có đường kính nhỏ hơn 0,05mm Do đây là những hạt nước quá nhỏ bé nên nó không thể nào khúc xạ ánh sáng ra thành nhiều màu sắc như hạt nước mưa mà chỉ tạo ra 1 cầu vồng màu trắng mà thôi.

Nếu bạn chưa từng ngắm cầu vồng sau cơn mưa mùa hạ thì quả

là đáng tiếc Khi ấy, bạn hãy tìm cho mình một vị trí thích hợp, trên một con đê, nơi đầu làng, ngước mắt nhìn về phía đối diện với mặt trời, biết đâu đấy, bạn sẽ may mắn nhìn thấy cầu vồng Màu sắc rực rỡ của cầu vồng và không gian rộng mở của bầu trời sau cơn mưa sẽ đem lại cho bạn cảm giác bình yên vô cùng!

Đề 2: Giải thích về hiện tượng hiệu ứng nhà kính

a Bước 1: Chuẩn bị

- Mục đích viết: cung cấp tri thức khoa học về hiện tượng hiệu ứng nhà

kính

- Người đọc: có thể là thầy cô giáo bộ môn, bạn bè cùng lớp, phụ huynh,

- Yêu cầu dạng bài:

+ Trọng tâm cần làm rõ: khái niệm hiệu ứng nhà kính, nguyên nhân, và hậu quả và biện pháp khắc phục hiện tượng hiệu ứng nhà kính

+ Kiểu văn bản chính: thuyết minh giải thích về một hiện tượng tự nhiên.+ Phạm vi bằng chứng cần huy động: kiến thức địa lí và những hiểu biết xung quanh hiện tượng hiệu ứng nhà kính

+ Nguyên nhân gây hiệu ứng nhà kính là gì?