Nghiên cứu thực trạng dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở người bệnh xơ gan tại bệnh viện bạch mai năm 2022 2023

Đe tài "Nghiên cửu thực trạng dinh dường và một sổ yểu tổ hèn quan ờ bệnh nhân xơ gan 111 bệnh viện Bạch Mai năm 2022-2023” là nội dung tôi chọn de nghiên cửu và làm khóa luận tốt khoatạ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC YHÀ NỘI

Y pị Y

HANOI £ Ị

TRỊNH THỊ LIÊN

NGHIÊN CỦI’ THỤC TRẠNG DINH DƯỠNG

VÀ MỌT SÓ YÉU TÓ LIÊN QUAN Ở NGƯỜI BỆNH xơ GAN

TẠI BỆNH VIỆN BẠCH MAI NĂM 2022 2023

Chuyên ngành : Cử nhânđiềudường

Mã ngành :7720301

KHÓA 2019 -2023

Chú tịch hội dồng: Người hướng dần khoa học:

T.s Nguyền Thị Lan Anh Th.s Nguyễn Thị Thu Hà

Hà Nội - 2023

k

LÒI CẢM ON

Trong quá trinh học tập vã hoàn thảnh khỏaluận tốt nghiệp, tôi đả nhận

dược sự dụy baotậntinh cua cácthầycô sự giúp đờ nhiệt tinh từcácanh chị

sự độngviên to lớn cua gia đinh vã bạn bẽ Đe tài "Nghiên cửu thực trạng dinh dường và một sổ yểu tổ hèn quan ờ bệnh nhân xơ gan 1(11 bệnh viện Bạch Mai năm 2022-2023” là nội dung tôi chọn de nghiên cửu và làm khóa luận tốt

khoatại tnrờng Dại học Y Hà Nội

Tòi xintrân trọng cámơn:

DinhdườngTrường Đại hục Y Hà Nội

- Banlànhđạo thầycô.nhânviên, phòng nghiên cứu khoahọc Trung

Đà tạo mọi diềukiệncho tòi có thềhoàn thành việc họctập vã lãmkhỏaluận

Với lông kinh trọng và biết ơn sâu sắc tói xinchân thành cam ơn T.sNguyenThịLanAnil Th.s Nguyền Thị ThuHà đà tận tâm diudắt,hướngđần.độngviên tòi vớinhữngbướcchándầutiêntrênconđường nghiên cứukhoa học.Tôi xin chân thành cámơnnhũng tinh càm và sự giúp đỡ nhiệt tinh cùacàc cân bộ.thầycỏ anh chịnhànviêntại Trung tâmTiêuhỏa Gan mật

Tôi cũng vỏcúng bici ơn các dối tượng tham gia nghiên cữu lã những

ngườibệnhđangđiềutrị nội trú tại khoa dà giúp tôi hoãn thành khóaluậntốt

nghiệp nãy

Cuốicùng tòi xin gin trọn lòng biết ơnđếnnhùng ngườithân trong gia

đinh, những ngườibạn đà luôn ơ bên động viên, cỗ vù tôi vượt qua khó khán

trong học tập vã cuộc sống

Hà Nội ngày 28 thàng / / nàni 2022

Tácgiã

Trịnh Tliị Liên

Tòi lã Trịnh Thị Liên SinhviênCừnhân Đicu dường, chuyênngành

Diều dưỡng da khoa trường DạihọcY Hà Nội Tói xin cam đoan:

1 Dây là khỏadobanthân tòi thựchiện dưới sự hướngdầnkhoa học cùa

T.s NguyễnThịLanAnh, Th.s Nguyen Thị ThuHà

2 Côngtrinh nãy không trùng lập vớibẩt kỳnghiên cứu nào đà đượcthựchiện và côngbồ tại Việt Nam

3 Sốliệuvàthông tin trong nghiên cứu là hoàntoàn khách quan, trung

thực đà dược xác nhận vã chấp thuận cùa cơ sơ nơinghiên cữu

4 Tấtcátàiliệu tham khao,cơ sờ lý luậntrong bài luậnđềudược trích

dẫndầydu và dược cấp phépcông bồ

Tòi xinhoàn toàn chịu trách nhiệmtrước pháp luật về nhùngcamkếttrên

Hà Nội ngày 28 tháng ỉ 1 nám 2022

Tác giã

TrịnhThịLiên

MỤC LỤC

ĐẬTVÁNDẾ 1

CHƯƠNG I:TỐNGQUANTÀI LIỆU 3

I I.Đạicươnggan và xơgan 3

ỉ Ị Ị Gan và chức nâng gan 3

1.1.2 Dịnh nghĩa xơ gan 3

/ /3.Nguyên nhân xơ gan 4

ỉ ỉ 4 Phân ỉoụi xơ gan 5

1.1.5 Diều trị 5

1.2 Mộtsổ khái niệm chung vềtinh trạng dinh dường, dinh dường trong xơ gan 6

1.2.1 Tinh trạng (linh dường 6

1.2.2 Suy dinh dường 7

1.2.3 Dinh dường trong xơ gan "ĩ 1.2.4 Nguyên nhân suy dinh dường trong xơ gan 10

1.3 Thựctrạng dinh dường ờngườibệnh xơ gan trên the giới và tại Việt Nam 12

1.3.1 Trên thể giới 12

1.3.2 Tại Việt Nam 13

CHƯƠNG 2: ĐÓI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỦƯ 16

2.1 Đốitượngnghiêncứu 16

2.1.1 Tiêu chiiân lira chọn: 16

2.1.2 Tiêu chuẩn loại trừ: 16

2.2 Thiết kế nghiên cửu: 16

2.3 Dia diêm và thờigian nghiên cứu: 16

2.4 Cừ mầu và cáchchọn mẫu 16

2.5 Cáchthứcchọnmầu: 17

2.6 Công cụ nglũên cún 18

2.6.2 Chi số cợn làm sàng sư dụng trong nghiên cứu 20

2.7 Các nhóm biến số -chi số nghiên cứu 21

2.8 Phản tích số liệu 22

2.9 Saisố và cách khổng chế sai sổ 22

2.10 Đạo đức trongnghiên cứu 23

Cl IƯƠNG 3: KÉTQUA NGHIÊNcứu 24

3.1 Đậc diêm chung cuadốilượngnghiêncứu 24

3.1.1 Tuốt 24

3.1.2 Gtởỉtinh 25

3.1.3 Càn nguyên xơ gan 25

3.2 Kấ quá dành già dinh dưỡng theo SGA và Albumin huyết thanh 26

3.2.1 Ket qua dành giã dinh dường theo SGA 26

3.2.2 Kết quà dành già dinh dường theo chi So Albumin huyết thanh 26

3.3 Mối hèn quan giữa tình trạng dinh dường SGA và chức nâng gan (thang diem Child- Pugh) 27

3 4 Mol hèn quan giữa dành già dinh dường SGA và chi sổ Albumin huyết thanh 28

3.5 MỎI liênquangiữađánhgiá dinh dườngSGA và tuổi giới, căn nguyên gày bệnh 29

3.6 Mối liênquangiữađánhgiã dinh dưỗng SGA vã biếnchứng trong xơ gan 30

CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN 32

4.1 Dặc diem chung cùa dổitượngnghiêncứu 32

4.1.1 Tuổi 32

4.1.2 Giỏi tinh 32

4.1.3 Căn nguyên xơ gan 32

•1.2 Kct quađánhgiádinhdườngtheo SGA vã Albumin 33

4.2.1 Dành già dường ớ người bênh xơ gan theo SGA 33

4.3 Mối liênquangiũatinhtrạng dinh dường SGA và chức năng gan (thang

diem Child- Pugh) 34

4.4 Mỗi liên quangiữađánh giá dinh dường SGA vã chi số Albuminhuyết thanh 35

4.5 Mỗi liênquangiữa tinh trạng dinh dường theo SGA chisốAlbumin với tuồi giới, căn nguyên gây bệnh cua đỗi tượngnghiên cứu 36

4.6 Mối liênquangiữađánh giá dinh dường SGA vã biến chứng trong xơ gan 36

HẠN CHÉ CÙA NGHIÊNcửu 38

KẾT LUẬN 39

KHUYẾN NGHỊ 40

cuộc sổng màcônlãm giâm khanảng sống sỏt cua ngườibệnh, là nguyênnhângâytư vong dứng thử 11 ờ người theo thống kê năm 2019 Tinh trạng suy dinh

dường cỏ liênquanmật thiết tới tángcácbiến chúng cua xơ gan từdó kéo dàithờigiannầm viện, tâng chi phi diều trị vàtâng tý lộ từ vong Vi vậy.pháthiệnsớmtinhtrạng thiếu cácchất dinh dường hoặc vi chấtrấtcần thiết dê can thiệp dinh dườngsớm giúp giám tý lệ nhiễm trừng, tư vong vãcái thiện chức nâng

gan là vòcùng cần thiết

Mục tiêu: Nghiêncứuthựctrạng dinh dường và tim hiểu một số yếu tố

hênquan ở người bệnhxơ gan tại Bệnh việnBạchMainám 2022-2023

Phương pháp nghiêncứu: Mõtacắt ngang Tiếnhành phong vấn trụcliếpbằngbộ câu hói vá tham khaohổ sơ bệnh án những bệnhnhãnđiềutrị nội

trúthoamăntiêu chuẩn lirachọnvàtiêu chuẩn loụi trừ cua nghiên cứu từ tháng

11/2022 dén 2/2023 tạiTrung tâm Tiêu hỏa Gan mật Bệnh việnBạchMai.Sứdụngcác thuật toánthongkẻ:mótátầnsuất,ty lộ mò ta trung bình Sư dụng

các kiềm định tliam sổ và phi tham sỗ để kiểm định gia thiết và mối liênquangiữacácbiến nghiên cứu

Kết quà: Thuthậpdược 178 ngườibệnh trong dótuổi trung binh lã55.6

±11,5 vã namchiếm 92,7% nừ chiếm 7.3%.Nguyênnhân chinh gãy xơgan

do rượu và virus Suy dinh dường theo thang đành giá SGA lã 70% còn lại30%

dượcchâmsóc dinh dường tốt ớcá hai giới Suydinh dường đảnh giá theochi

số Albumin huyếtthanh là 87.6%.cônlại 12.4% không suy dinh dường ở cá

hai giới Tinh trạng dinh dường theo thang đánh giá SGA có mồi liênquan tin

mứcđộ xơ gan theo phân loại Child-Pugh, chisốAlbumin huyết thanh, cản

nguyên gâybệnh và một số biếnchửng trong xơ gan (p<0.05)

Kết luận: Suy dinh dường Ư người bệnhxơ gan theo thang diêm đánhgiá SGA và chisố Albumin huyết thanh ơmức cao dồngnhất với một sốnghiên

cứu trước dây Tinh trạng dinh dườngcó moi liênquanden tớimứcđộxơgantheophânloạiChild-Pugh chi sỗ Albumin huyết thanh, cản nguyêngây bệnh

vá một số biếnchửng trong xơ gan

Từ khóa: Xơgan dinh dường SGA.Albuminhuyctthanh

Hình anh1.1 Gan binh thưởngvà xơ gan

Hình anh1.2 Các giaiđoạn tiền triển cua XƯ gan

Hinlianh 1.3 Nguyênnhân cua suy dinh dường trong xơ gan Các yến tố đóng

gỏp trực tiềp dưọc biêu thị bằngmùitendenlien nét cãc yếutốliênquan đen

nhauđượcbiểu thị bằngmùiten đen net dirt

DANH MỤC BÁNG

Bảng 1.1 Chứcnàng cua gan

Bàng 2.1: Phân loại dinh dưỡngtheo thang đánh giáSGA

Bang 2.2 Các biển số nghiên cứu

Bang 2.3 Bang sai số và khổng chế sai sổ

Bang 3.1 Tinh trạng dinh dưỡng cua dổi tượng nghiên cứutheoSGA

Bang 3.2 Một số yếu tổliênquangiữađánh giá dinhdường SGA vã tuổi.giới,

cãn nguyên gây bệnh

chứngtrongxơgan

Sơđổ 2.1 Quy trinh nghiên cửu

Biêu đồ 3.1 Phàn bỗ đói tượngnghiêncửutheonhóm tuồi

Biêu đồ 3.2 Phân bồ đổi tượng nghiêncứutheogiớitinh

Biêu đồ 3.3 Phàn bò cân nguyêngây xơ gan

Biêu đồ3.4 Biểu đồphânloạimứcđộ thiếu máutheochi số Albumin huyết

thanh

huyết thanh

forthe Study of the Liver)

Disease)

NB Ngườibệnh

HE Hộichứngnão gan (HepaticEncephalopathy)

DẶTVÁN DÈ

Gan là cơquanthụchiện nhiều chức nângquan trọng, trong đó có chức

nâng chuyển hóa các chất dinh dường, muỗi mật khi chức năng gan không

dượcdambao dễ dần denhiện tưọng thiếu các chất dinh dường, nguy cơcao

bị suy dinh dường1 Suy dinh dường lã tinh trạng phố biến ơ ngườibệnhxơganvởitỷlệtừ20% ờ ngưởibệnhxơ gan cỏn bù đenhơn80% ơ ngườibệnh(NB)

xơ gan liếntriển2,

Xơ gan cùngcácbiếnchửng không chilãm giam chất lượng cuộc sống

mà còn Làm giam khanâng sống sót cua ngườibệnh4.Theonghiêncứu về gánhnặngbệnhtậttoàn cầu năm 2019 có khoáng1.6 triệucatử vong doxơgan xcphạng thứ 11 về nguyên nhân gây tứ vong mồi năm, ghép gan là nhucầuđứng

thứ 2 trên toànthegiáisaughépthận5 Mặcdùxơ gan có xuhướng gia tâng ờ

Việt Nam nhưng số liệu chinh xác về cãccabệnh còn hạn che theo một báo

cáo thì ướctínhsoca vicm gan B lienquanđen xơ gan mat bù lã90.704cavàonăm 2017 và dựkiềntâng 10% đen năm 20306

Nhiềunghiêncứu chi ra rủngớ ngườibệnh xơgan.tilthtrạngsuy dinh

dường(SDD) có hênquan mật thiết tớitàngcácbiểnchửngnhưphũ.xuấthuyếttiêu hóa cố chướng, hội chúng gan thận(18% ớ nhùng ngườibệnhđượcnuôidường tốt và 48%ơngườibệnh suy dinhdưỡng (p = 0.007) trong thờigiantheo dõi 13 ± 6 tháng cỏ biếnchứng cô chướng,suy thận), từđó kẽo dãi thời

giannằm viện, tảng chi phidientrịvà làng lý lệ tư vong Vi vậy.pháthiệnSenntinhtrạng thiếu cácchất dinh dưỡng hoặc vi chấtrấtcần thiết dê can thiệp dinh dường sớm nham cái thiện tinh trạng dinh dường, giâm tý lệ nhiễm trũng,

tư vong và cai thiện chức nàng gan4

Hiêudượctầmquan trọng cua vần dề dinh dường trong điểu trị xơ gan,

những nãm gần dây Bộ Y Te đà quan lãm chi dạo cõng tác châm sóc dinh

sóc người bộỉili trong bệnhviện5 vàquy định về hoạtđộng dinh dườngtrongbệnhviện9 Điều dường (ĐD) dượcđánhgiá là lực lượng chinhtrực tiếp châm

sóc NB dóng vai trò quan trọng trong quátrinhhồi phục cua NB Khi nhập

viện, NB cần dược tầm soát nguy cơ dinh dường, cung cẩp dinh dưỡng câng

phầnquantrọng trong việc cai thiện, phòng ngừa và kicm soát dinh dườngdậc

biệt lã dối với ngườibộnh xơ gan tại bệnh việnbằngcáccông cụ sànglọc.đánh

giá tinh trạng dinh dường.Xuấtpháttừ nhũngthụctếtrên,chúngtòitiếnhành

nghiên cứu đề tãi "Nghiên cửu thục trạng đinh dường và một sẻ yểu tổ liên quan ớ người bệnh xưgan tụi bệnh viện Bạch Mai nùm 2022 - 2023" với 2

mục tiêu saudây:

- Đánh giá tìnhtrạng dinh dường của ngườibệnh xơ gantại Bệnh việnBạchMainăm2022-2023

- Mỏtámột số yểutổliênquan đen tinh trạng dinh dường ờngườibệnh

xơ gan tại Bệnh việnBạch Mainăm 2022 -2023

CHƯƠNG 1: TÓNG QUAN TÀILIỆV

1.1 Đại cương gan và xơ gan1"

1.1.1 Gan và chức nàng gan

Bàng 1.1 Chức nàng ciia gan

1.1.2 Định nghĩa xơ gan

Xơgan dược xãc định nhưmột quá trinh xơhóa lan tỏa và vi sự hĩnh thành các khối tàngsinh (nodules) với cấu tnìcbất thường, dâydược gọi làkếtquácuốicũng cùa quá trinh tâng sinh xơxuấthiệncùng với cãctốn thương ganmạn tỉnh

GAN Bl Sil THƯỞNG xơ GAN

Hình ánh 1.1 Gan bình thường và xơ gan''

ICác giai đoạn tién triển cùa bệnh xơ gan j

Hình ánh 1.2 Các giai đoạn tiến triền của xơ gan1 1

1.1.3 Nguyên nhân xơ gan

Có nhiều nguyên nhàn gàyxơgan người ta chia thành các nhóm nguyênnhânsau:

- Bệnh lý chuyên hõa

- Tắc nghen đường ralìnhmạch gan

- Thuốcvà dộc chất

- Nốitải đường liêuhóa

- Xơ gan ứ dồng tre em(Indian childhood cirrhosis)

ỉ 1.4 Phân loại xơ gan

Húng 1.2 Phàn loại Child - Turcotte - Pugh Ỉ9S2

Albumin

huyết thanh

> 3.5 g/dL (35 ga.)

2.8- 3.5g/dL

(28-35 ga.)

< 2.8 g/dL(<28 ga.)

gan

Tiên lượng ti lệ sông còn theophân loại Child Pugh

1.2.1 Tilth trạng dinh dưỡng

Tinh trạng dinh dường(TTDD)làtập hợp các đặc diem chức phận, cẩn

trúc và hoá sinh phanánhmứcdáp ứng nhucầu dinh dường cùa cơthế12.Từlâu ngườita dã biếtgiữa dinh dường và tinh trạng sức khoe có liênquanchặt

chè với nhau Tuy vậy.ờthờikỳdầu dè đánh giã tinhtrạng dinh dường,người

ta chi dựa vào các nliận xét dơn gián nhưgầy.béo tiếp đỏ lảmộtsố chi tiêunhãn trắc khác nhưBrock Quetelet Pignet12

Hiện nay nhờ pháthiện về vai trò các chất dinh dường và cáctiếnbộkỳ

thuật, phươngphápđánhgiátinhtrạng dinh dườngngây câng hoãn thiện vã trơthành một khâuquan trọng trong côngcácchàmsóc và diều trị dành giá tinh

trạng dinh dưỡng lienquanđến sự kết hợp cùa chế độ ăn uống, đolườngsinh

hóa và nhân trắc học.quansátlãm sàng, tinh trạng chức năng, yếu tố di truyền họcB Ọuã trinh dánh giá TTDD giúp xây dụng ke hoạchchàm sóc dinh dường

vả cũng là cơsờ cho việc theo dòi các can tlúệp về dinh dường cho người bệnh, giúp cho việctheo dồi dien biếnbệnh trong quá trinh diềutrị.tiênlượng,cũngnhưdánhgiáhiệuqua can thiệp dinh dường14

Không có một giá trị riêngbiệt não cua cãckỹ thuật đánhgiáTTDDcỏ

ý nghĩa chinh xác cho từng người bệnh, nhưng khithụchiện nỏ giúp cho diềudườngchâm sóc cùngnhưcácbácsĩlàmsàng chú ỷ hơn dèn tinh trạngngườibệnh, giúp gợi ỷ đê chi dinh thựchiện thêm các xétnghiệm cần thiết12 Việc

phát hiệnsớmtinhtrạng thiểu dinh dường ờ ngườibệnh giúp xâydụngchiên

lưựchỗtrợ dinh dưỡng kịp thời chongười bệnh thi hiệuquasè tốt hơnlàkhi

de ngườibệnhrơi vảo tinhtrạng suy kiệt dinh dườngquánặngmớican Thiệp15

1.2.2 Suy dinh dưãĩtg

Suy dinh dường (SDD) là một trạngtháimất cân bảng (thiểu hoặc thừa)

về nànglượng, protein và các chất dinh dường khác gâyranhùnghậuquabấtlợi den cấutrue, chức nângcúa tùng bộphận cơ thê và gãyrabệnhtật'6.Hội Dinhdườnglâmsàng và chuyên hóa châu Âu dã dề xuất định nghĩasuy dinh dường chongười bệnh nhưsau: "Suydinh dưỡng là một tinh trạngcung cấp thiếu, không dayđuhay rỗi loạnliẩp thu dinh dường dần đến làmthay

đôithành phần cư thê (giám khối mờtựdo và khối tề bào cơthê), lãm giam chức năngvề thê chất,tinhthần và suy giâm kếtquáđiềutrịbệnh”1'

Tuy nhiên, suy dinh dường ờngười bệidi côn có thè do tinhtrạngtáng dị hóa trong chấn thương,viêm vàcác stress chuyên hóa18.19 Neunhưsuydinhdường do khâuphẩn cungcấp không du thi có thê dẻ dâng can thiệp vã hồiphụcbanghỗtrợ dinh dường20 Nhưng dối với cãcbệnh lý gày tâng dị hóa tạo

ra cân bằngnânglượng và nitơâm linh thikhông thêphục hồi bangliệu phap dinh dưỡng dơn thuần, kè cakhi đưực nuôi ăn dưthừa, thòng thưởngchi khi

giaiđoạn dị hóa bắt đầu giam mới có thếhồiphụclạicác mò đà mất17

Ngoàira đê sư dụng thuật ngừ"suydinh dưỡng”theoca nghĩa thiếu vàthừa dinh dưỡng, suy dinh dườngdược định nghĩa "là tinhtrạng roi loạn dinh

dường bân cấphay màn tính, trong dó có sự kết họp thừa dinh dường, thiếu dinh dường và tinh trạng viêm ờ nhiềumứcđộ khác nhaudần đến sự thay dối

về thành phần và suy giâm chức năngcơthe” •

1.2.3 Dinh dường trong xơ gan

Suy dinh dường rat phôbiền trong bệnh gan màn tinh và tâng lèn khi

mức độ nghiêm trọngcua bệnh gan tiến trién nõ anh hưởng den 80%bệnh

trièn'2 Tìxilitrạng dinh dường bị suy giảm xayradobất kè nguyên nhân gây

bệnhganlàgi.mặc dù dượcbão cão phôbiềnnhất ớ nhùng người bị xơ gan do

rượu vàbệnh gan ứ mật25

Cácđiềukiệnlâmsảng vả cơ chế sinh lý bệnhgâysuy dinh dườngtrong

xơ gan rất đa dạng vã cỏmơiliênhộ với nhau Chán ãnvãcáctriệuchúngganmấtbùdầnđen ăn uốngkém nhùngthay dối trao dôi chắtdược đặc trưng bơi lieu haonănglượngtâng cao, giam dự trữ glycogen,phànứngdới nhanh và dị

hóaproteindan den lãngphícơ bắp và chất bẽo và kẽmhấpthulàmchobệnhnhânxơ gan không thè hấp thụ hoãntoàn hoặc sử dụng thực phàm đà đượctiêuthụ20 Dođó suy dinh dưỡng là một tháchthứcdáng kê đê quan lý hiệu qua

dặc biệt là khi bệnhgan lien triền20

Quytrình đe xuấtsàng lọc vả đánh giá dinh dường ớ bệnh nhânmắcbệnh

gan mãn tinh được tóm tăt và khuyến nghị bơiHiệp hội nghiêncửubệnh gan Châu Áu (EASL)24:

- Thụchiệnsàng lọc dinh dường nhanh chóng ở tất ca ngưòi bệnhxơ

gan vàhoãn thành dànhgiáchitiếtớnhữngngười cỏ nguy cơ suy dinh dường,

đe xãcnhận sự hiệndiệnvàmứcđộnghiêm trụng cua suy dinh dưỡng

- Gia địnhnguy cơsuy dinh dường cao nếu BMI <18.5 kg/m 2 hoặc Child-Pugh c.Sưdụngcáccông cụ sáng lọc dinh dường dê dánh giá nguy cơ suy dinh dường trong tấtcacáctrườnghợpkhác

- Klũ chằn đoánbéophi (BMI >30 kg/m 2) luôn xemxét tácdộng gây nhiều cua việc giừ nướckhingườibệnhcóphũ

- Bao gồmviệc đành giá linh trạng thiếu cơ trong quã trinh đánh giá

dinh dường

- Bat cử khi não dà thục hiện chụpCT.đánhgiá khơi cơ trên hìnhanhbằng phương pháp này Nhàn trắc học DEXAhoặc BIA là nhùng lựa chọnthaythe khá thi.cùngchophépthựchiệncácphcpđonối tiếp

- Đánh giá chức nàngcơ trong bối canh lãm sàng, bằngcõng cụ thích hợp nhất, chănghạnnhư sức mạnh cua taycầmvâ/hoặcpinhoạtdộngthechấtngán.

- Đánhgiá chế độàn uống cua nhân viên dượcđào tạo (lý lương lã bác

sì dinh dường cỏ kiếnthức về quan lý bệnhnhânmắcbệnh gan) lãmviệcnhư

một phần cua nhóm với bác sì chuyên khoa gan Đánhgiánên bao gồm: chắtlượng vã sổlượngthục phâm và chấtbô sung, chất lóng, natri trong chềđộăn

uống, sổ lượng vã thờigian cùa các bữaăn trong ngày vả các ràocân dối vởi

việcânuống

- Lượng protein khuyến cãoờ người bệnh được chân đoán xơ gan là

1.2-1,5 g / kg.BW/ngày dê ngàn ngừa mất khối lượngcơvà đão ngược quá

ti inh mắt cơơnhữngngười bị thiêu cơ

- Ớ những người bệnh xơ gan sử dụng cãc vi chất dinh dường vàvitamin de diều trị tình trạng thiêu hụt đà dược xãc nhận hoặc nghi ngờ trênlâmsàng

- Dánh giá mứcdộ thiếu hụt vitamin D ỡ ngườibệnhxơ gan vi sự thiều hụt rấtphôbiến và có thèanhhướngxấu đến kết qualâmsàng

độ vitamin D<20 mg/ml đê dạt vitaminD huyết thanh (25(01 Ỉ)D) >30 mg/ml

- ơnhững ngườibệnhxơ gan cô trướng dược hạnchế natri (khuyếncáolượngnatri ~80 mmol ngày 2 g natri lươngứngvới5gmuốiđược thêm vào

chế dộánhàngngàytheohướngdẫn cua EASL) hàycânthận dê cai thiện tinhngon miệng cua chếđộ ân vi chế độnãy cỏ thê gây ra giam lượng calo tiêu thụ

- Tinh trạng dinh dưỡng vàsựhiện diện cua tinhtrạng thiêu cơnênđượcdànhgiá ờ những ngườibệnh có hội chúng nào gan (HE)

- Tránhhạn chế protein ớngườibệnh có hội chửngnào gan HE

- Lượngprotein và núng lượng tối ưuhãngngày không đượcthấp lum

mức khuyến nghị chung cho NB xơ gan

- Khuyến khích tiêuthụ rau và protein từ sừa

- Việc bô sung BCAAnêndượcxemxét đê cai thiện hiệu suất tâmthầnkinh và đè đạt dược lượng nitơkhuyển nghị

- Chế độ án kiêng đưònguốngdược tru tiên ớ nhùngNB có thê dung

bảngổng thông mũi-dạdày (ơ người bệnh có dường thờdược bao vệ) hoặc qua

dường tìnhmạch

- Ngườibệnhxơ gan nên có mộtbữa ản tốitrướckhi di ngu

1.2.4 Nguyên nhân suy dinh dưỡng trong xơ gan

ỉĩinh ánh 1.3 Nguyên nhân cùa suy dinh dưỡng trong xơ gan Các yếu tổ dóng góp trực tiếp được biếu thị bằng mùi tên đen liền nét, các yến tổ liên

quan dền nhau dược biểu thi bằng mũi tên den nét đùi 29

- Chế độủnnống không phù hợp: Giâm khẩuphầnănđóngvai trò trungtàm trong cơ che bệnhsiiiỉi cùa suy dinh dtrờng trong xơ gan.Trong khi chân

án có the chi đơn giản là dosứckhỏekém nói chung, các yếu tồ cụ tile dối vớibệnh gan dóng một vai trò quantrọng Viêm,camgiác no sớm do cồ trướng,

bệnli nào gan cãctriệuchứng tiêu hóa bất lợi thaydốikhấu vị và hạn chế chế

độ ân uống khỏ chịudell anh hường đen việc tiêu thụ thực phẩm vàsự đóng

góp cua chúngvào cân bangnânglượngtiêucực cằn dượcđánhgiá cao dê xác

định cácbiệnpháp can thiệp thích hợpnham cài thiện che độ án uống

- Thaydôichuyên hóa cácchất: Tângliêu hao năng lượng, giâm tòng hợp cãcchấtnền nội sinh,khánginsulin vã chi số hô hấp thắp là dặc điếm cúacácrốiloạnchuyênhóathườnggặp ớ bệnh nhân mắcbệnh gan mạntinh

lượngtiêu cực vãsuy dinh dườngớ người bệnhxơgan Lưu lượngmặt giảm ơ những người bệnh ứ mật làm giam lượngmuốimật có sần trong lòng ruộtvà

sự hình thánh micelle, dầnđểnkẽmhấpthu chắt béo vã vitamin tan trong chẩtbéo25 Suy tụy cùng cỏ thê xuất hiệnvàgàyra rối loạn tiêu hỏa dinh dường dalượng26 Các loại thuốc làmthay dối hộ vi sinh vật đường một ( vi dụ: khàng sinh dần den giam tông họpaxit béo chuỗi ngấn cua vi khuẩn) hoặc giám kha

nângcung cấp axit mật (vi dụ:cholestyramine trị ngứa) cùng sỗ gãy ra tinhtrạngkẽm hấp thu dinh dưỡng tại dạ dày làm giam lượngcalo có sằncho cơ

thề Tinh trạngkẽm hấp thu còntrầmtrọnghơn do bệnh lý tâng áp lực tĩnh

mạchcữavànhữngthay dối liếp theo trong hệ vi sinh vật đường mộtlàm giâm

khanănghấp thụ và sư dụngchất dinh dưỡng2 Tảngtinh thấm cùa một và rối

loạn vi khuân lã nhữngđặc điểm chung liênkềt gan với một số bệnh về dinh

dường vã dường tiêuhóa28.Nhừngthay dôi niêm mạcthưởnggập khi kiêm tra

nội soi đường tiêuhóa trong dó tý lộ macbệnhdụ dày dotảng ảp lựctĩnhmạchcứadàđượcbão cão ờ20%-98% ngườibệnhxơgan29 Các yếu tổ dự báo chinh

cua bộnli dạdày do tàng áp lực tĩnh mạch cửa là sự hiện diện cua giãn tĩnh

mạchthựcquan vả tàngmứcdộnghiêmtrọngcùabệnh xơ gan

1.3 Thựctrạng dinh dưôiig ỡ người bệnh xơ gan trẽn thế giói và tại Vỉệt

Nam

1.3.1 Trên thế giới

Vai trò tiên lượng và điềutrịcuacácvấn đề dinh dường trong quán lý người bệnhmẳcbệnh gan dã được biết dentừlâu trênthề giới vã tinh trạng

dinh dường là một trong những biển số trong thang diem tiên lượng ban dầu do

Child vàTurcotte dưa ra được sứ dụng chodền năm 1973 đẽ đảnh giã tiênlượngbệnh gan giaiđoạncuối(ESLD) bao gồm tinh trạng dinh dưỡng trong

tiêuchi cua nó sau nàyphânloạiChild-Pughsứa dôi dà thaythe nó bảng thời

gian protluombin-’

Tại ức nghiên cirtt cúa Dumont và cộng sựnám 2018 tinhtrạng dinh

dường ớ người bệnhxơgan bảngcòng cụ đánhgiá SGA ớcãcphiên ban khácnhau(phiênbán SGA-LD PG-SGA nhãn trấc học lực nẩintay HGS) dê sosánhdcu cho ra kết luận tì lệsuy dinh dườngớngườibệnhxơgan lả 40% với

sựdồng thuận rất tốt (giátrị kapa »1.00) Tinh trạng dinh dưỡngcóliênquandáng kể với dàntộc (p = 0.02) và diêm PG-SGA (p < 0.0001)-'-

thuộc Đại học Vũ Hãn từ tháng 8 nâm 2020 dến tháng 6 năm 202 rJ Bủng

phân tích hồiquy logistic da biểndược sư dụng dê kiểm tra mỗi quan hệ giừa

chi số thiêu cơvãsuy dinh dường có tởi 71 bệnhnhân(65.1%)dược chân đoánsuy dinh dưỡng Chi số sarcopeniathấp cho thấythờigiannămviện và nguy

cơtáinhậpviện trong 90 ngày cao hơn

Mộtnghiêncửu hồi cứu bao gồm tắtca người bệnhxơ gan nhậpviệnkhoatiêuhóa tại bệnh viện dại học Saint-Luc Brussels từ tháng4 năm 2014 đến

Tháng 9 nãm 20I4U Tinh trạng dinh dường dược đánh giá theo tiêu chuan

chân đoàn tóm tắt lãmsàng tối thiếu, liênquan đền xơ gan cãcbiếnchứnghoặc

tử vong dã dượcphân tich trong một nămtheo sát Trong số 95ngườibệnhxơgan suy dinh dường anh hưởngden 45.3% bệnhnhân và có henquanchật chè

đếnmứcđộnghiêm trọng cùa xơgan: 29%ơChild-PughA 48,8% ờ người

dinh dường và thang diêm loétBraden Braden thấp có liênquandáng kề với

tý lộ tử vong cao hơn và ket qua kémtrongxơgan

1.3.2 Tại Việt Nam

Tại Việt Nam tỳlệmắc suy dinh dường cua người bệnhtạibệnhviệndaodộng khác nhau tùy theo tùng loạibệnh lý.phụ thuộc vàocác ngưỡng giátrị

cùa cáccông cụ đánhgiã.Theocácnghiêncửu từ 2005dền 2022 tại cãcbệnhviện tuyến tinhvà một sốbệnhviện tuyến Trung ương nhưbệnhviệnđakhoaĐống Đa’\ bệnhviệnChợRay56,bệnhviện Đại học Y HàNội’ tỷlệ suy dinh dường cua ngườibệnhxơ gan giao động khoang 40%-60%theo thang

dànhgiáSGA

Tác giãLưuNgân Tâm Nguyễn Thủy An56 nghiêncửu về tinh trạng dinh

dường trước mô và biến chúng nhiẻm trùng sau phẫu thuật gan mặt, tụytạibệnhviệnChợRầychothầy ti lệsuy dinh dường cua ngườibệnh trước phẫu

thuật lầnlưọt là 25.8% theo BM1: 56.7% SGA-B SGA-C: 18.3% với albuminhuyết thanh < 3.5g/dl; 55.8% với prealbumin huyếtthanh < 2012 mg/dl Suy

dinh dường (SGA-B SGA-C) trước mò gặp ơ tấtcangười bộiili cõ biếnchứng

nhiêm trùngvết mổ vả 76.5% ngườibệnh có biếnchủng xi dòsauphẫuthuật(p=0.039) Ti lộ người bệnh có biến chủng xi dờ sau mổ tảng ở nhôm ngườibệnh có tình trạng suy dinh dườngnặng (p 0.006)

Nghiên cửu cua LêThịHang vã Trần Thị Lý trẽn 110người bệnhdutiêu

chuẩn dượcchọn vào nhõm nghiên cứu cho thấynam chiếm da số (80.91%)

nữchiếm 19,09% Nhóm tuổi (40-59) chiếm lý lệ cao nhất 43.64% Trên 70%

trị làmchoviệctuânthu diềutrị kém hơn Phần lớn ngườibệnh xơ gan dơ

rượu chiếm 41.82% có 30% xơ gan dohậu qua cùa viêm gan virus B Nguyên

nhàn khác nhausèkéotheođiềutrị khác nhau Tim thấy mồi liênquan có ý

nghĩa thống kê giừa6yếutốgồm: nhóm tuổi, trình độhụcvẩn.nghềghiộp.thờigianmắcbệnh, chi phi anh hươngtởihiệuquadiều trị cua NB xơ gan.Nghiên cứu gần dâycua Nguyền Thủy Linh Phạm Thị Tuyết Chinhvãcộngsự r nghiên cứu mô tàcấtngangnhămđảnhgiá tình trạng dinh dường

và mộtsốyếutổliênquan trẽn 40ngườibệnhxơ gan tại Bệnh viện Đại học Y

Hà Nội năm2021 chokết quá: sức mạnh cư trung binh cua dổi tượng nghiên cứu lã: 20.7 ± 7.9kg.Tỳ lộ cớ nguy cơ suy dinh dườngtheo SGA cao chiếm

60%.ty lộ giám sức mạnh cơ là 75%.Ngườibệnhcaotuồi,xơ gan do virus, xơ

gan mất bù khâuphầnăn không đạt nhu cẩu khuyển nghị về náng lượng và

protein có nguy cơsuy dinh dường cao hơn sơ với nhóm còn lại có ý nghĩa

thong kê vái p< 0.05 Vi vậy.việcdànhgiátinh trụng dinh dường có vaitrò

rắt quan trọng, giúp pháthiệnsớmnhùngvần dề dinh dường cúangười bệnh

đe cỏ kế hoạch can thiệp dinhdưỡngsớmgópphầntảnghiệuquádiềutrịchongườibệnhxơgan

TháiMinh vã cộng sự tinh trạng dinh dưỡng người bệnh xơ ganngoại tnì

dượcquán lý tạibệnhviện đa khoa DongDanám 2021 trên 62dơitượngdược

cân donhân trắc và phỏngvấnbằngbộ câu hóithiết ke sần.Tinh trạng dinh

dưỡngđượcdànhgiãbăngchi số khổi cơ the (BMI) đànhgiá tông thếchúquan

(SGA) và định lượng Albumin huyết thanh.TheoBMI ty lộ thừa cân là 16.1% không có người bệnh béo phi vàty lệ thiều năng lượngtrườngdiễn lá 9.7%.TheoSGA ty lệsuy dinh dường (SDD) mứcđộ nhẹ chiếm 29.1% không cỏ ai

cớ nguy cơ SDD mứcnặng.Theo định lượngAlbumin huyết thanh.týlệngười

bệnh SDD là 6.5% Tý lệ SDD ờngườibệnhxơgantương đối caotheoSGA.công Cụ SGA đánhgiãtương đồi nhạy ở ngườibệnhxơgan và giãipháp tư vấn

dinh dường đầydùmồilần khám định kỳ lả rắt cằn thiết

Nhưvậy,cóthếnóisuy dinh dườngớ người bệnhđiềutrịtạibệnhviện

là một trong nhùng vấn dề thưởnggặp Suy dinhdưỡng ờngười bệnhnằmviện

có thế là hậuquacua sự thiếu hụt trong che độăn.dotinhtrạngbệnh,đobiển

chúng cùa bệnh hoặc các nguyên nhànnàyphổihụp với nhau và thòng thường

là sự kết hợp cua tình trạngsuy món dobệnhtậtvả dinh dườngkẽmdohấp thu

khôngđầydu chất dinh dường’6 Đàythực sự là một gánhnặng dối vớicơ sớ

chain sóc ytế.ngườibệnhsuy dinh dưỡng cõ ti lệ biến chứng caohơn cần sư

dụng nhiều thuốcdiều trihơn, mấtnhiều côngchâm sóc diều dường hơn vàthờigiannằmviệnlảu hơn’5 Tấtcácác vắn đe này làmtãngchiphiđiều trị

Dặc biệt, dồi với ngườibệnhxơ gan cản bệnh không the chừa khỏi chi có thè kéo dáisự sống chongườibệnh, người bệnhgắnbó suốt đời vớibệnhviệnthisuy dinh dường và tinh trụngbệnhtật có mỗi liênhộ chặt chè vởi nhau’0 Suy

dinh dườnglãm gia tângmứcdộ trầm trọng vãketquadien trị bệnh, ngược lại

tinh trạngbệnhcũngánhhướngtớimứcđộsuy dinh dưỡngcùangườibệnh55

CHƯƠNG 2: DỎI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIỀN cứt’

2.1.1 Tiên ch nấn lira chọn:

- Ngườibệnh xơ gan dangdiềutrị nội trú lạiTrung làm Tiêuhóa Gan Mậtcua Bệnh việnBạchMai trong thôigianthuthập số liệutừ tháng 11/2022

-đền thảng2/2023

- Cóhổsơbệnh án quàn lý tạikhoa

2.1.2 Tiêu ch nấn loại trừ:

- Người bệnh dưới 18tuổi

- Ngườibệnh không códú nâng l\rc tra lởi phong vấn (gặp trơ ngại vềtàmlý.sứckhoetâm thần, tlúnhlục người bệnh thớmáy )

2.2.Thiết kế nghiên cứu:

- Phươngphápnghiên cửu mõ tacắtngang

- Phương pháp thu thập số liệu: tiếncứu

2.3 Dia diem và thòi gian nghiên cứu:

2.3.1 ỉ)ịa điểm: Trung tâm Tiêuhỏa Gan mật Bệnh việnBạchMai

2.3.2 Thời gian thực hiện:

- Thờigiannghiêncứu: từ tháng 11/2022đến tháng 5/2023

- Thờigian thu thập sổ liệu: từ tháng 11/2022 đền tháng 2/2023

Cừ mầuđược xác định dựa hèn cóng thức tinh cờmầu cho việc ước

lượng một tylệ trong quầnthe'9

- a: mức ý nghĩa thống kê

(Chọn a =0.05úngvới độ tin cậy 95%.ta cõ Z(| a2i= 1.96):

• p: ty lộ suy dinh dườngcua một nghiên cứutương tự

- TheokếtquànghiêncứucuaNguyễnThịMai.NguyềnThải Minh DươngQuốcBao và cộng sự năm 2021'5 tý lộ suy dinh dườngơngườibệnh xơ ganlà29.1%(p=0.291)

- d: Khoáng sailệchmong muốn giũa tham số mẫu và tham sơ quẩn thê

(d 0.07vớimong muốn độ chính xác lã 93%)

Thay vào còngthúctrên.11= 162 Sau khi làmtròn và thêm 10% tý lệbonhómnghiên cửu dựkiếnlầy cữ mẫu là 178ngườibệnhcó chân đoánxơgan du tiêu chuân

- Chọnmầuthuậntiện nhùng ngườibệnhđutiêuchuẩn lựa chọntliamgia đến khiđú 178 người bệnh thi dùng lại

Ọui trinh thục hiện nghiên cứu:

Sơ dồ 2.1 Quy trinh nghiên cứu

2.6 Còng cụ nghiên cứu

- Xây dụngbệnh án nghiên cứu dưới dạngphiếu càu hôi hoi trực tiếp

người bệnh

- Bệnh án nghiên cứu dựa trêncôngcụđánhgiả toàn cầu chu quan SGA

(Subjective Global Assessment) và tham khaohốsơbệnháncócác kết quacậnlâmsàngcần thu thậpphụcvụ cho nghiên cứu