Thực trạng rối loạn lo âu và một số yếu tố liên quan ở người bệnh lứa tuổi thanh thiếu niên điều trị nội trú tại viện sức khỏe tâm thần bệnh viện bạch mai

Ket qua nghiên cứu cho thấy tý lộ rối loạn lo âu ớ người bộnh lúa tuổi thanh thiều mèn là khả cao, chiếm 46.88% tổng sổ người bệnh tham gia nghiên cứu Các yếu tố liên quan đen rối loạn l

BỘGIAO DỤC & ĐAO TẠO B() YTE

TRƯỜNG ĐẠI HỌÍ Y HA NOI

THỰC TRẠNG RÕ1 LOẠN LO Âu VÀ MỌT SÓ YÊU TÓ

NIÊN DIỀU TRỊ NỘI TRÚ TẠI \ lẸN sức KHỎE TÀM

THẢN, BẸNH VIỆN BẠCH -MAI

KHOẢ LU/ịN TÓT NGHIỆP CƯNHÂN Y KHOA

KHOẢ 2019 -2023

Ha Nội - 2023

NGUY ẺN THỊ MỲ

THỤC TRẠNG RÓI LOẠN LO Ảư VÀ MỌT SÓ YẾU TÓ LIÊN QUAN

Ngành đào tạo Cư nhàn Điều dường

LỜI CÂM ƠNLởi dầu tiên em xm chân thành cảm ơn Ban giám hiệu Tnrờng Đại học Y Há Nội phòng Đào tạo Trường Đợi học Y Hã Nội Bộ môn Tâm thẩn Viện Sức khoe Tâm thần bệnh viện Bạch Mai đà tạo diều kiện thuận lợi vả giúp dờ em trong quá trinh học tập và nghiên cừu để em cỏ thè hoàn thánh luận vãn náy.

Đặc biệt em XUI trân thành cám ơn và gìn lòng biết ơn sâu sẳc dến Ths BSCK11 Nguyên Hoàng Yến là người dà Inning dẫn mặc dù rắt bận rộn với cõng việc nhưng

cô đà dành nhiều thời gian tận tiiứi chi báo hướng dàn cung cấp tải liệu vả nhùng kiến thức quý báu giúp em thục hiện luận văn nãy

Em cùng xin gũi lởi cam ơn tới các thầy cỏ hội dõng báo vệ đề cương khoã luận

dà dỏng góp nhùng nhặn xét quý báu dê khoá luận được hoãn thiện và giúp em có thèm nhũng kinh nghiệm trong nhùng nghiên cún khoa học về sau

Cuối cùng, em xin bây to lòng biCt ơn sâu sảc VỚI bỗ mẹ những người thân trong gia dinh vả bạn bẽ đã dộng viên, giúp dỡ em vượt qua khô khản dè hoãn thành luận ván này

Sinh viên

Nguyền Thị Mỳ

LỜI CAM ĐOANKinh gũi

- Phòng Đảo tạo dại học trường Đụi học Y Hã Nội

- Bộ mòn Tâm thằn trưởng Đại học Y Hà Nội

• Hội đồng chấm luận vản tốt nghiệp, nám học 2022-2023

Tên em lã Nguyền Thị Mỳ

Sinh viên tô - lóp 35 Y4 Điều dưỡng

Trường: Đại học Y Hà NỘI

Em xin cam đoan dảy là còng trinh nghiên cữu do em thục hiện dưới Sự hường đản cúa Ths BSCKII Nguyen Hoàng Yen Cãc ket qua vả số hệu nghiên cứu dưa ra trong khoá luận lá trung thực vã chưa từng dưục còng bố trong bất ki nghiên cữu nào khác Em xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về nhùng cam kết này

Há Nội ngây 02 tháng 06 nàm 2023

Sinh viên

Nguyền Thị Mỹ

MỤC LỤC

TÓM TÁT NỘI DUNG

DANH MỤC CÁC TÙ VIÉT TÁT

DANH MỤC BĂNG

DANH MỤC Sơ DÒ

DẠT VÁN ĐÈ 1

CHƯƠNG I TÔNG QUAN TẢI LIỆU 3

l.ỉ Rỗi loạn lo âu ờ thanh thiều niên 3

1 l 1 Dụi cương về thanh thiều niên 3 1 1 2 Một số vấn đẻ chung về lơ lăng và rơi loạn lơ âu 6 1 1 3 Một sổ thang dơ đánh giả roi loạn lơ âu dành cho trc cm vã thanh thicu niên 10

ỉ.2 Một sổ yếu tố liên quan đến rổi loạn lo âu ớ thanh thiếu niên 11

1 2 1 Ycu tố cả nhân 11 1 2 2 Ycu tổ gia dinh 15 12 3 Ycu tổ xà hội 16

1.3 Thực trạng rối loạn lo âu ớ thanh thiếu niên trên thế giới và tại Việt Nam 19

1 3 1 Trẽn the giới 19 13,2 Tại Việt Nam 19

CHƯƠNG 2 DỚI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CƯL 21

2.1 Doi tượng nghiên cửu 21

2.11 Ticu chuàn lựa chọn người bệnh 21

2.1 2 Tiêu chuẩn loại trừ 21

2.2 Dia diêm và thời gian nghiên cứu 21

2.3 Phưoug pháp nghiên cứu 21

2 3 1 Thiềl kế nghiên cứu 21

2 3 2 Cờ tnầu và cách chọn màu 21 2 3 3 Các bước lien hành nghicn cửu 22 2.3.4 Công cụ thu thập số liệu 22

2.3.5 Các biến sơ vả chi sổ nghicn cứu 23

2.4 Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu 27

CHƯƠNG 3 KÉT QUÁ NGHIÊN cứu 29

3 1 Đặc điếm chung cùa đổi tưọng nghiên cứu 29

3 1 1 Một số thòng tin nhân khẩu học cua đối tượng nghicn cữu 29 3 1.2 Chân doán V khoa cua dồi ttrợng nghiên cứu 30 3 2 Thực trạng roi loạn lo âu cua người bệnh lứa tuổi thanh thiểu niên điều trị nội trú tại Viện Sức khoe Tâm thần Bệnh viện Bạch Mai theo thang dánh giá lo âu Zung (SAS) 31

3 2 1 Tỳ lự rỗi loạn lo âu cùa người bộnh 31 3 2.2 Tỷ lệ rối loạn lo ảu theo giới cùa ngưởi bệnh 32 3 2 3 Ty lệ rôi loạn lo âu theo các nhóm tuỏi cùa người bệnh 33 3 2 4 Tý lộ rỗi loạn lo âu theo chân đoán y khoa cua người bệnh 33 3 3 Một số ycu tộ liên quan den rối loạn lo âu ớ ngưửi bỹnh lira tuổi thanh thiêu nién điêu trị nội trú tại Viện Sức khóe râm thần, bệnh viện Bạch Mai 34

3 3 1 Mối liên quan giữa yểu tổ cá nhân và rồi loạn lo âu 34 3 3.2 Mối liên quan giừa yếu tố gia dinh và rối loạn lo âu 36 3 3.3 Mối liên quan giùa yếu tố xà hội với rối loạn lo âu 38

CH ƯƠNG 4 BÀN LUẬN 40

4 1 Đặc diêm chung cùa dối tưọng nghiên cứu 40

4 1 1 Một số thòng tin nhân khâu học cùa dối tượng nghiên cửu 40 4 1.2 Chân doãn y khoa cùa dối tượng nghiên cứu 40

4 2 Thực trạng roi loạn lo âu ớ người bệnh lứa tuổi thanh thiêu niên điều trị nội trú tại Viện Sức khoe Tâm thần Bệnh viện Bạch Mai 41

4 2 1 Tý lệ rổi loạn lo âu chung 41

4 2.2 Các mức độ rối loạn lo âu 42

4 2 3 Tỳ lộ rối loạn lo âu theo giới 42

4 2 4 Tý lệ ròi loạn lo âu theo các nhóm tuôi 42

4 2.5 Ty lộ rỗi loạn lo âu theo chán doán y khoa cùa người bệnh 42 4.3 Một số yểu tổ liên quan đến rối loạn lo âu ở người bệnh lứa tuổi thanh thiều niên diều trị nội trú tại Viện Sức khóe Tâm thằn Bệnh

viện Bạch Mai

4 3.1 Yểu tổ cá nhân 43

4 3 2 Ycu tố gia dinh 46

4 3.3 Ycu tổ xà hội 47

4.4 Hạn chề cũa nghiên cửu ••••••••••••••••••••••••••••••••••••••■•••••••••••é 48

KÉT LUẬN 49

KIẺN NGHỊ 51 TÀI UỆX THAM KHÁO

PHỤ LỤC

đến rối loạn lo âu ỡ ngưòi bệnh lứa tuồi thanh thiếu mèn điều trị nội trú tại Viện Sức khoe Tâm thần, bệnh viện Bạch Mai Nghiên cứu đà sư dụng thiết kế nghiên cúu mỏ

ta cắt ngang trên 128 ngưởi bệnh công Cụ đẽ đánh giá rối loạn lo âu lã thang đo Zung Ket qua nghiên cứu cho thấy tý lộ rối loạn lo âu ớ người bộnh lúa tuổi thanh thiều mèn là khả cao, chiếm 46.88% tổng sổ người bệnh tham gia nghiên cứu Các yếu tố liên quan đen rối loạn lo âu bao gốm yếu tố cá nhãn giới tinh, tinh cách hoạt động the thao yểu tó gia dinh: mâu thuẫn với bố mẹ, bạo hãnh gia đình và yếu tố xã hột

ãp lực hoe tập còng việc Vi vậy, thanh thiếu mèn cằn dưục sàng lọc rối loụn lo âu trong quá trinh điều trị nội trú và cần tim luèu nhửng yếu tố hên quan tới rối loạn lo

âu đe có nhùng can thiộp kịp thời vã phù họp

Tửkhoá: rối loạn lo âu, thanh thiếu niên, yếu tổ liên quan

DANH MỤC CÁC TỪ VIÉI TÁTDASS : Depression Anxiety Stress Seale (Thang đánh giá Train cảm Lo âu

Căng thảng)

DSM Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (Sỏ tay thống kê

vá chấn doán các rối loạn tàm thẩn)

ĐTV : Điều tra viên

HPA The hypothalamic - pituitary - adrenalaxis

ICD 10 International Classification of Diseases (Phân loại quốc tế lằn thứ 10 VC

cãc rối loạn tâm thần vá hành VI nàni 1992)

Rỗi loạn lo âu

Ribonucleic acid

Trung học phô thõng

Thanh thiếu niên

Word Health Organization (Tỏ chúc Y tề the gún)

Bang 1.2 Triện chứng thường gặp cùa RLLA 8

Bang 1.3 Một số (hang đo đánh giá RLLA 10 Bang 2.1 Các biến số vã chi số nghiên cứu 23 Bang 3.1 Một số thông tin nhãn khấu học cùa dổi tượng nghiên cứu (11-128) 29 Bang 3.2 Chân đoán y khoa của dồi tượng nghiên cứu (11=128) 30 Bang 3.3 Ty lộ RLLA theo giói Cua người bộnli .32

Bang 3.4 Tý lộ RLLA theo các nhóm tuỏi cùa người bệnh 33

Bang 3.5 Ty lộ RLLA theo chân doán y khoa cua người bộnh 33

Bang 3.6 Mốt hên quan giùa giói tinh vả RLLA 34

Bang 3.7 Mổi hên quan giừa tinh cách và RLLA 34

Bang 3.8 Mối hèn quan giữa thói quen và RLLA 34 Báng 3.9 Mối hên quan giũa tinh trạng hòn nhân Cua bồ mụ vã RLLA 36 Bang 3.10 Mối hên quan giữa quan hộ trong gia dinh vã RLLA 36 Bang 3.11 Mổi hên quan giừa kinh tể gia dinh và RLLA 37 Bang 3.12 Mốt hên quan giừa Sự tương tác xà hội và RLLA 38 Bang 3.13 MỔ1 hên quan giừa ãp lục học tập cóng việc và RLLA 38 Bang 3.14 Mối hên quan giừa khu Vục smh sống và RLLA 39

DANH MỤC BIẾU DÒ

Bleu dỗ 3.1 Ty lộ RLLA cũa người bỳnli theo thang Zung 31Biêu đồ 3.2 Ty lộ các mức độ RLLA cùa người bệnh theo thang Zung (n=128) 32

DANH MỤC Sơ DỜ

ĐẠT VÁN ĐẼRỗi loạn lo àu đề cập dền mội nhóm các rối loạn tâm thẩn đặc trims bóĩ Cam giác lo king hoậc sợ hài quá mức vả các rối loạn hành V! hên quan bao gồm các rối loạn lo âu ám ánh sợ, rối loạn ám ảnh nghi thúc vã các rối loạn lo âu khác' Lira tuổi thanh thiếu mèn là giai đoạn cùa sự thay dồi to lún về thê chất xã hội vã câm xúc, tắt

Ca dell có kha nâng tụo ra nhùng thách thức vã trơ ngại trong cuộc sống'’ Đo đó ờ lira tuòi này rối 1O;U1 lo âu Lá một trong nhùng rối loụii tàm thần phõ biến nhất’

Tý lộ rối loạn lo âu ớ thanh thiểu niên đang có xu hưởng gia táng trong nhùng năm gần đày Trong bãi đánh giá (oàn cầu về tý lộ rồi loạn tâm thằn ớ tre em vã thanh thiếu niên nảm 2015 Polanczyk vả cộng Sự dà báo cảo ty lộ mẩc rơi loụn lo âu trung bình ơ lira tuổi nảy là 6.5% dựa trẽn cãc nghiên cừu dược thục hiện từ năm 1985 den năm 20124 Cãc cuộc kháo sãt quốc gia hên tiếp ơ Anh cho ty lệ rối loạn lo âu ớ thanh thiều mẽn táng 51% từ năm 2004 đến năm 2017’ Năm 2023 Marlow dã tiếu hành cuộc nghiên cứu trẽn 302 thanh thiếu mèn ơ Nam Phi cho kết quá 17.8% thanh thiếu mèn cõ rối loạn lo âu '■ Tại Việt Nam dà cõ nhiều nghiên cứu trẽn dối tượng thanh thiều mèn ngoài cộng đồng, đặc biệt lã trên dồi lượng học smh Nghiên cúu cùa Trần Thị Hương Quỳnh tại một trường THPT ơ Nghệ An năm học 2019 - 2020 cho tý lộ học sinh có dấu hiệu lo âu là 39.2% Cùng trên đỗi tưụng học Sinh THPT nghiên cứu ciia Lè Tuấn Anh cho kết quá hơn một nữa sổ học smh (52.9%) tham gia nghiên cứu cõ biêu hiện lo âu3 Nhưng đen thời điếm hiện tại chưa có nghiên cứu não tại Việt Nam Ve thực trạng rổt loạn lo âu trẽn người bệnh lứa tuôi thanh thiếu niên.Rối loạn lo âu thục Sự ơ thanh thiểu mèn lã vấn dề dâng lo ngụi không chi dồi VỚI thanh thiếu mẻn ngoài cộng dồng mã côn cho thanh thiếu niên dang phái diều trị trong bệnh viện, bẽn vi khi thanh thiếu niên không được điều trị kịp thin thi sê có xu hướng tồn tại trong một thời gian dãi dể lại hậu quá nghiêm trọng như gây can trớ giao tiếp xà hội anh hương den các mồi quan hộ bạn bẽ học hành vã cuộc sống gia dinh ờ thanh thiều niên 9

Các yếu tố liên quan den rối loạn lo àu đà được nhiều tác gia nghiên cứu Trong

dó cỏ the ke den yếu tố cá nhân giới10, tinh cách thói quen11 ỉ: yếu tố gia dinh: mâu thuẫn, bạo hành gia đình15 15 và yếu tổ xả hội áp lực học tập công việc' Việc tim hiếu về rồi loạn lo âu và cãc yểu tố hên quan ư người bệnh lira tuổi thanh thiếu niên

là cơ so dề các nhà lâm sàng phát hiện sớm vã diều trị kịp thỏi các triệu chúng cũa rối loụii lo âu

Vói nhùng lý do dà nêu trẽn, chúng tôi chọn de tài "Thục trạng I ổi loạn lo âu

ở ngưòi bệnh lứa tuổi thanh thiếu niên diều trị nội trú lại Viện Súc khóc Tã Ill thần, bệnh viện Bạch Mai" VỚI 2 mục tiêu

ỉ Mò ta thục trợng rắt loạn lo àu ờ người bệnh lira tuổi thanh thiều mèn điều trị nội trú tụi Viện Site khỏe Tàm thần, bệnh viện Bach Mai theo thang Zung.

2 Dành già một sổ yểu tứ liên quan đền rổ! loụn lo àu ớ người bệnh lùa tuốt thanh thiều niên (tiều trị nộĩ trù tạt Viện Site khỏe Tàm thằn, bệnh viện Bạch Mai

CHI ONG 1 TỚNG QUAN TÀI LIỆU1.1 Rối loạn lo âu ớ thanh thiếu niên

1.1.1 Dại cưưng về thanh thiểu niên

ỉ.ĩ 1.1 Khải niệm tuồi thanh thiều niên

"Thanh thiểu mèn" (TTN) hay còn gọi là “vị thành niên”, trong tiếng Anh gọt

lã /kdolescence xuất phát từgỗc I.atinh "Adolcsccre" có nghĩa là lớn lên dãy là thời

ki chuyên giao giừa tuôi trê em vá tuổi trưởng thánh vả bất đầu bảng tuồi dậy thi”Tuồi dậy thi lã một giai đoạn thay dỗi về thê chất vã tâm li từ tre cm sang người lớn đây lã giai đoạn dục trưng bơi sự phát triển sinh học và thay dôi nội tiết tố1 Tuốt dậy thi khác nhau giừa hai giỏi Nừ giới thưởng dậy thi trong dộ tuõi từ 10 den 13 tuổi, sớm hon nam giới dậy thi trong độ tuổi 13 đen 15 tuôi Tuổi dậy thi dược dặc trưng bởi nhùng thay dối về thè chất, chàng hạn như nừ bầt đầu chu ki kmh nguyệt

vã ngực phát triẽn tinh hoàn sa xuống vã to ra ờ nam cùng vôi đó là sự phát tncn về tầm vóc o cá hai” Nhùng biếu luẻn này là hệ qua cua Sự trướng thánh nào bộ hộ thằn kinh vã biến dõi nội tiết, dặc biệt là các nội tiết tố hưởng sinh dục cùa tuyền yên tác dộng lên cơ quan sinh dục nam và nữ làm cho cơ quan sinh dục phát tnến vã bãi tiết cãc nội tiết tố sinh dục

Lứa tuối TTN là giai đoạn cùa sự thay dõi to lổn về thề chắt xà hội vã câm xúc, tất cá dềư có khá nâng tạo ra nhùng thách thức vã trờ ngại trong cuộc sống' Người

la thưởng nôi ring tuổi TTN bảt đầu trong sinh học và kết thúc trong văn hỏa, bơi vi quả trinh chuyên dôi sang tuồi TTN dược dành dắu bằng nhùng thay dôi sinh học mạnh mẽ cua tuói dậy thi trong khi quã trinh chuyển dôi sang tuổi trướng thành ít được đánh dấu rõ ràng hơn Quá trinh chuyên tiếp sang tuôi trường thành dã được dinh nghía về mật xă hội học lã kểt hôn và lập gia đinh, hoàn thành giáo dục và gia nhập lực lượng lao dộng19 Đây dược coi lã giai đoạn dương dầu thích nghi VỚI sự thay dổi mang linh chất phức tạp cỏ hên quan tới sự tiến bộ từ giai đoạn chưa trướng thánh và phụ thuộc vể mặt xá hội cùa thời thơ ầu dền cuộc sồng trướng thành với mục tiêu vã ki vọng về tiẻm nâng phát triền, vai trô cá nhân vã trách nhiệm dối VỠ1 xả hội

Việc xác định các giai doạn Cua cuộc dời trai dài từ thời thư ấu đến tuồi trưởng thành tù lâu dà dật ra một câu hoi hóc búa Vào dầu the kì XX G Stanley Hall dà định nghía một each long leo tuổi TTN là giai đoạn phát tnên tù 14 đến 24 tuoi trong chuyên luận Cua õng về tuổi TTN :o

Ó các nirỡc Anh Pháp Mì lira tuốt TTN lã từ 10 dell 19 tuổi, trong khi ớ Hà

Lan lứa tuõi TTN la từ 10 dell 21 tuôr' Salmela cho rằng tuổi TTN là giai doạn chuyến tiếp tù một dira tre sang một người trường thành vã nó dược COI là khoáng thòi gian giừa 1 Ivá 19 tuốr’ Ò Viẻt Nam, theo ĐÒ Trụng Hiếu, lira tuồi náy thừ 10 đến 19 tuổi” Công ước Liên Hựp Quốc về Quyền trẻ em định nghĩa một đúa tre là một cã nhàn từ 0 den IS tuồi Sau dỏ Lien Hvp Quốc dà chinh thức định nghía tuồi TTN là giai đoạn từ 10 đen 19 tuôi:j

1.1.1.2 Cức giai dơạn mối thanh thiển niên

Ờ các quốc gia nền vân hóa và bổi canh khác nhau thi dịnh sự phân chia về giai doạn cùa lứa tuổi TTN tiếp tục gây ngạc nhiên, cã về thòi diêm bát đầu (có quan mèm cho rang 10 tuôi lã một đứa trẻ không phái tuòi TTN) vã khi nõ kết thúc (mềm tin răng một người 19 tuồi đả là người lớn)1

Giống như việc xàc định độ tuẶi Cua TTN thi Sự phàn chia giai đoạn cũa lữa tuổi nảy cùng khác nhau ớ một số tác gia Smetana (2006) chia lứa tuổi TTN thành 3 giai đoạn lã 10 - 13 tuổi 14 17 tuổi và 1S - 20 tuổi19 Nienstem lại chia thành 3 giai doạn lã 10 - 13 tuổi: 14-16 tuồi vả 17 - 21 tuôi24 Theo Salmela lứa tuồi TTN gồm

3 giai đoạn là dầu tuổi TTN (11 13 tuổi): giữa tuổi TTN (13 17 tuổi); vã cuồi tuồi TTN (17 - 19 tuồi)* Trong nghiên cứu nãy, chúng tôi sư dụng cách phân chia giai đoạn tuổi TTN theo WHO Đỏ lả TTN cỏ độ tuổt từ 10 đến 19 tuõi vá bao gồm 3 giai đoạn như sau:

- Giai đoạn TTN sớm 10 - 13 tuồi

Giai đoạn TTN giữa 14 - 16 tuồi

- (ìiai doạn TTN muộn 17-19 tuối

1.1.1.3 Dặc điểm tàni sinh li ưlừa tuổi thanh thiểu niên

Ó mỗi giai đoạn TTN nêu trẽn lại có Sự phát tncn về thề chất vả tàm thằn dặc trưng riêng:

- Giai đoạn TTN sớm giai đoạn này có Sự phát triên nhanh về thê chất và tinh dục Lúc này dốt VÓI TTN tầm quan trụng cũa bạn bẻ tàng lên nhanh chõng và dồng thin tầm quan trụng cùa gia dinh giam di về nhặn thúc khả nàng ghi nhớ và kha nàng chắp nhận rủi ro tàng lên TTN có tư duy trừu tượng hon và dà hình dung ra dược lương lai cùa bàn thân cõ Sự khác biệt rỏ nét hơn so VỚI bạn bẽ

• Giai đoạn TTN giừa: lã giai đoạn khi một dữa trẻ dang dứng trên con dưỡng cua sự biền dot Cò nhiều thay dối xây ra Dó là sự thay đồi về thê chất nhưng chậm hơn so với giai đoạn trước Hầu het các bẽ gái đều bước qua tuôi dậy thi nhưng các

bẽ trai vần dang trong giai đoạn dậy thi TTN ứ giai đoạn nãy bat đầu biết chăm chút

Ve be ngoài, xãc định được tinh Cam cùa minh vã người khác, cỏ sự tò mõ ve tinh dục Thế giới quan và kề hoạch cho tương lai phảt triển, các chiền lưục tri nhớ phírc tạp nhận thúc lập kề hoạch ỡ TTN trơ nên nhanh chóng và chinh xác hơn TTN cùng dần tách khỏi gia đinh, tầm quan trọng cùa bạn bẽ tâng lèn nên thướng bị ánh hưởng bữi các mối quan hệ ngoài xã hội, dơ dó dễ nhiễm các thôi hư tật xấu

- Giai đoạn TTN muộn : đây dược coi lã thín ki chuân bị cho tuồi trưởng thánh Trong giai doạn náy TTN cỏ Sự phát tnên về thế chất và tâm li ổn định lum hai giai doạn trưõc tâng kha nảng tư duy tượng, sáng tạo hơn dâm bao vộ dược quan diêm cua minh, kiên nhản vã biết quan tâm đen người khác hơn bùi đẩu lo lắng cho tương lai Lúc nãy, TTN tập trung vào học tập dinh hướng nghề nghiệp, gần gùi hơn VỚI ngưỏi khác gtért ơ lứa tuôi nãy dẻ trãi qua các kinh nghiệm đầu dời như đỏ vỡ trong chuyện tinh Cam, thắt bại trong còng việc vá học tập -:í

in.ru

NÓI chung, lứa tuôi TTN de chịu anh hương bời mói tnròng do dặc diêm tâm sinh li lứa tuòi sự nhạy cám dẻ tòn thương thè chất vá tinh thần do Sự chuyên tiếp từ tre em sang người lớn nên còn chưa có nhiều kinh nghiệm sống và nhân cách chưa hoàn thiện

/ 1.2 Một số vấn dề chung về lo lắng và rối loạn lo ủu

1.1.2.1 Khái niệm lo lắng

Từ điên Tàm lý học Oxford định nghía lo lắng là một tâm trạng Sợ hãi cõ sự mơ

hồ, không có trụng tăm Cụ the vã được đi kẽm với kích thích cơ the 6

Theo Rockhill vã cộng Sự lo lẳng lá một căm giác mả ai cùng đều trai qua và

có thê dược giai thích lã sự bát an Ve Cam xúc cỏ liên quan dền dự doán về Sự mắt mát hoặc nguy hiểm Nó lã cám xúc binh thường và cần thiết phục Vụ như một cơ chề an toàn phan ứng “chiến dẩu hay bó chạy", về mặt sinh li dàn đền Sựdịch chuyến lưu lượng máu tữ các cơ quan nội tạng như ruột vã cơ cùng như tâng nhịp tim, kết qua cùa tàng nồng độ adrenaline o mức dộ nhẹ trai nghiêm lo lằng có thê hùn ích

vã Lá một phân úng thích ủng cần thiết Khi trai nghiệm ơ mức Cực đoan vả khi tiến tnẽn thành mãn tinh, nó có thê vừa làm suy nhược vừa không thích nghi2

Ahmadi định nghĩa lo lắng lã Cam giãc khó chịu thướng xây ra VỚI các tnệu chứng như chõng mặt, dỗ mồ hòi nhiều, huyết áp cao giãn dồng tứ bơn chồn, run rối loạn dạ dãy và tâng sán nội mạc tứ cung Dây lã một trạng thái vã cám xúc khó chịu được thê hiện bang Sự lo lảng, quan tủm và câng thăng quả mức28

Theo Bhatia lo lăng lã một cám xúc binh thưởng cùa con người dược đặc trưng bởi các phán ứng khác nhau (vi dụ tinh cám hãnh VI nhận thức) dổi VỚI mối de dọa nhận thức dược Lo lang cõ thê đưọc COI lã quả mức hoặc bệnh li khi những phan ứng như vậy gây ra Sự dau khô dáng kẽ hoặc không tương xứng với cãc tảc nhân gây củng tháng2*

1.1.2.2 Khái niệm rối loạn lo âu

RỐ1 loạn lo âu (RLLA) dược dặc trưng bơi trạng thái cám xúc không thoái mái Cam giác tiêu cực về tương lai hoặc đau khô gây ra Cam giác phòng thu như một 1Ờ1 canh báo dé cá nhàn cỏ the chuẩn bị đối mặt vớt tinh huống nguy hiếm có thê xây ra Khi dó dối tượng có phan ứng rối loạn chức nàng và không dầy du dốt VỚI bất kỳ hành dộng náo gây lo âu dú lã thực hay tương tượng, Xay ra trong các Sự kiện hoặc hoạt dộng háng ngày’0

Theo Tồ chức Y tc the gới RLLA dề cập dell một nhóm các rối loạn tâm thần dặc trung bói cám giác lo lắng và sợ hâi bao gồm RLLA lan toa rốt loạn hoang sợ,

ảm anh Sợ hãi RLLA xà hội, rối loạn ãm anh cuông chề và rối loạn stress sau sang chấn31 Theo Hiệp hột Tâm thần Hoa Ki RLLA bao gồm các rốt loạn có chung các dặc diêm cùa Sự hải và lo lắng quá múc và các rốt loạn hành VI hên quan Sợ hãi là phân ứng cám xúc dổi Với mối de dọa sắp xảy ra hoặc cõ thê nhận thức dược, trong khi lo lằng lá dụ đoản về mối de dọa trong tương lai Rỏ ráng là cãc trạng thái chổng chéo lên nhau Các cơn hoang loụn nỗi bật trong các chùng RLLA như một loại phán úng Sự hãi Cụ the3’

Theo tài liệu Tâm thần học vã tâm lỷ học y học Cua Họe viện Quân Y RLLA là

sự Sự hãi quá mức không có nguyên nhản, do chu quan Cua người bệnh vã không the giai thích được do một bệnh tâm thần khác hoặc do một bệnh cơ thê RLLA lá rối loạn mã người bệnh không thê kiêm soát dược, biêu hiên vừng chắc, mạn tính vã khuếch lãn dưới dạng kịch phát”

Tran Viết Nghị cho răng lo âu là một trạng thãi bệnh lý khi lo âu mang đặc tinh dai dắng, lan tỏa, tán mạn, không hên quan không khu trú vào một Sự kiện hay hoàn canh đặc biệt nào ứ xung quanh hoặc cõ hèn quan tói Sự kiện đà qua nhưng không cỏn tinh chắt thỏi sự nùa34

• Sự khác biệt giữa lo lẳng vã RLLA” '4

mơ hổThời gian lo âu Khi có các tình huống nhất

định tác động dền tâm lý Khi các tác động này biến mất thi

1.1.2.3 Triệu chúng rồ loạn lo âu

Tnệu chứng thường gảp cua RLLA gồm triệu chứng về tâm thần và triệu chứng

cơ the3'

Báng 1.2 Triệu chứng thường gặp cún RLLA

Triệu chứng tâm thần Triệu chứng cơ thê

nê tránh hoãn cánh gày lo âu55

Tuổi TIN là giai đoạn phát triển và chuyên tiếp quan trọng, vã Sự xuất hiện Cua các tnộu chúng lo âu ơ người tre tuỏi đôi khi bị bó qua vi lã một phần Cua quá trinh chuyên dôi giai đoạn nãy Vào thời diêm nãy những người trẻ tuổi trài qua nhùng thay dòi lớn VC the chát nhận thúc vá tâm thần vã có thể rất dề mắc chửng RLLA

1.1.2 ự Phàn loại rối loạn lo âu

Theo 1CD - 10J’ RLLA bao gổm

- Các RLLA ám ành Sự (F40) ám anh Sự khoáng trống (F40 0), ám anh sợ xà hội (F40 l) ám anh sự dặc hiệu (F40 2), cãc RLLA ám ánh Sợ khác (F40 S) RI.LA

ám anh sợ không biệt định (F40 9)

- Các RLLA khác (F41): gồm rối loạn hoàng sợ(F41 0) RLLA lan tõa (F41 1) rối loạn hỗ hợp lo âu và trầm Cam (F41 2), câc RLLA hồn họp khác (F41 3) các RLLA biệt định khác (F41 S) RLLA không biệt định (F41 9)

- Rối loạn ám ảnh nghi thức (F42) gồm nhùng ý tường hoặc nghiền ngầm ám anh chiếm ưu thế (F42 0) hành VI nghi thúc chiếm ưu thề (1-42.1) các ý tương vả các hãnh VI ám anh hỏn hợp (F42.2), các rốt loạn ám ánh nghi thúc khác (F42 S), rổi loạn

ám ánh nghi thức không biệt định (F42 9)

1.1.3 Một sổ thang do dành giá rồi loạn lo âu dành cho trê em và thanh thiều niên

Bang 1.3 Một sổ thang đo dành giá RLLA

& Comers (1997)

Phiéu tự diền 39 mục 4 tiếu

thang triệu chứng thục thè ãm anh sợxă hội tránh né nguy hiềm RLLA phân ly/ hoàng sợState-Trait Anxiety

dê đánh giã trạng thái và đặc diêm

lo âuFear Survey

sợ những cãi không biết, sợ bị thương vả những dộng vật nhô Sợ

nguy hl êm vã cãi chết sợ hên quan den y tế

Trong nghiên cứu náy chủng tỏi sứ dụng (hang đảnh giả lo âu ZUNO Zung Self Ratmg Anxiety Scale (SAS) do một sổ ưu diêm như cỏ Sự tiện lợi so VỚI các thang do dành giã lo âu trên về hĩnh thức đơn giàn, số càu hoi ít (20 câu), thin gian lâm thang do tự đảnh giã lo âu không quá dãi nên phù hợp cho dối tượng TTN dang điều trị nội trú cũng với dõ lã sau khi thu thập số liệu xong thi việc xứ lý khá đơn gián

ỉ.2 Một số VCU tố liên quan den rối loạn lo âu ớ thanh thiêu niên

1.2.1 Yểu tố cá nhàn

1.2.1.1 Giới tinh

Do vai trò Cua các hormone gun tinh phát tnền ớ tuòi dậy thi (estrogen testosterone) khác nhau ờ nam vã nữ nên làm cho nữ giới có nhiều nguy cơ bị RLLA hơn so với nam giới44

Định kiến về vãn hóa xà hội có the anh hương đốn Sự phát tnên Cua lo âu Mặc

đũ các khuôn mẫu và kỳ vọng về vai trò truyền thống dã giam di dáng kê trong nhùng thập ky qua, nam giới vàn dược kỳ Vọng là mạnh mẽ dũng Cam vá tự chu hơn phụ

nữ và việc the hiện Cam xúc Sự phụ thuộc vã dẻ bị tôn thương ớ phụ nữ dẻ chấp nhận hơn so vóĩ nam giới Diều này có thè giúp phụ nữ dẻ dàng nói về các triệu chúng lo

âu cùa minh hơn so VỚI nam giới và dẻ dáng tim kiếm Sự giúp dờ hơn Hơn nữa so VỚI nam giới phụ nữ cô nhiều diều kiện hơn đê quan tâm dền người khác vã tham gia vào các mối quan hộ thân thiết, diều náy khiển hụ nhạy Cam hơn với câng thẳng giũa các cá nhãn và tâm lý xã hội4’ Mức dộ ticp xúc với câng (hãng cùng cỏ thể khác

1.2.1.2 Tinh cách

Tinh cách bao gồm những kicu hành vi đặc biệt, bao gồm cà suy nghĩ vã cám xúc đặc trưng cho sự thích ứng cũa mói cả nhân dối VỚI cãc tinh huống trong cuộc sống cùa họ

Hướng nội lá một đặc diem tinh cách được đặc trưng bới Sự tập trung vào cám xủc bẽn trong hơn là các nguồn kích thích bên ngoái Trong khi đó những người hướng ngoại lại thich ơ bên mọi người tham gia vào các cuộc tụ hụp xả hội vã trán dầy năng lượng Người hướng nội có xu hướng trầm lặng, dẽ dật và nội tàm hơn Không giồng như những người hướng ngoại có dược nâng lượng từ tương tác

xả hột những người hướng nội phai tiêu tồn nãng lượng trong các tinh huống xả hội Sau khi tham dự một bừa tiệc hoặc dành thời gian trong một nhóm đóng người những người hướng nội thường câm thấy cần phai "nạp nảng lượng" bảng cách dành một khoáng thời gian ớ một mình19

Trên thục tế Ca người hưởng nội và người hướng ngoại dều cò sần lượng dopamine như nhau Dopamine lã một chất dẫn truyền thằn kinh dưọc giái phóng trong năo cung cấp động lực đê tim kiếm các phần thương bèn ngoài như kiềm tiền

tháng tiến trong xà hội thu hút bạn đòi hoặc được chọn cho một dự án nồi bật tại nơi làm việc Nó hoạt dộng tích Cực hơn trong bộ nào cùa những người hướng ngoại hơn

lã trong bộ não cùa những người hướng nộr° Người hướng nội thích sư dụng một chất dẫn truyền thằn kinh khác gọi lã acetylcholine giống như dopamine, acetylcholine cùng liên quan đến khoái Cam Sự khác biột lá acetylcholine khiến họ câm thấy dẻ chịu khi hướng nội4’

Chatterjee và cộng sự nghiên cứu trẽn 100 người trong độ tuổi lử 20 30 tuồi cho kết quá có mơi quan bệ giửa các loụi tính cách vã mức dộ lo lẳng Phần lớn nhùng người tham gia được phát hiện là người hướng ngoại đạt diem tối thiêu trên thang diêm lo lằng trong khi nhừng người tham gia được phát hiện lã người hướng nội đạt đicin cao trẽn thang diem lo lảng hoãn chinh Phân tích cho thầy người hương nội dè

bị lo âu hon so với người hướng ngoại50

1.2.1.3 Sir (lụng mạng xà hội

Lợt ich từ việc sư dụng mạng xà hội bao gồm học tập sớm tiếp xúc VỠ1 những

ỷ tương vã kiến thức mới dồng thời tảng co hội tiếp xúc và lương tâc vớt xà hội':

Có khoang 92% TTN ớ độ tuồi từ 13 - 17 tuốt Sư dụng mạng xả hội tnỏi ngày5- Và ngoải những lụt ích mã nò mang lại thi không thê tránh khỏi những nu ro bao gờm những anh hương tiêu Cực đến súc khóc dối vữt giấc ngu sự chủ ý lo lảng và trầm cam515Í

Vannucci vá cộng Sụ nghiên cũu hồi quy trẽn 563 người trong dộ tuổi 1S - 22 tuổi cho kết qua thời gian sứ dụng mạng xã hội nhiều hơn có liên quan đáng kế với các tnệu chúng lo âu (p < 0.001)54

1.2.1.4 Uổng rượu bia, hút thuốc là

Vi tuồi vị thành niên lả giai đoạn chuyên tiếp giũa thời thơ ấu và tuỏi trường thành liên quan dền Sự phát tnển Ca về thê chất và lảm lý nên các em thường tò mò

vã dề bất chước bạn bẽ, mọi người xung quanh mả chưa nhận thức rồ dược tãc hại cua rượu bia hay thuốc lá Ành hương cùa việc hút thuốc dối VÓI chúng trầm câm vã

lo lắng có the dược giái thích bang cơ che phán ứng Sinh hỏa thằn kinh cùa mcotin và

monoamine oxidase Đầu tiên, hút thuốc lãm tàng lượng nicotin trong máu Sau đỏ nicotin thúc dày corticosteroid một loại hormone trong cơ the bằng cách kích thích trục hạ đồi tuyến yên - thượng thận (trục HPA) vã làm tãng biêu hiện Cua RNA thõng tin lien quan đến steroid trong cãc tế báo Cua hạch hạnh nhãn não chịu trách nhiệm vẻ cám xúc và cám xúc Chuỗi hãnh dộng này tương tự như phan ứng cãng thảng cẩp tính55 Thứ hai hút thuốc cùng liên quan dền Sự suy giám monoamine oxidase chắt này chịu trách nhiêm phàn huy amin trong cơ thê con người ít dược kích hoụt Ư nhùng người hút thuốc lum so VÓI nil ừng người không hút thuốc'6Nghiên cữu trên 6 489 TTN học cấp 2 và cắp 3 (tuổi 13 18) tại Hãn Quốc đà chi ra rầng hút thuốc ư tuõi thiếu mẽn có liên quan dáng kê VÓI RLLA (OR = 1.49: 95% CI: 1.07-2.08)”

Balogun dà nghiên cứu trẽn 30 000 TTN ở 12 nước đang phát triển cho kết quá

cõ mói hèn quan giừa tinh trạng dau khố tâm li (lo lắng, trầm câm) và sữ dụng rượu bia ỠTTN1-'

Kẻt quã nghiên cứu cua Lẽ Tuấn Anh cho thấy nhũng hục sinh thường xuyên

sứ dụng rượu bia có kha nâng lo âu cao hơn 3.84 lần so VỠ1 hục sinh không thường xuyên sứ dụng (95% Cl 1.22 12.06)*

1.2.1.5 Hoạt động thê thao

Tạp thê dục thưởng xuyên dàn dến những thay dổi vá thích nghi smh lý trong

cơ the con người Các nghiên cửu đà chi ra răng tập thê dục thường xuyên có hên quan đến hệ thần kinh giao cám thấp hơn và phan ứng cúa trục hạ đỗi - tuyến yên - thượng thận (HPA)5*-59 Trục IIPA dóng một vai trò quan trụng trong việc phát tnén các phân úng thích ủng VÓI cãc yếu tố gày câng thắng về thê chất vã tâm lý*° Dưa trẽn nền táng nãy hoạt dộng thê chất có thè được COI là một yếu tố báo vệ chung chổng lại cãc loại tác nhân gây cảng thảng khác nhau Anderson và cộng Sự dà chi ra rằng tập thê dục và hoạt dộng thường xuyên có tác dộng tích Cực đền quá trinh sinh

lý bệnh cùa chúng lo àu6!

Guijun Chi và Lei Wane nghiên CÚU 2374 TTN cho kct qua rang nhùng người

it tham gia các hoạt dộng liên quan den the thao có nhiều triệu chứng RLLA hơn so VÓI những người có tham gia (ti lệ chênh lệch OR cho không bao giờ = 161 OR cho thinh thoáng = 1.69; OR cho thường xuyên = 1,38)n

Nghiên cữu cùa Lẽ Tuần Anh trên dối tưựng học sinh THPT chi ra rầng nhùng hục sinh không bao giỡ tập thê dục thể thao cõ khá nâng lo âu cao hơn 2.08 lần so VỚI học sinh thưửng xuyên tập thê dục the thao (OR 2.08 95% CI 1 11 - 3 92 p < 0,05)’

1.2.2 Yen tồ gia trinh

1.2.2.ì Tinh trạng hôn nhàn cùa bồ ntị’

Nghiên cứu cua Ngô Vân Mạnh vã Phạm Thị Hương Ly trẽn dối tượng hục sinh THPT cho thầy các đối tưọng cỏ bố mẹ ly hôn có nguy cơ lo âu cao gap 1.9 lần so VỚI đỗi tượng cõ bỗ mọ đang cỡn trong hôn nhân (OR 1.9 95% Cl 101 3.76)62

1.2.2.2 Mỏi quan hệ vài bổ nif

Ngỏ Anh Vinh nghiên cữu 1111 học sinh trường THCS Tây Sơn vã Nguyen

Du tại Hà NỘI cho kểt quá các tre có mối quan hộ mâu thuần VỚI bố mọ có nguy cơ

lo àu cao hơn 1.7 lẩn so VỚI các trê có mối quan hệ hoà hợp VỚI bố mẹ (OR = l ,7; 95% C1 1.15 2.5S)*3

1.2.2.3 Kinh tề gia đình

Khô khản về tài chính làm tàng mức dộ trầm Cam lo lắng và các triệu chúng càng thảng Cua TTN6- TTN sống trong gia đình thiểu thốn VC vật chất lá yếu tố dự báo Ve chứng lo ảu vã trảm Cam Những trái nghiệm này lộp di lặp lại trong suốt thời gian dãi đặc biệt là từ thời thơ ẩu sè ánh hướng đến sức khoe thâm thần cứa TTN*1Nghiên cứu của Al-Yateem và cộng sự cho thầy TTN có hoãn Canh kinh tế thấp

và trung binh thi diêm lo lắng cao hơn VỚI TTN có hoàn canh kinh tế cao p < O.O54

Ngỉuén cứu cũa Deb cho thấy học sinh ơ gia đình có điều kiện kinh tế khá già thướng ít có nguy cư dối VỚI lo âu vớt học Sinh trong gia dinh có diêu kiện kinh tế khó khàn65

I.2.2.4 Bạo hành gia đình

Việc bụo hành về tinh thần hay the chất cũa bố mẹ đổi VỚI con cãi về mật lý thuyết cô the lãm giám ý thức kiêm soát phán úng Cua cư thê dồi VỚI nỗi sợ hãi, do

dó lâm táng mức độ nhạy Cam lo lắng66 Một số nghiên cứu đã thử nghiệm mói liên

hệ giùa việc bố mẹ bạo hành con cãi ờ cảc độ tuổi khác nhau lất Ca đều cho thấy bạo hành con cãi có lác động tiêu cực dâng kê den sự lo lang cùa trê em vá TTN 166Nghiên cứu cua Banducci vã cộng sự trên 244 học sinh cho thầy V1ỘC bụo hành cam xúc trong dó cỏ lời nói xúc phạm den con cãi cua bỗ mẹ cỏ liên quan den RLLA

ở học sinh dữ học sinh bị bạo hãnh cám xúc câng nhiều thi RLLA câng nhiều, (p < 0.0S)*5

Fakunmoju nghiên cứu hơn 500 tre em trong dộ tuỏi 13-23 tuối cho thầy lạm dụng the chất ư cha mẹ cỏ hên quan mật thiết vỏn tinh trụng RLLA ữ tre (p < 0 O5)6Nilsson vã cộng, sự nghiên cứu trên 3 000 TTN chi ra ràng có sự hèn quan giừa lụm dụng thế chất ư cha mẹ vã RLLA ó TTN 14

1.2.3 Yếu tổ xã hội

1.2.3.1 Áp lục học tập, còng việc

Với TIN dang ngồi trẽn ghế nhà trưởng nên sè không thê tranh khói «áp lục từ học tập (thi Cư diêm số, bị so sành với b;m bé áp lực từ thầy cô) Còn dồi VÓI TTN

dà di làm thi có thê gập áp lục từ công việc, gánh nặng cuộc sống

Áp lực hục tập Cua học sinh có liên quan đến RLLA theo nghiên cún Cua Trần Thị Hương Quỳnh (OR = 2,63 95% CI 1.79 - 3,85)'

1.2.3.2 Tham ỊỊÌa càc càu lạc bộ, nhõm xà hội

Tham gia váo các hành VI vi xã hội cỏ the cõ tảc dụng tich cục đối vớt cãc hành

VI và sự phát tnên lánh mạnh cua TTNÍS Cụ the tham gta vào các câu lạc bộ nhóm

vì xà hội có thế nàng cao tinh tích cực cùa bàn thân mối quan hộ bạn be gia đinh vã

xã hội Việc tham gia cãc hoạt động xã hội sau giờ học hoặc vào cuổi tuần bao gồm cãc hoạt dộng cõ tô chức không nhùng lãm cai thiện thảnh tích học tập giâm ti lộ sư dụng thuốc lả rượu ma tuý má còn làm giâm ti lệ trầm cảm lo àuw Đổi VỚI chúng

lo âu ờ tuồi vị thành niên việc tham gia thê thao có liên quan dền việc giâm các triộu chúng lo âu °

Gregory nghiên círu trên 24.356 TTN từ 12-17 tuối tại Hoa Ki đà chi ra răng TTN cô cãc vấn dề lo âu hiỳn tại giam ty lệ tham gia vào cãc hoạt dộng cõ tổ chúc (OR = 0.62; 95% CI 0.51 - 0.76) so VỚI TTN không có vắn đe lo ãuéS

1.2.3.3 Mâu thuẫn với các mối quan hỷ xã hội

Nghiên cứu cua Stapuiski trẽn 6 208 TTN bị băt nạt ơ tuổi 13 và đánh giá RI 1 -A

ờ tuổi 1S cho thấy TTN bị bốt nạt bao gồm bị đánh, bị gọi băng tên xẩu, gứi thư de dọa có nguy cơ mắc chững RLLA cao gấp hai đền ba lần so VỚI TTN không bị nạn (OR = 2.49 95%CI 1 62 3,85)”

Một nghiên cứu ớ 1276 học sinh THPT ở Thô Nhì Ki cho két qua răng tré bị bảt nạt cả về lời nôi và the chất càng nhiều thi RLLA cảng tảng (r=0 31 p<0,0001)’:Nghiên cứu cùa Trần Thị Hương Quỳnh trên đối tượng học sinh THPT cho thấy học sinh bị bạn bẽ trêu chọc, bắt nạt, đánh mắng có nguy cơ mắc lo ãu cao gấp 3,2 lằn nhóm học sinh không bị trêu chọc bắt nạt đánh mắng (OR = 3,23, 95% CI 1,93 -5.4)'

1.2.3.4 Khu vục sinh sồng

Sống ớ khu vục nóng thôn cõ the là một vấn de vã thách thức về bồi cánh vãn hóa xã hội dối VỚI súc khoe tâm thằn cùa TTN3 TTN sóng ớ nòng thôn thi sự lo lắng cô the trớ nên trầm trọng hơn bơi một số cãc yểu tố bao gồm khoang cách địa

lý, thiếu dịch Vụ site khoe tâm thầu, nhùng hạn che về giáo dục chảng hạn như trang thiết bị dạy học vã Sự kỳ thị cùa xã hội dồi VÓI các vấn dể về sức khóe tâm thần 'Nghiên cứu cua Fu trẽn dổi tưụng sinh viên cho thấy ty lệ lo lắng Cua sinh viên đại học sống ư nông thôn cao hon dâng ke so với sinh viên sóng o thành thị (p < 0.0001)°

Tử việc tham kháo kểt quá cũa các nghiên cứu về RLLA ớ TTN và hục sinh chúng tói dưa ra khung li thuyết cãc yếu tố liên quan dell RLLA ư TTN như sau:

Sư dồ l.ỉ Khung lý thuyết Cua nghiên cứu

1.3 Thực trạng rổi loạn lo âu ờ thanh thiếu niên trên the giói và tại Việt Nam

1.3.1 Trên thế gìởi

RLLA khá phô biển ơ TTN

Marlow đà tiến hành cuộc nghiên cún trên 302 TTN ở Nam Phi cho kết quá 17.8%TTNcỏ RLLA6

Theo Ahmadi nghiên cứu trên tống cộng 1035 tre em vã TTN cho kết qua 228 người tham gia (22,2%) mảc chửng RLLA:S

Wagner vá cộng Sự đà thục hiện một nghiên cứu dịch tè học trên toán quốc sư dụng tiêu chi DSM • 5 đế dành giã ti lộ rồi loạn tâm thẩn ớ một nhôm lớn giun 3615 TTN Áo từ 10 dến 18 tuối cho kết qua ti lộ lưu hành trong dời cao nhất dược tim thấy dổi VỚ1RLLA lá 15.6%75

Theo nghiên cứu tại Iran ti lệ trc em vả TTN mắc RLLA trong tống sổ 226 tre 12-18 tuổi (phân loại theo DSM IV) lã 22.6%'6

Nghiên cứu vá bang chúng lãm sáng cho thầy tý lộ lo lắng gia tảng ớ tré em vã TTN trong đại dịch bệnh vi-rút corona 2019 (COVID 19) Trong một phân tích tông hợp cúa 29 nghiên cứu bao gồm 80.879 người tham gia ước tinh tý lộ phô biển Cua cãc triệu chững lo âu tâng cao trẽn lâm sáng lá 20.5% (95%CI 17,2 - 24 4)

Trail Thị I lương Quỳnh nghiên cứu áp dụng phương pháp nghiên cứu mò tá cắt ngang trên 497 học sinh cùa trường Trung học phó thõng Hã Huy Tập tinh Nghệ An nãni học 2019 - 2020 kết qua cho thấy tý lệ học sinh có dấu hiệu lo âu theo thang đo DASS - 21 lã 39.2%*

Lê Tuấn Anh nghiên cúu trẽn 457 học sinh THPT ỡ Tình Gia Thanh I loá nám

2020 bang phương pháp nghiên cữu mõ ta cắt ngang sư dụng thang do DASS 21 cho kết qua hưn một nưa sổ học sinh (52.9%) tham gia nghiên cứu có biêu hiện lo âu

CHƯƠNG 2 ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu 2.1 Đối tuọng nghiên cứu

Chúng tỏi tiến hành lựa chọn người bệnh dãp ứng tiêu chuãn lựa chọn người bệnh và tiêu chuẩn loại trừ như sau:

2.1.1 Tiêu chuẩn lựu chọn người bệnh

Người bệnh dộ tuổi từ 10 19 tuổi, dang diều trị nội trú tại Viện Sức khóe Tám thằn bệnh viện Bạch Mai

Người bệnh dang trong trạng thãi tinh lảo, không kích động

Người bệnh và gia đinh dồng ý tham gia nghiên cứu

2.1.2 Tiêu chuăn loại trừ

Người bệnh có khiếm khuyết, suy giam trong chức nâng nhận thức, tri tuệ anh hương đến kha nãng giao tiếp

Người bệnh có khiếm khuyết các giác quan (thính giác, thị giác) ánh hướng den khả nàng nhận biềt mõ tã cãc tnộu chúng

Người bệnh mắc các bệnh li cơ thê nặng

2.2 Địa diêm và thời gian nghiên cứu

Địa điếm nghiên cứu Viộn Sức khỏe Tâm thần, bộnh viện Bụch Mai

Thin gian nghiên cứu Từ 1/2023 đến 4 2023

2.3 Phuong pháp nghiên cứu

2.3.1 Thiết kế nghiên cửu

Nghiên cữu mỏ ta cắt ngang

Cờ mầu: 12S người bệnh

2.3.3 Cúc bước tiền hành nghiên cứu

Lựa chọn người bệnh phù hợp tiêu chuÀn lựa chọn, tiêu chuần loụi trừ

Hui bệnh vù tiến hành đánh giá người bệnh theo thang do Zung

Xừ lý, phàn tích sổ liệu

Sơ dề 2.1 Cức hước ti ỉn hành nghiên cứu 2.3.4 Còng cụ thu thập số liệu

Thông tin dược thu thập bang phương pháp tự dien với bộ câu hot có sần

Bộ câu hoi sứ dụng dê thu thập sổ liệu gồm 2 phẩn

Phần 1 Bộ càu hoi về thõng tm chung cùa người bệnh

- Phần 2 Thang tự đánh giá lo âu Zung (SAS)

Thang tự đánh giá lo âu Zung (SAS) dược thiết kể vào nám 1971 bởi giáo sư tâm thần học William w K Zung M D từ đại học Duke Thang do này gồm 20 nhặn định mõ ta triệu chúng cùa co the xây ra trong khoáng từ 1 2 tuần trước khi đánh giã và bao gồm cãc mức độ: Không có (I điểm), Thinh thoang (2 diêm) Thưởng xuyên (3 diem) Hầu hết hoặc tất ca thời gian (4 diem)

Hướng dẫn đánh giá kết qua

- Thang do gồm 20 càu Mỏi càu có 4 lựa chọn tương úng VỚI 4 mức diêm tử 1

Dựa vảo tông diêm Cua tất cã 20 câu hói dê đánh giã mức độ lo âu như sau:

- Không có RLLA < 40 diem

- RLLA mức độ nhẹ 41-50 diêm

- RLLA mức dộ vừa: 51-60 diêm

- RLLA mức dộ nặng: 61-70 diêm

- RLLA mức độ rất nặng 71-80 diem

2.3.5 Các hiên sổ và chi sô nghiên cừu

Báng 2.1 Cúc hiền sồ và chì sổ nghiên cửu

biến

Phương pháp thu thụp

Ty lệ giới tinh nam- nữ trong

Phong vấn trục tiếp

Nhõm tuổi

Ty lộ 3 nhóm tuổi TTN sớmTTN trung binh vã TTN muộn trong nghiên cứu

Định tinh

Phong vấn trục tiếp

Tôn giáo Ty lộ time tôn giáo trong

Phong vắn trực tiếp

Nghề nghiệp Tỵ lộ mỏi nghề nghiệp trong

Phong vấn trực tiếp

Mục tiêu ỉ: Mô tá thục trạng lo âu ớ người bựnh lùa tuổi TTN diều trị nội trù tụi Kỉợn Súc khóe tàm thần, bộnh viện Bạch Mai theo thang Zung.

Mức độ

RLLA

Tỳ lệ tùng mức độ RLLA nhẹ RLLA vùn RLLA nặng RI.LA rất nặng

Định tinh

Phong vần trực tiếp

Mức dộ

RLLA

Tý lệ tùng mức độ RLLA nhẹ, RLLA vừa RLLA nặng, RLLA rẳt nặng

Định tinh

Phong vấn trục tiếp

Mục tiêu 2: Dành giã một sổ yểu tồ liên quan dền tinh trụng lo âu ỡ người bệnh lũa tuối TTN diều trị nội trú tạ! 1'iị-n Súc khóe tàm thần, bệnh VI i'll Bụch Mai

Tinh cách Tý lệ hướng nội hướng

ngoại

Định tinh

Phong vẩn trục tiếp

Sư dụng

mạng xà hội

Ty lệ time nhõm thời gian sứ dụng mạng xã hội (<3h ngây >3h ngày)

Định tinh

Phong vắn trực tiếp

Hút thuốc lã Tý lệ có không hút thuốc lá Dịnh tinh

Phong vấn trực tiếp

Hoạt dộng

thê thao

Ty lệ mức độ hoạt dộng thê thao (thường xuyên, thinh thoáng, không bao giờ)

Định tinh

Phong vấn trực tlcp

Định tinh

Phong vắn trục tiếp

Bạo hành gia

dinh

Ty lộ có không dồi tượng nghiên cứu bị bạo hành gia đinh

Dịnh tính

Phong vẩn trục tiếp

Định tinh

Phóng vần trục tiếp

Khu Vực sinh

sổng

Ty lệ sinh sống ư thánh phố thị trấn nông thôn miền núi Định tinh

Phong vấn trực tiếp

- số liệu sau khi dược lãm Sạch được nhập vào Excel sau đó nhập vào phần mềm SPSS 20.0

- Xư li, phân tích số liệu theo phương pháp thống kẽ toán học vã sư dụng SPSS 20.0

- Chúng tòi áp dụng các phương pháp thống kẽ mò tá tinh số lượng và ti lộ phần trâm cảc biến định tinh

- Excel và Word số hệu sau khi phân lích dược (rinh bảy dưỡi dạng các bang

và bleu dỏ

- TI suất chênh OR (Odd Ratio) và 95% khoáng tin cậy (CI Confidence Interval) dược dùng de do lường mối liên quan Sự khác biệt cò ý nghi thống kẻ khi p < 0,05

2.3.7 Sai sổ và hiện pháp khổng chề

2.3.7.1 Trong quá trình diêu tra

- Người bệnh không hiểu câu hỏi

- Sai số thõng tin là sai số nhớ lại kin người bệnh vã người nhã nhỡ lại về tinh trạng sức khoe cùa người bệnh de tra lời câu hôi

=> Cách khắc phục

- Thiết kẻ bộ câu hot dề hiêu

- Giãi thích rò cho người bệnli mục đích cua nghiên cửu tinh bao mật thông tin cao dè họ tin tưởng vá tra lởi chân thục vá tich cực

I lưóng dẫn vã giãi thích rỏ cho người bệnh từng càu hoi

2.3.7.2 Trong quá trinh nhập liệu và phàn tích

■ Người nhập liệu nhập sai hoặc bó sót thõng tin

-> Người nhập liệu phai cẩn thận khỉ nhập xong cần kiểm tra thêm một lần nữa

2.4 Vấn dề đạo đức trong nghiên cứu

- Đây là nghiên cứu VÓI mục tiêu mõ ta thực trạng RLLA ở TTN vã một số yếu

tồ liên quan

- Đảy là nghiên cứu mỏ ta nên không anh hướng den kểt quá diều trị

- Việc nghiên cứu được thõng báo giãi thích rỗ VỚI người bệnh, gia dinh người bệnh, dưục Sự dồng ý Cua Ca ngưòi bệnh và gia dinh

- Các thõng tin cá nhân cùa người bệnh chi dược Sừ diuig vào mục đich nghiên cứu khoa học Thông tin dược hoán toán giữ bi mật không anh hương den uy tin cứa người bệnh và gia dinh