Để phù hợp với những định hướng đặc thù, một nền kinh tế đặc thù, thì chính phương thức sản xuất và tích lũy tư bản của chúng ta cũng cần phải đặc thù, phải khéo léo kết hợp hiệu quả quá
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
BÀI TẬP LỚN
BỘ MÔN: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC – LÊNIN
HÀ NỘI, 2023
MỤC LỤC
ĐỀ BÀI
Tích lũy tư bản là gì? Vì sao phải tích lũy tư bản? Hãy tưởng tượng sau này bạn sẽ là một doanh nhân trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta, bạn sẽ làm
gì để cho quy mô vốn của bạn càng ngày càng phát triển?
Họ và tên : Trần Vũ Thành Nam
Trang 2A, LỜI MỞ ĐẦU 1
B, NỘI DUNG CHÍNH 2
I, Cơ sở lý luận 2
II, Bản chất và nguồn gốc 2
III, Ý nghĩa của việc tích lũy tư bản 3
1, Động cơ của tích lũy tư bản 3
2, Với các doanh nghiệp 3
3, Đối với tổng thể nền kinh tế nói chung 4
IV, Các biện pháp để phát triển quy mô vốn 5
1, Nhân tố ảnh hưởng tới quy mô tích lũy 5
2, Biện pháp để mở rộng quy mô tích lũy tư bản khi tham gia nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta 6
C, KẾT LUẬN 8
D, LỜI NGỎ 8
A.LỜI MỞ ĐẦU
Bản Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã
hội của Đảng Cộng sản Việt Nam xác định: “Nước ta quá độ lên chủ nghĩa
xã hội, bỏ qua chế độ tư bản” Kể từ cuối tháng 4 năm 1975, khi ta xác lập chủ quyền độc lập, thống nhất đất nước, cũng chính là dấu mốc quan trọng
Trang 3cho một bước tiến mới trong công cuộc xây dựng bộ máy chính quyền - cả nước bước vào thời kỳ quá độ lên Chủ nghĩa xã hội
Cho đến thời điểm này, sau hơn 4 thập kỷ, lựa chọn bước trên con đường quá độ lên Chủ nghĩa xã hội, bỏ qua tư bản vẫn luôn gặp phải nhiều chỉ trích
và đánh giá tiêu cực Bởi, sau chiến tranh, chúng ta gần như trắng tay, đời sống nhân dân khổ cực, muốn đi lên Chủ nghĩa xã hội, cần chuẩn bị một lượng lớn vốn, đảm bảo cơ sở vật chất kỹ thuật và một hậu phương kinh tế
đủ vững chắc để đối phó với các khó khăn ngăn ta rọi những ánh lửa đầu tiên trên một con đường chưa từng có dấu chân
Được biết, đối với sự hình thành phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, một yếu tố đặc biệt có sức ảnh hưởng đó là quá trình tích lũy tư bản Lấy quá trình này làm nền móng, trang sử mới đã mở ra với một hệ thống các nước
tư bản hình thành và phát triển vô cùng mạnh mẽ Song, tin tưởng vào lý luận của Đảng, vào tư tưởng của Người, nhận thấy con đường vạch ra là đúng đắn, là tất yếu, đến nay chúng ta vẫn kiên trì, vững bước vượt qua khó khăn, gặt hái được nhiều thành quả khiến bạn bè quốc tế phải công nhận
Để phù hợp với những định hướng đặc thù, một nền kinh tế đặc thù, thì chính phương thức sản xuất và tích lũy tư bản của chúng ta cũng cần phải đặc thù, phải khéo léo kết hợp hiệu quả quá trình tích lũy mà không ảnh hưởng tới định hướng Xã hội chủ nghĩa (Từ giờ xin gọi là XHCN) ban đầu Bài tiểu luận này sẽ định hình khái niệm và nhu cầu tích lũy tư bản, bên cạnh đó là những hướng đi hiệu quả để mở rộng quy mô vốn trong giả định
là một doanh nhân tham gia nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam
Văn bản là quan điểm cá nhân của tác giả, đưa ra dựa trên những kiến thức
1
tham khảo trong Giáo trình Kinh tế chính trị Mác - Lênin ( Dành cho bậc
đại học hệ không chuyên lý luận chính trị), Nhà xuất bản Chính trị quốc gia sự thật năm 2021, Rất mong được cô góp ý bổ sung và sửa đổi để tiếp tục hoàn thiện hơn cho những lần tiếp theo Em xin chân thành cảm ơn!
This is a preview
Do you want full access? Go Premium and unlock all 11 pages
Access to all documents Get Unlimited Downloads Improve your grades
Already Premium?
Upload
Share your documents to unlock
Free Trial
Get 30 days of free Premium
Log in
Trang 4B NỘI DUNG CHÍNH
I Cơ sở lý luận
Chủ nghĩa tư bản đã đi qua hai hình thức tích lũy: tích lũy nguyên thủy và tích lũy tư bản chủ nghĩa Nếu tích lũy nguyên thủy thông qua bạo lực, cướp bóc để tách người nông dân khỏi tư liệu sản xuất chính là đất đai thì tích lũy
tư bản chủ nghĩa là một hình thái mới hơn, tinh vi hơn, với trình độ bóc lột cao hơn và hiệu quả hơn so với tích lũy nguyên thủy
II Bản chất và nguồn gốc
Để chỉ ra bản chất của tích lũy tư bản, cần nghiên cứu về tái sản xuất Trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, quá trình sản xuất liên tục được lặp đi lặp lại không ngừng, quá trình đó được gọi là tái sản xuất Tái sản xuất có hai hình thức chủ yếu là tái sản xuất giản đơn và tái sản xuất mở rộng
Sự tích lũy tư bản chính là tính ưu việt hơn của tái sản xuất mở rộng so với tái sản xuất giản đơn Đó là khi giá trị thặng dư mà nhà tư bản nhận được được trích ra một phần để chuyển hóa thành tư bản, thay vì tiêu dùng hết Ở đây, ngoài khiến cho sức lao động tạo ra giá trị thặng dư, nhà tư bản còn khiến chính giá trị thặng dư tạo giá trị thặng dư mới lớn hơn mỗi khi kết thúc một vòng tuần hoàn chu chuyển
“Bản chất của tích lũy tư bản là quá trình tái sản xuất mở rộng tư bản chủ nghĩa thông qua việc chuyển hóa giá trị thặng dư thành tư bản phụ thêm để tiếp tục mở rộng sản xuất kinh doanh ”
Ví dụ: Một tư bản với: 100, c/v=4/1, m’=100%
Năm thứ nhất có quy mô sản xuất là 80c + 20v + 20m
2
Nếu tái sản xuất giản đơn, nhà tư bản sử dụng hết 20m cho tiêu dùng, thì quy mô năm 2 là: 80c + 20v + 20m, không thay đổi.
Nếu nhà tư bản không sử dụng hết 20m cho tiêu dùng cá nhân, mà phân thành 10m dùng để tích lũy và 10m dành cho tiêu dùng cá nhân Phần 10m được phân thành 8c + 2c, khi đó quy mô sản xuất năm 2 sẽ là: 88c + 22v +
Trang 522m( m’ vẫn như cũ) Như vậy vào năm 2, quy mô tư bản bất biến và khả biến, giá trị thặng dư đều tăng lên.
Như vậy, thực chất của quá trình tích lũy tư bản là tư bản hóa giá trị thặng
dư, trong quá trình sản xuất, lãi tiếp tục được bổ sung vào vốn, vốn càng cao thì lãi càng lớn, do đó lao động của công nhân trong quá khứ lại trở thành phương tiện mạnh mẽ quay trở lại bóc lột chính họ Nhờ có tích lũy tư bản, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa không những trở thành thống trị, mà còn không ngừng mở rộng sự thống trị đó
III Ý nghĩa của việc tích lũy tư bản
1 Động cơ của tích lũy tư bản
Thực chất, nguồn gốc duy nhất của tư bản tích lũy là giá trị thặng dư Nhờ
có tích lũy tư bản, quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa không những trở thành thống trị, mà còn là không ngừng mở rộng sự thống trị
Động cơ thúc đẩy tích luỹ và tái sản xuất mở rộng là quy luật kinh tế tuyệt đối của chủ nghĩa tư bản - quy luật giá trị thặng dư Để thực hiện mục đích
đó, các nhà tư bản không ngừng tích lũy để mở rộng sản xuất, xem đó là phương tiện căn bản để tăng cường bóc lột công nhân làm thuê Mặt khác, cạnh tranh buộc các nhà tư bản phải không ngừng làm cho tư bản của mình tăng lên bằng cách tăng nhanh tư bản tích luỹ
2 Với các doanh nghiệp
Đối với các doanh nghiệp hiện nay, việc vận dụng quy luật của tích lũy tư
bản vào trong huy động vốn và sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả là vô cùng quan trọng và cần thiết Trên thực tế, các doanh nghiệp trong nước vẫn chưa thể cạnh tranh một cách sòng phẳng với các doanh nghiệp nước ngoài phần vì tiềm lực kinh tế chưa đủ mạnh phần vì chưa thực sự có chiến lược
và
3
chiến thuật phù hợp
Tích lũy tư bản đem đến bài học về sử dụng vốn hiệu quả Doanh nghiệp cũng cần phải tiết kiệm sao cho hợp lý, việc xây dựng cơ sở sản xuất và thiết
Trang 6bị cũng cần phải được tính toán kỹ càng Nếu như vội vàng đưa ra quyết định đầu tư không hợp lý sẽ gây ra lãng phí, thất thoát tài sản Yêu cầu đối với doanh nghiệp đó là phải phân bố một cách hợp lý giữa tiêu dùng và tích lũy
Đồng thời, doanh nghiệp cũng cần khai thác tối đa các nguồn lực, đây là điều kiện tiên quyết cho quá trình tích lũy vốn của doanh nghiệp Nội dung này đòi hỏi doanh nghiệp phải linh hoạt sao cho phù hợp với điều kiện kinh
tế của đất nước Do đó doanh nghiệp phải có cơ chế, giải pháp huy động vốn một cách hợp lý
3 Đối với tổng thể nền kinh tế nói chung
Nền kinh tế không vận động và phát triển chỉ là nền kinh tế chết Để đáp
ứng nhu cầu tư liệu sinh hoạt không ngừng tăng hàng ngày, việc phát triển nền kinh tế, đẩy mạnh quy mô sản xuất để đáp ứng nhu cầu của người dân là cần thiết Đến cùng, liên tục mở rộng quy mô sản xuất vừa đem lại lợi ích cho nhà tư bản lại vừa đem lại lợi ích cho người tiêu dùng và cả xã hội Đối với nền kinh tế thị trường, yếu tố “thị trường” trong nền kinh tế chính là
để nền kinh tế tự vận hành theo quy luật cung cầu Với quy mô dân số ngày càng tăng và nhu cầu mức sống ngày càng tốt hơn, đòi hỏi phía cung từ doanh nghiệp cũng phải liên tục mở rộng quy mô để bắt kịp xu hướng và thị hiếu, đảm bảo mức lợi nhuận ổn định
Đặc biệt hơn với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay, yêu cầu một nền kinh tế vững vàng, hoàn thiện cơ sở vật chất
kỹ thuật để đi lên xã hội chủ nghĩa, lại bỏ qua chủ nghĩa tư bản, càng đặt lên vai các nhà tư bản động lực to lớn để liên tục tích lũy tư bản, mở rộng sản xuất, tái sản xuất
4
IV Các biện pháp để phát triển quy mô vốn
Phát triển quy mô vốn là một trong những vấn đề đáng quan tâm của mỗi
doanh nghiệp trong chiến lược phát triển lâu dài giữa sự thay đổi liên tục của
This is a preview
Do you want full access? Go Premium and unlock all 11 pages
Access to all documents Get Unlimited Downloads Improve your grades
Already Premium?
Upload
Share your documents to unlock
Free Trial
Get 30 days of free Premium
Log in
Trang 7khoa học kỹ thuật và nhu cầu của người tiêu dùng Để đưa ra những hướng
đi phù hợp, cần dựa trên các nhân tố ảnh hưởng đến quy mô tích lũy tư bản
1 Nhân tố ảnh hưởng tới quy mô tích lũy
Với khối lượng giá trị thặng dư nhất định, quy mô tích lũy tư bản phụ thuộc vào tỷ lệ phân chia giữa tích lũy và tiêu dùng Nếu tỷ lệ giữa tích lũy và tiêu dùng đã được xác định thì quy mô tích lũy tư bản phụ thuộc vào khối lượng giá trị thặng dư Các nhân tố chủ yếu ảnh hưởng tới quy mô tích lũy gồm:
, trình độ khai thác sức lao động
Thứ nhất
Tỷ suất giá trị thặng dư tăng sẽ tạo tiền đề để tăng quy mô giá trị thặng dư
Từ đó tạo điều kiện để tăng quy mô tích lũy Để nâng cao tỷ suất giá trị thặng dư, ngoài sử dụng các phương pháp sản xuất giá trị thặng dư tuyệt đối
và sản xuất giá trị thặng dư tương đối, nhà tư bản còn có thể sử dụng các biện pháp cắt giảm tiền công, tăng ca, tăng cường độ lao động
, năng suất lao động xã hội
Thứ hai
Năng suất lao động tăng làm cho giá trị tư liệu sinh hoạt giảm xuống, giá trị sức lao động giảm giúp cho nhà tư bản thu được nhiều giá trị thặng dư hơn, góp phần tăng quy mô tích lũy
, sử dụng hiệu quả máy móc
Thứ ba
C.Mác gọi việc này là chênh lệch giữa tư bản sử dụng và tư bản tiêu dùng Theo C.Mác, máy móc được sử dụng toàn bộ tính năng của nó, song giá trị chỉ được tính dần vào giá trị sản phẩm qua khấu hao Như vậy là mặc dù đã mất dần giá trị, nhưng trong suốt thời gian hoạt động, máy móc vẫn có tác dụng như khi còn đủ giá trị Sự hoạt động này của máy móc được xem như
là sự phục vụ không công Máy móc, thiết bị càng hiện đại thì sự chênh lệch giữa tư bản được sử dụng và tư bản đã tiêu dùng càng lớn, do đó sự phục vụ không công càng lớn, tư bản lợi dụng được những thành tựu của lao động quá khứ càng nhiều, nhờ vậy quy mô của tích lũy tư bản càng lớn Sau khi
5
trừ đi những tổn phí hàng ngày trong việc sử dụng máy móc và công cụ lao động – nghĩa là sau khi trừ đi giá trị hao mòn của chúng đã chuyển vào sản
Trang 8phẩm – nhà tư bản sử dụng những máy móc và công cụ lao động đó mà không đòi hỏi một chi phí khác
, đại lượng tư bản ứng trước
Thứ tư
Thị trường thuận lợi, hàng hóa luôn bán được, tư bản ứng trước càng lớn sẽ
là tiền đề cho tăng quy mô tích lũy
2 Biện pháp để mở rộng quy mô tích lũy tư bản khi tham gia nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta
Áp dụng những lý luận trên sát với thực tiễn, ta có thể vạch ra một số biện
pháp giúp các doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
ở Việt Nam hiện nay thấy được một số cách để tối ưu hóa quá trình mở rộng quy mô vốn
a Phát triển trình độ khai thác sức lao động
Một cách mà vài doanh nghiệp hay dùng là nghiên cứu mức lương cân bằng của thị trường, đặt mức lương cao hơn mức lương cân bằng, nhưng tăng thêm số giờ làm việc theo ngày Hạn chế của phương pháp này là cần điều chỉnh sao cho tỷ suất giá trị thặng dư vẫn tăng mà người lao động chấp nhận được thời gian làm việc quy định
Ngoài ra, các doanh nghiệp cũng thường xuyên áp dụng các hình thức như
cắt giảm tiền công, tăng ca, tăng cường độ lao động Cách này tuy hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn người lao động rất dễ nhận ra dấu hiệu bóc lột, dẫn đến đình công, nghỉ việc
Tăng năng suất lao động xã hội là một phương pháp sản xuất giá trị thặng
dư tương đối, điểm mấu chốt là làm sao giảm giá trị các tư liệu sinh hoạt, điều này gián tiếp kéo dài thời gian lao động thặng dư trong ngày mà không ảnh hưởng đến tổng thời gian lao động trong ngày Để tăng năng suất lao động của xã hội, các doanh nghiệp có thể cân nhắc đầu tư vào các doanh
6
nghiệp sản xuất nhu yếu phẩm, tư liệu sinh hoạt, hoặc đầu tư vào phát triển công nghệ sản xuất, nâng cao năng suất lao động Phương pháp này cần thời
Trang 9gian và một lượng vốn nhất định để đầu tư, nhưng lại mang đến hiệu quả lâu dài
c Sử dụng hiệu quả máy móc
Máy móc, nhà xưởng, thiết bị được gọi là tư bản cố định, trong sản xuất, chúng chỉ chuyển một phần giá trị vào sản phẩm thông qua sự hao mòn Sự hao mòn này lại chia ra thành hao mòn hữu hình và vô hình
Hao mòn hữu hình là sự thay đổi, hao mòn về tính chất vật lý, sau mỗi lần
sử dụng tạo ra sản phẩm Để sử dụng hiệu quả, cần định kỳ bảo dưỡng, sửa chữa để duy trì độ bền, tính ổn định của máy móc, thiết bị
Hao mòn vô hình là sự giảm sút giá trị do tiến bộ của khoa học kỹ thuật, khiến cho máy móc kém hiện đại, năng suất thấp so với máy móc có cùng giá thành Để khắc phục hao mòn vô hình, cần sử dụng tối ưu hóa công suất của máy móc và thu hồi nhanh tư bản cố định
d Tăng đại lượng tư bản ứng trước
Có thể nói, cách hiệu quả nhất để tăng quy mô vốn chính là tăng cường lượng tư bản ứng trước Lượng tư bản ứng trước càng lớn, sau khi tái sản xuất càng mang về nhiều giá trị thặng dư, đẩy nhanh tốc độ phát triển quy
mô tích lũy cho nhà tư bản
Phương pháp đầu tiên là cân bằng chi tiêu và tích lũy Sau mỗi vòng tuần hoàn, khi thu được giá trị thặng dư, nhà tư bản cần quyết định nên xem chia bao nhiêu phần để tích lũy và còn lại là để tiêu dùng, lượng vốn tích lũy càng nhiều, giá trị thặng dư sinh ra trong chu kỳ tới càng lớn
Thứ hai, doanh nghiệp có thể đi vay vốn từ tổ ngân hàng hoặc các tổ chức tín dụng, những nguồn vốn nhàn rỗi của các doanh nghiệp, để tăng quy mô tích lũy Cần vạch ra kế hoạch, cân nhắc sao cho sau khi vay và nhận giá trị thặng dư để trả lãi vay ngân hàng thì phần còn lại để tiếp tục tích lũy phải
7
lớn hơn so với khi không vay ngân hàng
This is a preview
Do you want full access? Go Premium and unlock all 11 pages
Access to all documents Get Unlimited Downloads Improve your grades
Already Premium?
Upload
Share your documents to unlock
Free Trial
Get 30 days of free Premium
Log in
Trang 10Ngoài ra, bản thân doanh nghiệp cần quan tâm hơn tới sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên bên ngoài như các phương pháp thu hút vốn đầu tư khác
và kết hợp tận dụng tối đa giá trị sử dụng của tài nguyên quốc gia, tài sản công Cần quan tâm xây dựng uy tín thương hiệu, để thu hút thêm đầu tư từ ngân sách, nguồn vốn đầu tư chính phủ, FDI, ODA, và đặc biệt là từ thị trường đang rất nóng gần đây, thị trường chứng khoán
Sau cùng, kể cả khi có những nguồn vốn tốt, để tối ưu hóa quá trình mở rộng quy mô tích lũy, các doanh nghiệp cần có biện pháp phân bổ những nguồn vốn sao cho hiệu quả, phù hợp
C KẾT LUẬN
Việc lựa chọn định hướng quá độ lên XHCN bỏ qua chủ nghĩa tư bản của Việt Nam vừa có những thuận lợi, vừa mang đến những khó khăn riêng Thế nhưng, cho dù ở đâu, yêu cầu tích lũy, mở rộng quy mô vốn luôn cần thiết đối với nhà tư bản nói riêng và xã hội nói chung Việc tham gia vào nền kinh
tế thị trường định hướng XHCN như ở Việt Nam yêu cầu các nhà tư bản phải đưa ra kế hoạch tích lũy và mở rộng tích lũy hợp lý, không ảnh hưởng tới phương hướng mà Đảng và nhà
nước đã đề ra
Bên cạnh đó, không thể phủ nhận, từ khi chiến tranh kết thúc cho đến giờ, vượt qua đại dịch COVID-19, Việt Nam và nền kinh tế thị trường định hướng XHCN đã và đang ngày càng có vị thế hơn trong trường quốc tế, khẳng định lựa chọn của Đảng ta là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp Từ những kết quả được ghi nhận, có thể thấy một tương lai lạc quan về quá trình tiếp tục mở rộng quy mô tích lũy, sản xuất để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật chuẩn bị cho công cuộc tất yếu là hướng tới chủ nghĩa xã hội
D LỜI NGỎ
Trên đây là phần trình bày bài tiểu luận giữa kỳ mùa xuân 2023 về chủ đề tích lũy tư bản và một số biện pháp mở rộng quy mô vốn trong vai trò một
8
nhà tư bản tham gia nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam