S¸ng kiÕn kinh nghiÖm §Ò tµi Tæ chøc trß ch¬i d©n gian trong x©y dùng trêng häc th©n thiÖn A Lý do Sau những giờ học căng thẳng trên lớp, trò chơi dân gian (TCDG) trong trường học sẽ là những “món ăn”[.]
Trang 1- Đề tài:
Tổ chức trò chơi dân gian trong xây dựng trờng học thân thiện
A- Lý do:
Sau những giờ học căng thẳng trờn lớp, trũ chơi dõn gian (TCDG) trong trường học sẽ là những “mún ăn” bồi bổ tinh thần sảng khoỏi cho học sinh
Trò chơi dân gian là một sinh hoạt văn húa do nhõn dõn sỏng tạo trong quỏ trỡnh lao động, sản xuất và được lưu truyền tự nhiờn, rộng rói trong cộng đồng
Hướng đến mục tiờu “Xõy dựng trường học thõn thiện, học sinh tớch cực”, việc đưa TCDG vào trường học mang nhiều ý nghĩa thiết thực.Nú khụng chỉ gúp phần rốn luyện sức khỏe, kỹ năng ứng xử hợp lý với cỏc tỡnh huống trong cuộc sống, thúi quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhúm mà cũn giỳp học sinh rốn khả năng ứng xử văn húa, khụng ra vào những games trực tuyến bạo lực vụ bổ đang tràn lan và cỏc tệ nạn xó hội
Đặc điểm chung của TCDG được triển khai trong trường học là đơn giản, dễ chơi, dễ hũa nhập Dự bất cứ nơi đõu, trong gia đỡnh, tại trường học hay trờn đường làng đều cú thể tổ chức được cỏc TCDG phự hợp Nếu sõn nhà nho nhỏ thỡ cỏc em chơi ụ ăn quan, chơi cờ, đỏnh chuyền, chặt cõy dừa chừa cõy mận, bắt ve… Nếu diện tớch rộng hơn thỡ cú thể chơi rồng rắn lờn mõy, đỏ cầu, trốn tỡm, bịt mắt bắt dờ… Ở những bói cỏ lớn thỡ cú thể tổ chức cỏc trũ cướp cờ, đỏnh đu, đỏ gà, chồng bụng sen, cờ chộm
B- Những định hớng chính trong việc tổ chức trò chơi dân gian trong nhà trờng.
TCDG cú thể chia thành bốn nhúm: Loại trũ chơi vận động như tập tầm vụng, dung dăng dung dẻ, lũ cũ, bịt mắt bắt dờ… giỳp tăng cường sức khỏe, thể chất cho học sinh; loại trũ chơi học tập, điển hỡnh là chơi ụ ăn quan giỳp phỏt triển trớ tuệ của trẻ em, dạy cho trẻ biết quan sỏt, tớnh toỏn; loại trũ chơi sỏng tạo là những trũ chơi mà học sinh cú thể tự làm nờn những đồ vật bằng vật liệu trong thiờn nhiờn như làm chong chúng bằng lỏ dừa, nặn con trõu bằng đất sột, xếp lỏ dừa thành con chõu chấu… Những trũ chơi này giỳp trẻ khộo tay, phỏt huy sỏng kiến, năng khiếu thẩm mỹ cần thiết cho hiện tại và cả tương lai sau này Cuối cựng, loại trũ chơi mụ phỏng là những trũ chơi mà trẻ bắt chước cỏch sinh hoạt của người lớn như làm nhà, nấu ăn, mua bỏn… Trong khi chơi, trẻ thi nhau xem ai làm đỳng, làm đẹp, làm nhanh hơn và thật sự húa thõn, nhập vai Nhờ đú, trẻ học được cỏch ứng
xử của người lớn để chuẩn bị làm người sau này…
Phải nghiờn cứu, tỡm tũi biện phỏp nhằm khơi gợi sự hứng thỳ cho cỏc em khi đến với cỏc TCDG Do cú khoảng cỏch về lịch sử nờn nhiều TCDG tuy được khụi phục song cỏc em sẽ chưa thể thật sự hiểu hết ý nghĩa của chỳng Vỡ vậy,
Trang 2nhiệm vụ của các nhà giáo dục, của các thầy cô không chỉ sưu tầm, vận dụng TCDG vào trường học, mà quan trọng hơn là phải biết cách tổ chức sao cho các em thật sự hứng thú và tích cực hưởng ứng
Mặt khác, việc tổ chức TCDG trong trường học phải phù hợp với thời gian, chỗ chơi cũng như số người tham gia Để trò chơi thật sự hấp dẫn các em, người quản trò nên quan tâm đến yếu tố thi đua giữa các nhóm với nhau và động viên kịp thời trong khi các em vui chơi
Với ý nghĩa to lớn của việc đưa TCDG vào trường học, vai trò của lãnh đạo nhà trường, các đoàn thể là hết sức quan trọng Phải biết lựa chọn, phối hợp hướng dẫn việc tổ chức đưa các trò chơi, các loại hình văn hóa nghệ thuật dân gian vào trong nhà trường cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương và lứa tuổi học sinh phổ thông Chi đoàn,Tổng phụ trách đội, phụ trách chi đội (giáo viên chủ nhiệm), Ban chỉ huy liên – chi đội các trường tổ chức và hướng dẫn cho học sinh các TCDG vào giờ ra chơi, trong sinh hoạt Đoàn, Đội, hoạt động ngoại khóa trong
và ngoài nhà trường, tại các khu di tích, danh lam thắng cảnh Qua đó, góp phần biến những giờ sinh hoạt thành những buổi giải trí đúng nghĩa sau những ngày học tập căng thẳng
TCDG được tổ chức hợp lý sẽ thỏa mãn nhu cầu vui chơi, nhu cầu vận động của học sinh trong nhà trường, có ý nghĩa lớn trong việc triển khai phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” hiện nay
C- Mét sè kü n¨ng cô thÓ khi tæ chøc trß ch¬i d©n gian:
1 Quản trò là người quan trọng nhất:
Nội dung trò chơi hay người chơi tham gia nhiệt tình nhưng quản trò không biết cách tổ chức trò chơi thì cuộc vui chơi tập thể sẽ kém phần hấp dẫn và khó thành công Vì vậy rèn luyện kỹ năng quản trò là một vấn đề hết sức quan trọng đối với người tæng phô tr¸ch §éi
2 Sử dụng trò chơi đúng đối tượng và hợp với trò chơi:
Khi chuẩn bị cuộc chơi, quản trò phải quan sát trạng thái tâm lý, niềm say
mê nhiệt tình của người chơi, từ đó lựa chon những trò chơi cho phù hợp Hãy chọn những trò chơi đơn giản mà mọi người đều có thể dễ dàng thực hiện Khi người chơi đã nhập cuộc thì tiếp tục đưa vào những trò chơi đòi hỏi cao hơn, phức tạp hơn Cũng cần có những trò chơi hay dành cho phần kết thúc để người chơi có cảm giác "thòm thèm" muốn chơi nữa
3 Bắt đầu cuộc chơi một cách dí dỏ, hài hước, hấp dẫn:
Điều kiện để cuộc chơi thành công là người chơi muốn chơi, nắm vững luật
Trang 3Vì vậy, trước hết cần dùng những lời nói ngắn gọn, hài hước, dí dỏm giới thiệu tên trò chơi, mục đích ý nghĩa của nó Tiếp theo cần nêu rõ cách chơi và những "luật lệ" cần tuân thủ Sau cùng là nêu trước ý định sẽ thưởng phạt những ai chơi tốt hay phạm luật
Cần cho mọi người chơi thử một lần: "chơi nháp", sau đó tiến hành chơi thật
và cử trọng tài bắt lỗi những ai phạm luật
4 §iều hành trò chơi một cách linh họat, thông minh:
Dự kiến những tình huống bất trắc và xử lý tình huống một cách hợp lý
Quản trò phải di chuyển sao cho có thể quan sát được toàn bộ cuộc chơi, nhanh chóng phát hiện ra những người lanh lợi, họat bát, dí dỏm làm nòng cốt cho cuộc chơi
Nghiêm túc tuân thủ luật chơi đảm bảo thực sự công bằng, bình đẳng, song vẫn vui vẻ, thoải mái và hào hứng
Cuộc chơi bắt đầu từ những trò chơi đơn giản nhất và phức tạp lên dần Biết dùng những trò chơi phụ làm "hình phạt" tạo điều kiện cho mọi người được thư giãn và biết chấm dứt cuộc chơi đúng thời điểm (tốt nhất là vào lúc cao điểm) hay
đã phân định thắng thua rõ ràng Cố gắng duy trì một bầu không khí hoàn toàn thoải mái, thư giãn thật sự, không kể gì thắng hay thua
5 Tác phong phù hợp trong khi điều khiển trò chơi:
Dáng điệu, cử chỉ của người quản trò phải gây được thiện cảm, tạo sự chú ý ban đầu, tạo nên sự gần gũi thân quen trong suốt cuộc chơi
Tâm hồn trong sáng cởi mở toàn tâm toàn ý cho cuộc vui chung
Biết hành động, biết nói sao cho đúng lúc, đúng đối tượng, biết khích lệ tán dương sự cố gắng của mọi người nhằm bảo đảm hiệu quả giáo dục sâu sắc trong cuộc chơi
Có bản lĩnh vững vàng, ứng xử nhanh nhẹn không cáu gắt, la mắng và sẵn sàng nhường "diễn đàn" cho những quản trò khác mà không mặc cảm
Trang 4Biết cách sẵn sàng thay đổi trò chơi theo yêu cầu của người chơi, nhanh chóng phát hiện và chỉ định quản trò cho phù hợp với từng trò chơi
6 Tích lũy kiến thức và kinh nghiệm, thực sự cầu thị:
Qua quan sát những quản trò khác, người chơi trong cuộc rút ra những kinh nghiệm bổ ích cho bản thân về vốn trò chơi, kỹ năng tổ chức chơi và phong cách của người quản trò Đồng thời chú ý lắng nghe ý kiến nhận xét quan sát thái độ của người chơi để điều chỉnh những gì chưa hợp lí
Quản trò cần thuộc và hát đúng một số những bài hát cộng đồng(đơn giản,
dễ nhớ, dễ hát), để phục cho trò chơi
Nên cần có cuốn sổ để sưu tầm, sáng tác trò chơi, những bài hát cộng đồng
và những băng reo trong sinh họat tập thể
7 Mạnh dạn, tự tin, khiêm tốn:
Khi có cơ hội phải mạnh dạn tham gia các cuộc chơi khác nhau, là người chơi tích cực, hăng hái, nhiệt tình trong các cuộc chơi Phải xuất hiện đúng lúc, mạnh dạn thực hiện vai trò của mình một cách tự tin, gây ấn tượng, tránh đứng ngoài cuộc bình phẩm, chê bai người khác
8 Những điều nên tránh:
Đưa ra trò chơi không phù hợp với tâm trạng mọi người, người chơi chưa nắm vững luật chơi, chưa có sự chuẩn bị chu đáo
Những trò chơi xúc phạm đến nhân cách của người chơi, những trò chơi thiếu văn hóa, thiếu tính giáo dục
Dùng hình phạt thô bạo hay kéo dài thời gian phạt đối với người phạm luật hay người thua, dễ gây nhàm chán
Dáng vẻ qúa đạo mạo, nghiêm nghị khi điều hành như là trọng tài của cuộc thi đấu thể thao
Thiên vị hoặc quá dễ dãi bỏ qua hình phạt đối với người phạm luật, người thua
Trang 5Tự ái nóng nảy bỏ dở cuộc chơi khi bị xúc phạm hay bị người chơi chê trách
9 Sưu tầm trò chơi:
Nên có bộ sưu tập trò chơi theo thể loại: Trò chơi dân gian, trò chơi sinh họat tập thể và trò chơi thể thao từ các nguồn sau:
Các trò chơi đã được in thành sách
Các trò chơi đã được in trong các báo chí và giới thiệu trên truyền hình.Các
tò chơi trong sinh họat cộng đồng mà bản thân được tham dự, được quan sát, sau
đó ghi chép lại
Các trò chơi được người khác phổ biến lại
Tổ chức thi sưu tầm và điều khiển trò chơi:
10 Sáng tác trò chơi:
Tổ chức thi sáng tác trò chơi: Bằng phương pháp đã nêu trên có thể tổ chức cuộc thi sáng tác trò chơi cho c¸c em §éi viªn theo các hướng sau:
Sáng tác trò chơi phục vụ cho đối tượng: Häc sinh lµ §éi Viªn
Sáng tác trò chơi theo chủ đề gắn với các ngày lễ lớn trong năm, gắn với các vấn đề dân số, sức khỏe, môi trường và sinh họat hàng ngày của các bạn trẻ
Sáng tác trò chơi phục vụ cho từng loại hình sinh họat như: Cắm trại, dã ngoại, CLB ngoại ngữ, CLB toán, CLB thơ,
Mỗi trò chơi khi sáng tác cần tuân thủ những qui định chặt chẽ: Mục đích, yêu cầu, ý nghĩa của trò chơi, đối tượng, số lượng người chơi, luật chơi và cách tổ chức
Sau mỗi cuộc thi cần biên tập lại, bổ sung, sửa đổi và phổ biến cho mọi người thông qua chơi thử Những trò chơi nào đạt yêu cầu cần đưa ngay vào bộ sưu tập
Từ một trò chơi đã có, thiết lập nguyên tắc đưa ra nhiều trò chơi khác tương tự:
Trang 6Trờn thực tế cú những trũ chơi hay cú thể phỏt triển thành nhiều trũ chơi khỏc (là hệ qủa của nú) mà người chơi khụng cảm thấy bị trựng lặp Bớ quyết chớnh
là ở chỗ tỡm thấy nguyờn tắc của nú rồi dựa vào từng hoàn cảnh, từng đối tượng cụ thể để hỡnh thành cỏc trũ chơi khỏc
D- Kết quả
Qua phong trào đó tạo ra mối quan hệ thõn thiện gắn bú giữa thầy và trũ, giảm bớt ỏp lực đối với học sinh, giỳp cỏc em hăng say trong học tập, khụng cũn trỏnh nộ giỏo viờn mỗi khi mắc sai lầm khuyết điểm Học sinh cảm thấy mỡnh sống hũa đồng gần gũi với tập thể và tự giỏc sửa chữa những sai lầm khuyết điểm”
Trong sinh hoạt cú lồng ghộp cỏc hoạt động văn nghệ, thể thao, tổ chức cỏc trũ chơi dõn gian, đố vui, rốn kỹ năng sống, hoạt động tập thể vui tươi lành mạnh, tham gia tỡm hiểu, chăm súc và phỏt huy giỏ trị cỏc di tớch lịch sử trờn địa bàn thị xó; qua đú khuyến khớch sự tham gia chủ động, tự giỏc của học sinh một cỏch tự nhiờn, từ đú gúp phần cho việc dạy và học cú hiệu quả hơn
III Kết luận
Trên đây là những suy nghĩ và một số việc làm cụ thể của bản thân tôi trong thực tiễn tổ chức trò chơi dân gian trong nhà tr ờng Có những việc đã làm
và có kết quả tốt có những việc đang là những suy nghĩ trăn trở hoặc đang trên quá trình thể hiện Mong đợc sự trao đổi góp ý và cảm thông của tất cả các
đồng nghiệp